Εξουσία: Μια ριζοσπαστική θεώρηση

Απόσπασμα από την εκτεταμένη εισαγωγή της Σοφίας Καϊτατζή-Γουίτλοκ στο βιβλίο: Η εξουσία/κυριαρχία (herrschaft, authority) δεν ταυτίζεται με τη δύναμη/ισχύ (macht, power), αλλά αποτελεί ένα διακεκριμένο τμήμα της τελευταίας, αποσαφηνίζει ο Μακρυδημήτρης (2004: 41). Υπάρχει, επομένως, σχέση μέρους και όλου. Η πρόκληση της ριζοσπαστικής άποψης του Lukes συνίσταται ακριβώς στο ότι διασκελίζει αυτό το μεταίχμιο ανάμεσα στο μερικό και το γενικό. Ξεκινάει με τη μερική έννοια, δηλαδή, με την πολιτικώς ασκούμενη τυπική μορφή της εξουσίας, για να εισβάλει κατόπιν στα περισσότερο δύσβατα, αλλά και να διεμβολίσει τα θεωρούμενα ως άβατα τοπία της γενικής, πιο άτυπης, ευρύτερα διαχεόμενης και ενίοτε πιο διεισδυτικής και αποτελεσματικής άσκησης ισχύος, σε μη θεσμοποιημένα ή σε απορυθμισμένα πλαίσια, όπως είναι ο χώρος του συμβολικού πεδίου και των ΜΜΕ (σελ. 59).

Εκτεταμένη παρουσίαση του βιβλίο υπάρχει εδώ.

Αυτοί δεν είναι σαν εμάς

Απόσπασμα από την εισαγωγή του βιβλίου: Ζούμε σε μια εποχή μεγάλων αλλαγών και ταχύτατης παγκοσμιοποίησης. Οι λαοί του πλανήτη συναντιούνται, γνωρίζονται και συμβιώνουν όλο και πιο συχνά. Αυτό θέτει σε δοκιμασία τους καθιερωμένους κανόνες συμπεριφοράς και τις κυρίαρχες πρακτικές σε πολλές κοινωνίες. Ο κατακερματισμός και η ανασύνθεση των κοινωνιών αυτό που σήμερα ονομάζουμε ολοκλήρωση είναι αλληλένδετες διαδικασίες που εξελίσσονται ταυτόχρονα. Έτσι, λοιπόν, παγιωμένοι πολιτισμικοί κώδικες αναγκάζονται να προσαρμοστούν στα δεδομένα της εποχής, νέες οικονομικές δυνάμεις αναδύονται, η καινοτομική σκέψη ανθεί και κυριαρχεί, ενώ οι κοινωνικοί θεσμοί αγωνίζονται απελπισμένα να επιβιώσουν στις νέες συνθήκες.

Πολλοί πιστεύουν ότι οι προκλήσεις που συνδέονται με τη μετανάστευση είναι κάτι που χαρακτηρίζει αποκλειστικά τη δική μας εποχή, την εποχή του μεταμοντερνισμού, της πολυπολιτισμικότητας και του διάχυτου κοσμοπολιτισμού. Κάποιοι νοσταλγούν ένα παρελθόν που δεν υπήρξε παρά μόνο στη φαντασία τους, ένα παρελθόν όπου οι άνθρωποι μοιράζονταν περισσότερα πράγματα. Είναι αλήθεια ότι η κλίμακα, ο ρυθμός και η ένταση των ανθρώπινων μετακινήσεων έχουν σήμερα αυξηθεί. Ωστόσο, το φαινόμενο της μετανάστευσης και οι αναστατώσεις που το συνοδεύουν είναι τόσο παλιό όσο κι η ίδια η ανθρωπότητα. Οι τοπικές κοινωνίες πάντα αντιδρούσαν αρνητικά στους νεοφερμένους. Όμως ο ρους της ιστορίας διεύρυνε συνεχώς τα όρια κάθε ανθρώπινης κοινότητας. Και τα πολιτισμικά και πολιτικά σύνορα που μας χωρίζουν βαθμιαία υποχωρούν.

Στα πιο πολλά μέρη του κόσμου οι αρχέγονες διακρίσεις ανάμεσα σε γένη, πατριές και φυλές έχουν σήμερα μικρότερη σημασία απ ό,τι τα εθνικά σύνορα. Ενώ άλλοτε «μετανάστης» ίσως ήταν κάποιος που είχε παντρευτεί και ζούσε σ ένα γειτονικό χωριό, σήμερα «μετανάστευση» συνήθως θεωρείται το να βγει κανείς από τα σύνορα της χώρας του, συχνά για να εγκατασταθεί ίσως όχι πρόσκαιρα σε ένα άλλο κράτος. Σε πολλές κοινωνίες, οι χαρακτηρισμοί «μετανάστης» και «αιτών άσυλο» δημιουργούν αρνητικές εντυπώσεις, διότι απηχούν τον παμπάλαιο φόβο απέναντι στον «βάρβαρο». Οι κυβερνήσεις και οι κοινωνίες βλέπουν Η προεπισκόπηση των επόμενων σελίδων δεν είναι διαθέσιμη καχύποπτα τους ανθρώπους που αν και γεννήθηκαν στο άλφα εθνικό κράτος θέλουν να φτιάξουν τη ζωή τους στο βήτα. Είναι μια καχυποψία με βαθιές ρίζες στο παρελθόν.

Εν αρχή ην ο δάσκαλος

Εν αρχή ην ο δάσκαλος. Μη ο δάσκαλος η φύση θα ήταν∙ δε θα ήταν όμως οι κοινωνίες. Θα υπήρχε ο χρόνος, αλλά δεν θα υπήρχε η ιστορία. Και στο βασίλειο των ζωντανών ήχων θα άκουγε κανείς την κραυγή, τα χουγιαχτά, τα συνθήματα. Δε θα άκουγε όμως ούτε θα ’βλεπε τη φωνή, τα γράμματα της γραφής, τις συμφωνίες και τους χορούς. Γιατί; Απλά ο δάσκαλος είναι που μεταμορφώνει τον εγκέφαλο του ζώου σε νου του ανθρώπου.
Αυτός κατορθώνει ώστε η ματιά του καθένα μας να μη μένει βλέμμα βοδιού, αλλά να  γίνεται βιβλίο ανοιχτό να το διαβάζεις. Χωρίς το δάσκαλο ο λόγος θα σάπιζε άχρηστος μέσα στο έλος του κρανίου μας. Όπως σαπίζει άχρηστο το τραίνο που ρεμίζαρε για πάντα στο σταθμό… Και όπως σκεβρώνει άφτουρη η νύφη που έμεινε αγεώργητη από τον άντρα…
Μ’ ένα λόγο, ο δάσκαλος είναι ο ποιητής του ανθρώπου… Αν έλειπαν οι δάσκαλοι, η γη μας θα ’ταν τυφλή. Και το σύμπαν ανυπόστατο… 

Δημήτρης Λιαντίνης, «Ελληνικά»