ΓΡΑΦΕΙ Η ΕΛΕΥΘΕΡΙΑ ΣΑΜΟΥΡΗ.

ΙΣΤΟΡΙΚΟΣ - ΑΡΧΑΙΟΛΟΓΟΣ

   

ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΜΕΓΑΡΙΚΗΣ ΙΣΤΟΡΙΑΣ


Η ΜΕΓΑΡΙΚΗ ΠΡΟΕΛΕΥΣΗ ΤΗΣ ΚΩΜΩΔΙΑΣ

Η κωμωδία που παρακολουθούμε στις μέρες μας στο χώρο του Θεάτρου ή μέσα από την τηλεόραση, δεν αποτελεί προϊόν της σύγχρονης σκέψης, αλλά οι απαρχές της χρονολογούνται αρκετούς αιώνες πριν. Η Αττική υπήρξε η κοιτίδα της κωμωδίας κατά την αρχαιότητα. Είναι γεγονός ότι η αρχαία ελληνική κωμωδία επηρεάστηκε κι οφείλει πολλά στη Μεγαρική φάρσα ή αλλιώς στο "Μεγαρικό σκώμμα".

Κατά την περίοδο των εορτών που ήταν αφιερωμένες στο Θεό Διόνυσο, όπως τα Λήναια και τα κατ' αγρούς Διονύσια, οι Μεγαρείς αυτοσχεδίαζαν πειράγματα και άσματα με σκωπτικό περιεχόμενο γνωστά ως "κώμοι" Σύμφωνα με τον Θ. Παππά (1994) οι κωμαστές δηλαδή, όσοι τραγουδούσαν περιπαικτικά άσματα προς τιμή του Διονύσου, είχαν αλειμμένο το πρόσωπό τους με "τρυγία", δηλαδή με κατακάθι μούστου ή ήταν μουτζουρωμένοι με καπνιά ή μεταμφιεσμένοι σε διάφορα ζώα αλλάζοντας έτσι την ταυτότητά τους. Από τους θορυβώδεις αυτούς κώμους των πανηγυριστών , που χόρευαν και περιέπαιζαν τους πάντες ξεστομίζοντας βωμολοχίες, γεννήθηκε η κωμωδία.

Ψηφιδωτό που απεικονίζει θεατρικές μάσκες (2ος αιώνας μ..Χ)

Η σύνδεση και η προέλευση της κωμωδίας από την πόλη των Μεγάρων αποδεικνύεται μέσα από γραπτές μαρτυρίες. Ο άγνωστος συγγραφέας του "Περί κωμωδίας" αναφέρει: "την κωμωδίαν ηυρήσθαι φασίν υπό Σουσαρίωνος". Ο Σουσαρίων ήταν γιος του Φιλίνου και καταγόταν από την περιοχή Τριποδίσκο της Μεγαρίδος, που σήμερα είναι γνωστή ως Μάζι. Σύμφωνα με το Πάριο Χρονικό,ο Σουσαρίων εισήγαγε πρώτος την κωμωδία στην Αττική .Συγκεκριμένα, όπως αναφέρει η ίδια πηγή, μεταξύ των ετών 580 π.Χ. και 562 π.Χ. οι κάτοικοι του Δήμου της Ικαρίας (σημερινός Διόνυσος) τέλεσαν χορούς στους οποίους ο Σουσαρίων δίδαξε πρώτος την έμμετρη κωμωδία : ''Αφού εν Αθήναις κωμωδών χορός ετέθη στησάντων πρώτων lκαριέων ευρόντος Σουσαρίωνος και άθλον ετέθη πρώτον ισχάδων άρσιχος και οίνου μετρητής". Όπως μας πληροφορεί το απόσπασμα αυτό ο Σουσαρίων τιμήθηκε από τον δήμο της Ικαρίας για την προσφορά του με το πρώτο βραβείο που ήταν ένα καλάθι σύκα κι ένας αμφορέας κρασί.

Πήλινο θεατρικό προσωπείο

Ο Σουσαρίων έγραψε αρκετά έργα από τα οποία σώθηκαν μόνο λίγοι στίχοι. Σημαντική υπήρξε και η συμβολή του Επίχαρμου. Ο Επίχαρμος καταγόταν από τα Υβλαία Μέγαρα, που ήταν αποικία των Μεγαρέων στη Σικελία. Εγκαταστάθηκε στις Συρακούσες στην αυλή των τυράννων Γέλωνα και Iέρωνα, οι οποίοι προστάτευαν και στήριζαν τις τέχνες και τα γράμματα. Σύμφωνα με τον Η. Hofmann (1976)οι κωμωδίες του Επίχαρμου δεν μοιάζουν με τις κωμωδίες των Αθηναίων. Ο Επίχαρμος προσέδωσε πλοκή στην κωμωδία ενώ διακωμωδούσε τους Ολύμπιους Θεούς. Επιπλέον, έμαθε τους ΑΘηναίους "μύθους ποιείν", καθώς συχνά στις κωμωδίες του παρωδεί τους αρχαίους μύθους. Μερικές από τις 40 κωμωδίες που συνέγραψε είναι:Βούσιρις, Ήβας γάμος, Κύκλωψ, Σφίγξ, Βάκχαι .Ο Πλάτων στον "Θεαίτητο" αναφέρει τον Επίχαρμο ως τον τελειότερο κωμικό ποιητή.

Ιδιαίτερα σημαντικό είναι το γεγονός ότι η κωμωδία τόσο στην αρχαιότητα όσο και στη σύγχρονη εποχή έχει κοινό περιεχόμενο. Οι κωμωδιογράφοι τότε και τώρα αντλούν το υλικό τους μέσα από την καθημερινότητα, την κοινωνική σκηνή , τον κόσμο του πνεύματος, τα ηθικά παραπτώματα και κυρίως από την πολιτική ζωή. Στο επίκεντρο της κωμωδίας βρίσκεται πάντα ο "πάσχων άνθρωπος", ο κοινός. πολίτης με τα καθημερινά του προβλήματα . Ακριβώς αυτή είναι και η μαγεία της κωμωδίας καθώς πέρα από τον ψυχαγωγικό της ρόλο, αποτελεί το βήμα από το οποίο ο μέσος Έλληνας αρχαίος ή σύγχρονος εκφράζεται, διακωμωδεί και καυτηριάζει.