ΘΕΟΤΟΚΟΣ ΜΑΡΙΑ

 

 ΕΙΚΟΝΕΣ, ΝΑΟΙ ΚΑΙ ΜΟΝΕΣ ΤΗΣ ΠΑΝΑΓΙΑΣ

ΕΝΟΤΗΤΑ 3

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΑΓΙΟΓΑΛΟΥΣΑΙΝΑ 

 

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΑΓΙΟΓΑΛΟΥΣΑΙΝΑ

 

Η Παναγία η Αγιογαλούσαινα, στην είσοδο φυσικού σπηλαίου, διασώζει από την άλλοτε πλούσια τοιχογράφηση της μόνο την παράσταση της Πλατυτέρας στην κόγχη του ιερού. Αξιόλογο επίσης είναι το ξυλόγλυπτο τέμπλο της. Ο αρχιτεκτονικός της διάκοσμος ίσως χρονολογικά την τοποθετεί στον 13ο ή 14ο αιώνα.
Τέλος μεταβυζαντινές είναι οι εκκλησίες της Κοίμησης της Θεοτόκου, του Ταξιάρχη, της Υπαπαντής και της Αγίας Παρασκευής στο Πυργί της Χίου.

 

 

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΑΝΤΙΒΟΥΝΙΩΤΙΣΣΑ 

 

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΑΝΤΙΒΟΥΝΙΩΤΙΣΣΑ

 

Ο ναός, αφιερωμένος στην Υπεραγία Θεοτόκο Κυρά Αντιβουνιώτισσα, αποτελεί ένα από τα παλαιότερα και πλουσιότερα εκκλησιαστικά μνημεία της Κέρκυρας και πιθανότατα κτίστηκε στο τέλος του 15ου αιώνα. Είναι μια μονόχωρη, ξυλόστεγη βασιλική που διασώζει άθικτη την ιδιαιτερότητα του κερκυραϊκού ναού της εποχής, την ύπαρξη δηλαδή του εξωνάρθηκα που περιβάλλει το ναό από τις τρεις πλευρές. Ο ναός εσωτερικά είναι ιδιαίτερα υποβλητικός με ψηλά στασίδια, ζωγραφιστή ταπετσαρία στους τοίχους και ουράνια με επίχρυσα ξυλόγλυπτα θέματα. Το τέμπλο είναι λίθινο όπως λίθινες είναι και οι πλάκες του δαπέδου του κυρίως ναού όπως και των εξωναρθήκων, όπου οι περισσότερες είναι επιτάφιες με εγχάρακτα ή ανάγλυφα ονόματα και οικόσημα ευγενών, μεγάλων πρωτοπαπάδων αλλά και γενικότερα σημαντικών προσώπων της Κέρκυρας.

 

Το μουσείο της Αντιβουνιώτισσας φιλοξενείται στον Ιερό Ναό της Υ.Θ. Κυράς Αντιβουνιώτισσας. Η ακριβής ημερομηνία που κατασκευάστηκε δεν είναι γνωστή, ανάγεται όμως στον 15ο με 16ο αιώνα.

Ο ναός αποτελεί το τελευταίο δείγμα του παραδοσιακού Κερκυραϊκού ρυθμού (Βασιλική Επτανησιακού Τύπου) με εξωνάρθηκα στη Βόρεια, τη Νότια και Δυτική πλευρά του. Οι τοίχοι του είναι καλυμμένοι με ταπετσαρία ενώ το πάτωμά του αποτελείται από επιτάφιες πλάκες ευγενών και κληρικών. Τα παράθυρά του έχουν ημικυκλικό σχήμα ενώ το εξωτερικό του ναού χαρακτηρίζεται από τη λιτότητά του.

Ο ναός ήταν κτητορικός και ανήκε σε τέσσερις οικογένειες. Οι απόγονοι των ιδρυτών του δώρισαν το 1979 τον ναό στο ελληνικό δημόσιο με την προϋπόθεση να μετατραπεί σε μουσείο. Έτσι, από το 1984 και μέχρι σήμερα ο εξωνάρθηκας και το σπίτι στο οποίο διέμενε ο ιερέας λειτουργούν σαν Μουσείο Μεταβυζαντινής Τέχνης. Στο Μουσείο φιλοξενούνται εικόνες σημαντικών αγιογράφων αλλά και ιερά κειμήλια του Χριστιανισμού.

 

 

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΑΡΚΟΥΔΙΩΤΙΣΣΑ 

(Η ΑΡΚΟΥΔΑΙΝΑ)

 

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΑΡΚΟΥΔΙΩΤΙΣΣΑ (ΑΡΚΟΥΔΑΙΝΑ)

 

Η Παναγία η Αρκουδιώτισσα από τα Χανιά της Κρήτης (Ακρωτήρι). Εδώ βρίσκεται η περίφημη σπηλιά της Αρκουδιώτισσας. Στο κέντρο της ένας τεράστιος σταλαγμίτης θυμίζει αρκούδα που σκύβει να πιει νερό από μια γούρνα πλάι της. Στην περιοχή αυτή το πρόβλημα της λειψυδρίας είναι μεγάλο. Οι κάτοικοι μάζευαν το νερό σταγόνα σταγόνα, αλλά κάποτε μια θεόρατη αρκούδα ανακάλυψε τη σπηλιά κι ερχόταν και τους το ΄πινε. οι κάτοικοι παραφύλαξαν να δουν ποιος τους κλέβει το νερό. αλλά όταν αντίκρισαν το πελώριο ζώο, φοβήθηκαν και κάποιος έβγαλε μια κραυγή: "Παναγία μου, πρόφταξε!" και πριν προλάβουν να καταλάβουν τι έγινε το ζώο πέτρωσε. Για να θυμούνται το θαύμα Της , έχτισαν μέσα στη σπηλιά το εκκλησάκι "Της Παναγιάς της Αρκουδιώτισσας" που γιορτάζει της Υπαπαντής κάθε 2 Φεβρουαρίου.  Εντός του σπηλαίου βρίσκεται ναός της Υπαπαντής. Λέγεται και Αρκούδια, Αρκούδα ή Αρκούδαινα.

 

 

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΒΑΡΚΟΥ

 

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΒΑΡΚΟΥ

 

Στην γεωγραφική περιφέρεια του νομού Ηλείας, στο χωριό Καλιδόνα, ανήκει και η τοποθεσία Βαρκό όπου εκεί μέσα στον λόγγο και δίπλα στον καταρράκτη ενός ποταμού, πάνω στον βράχο, είναι φωλιασμένο ένα σπήλαιο. Εδώ μέσα μετά την τουρκοκρατία και γύρω στο 1845 βρέθηκε η εικόνα της Παναγίας. Από το 1883 το σπήλαιο άρχισε να λειτουργεί ως εκκλησία που γιορτάζει στις 23 Αυγούστου. Κάτω από το σπήλαιο υπάρχει ένας μαγευτικός χώρος, μέσα σε ένα δάσος από πλατάνια.

 

 

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΒΑΤΟΥΣΑΙΝΑ 

 

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΒΑΤΟΥΣΑΙΝΑ

 

Σύμφωνα με την παράδοση, είναι ο παλιότερος Αγιορείτικος ναός των Ψαρών. Βρίσκεται σε απόμερο σημείο στο Βόρειο μέρος  του νησιού, κοντά στην περιοχή του μεγάλου μοναστηριού. Μια επιγραφή πάνω από την είσοδο, μας πληροφορεί ότι ο ναός ανακαινίστηκε το 1808.

Πρόκειται για μονόχωρο ορθογωνικό  ναό, με τη διαφορά ότι στο δυτικό μέρος διαμορφώνεται νάρθηκας καλυμμένος με υπερυψωμένο σταυροθόλιο, ως προς την Ανατολική κάμαρα, του οποίου ο όγκος δημιουργεί εξωτερικά βαθμιδωτή μετάβαση προς τον τρούλο.

Ο νάρθηκας χωρίζεται από τον κυρίως ναό με ξύλινο διάφραγμα. Η κάλυψη είναι και εδώ με σχιστόπλακες πάνω από οριζόντιο περιφερειακό γείσο. Ο τρούλος σχηματίζει οκτάπλευρο τύμπανο με ισάριθμα τοξωτά τυφλά παράθυρα, από τα οποία διαγράφονται εξωτερικά τα έξι . Στην πρόσοψη του μνημείου, δεξιά και αριστερά της εισόδου, ανοίγονται δύο κόγχες, ενώ στους εσωτερικούς πλευρικούς τοίχους επτά ορθογώνιες ,"θυρίδες".

Στο δάπεδο του κεντρικού χώρου σχηματίζεται είδος ομφάλιου με τετράγωνη πλάκα τοποθετημένη διαγωνίως μέσα σε τετράγωνο πλαίσιο. Στις πλευρές ανοίγονται πέντε παράθυρα, πάνω από τα οποία διαγράφονται εξωτερικά τυφλά αψιδώματα. Ο νότιος τοίχος φέρει κεραμοπλαστικό διάκοσμο με σταυρούς όμοιους με εκείνους του Καθολικού της Μονής που, όπως είπαμε, συναντιούνται συχνά στο Άγιο Όρος. Στο ΒΔ. μέρος του ναού σώζεται σειρά κελιών στεγασμένων με ασπίδες επί λοφίων.

 

 

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΒΙΓΛΙΩΤΙΣΣΑ 

 

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΒΙΓΛΙΩΤΙΣΣΑ

 

Σπουδαίο λατρευτικό κέντρο της περιοχής Μεραμπέλου, απόσταση από τη Νεάπολη στην Κρήτη, 2 χιλιόμετρα. Κτίστηκε στα μέσα του 14ου αιώνα. Όλη η εσωτερική επιφάνεια έχει τοιχογραφίες εκείνης της εποχής.

Είναι αυτή που βλέπει, που με ανύστακτο μάτι παρατηρεί τα πάντα. Η φρουρός. Η σκοπός. Προέρχεται από τη βενετική λέξη βιγλίζω = βλέπω, παρατηρώ με μεγάλη προσοχή. Εδώ σημαίνει αυτή που βλέπει, που εφορεύει τα πάντα. Στην Τήνο ονομάζεται Βλέπουσα.

 

 

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΒΛΑΣΑΡΟΥ

 

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΒΛΑΣΑΡΟΥ

 

Παναγία η Βλασαρού, που βρισκόταν ανατολικά του Θησείου και ήταν τρίκλιτη ξυλόστεγη βασιλική, αφιερωμένη στα Εισόδια της Θεοτόκου. Κατά τον Φιλαδελφέα, τον 17ο και 18ο αι. επονομαζόταν Βλασταρού, ίσως από κτίτορά της με το όνομα Βλαστάρης. Σ' αυτή το 1834 είχαν στεγαστεί το Πρωτοδικείο Αθηνών και ο Άρειος Πάγος. Κατεδαφίστηκε το 1931.

 

 

ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ 

 

ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΒΟΥΝΟΥ

 

Παναγία του Βουνού

Η Μονή Παναγίας του Βουνού κτισμένη το 1813, βρίσκεται στην κορυφή ενός λόφου στα νοτιοδυτικά της Σίφνου, πάνω στο δρόμο που κατευθύνεται προς τον Πλατύ Γιαλό και σε απόσταση περίπου 3 χλμ. Πολλά έπιπλα και σκεύη του ναού είναι δωρεές των Σιφνιών της Κωνσταντινούπολης.

Το καθολικό της μονής είναι αφιερωμένο στα Εισόδια της Θεοτόκου. Αν και τα τελευταία χρόνια το μοναστήρι είναι ανενεργό, τα κελιά του διατηρούνται σε καλή κατάσταση. Σε ένα απ’ αυτά φιλοξενήθηκε το διάστημα 9-24 Ιουλίου 1915 ο συγγραφέας Νίκος Καζαντζάκης.

 

 

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΒΟΥΡΝΙΩΤΙΣΣΑ 

 

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΒΟΥΡΝΙΩΤΙΣΣΑ

 

Η Παναγία Βουρνιώτισσα βρίσκεται στην Τήνο, βόρεια του χωριού Αγάπη , με το οποίο συνδέεται με χωματόδρομο μήκους 4 χλμ. Εορτάζει στις 8 και στις 24 Σεπτεμβρίου. Πιθανώς η εκκλησία θεμελιώθηκε στις 8 Σεπτεμβρίου 1670, ημέρα της εορτής των γενεθλίων της Θεοτόκου, κατά την οποία βρέθηκε και η εικόνα της.

 

 

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΓΑΛΗΝΗ 

 

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΓΑΛΗΝΗ

 

H παράδοση λέει ότι η βασίλισσα Αθηναΐδα ή Ευδοκία σύζυγος του αυτοκράτορα Θεοδοσίου Β' (408-450μ.Χ) ταξίδευε για τους Αγίους Τόπους. Έπεσε σε μεγάλη τρικυμία. Τότε προσευχήθηκε στη Παναγία, ζητώντας την βοήθεια της, και της έταξε να κτίσει ένα ναό, στο σημείο που θα έβγαινε. Πράγματι, το πλοίο κατάφερε να σωθεί και να αράξει στην απάνεμη παραλία του χωριού, που ποτέ δεν σηκώνονται κύματα. Η πριγκίπισσα, πιστή στον όρκο της, έκτισε ένα ναό, τον οποίο ονόμασε Παναγία Γαλήνη, που αργότερα παραφράστηκε σε Αγία Γαλήνη. Ο ναός αυτός είναι η Κοίμηση της Παναγίας στο νεκροταφείο του χωριού.

 

 

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΓΚΟΥΒΕΡΝΙΩΤΙΣΣΑ 

 

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΓΚΟΥΒΕΡΝΙΩΤΙΣΣΑ

 

Ο ναός της Παναγίας της Γκουβερνιώτισσας αποτελούσε το καθολικό μιας διαλυμένης σήμερα μονής (τα σωζόμενα ερειπωμένα κελλιά ανήκουν στον 19ο αι.) της περιόδου της Ενετοκρατίας, φέουδο του Laurentius Maripero σύμφωνα με το Δουκικό Αρχείο του Χάνδακα (1368).

 

Ακολουθεί τον αρχιτεκτονικό τύπο του ελεύθερου σταυρού με τρούλο, στον οποίο το δυτικό σκέλος είναι μεγαλύτερο σε μήκος. Το δυτικό σκέλος του σταυρού είναι μεγαλύτερο σε μήκος από τα υπόλοιπα ενώ το τύμπανο του τρούλου διατρυπάται από οκτώ παράθυρα και οκτώ τυφλά τόξα, τα οποία στηρίζονται σε κιονίσκους. Τα κλίτη του ναού διασταυρώνονται με τα τόξα τους με τέτοιο τρόπο ώστε πάνω στο υποθόλωμα να υψώνεται το τύμπανο με τον τρούλο. Αξιοσημείωτο είναι το παράθυρο της κόγχης του Ιερού στην ανατολική πλευρά του ναού, το οποίο είναι δίλοβο με λιθανάγλυφα. Η τοιχοποιία του ναού συνίσταται από αργολιθοδομή με εναλλαγή του οικοδομικού υλικού με σειρές τούβλων σε ταινίες και γεωμετρικά μοτίβα.

Με βάση τις τοιχογραφίες που κοσμούν το εσωτερικό του το μνημείο χρονολογείται στο β' μισό του 14ου αιώνα. Το υψηλό επίπεδο της ζωγραφικής κατατάσσει το ναό της Γκουβερνιώτισσας ανάμεσα στα σημαντικότερα μνημεία της παλαιολόγειας περιόδου στην Κρήτη. Στο εσωτερικό του ναού οι σκηνές σχετίζονται με το βίο της Θεοτόκου, στην οποία είναι αφιερωμένος ο ναός. Ο τοιχογραφικός διάκοσμος παρουσιάζει καινοτομίες που προδίδουν την επίδραση των νέων καλλιτεχνικών ρευμάτων της παλαιολόγειας τέχνης, όπως είναι ο ισχυρός ρεαλισμός, η σπάνια ευρύτητα του εικονογραφικού προγράμματος και ο ιδιάζων τρόπος διάταξης των σκηνών, η ιδιαίτερη έμφαση σε θέματα από το Βίο της Θεοτόκου, η εντονότερη αφηγηματικότητα και η ποιότητα της εκτέλεσης, που συνδέουν το μνημείο με τη λεγόμενη Μακεδονική Σχολή.

 

 

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΓΚΡΕΜΝΙΩΤΙΣΣΑ 

 

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΓΚΡΕΜΝΙΩΤΙΣΣΑ

 

Παναγία η Γκρεμνιώτισσα

Η βυζαντινή εκκλησία της Παναγίας της Γκρεμνώτισσας πήρε το όνομά της επειδή βρίσκεται σκαρφαλωμένη σ' έναν απόκρημνο βράχο στο νησάκι Ίος. Η εκκλησία της Παναγίας χτίστηκε το 1797.

 

Η παράδοση λέει ότι στα χρόνια της Τουρκοκρατίας, όταν η Κρήτη στέναζε υπό το ζυγό των Τούρκων, κάποιοι Κρητικοί θέλοντας να σώσουν την θαυματουργή εικόνα της Παναγίας την έβαλαν σε μια σχεδία και την εμπιστεύτηκαν στη θάλασσα, για να την φυγαδεύσουν από το νησί τους. Η θαυματουργή εικόνα, που ονομάζεται και "Οδηγήτρια", έφτασε στη Ίο. Την βρήκαν οι νησιώτες στα βράχια του Μυλοπότα και την μετέφεραν στον Ναό του Αγίου Νικολάου. Το πρωί η εικόνα βρέθηκε ψηλά στον βράχο δίπλα στον Ναό του Αγίου Ελευθερίου, την ξαναμετέφεραν και η εικόνα ξαναβρέθηκε στον βράχο. Αυτό έγινε 3 φορές μέχρι που την τοποθέτησαν στην εκκλησία του Αγίου Ελευθερίου.

Λόγω των θαυμάτων που έκανε αποφάσισαν να φτιάξουν το Ναό της δίπλα στην εκκλησία της Αγίας Αικατερίνης η οποία βρίσκεται επίσης ψηλά. Εκεί όμως παρουσιάστηκε νέο θαύμα. Κάθε πρωί τα θεμέλια έλειπαν από τη θέση τους και τα έβρισκαν κάτω από τον Άγιο Ελευθέριο, σε μέρος απόκρημνο. Οι κάτοικοι κατάλαβαν ότι εκεί έπρεπε να κτίσουν την εκκλησία για να βλέπει προς την Κρήτη, οπότε όλοι μαζί οι κάτοικοι βοήθησαν να χτιστεί κουβαλώντας πέτρες και λάσπη.

 

 

ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΓΟΥΔΗ 

 

ΠΑΝΑΓΙΑ ΤΟΥ ΓΟΥΔΗ

 

Η Παναγία Γουδή είναι μεσαιωνική εκκλησία στην Αττική. Βρίσκεται ερειπωμένη στο κτήμα Κακαβά (πρώην Δρακοπούλου). Αρχικά ήταν ναός τύπου σταυροειδούς με τρούλο που στηρίζονταν σε δύο κίονες. Αργότερα μετατράπηκε σε τρίκλιτη βασιλική. Αναφέρεται σε έγγραφα το έτος 1773 και 1803.

Κατά το 18ο αιώνα κυρίαρχοι ιδιοκτήτες της περιοχής, που σήμερα βρίσκεται στα όρια του δήμου Ζωγράφου, ήταν Τούρκοι αγάδες και η μονή Πετράκη. Μεγάλο μέρος της παραχωρήθηκε κατά το τέλος του αιώνα στον αρχιμανδρίτη Διον. Πετράκη από την ίδια τη μητέρα του σουλτάνου, σε ένδειξη ευγνωμοσύνης για τις ιατρικές του συμβουλές. Κατ’ άλλους η περιοχή περιήλθε στην κυριότητά των Πετράκηδων, μέσω αγοραπωλησιών με τους Τούρκους ιδιοκτήτες της, τις παραμονές της αποχώρησής τους από την περιοχή.
Από το 1730 εμφανίζεται το όνομα Γουδής στην περιοχή. Αναφέρεται η Παναγία του Γουδή κοντά στη σημερινή λεωφόρο Γ. Παπανδρέου, κτισμένη από κάποιον Γουδή. Η Περιοχή παίρνει το όνομά του μετατρέποντάς το όμως σε ουδέτερο (το Γουδί).

 

 

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΓΟΥΡΛΟΜΑΤΑ 

 

ΠΑΝΑΓΙΑ Η ΓΟΥΡΛΟΜΑΤΑ

 

Το βυζαντινό εκκλησάκι της Παναγίας της Γουρλομάτας είναι χτισμένο το 14ο αιώνα από αρχαία υλικά.  Είναι γνωστό για τις εξαιρετικές τοιχογραφίες του, από τις οποίες πιθανότατα και τ' όνομά του. Χρονολογείται από το 1327 και αποτελεί υπέροχο δείγμα λαϊκής τέχνης.