πλοηγείτε στον  ιστοχώρο της Βούλας Βαβαρούτσου

για καλύτερη πλοήγηση στις ιστοσελίδες

πατήστε ΚΕΝΤΡΙΚΗ   

 

Η ιστοσελίδα αυτή είναι  τμήμα του οικοχώρου "  ΥΓΕΙΑ  

ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΤΕ την ιστοσελίδα

 

 

 

ΜΝΗΜΗ-ΓΝΩΣΗ-ΕΥΦΥΪΑ

Παιδιά-θαύματα!

τελευταία ενημέρωση: 12/03/2014

ΤΡΟΦΗ  ΓΙΑ ΤΟ ΜΥΑΛΟ 
Ευφυέστατοι κουμπούρες Τεστ Μνήμης
Προηγείται η νοητική ανάπτυξη από τη συναισθηματική στους εφήβους ΧΡΗΣΙΜΕΣ ΣΥΜΒΟΥΛΕΣ ΓΙΑ ΜΙΑ ΑΠΟΔΟΤΙΚΗ ΜΕΛΕΤΗ
Το γονίδιο της... βλακείας & της ευφυΐας Μνήμη από medlook
Τρόποι να ακονίσουμε το μυαλό μας! Συμβουλές για να αγαπήσουν τα παιδιά το βιβλίο
Ευφυΐα και κοινωνικό κεφάλαιο
Έξι μυστικά για πιο έξυπνα παιδιά Να μην ξεχάσω να θυμηθώ
Κάθε μωρό είναι ένας Αϊνστάιν Νικήστε την αμνησία με όπλο τον ύπνο
Ο ξεχωριστός εγκέφαλος του Αϊνστάιν Τελικώς δεν είμαστε... Ναπολέοντες
Αντίληψη
Η παιδική κούνια... άλλαξε τον άνθρωπο Ο Νόμος της σκέψης
Η ευφυΐα είναι γυναίκα Δημιουργικότητα & έμπνευση
Οι πενηντάρηδες διαθέτουν μυαλό ξυράφι

Τα θυμάμαι όλα, άρα είμαι ευτυχισμένος

Δύσκολο να θυμάσαι, εύκολο να ξεχνάς Τα παιδία παίζει και... δυναμώνουν τη μνήμη τους

ΑΜΝΗΣΙΑ    ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ

Σε τι κατάσταση βρίσκεται η μνήμη σας;             Η τέχνη της μνήμης
Η ραπαμυκίνη βελτιώνει τη μνήμη Το IQ είναι μύθος!  Η υπνοπαιδεία δεν είναι μύθος!

Υγεία &  Εγκέφαλος

ΜΑΘΗΣΙΑΚΕΣ ΔΥΣΚΟΛΙΕΣ

       Παιδί & Υγεία
Tα 8 είδη νοημοσύνης του ανθρώπου.

 

Η ψευδής μνήμη

Μνήμη ονειροπόλα
Αντίθετα με ό,τι θα πίστευαν οι γονείς, τα παιδιά που φαίνεται συνεχώς ότι ονειροβατούν τα πάνε καλύτερα στα μαθήματά τους. Ο λόγος; Διαθέτουν περισσότερη εν ενεργεία μνήμη, λένε αμερικανοί ψυχολόγοι του Πανεπιστημίου του Γουισκόνσιν-Μάντισον, πράγμα που τους επιτρέπει να συγκρατούν και να διαχειρίζονται περισσότερη πληροφορία. Ο όρος «εν ενεργεία μνήμη» («working memory») περιγράφει τη βραχυπρόθεσμη ανάκληση, τη διατήρηση και τον χειρισμό πληροφοριών που χρειαζόμαστε καθώς προσπαθούμε να σκεφτούμε και να κατανοήσουμε κάτι. Οταν λοιπόν τα παιδιά καλούνται να ακολουθήσουν τις οδηγίες του δασκάλου τους ή να συγκρατήσουν μια φράση που μόλις τους υπαγορεύτηκε, αξιοποιούν την εν ενεργεία μνήμη τους, η οποία εδράζει στον προμετωπιαίο φλοιό. Σύμφωνα με τους ερευνητές, μόνο όσα παιδιά διαθέτουν «πλεόνασμα» εν ενεργεία μνήμης μπορούν ενώ γράφουν ορθογραφία να ονειροβατούν

 

                       

Tα 8 είδη νοημοσύνης του ανθρώπου.

Ναι, η αλήθεια είναι πως δεν υπάρχει μόνο ένα είδος νοημοσύνης που να μας χαρακτηρίζει. Μέχρι πριν από κάποια χρόνια επικρατούσε η αντίληψη, πως ο έξυπνος, ευφυής και προικισμένος άνθρωπος είναι αυτός που έχει υψηλό δείκτη νοημοσύνης. Τα τελευταία χρόνια, όμως, η θεωρία αυτή άλλαξε, αφού……τώρα πια όταν αναφέρουμε πως ένας άνθρωπος έχει αναπτυγμένη ευφυΐα, πρέπει να γνωρίζουμε για ποια από τις οχτώ ευφυΐες του μιλάμε. Το 1983 ο καθηγητής Gardner δημοσίευσε το βιβλίο Frames of Mind, στο οποίο απέρριπτε τη θεωρία του ενός δείκτη νοημοσύνης. Αντίθετα, υποστήριζε πως δεν υπάρχει ένα είδος νοημοσύνης το οποίο καθορίζει την εξυπνάδα μας ή την επιτυχία μας στη ζωή, αλλά οχτώ διαφορετικά, το καθένα από τα οποία πηγάζει από διαφορετικό κομμάτι του εγκεφάλου. Και ενώ όλοι οι άνθρωποι διαθέτουν και τα οχτώ αυτά είδη νοημοσύνης, λόγω των γενετικών τους καταβολών και των διαφορετικών περιβαλλοντικών επιδράσεων δεν υπάρχουν ούτε δύο άνθρωποι στον κόσμο που να έχουν το ίδιο προφίλ νοημοσύνης, ακόμη και αν αυτοί είναι δύο απαράλλακτοι δίδυμοι. Και αυτό είναι κάτι που επιβεβαιώνει τη μοναδικότητα κάθε ανθρώπου και κάθε παιδιού.

Ας γνωρίσουμε λοιπόν τα οχτώ είδη νοημοσύνης:

Λεκτική νοημοσύνη

Η γλωσσική ή λεκτική νοημοσύνη, της οποίας πηγή είναι ο αριστερός κροταφικός λοβός, αφορά όλες τις λεκτικές ικανότητες του ανθρώπου. Περιλαμβάνει τους τρόπους με τους οποίους παράγουμε τη γλώσσα, αλλά και την κατανόηση και τη δημιουργία λεπτών αποχρώσεων στην έκφραση του λόγου, όπως είναι η αλλαγή της σημασίας των λέξεων, η αντίληψη των κανόνων, του μέτρου και των ρυθμών της ανάλογα με το κυμάτισμα της φωνής, η ικανότητα πλοκής των λέξεων, αλλά και η ικανότητα εκμάθησης και ομιλίας διαφορετικών γλωσσών.

Εμπεριέχει επίσης την ικανότητα εξήγησης γεγονότων, πράξεων ή απλών λέξεων και ορισμών με λόγια, την ικανότητα διδασκαλίας, μάθησης, ανάλυσης, μνήμης, αλλά και την ικανότητα για χιούμορ και λογοπαίγνια. Τα παιδιά που έχουν αναπτυγμένη τη λεκτική νοημοσύνη μπορούν να μάθουν καλύτερα με τη βοήθεια του προφορικού και του γραπτού λόγου. Οι ενήλικες που έχουν αναπτυγμένη την ευφυΐα αυτή μπορεί να είναι ποιητές, λογοτέχνες, δημοσιογράφοι και πολιτικοί.

Αριθμητική/λογική νοημοσύνη

Η μαθηματική νοημοσύνη, της οποίας πηγή είναι το δεξί ημισφαίριο, είναι η ικανότητα της επαγωγικής, της αναγωγικής και της επιστημονικής λογικής. Περιλαμβάνει την ικανότητα του ατόμου να ερευνά κατηγορίες και σχέσεις, να μπορεί να χειρίζεται τα μαθηματικά σύμβολα και τις αριθμητικές σχέσεις, να εκτελεί σύνθετους υπολογισμούς και να συγκρατεί σειρά από λεπτομέρειες στη μνήμη του.

Επιστήμονες, μαθηματικοί, φιλόσοφοι, προγραμματιστές, στατιστικολόγοι, λογιστές και ντετέκτιβ βασίζονται σε αυτή τη νοημοσύνη. Τα παιδιά με αναπτυγμένη μαθηματική νοημοσύνη μαθαίνουν καλύτερα μέσα από αριθμούς και λογική σκέψη να υπολογίζουν και να οργανώνουν τις διάφορες πληροφορίες που έχουν ως δεδομένα, ενώ στοχεύουν στη λύση των προβλημάτων και στην αναζήτηση της σχέση αιτίας αποτελέσματος σε οποιοδήποτε πρόβλημα, μαθηματικό ή μη.

Συναισθηματική νοημοσύνη(Διαπροσωπική νοημοσύνη)         Συναισθηματική νοημοσύνη

Η διαπροσωπική νοημοσύνη βασίζεται στην ικανότητα του ανθρώπου να καταλαβαίνει τους άλλους. Πιο συγκεκριμένα, να μπορεί να επισημάνει τους σκοπούς, τα κίνητρα και τα ενδιαφέροντά τους, να κατανοήσει τη συμπεριφορά τους και να δουλέψει μαζί τους αποτελεσματικά. Περιλαμβάνει την αποτελεσματική λεκτική και μη λεκτική επικοινωνία, την ικανότητα παρατήρησης και ανάλυσης των ατομικών διαφορών και την ικανότητα συνεργατικής σχέσης και δουλειάς.

Η κύρια πηγή της ευφυΐας αυτής βρίσκεται στον μετωπιαίο λοβό και στον νέο φλοιό. Δάσκαλοι, γονείς, πολιτικοί, ψυχολόγοι, πωλητές, διευθυντές, θεραπευτές, αλλά και θρησκευτικοί ηγέτες βασίζονται στη διαπροσωπική νοημοσύνη. Τα παιδιά αναπτύσσουν σταδιακά τη διαπροσωπική τους νοημοσύνη αποκτώντας με το πέρασμα του χρόνου εμπειρίες μέσα από τη ζωή τους στην οικογένεια, στις παρέες, στο σχολείο και στο ευρύτερο κοινωνικό σύνολο.

Με τη σταδιακή συμμετοχή τους σε ομάδες εργασίας οι οποίες δουλεύουν για έναν κοινό σκοπό, με τη συνεργασία και την αλληλεπίδραση με άλλα παιδιά, γνωρίζοντας τη διαφορετικότητά τους και μαθαίνοντας να αντιδρούν στις διαθέσεις τους και εξελίσσοντας τον εαυτό τους μέσα από τα λάθη και τις εμπειρίες τους τα παιδιά αναπτύσσουν τη διαπροσωπική τους νοημοσύνη. Σημαντικό ρόλο παίζουν και οι σχέσεις με τους ενηλίκους. Όταν, π.χ., τα παιδιά πείθουν διακριτικά το δάσκαλό τους για παράταση χρόνου ώστε να τελειώσουν την εργασία τους ή όταν διαπραγματεύονται με τους γονείς τους για το πόση ώρα θα παίξουν με το αγαπημένο τους παιχνίδι και πότε θα διαβάσουν.

Ενδοπροσωπική νοημοσύνη

Η ενδοπροσωπική νοημοσύνη, δίνει την ικανότητα στον άνθρωπο να κατανοήσει τα βαθύτερα αισθήματα, επιθυμίες και ιδέες του ίδιου του του εαυτού. Αποτελεί την ικανότητα της προσωπικής γνώσης που στρέφεται προς τον εαυτό μας. Περιλαμβάνει τις δεξιότητες της αυτοσυγκέντρωσης, της επιμέλειας, της προσοχής, της υψηλής μεθοδικότητας στη σκέψη και στη λογική, της κατανόησης των πολλών και διαφορετικών αισθημάτων μας, τα οποία και σχετίζονται με την εκάστοτε συμπεριφορά μας.

Η κύρια πηγή της ευφυΐας αυτής βρίσκεται στον μετωπικό λοβό και στον νέο φλοιό. Υπάρχει όμως κάτι που κάνει την ευφυΐα αυτή ξεχωριστή σε σχέση με τις υπόλοιπες. Αυτό βρίσκεται στη δυνατότητά της να ενοποιεί όλες τις άλλες μορφές νοημοσύνης, αφού με το να επιτυγχάνει τη βαθύτερη γνώση του εαυτού μας, επιτυγχάνει και τη γνώση της σημασίας της ζωής, προωθεί την κατανόηση του εαυτού ως μέρους της ευρύτερης πραγματικότητας, την προσαρμογή του και την καλή αντιμετώπιση καταστάσεων με τη βοήθεια στρατηγικών, ενώ του δίνει τη δυνατότητα να αποκτήσει ικανότητες διαίσθησης, ενόρασης και ενότητας.

Όσοι έχουν αναπτυγμένη την ευφυΐα αυτή αξιοποιούν και εμπλέκουν αποτελεσματικά όλα τα άλλα είδη νοημοσύνης, γνωρίζουν τις αδυναμίες τους και είναι προσεκτικοί στις αποφάσεις και στις επιλογές τους. Αυτοί είναι οι ψυχοθεραπευτές, οι φιλόσοφοι και οι αυτοδημιούργητοι άνθρωποι. Τα παιδιά με αναπτυγμένη ενδοπροσωπική νοημοσύνη μαθαίνουν καλύτερα με μετα-διανοητικές διεργασίες, δηλαδή παρατηρώντας τον τρόπο με τον οποίο σκέφτονται και εξελίσσοντάς τον, βελτιώνοντας τον εαυτό τους και τις θετικές και αρνητικές πλευρές τους, αλλά βελτιώνοντας και τη διαδικασία λήψης αποφάσεων και κατανόησης και χειρισμού των συναισθημάτων τους.

Σωματική/κιναισθητική νοημοσύνη

Η σωματική νοημοσύνη βασίζεται στην ικανότητα του ανθρώπου να μπορεί να χρησιμοποιεί ανεξάρτητα αλλά και συνδυαστικά τις κινητικές του δεξιότητες. Δίνει στο ανθρώπινο σώμα τη δυνατότητα να λειτουργήσει αρμονικά και συνεργατικά με τον εγκέφαλο και με τη βοήθειά του να λύνει προβλήματα, να εκφράζει ιδέες, γνώσεις και συναισθήματα. Η πηγή της ευφυΐας αυτής βρίσκεται στην αλληλεπίδραση του εγκεφαλικού φλοιού με το νωτιαίο μυελό.
Η αλληλεπίδραση αυτή μας δίνει τη δυνατότητα να συνδυάσουμε την αντίληψη με την κίνηση, κάτι που προκαλεί την εκτέλεση συγκεκριμένων κινήσεων των μυών, αλλά και τον κατάλληλο συνδυασμό τους όταν χρειάζεται. Αθλητές, χειρουργοί, χορευτές, χορογράφοι, γραφίστες, ηθοποιοί, τεχνίτες χρησιμοποιούν τη σωματική νοημοσύνη. Τα παιδιά που έχουν αναπτυγμένη τη νοημοσύνη αυτή απολαμβάνουν τα παιχνίδια και τις κινητικές δραστηριότητες, ενώ έχουν ιδιαίτερο ταλέντο στις μιμητικές δεξιότητες.

Είναι πιο εύκολο γι’ αυτά να μαθαίνουν μέσω της κίνησης, είτε αυτή είναι αδρή, όπως ο χορός, εκφράζοντας ιδέες και συναισθήματα, είτε λεπτή, μέσω του χειρισμού διάφορων αντικειμένων ή υλικών και κατασκευάζοντας με τη βοήθειά τους γλυπτά, πίνακες ή άλλες δημιουργίες.

Μουσική/ρυθμική νοημοσύνη

Η μουσική νοημοσύνη στηρίζεται στην απόλαυση και στην κατανόηση της μουσικής. Πηγή τη ευφυΐας αυτής είναι το δεξί ημισφαίριο, στο οποίο γίνεται η επεξεργασία όλων των ακουσμάτων. Εμπεριέχει την ικανότητα του ανθρώπου να νιώθει το ρυθμό, τη χροιά του ήχου, τη μελωδία, το συνδυασμό των οργάνων και των μουσικών μέτρων, την αντίληψη της διαφορετικότητας των ειδών της μουσικής, αλλά και τη συνάφειά τους. Εμπεριέχει επίσης την ικανότητα για συναισθηματική έκφραση του ατόμου μέσω της μουσικής, είτε ως σύνθεση είτε ως εκτέλεση.

Η εκτέλεση περιλαμβάνει το παίξιμο ενός οργάνου, το τραγούδι, το χορό. Συνθέτες, οργανοπαίχτες, μουσικοί, τραγουδιστές χρησιμοποιούν αυτή τη νοημοσύνη. Τα παιδιά με καλή μουσική νοημοσύνη μαθαίνουν καλύτερα μέσα από ήχους, τραγούδια και ρυθμούς, ενώ μπορούν να εκφράσουν ιδέες, γνώσεις και συναισθήματα με τη βοήθεια της μουσικής. Πολλές φορές μάλιστα εκφράζονται με τα δικά τους μουσικά κομμάτια από τη βρεφική τους κιόλας ηλικία, τα οποία αποτελούνται από σύνθετους ή απλούς ρυθμούς με τη βοήθεια οποιουδήποτε αντικειμένου. Ακόμα και με μια κατσαρόλα!

Χωρική νοημοσύνη

Η χωρική νοημοσύνη δίνει την ικανότητα στον άνθρωπο να αναπαραστήσει το χώρο που βλέπει στο μυαλό του. Τον βοηθά να παρατηρεί και να χειρίζεται με επιδεξιότητα μια μορφή ή ένα αντικείμενο, να παρατηρεί και να δημιουργεί συνθέσεις με έναν ιδιαίτερα παραστατικό τρόπο, φτιάχνοντας ένα ακριβές αντίγραφο αυτού που παρατηρεί.

Η πηγή της ευφυΐας αυτής βρίσκεται στον δεξιό πλευρικό λοβό. Περιλαμβάνει την ικανότητα της δραστικής φαντασίας, του καλού προσανατολισμού στο χώρο, του χειρισμού των εικόνων, την αναγνώριση σχέσεων αντικειμένων και διαστημάτων και την καλή θεώρηση των πραγμάτων από διαφορετική οπτική γωνία. Αυτή η νοημοσύνη είναι απαραίτητη στους αρχιτέκτονες, στους γλύπτες, στους διακοσμητές, στους καλλιτέχνες, στους μηχανικούς, στους εφευρέτες, στους πιλότους, στους καπετάνιους και στους οδηγούς.

Τα παιδιά με καλή χωρική νοημοσύνη μαθαίνουν καλύτερα χρησιμοποιώντας τα οπτικά μέσα που τους δίνονται και τείνουν να οργανώνουν τη σκέψη τους στο χώρο και να συγκροτούν τις ιδέες τους πριν τις γράψουν. Ενδιαφέρονται να μελετούν γραφήματα και χάρτες και τους αρέσει να σκέφτονται με εικόνες, καθώς επίσης και να τις δημιουργούν.

Νατουραλιστική νοημοσύνη

Η νατουραλιστική νοημοσύνη εμπεριέχει την ικανότητα του ανθρώπου να αναγνωρίζει τη χλωρίδα και την πανίδα, να ξεχωρίζει τα διάφορα ζωντανά όντα, φυτά και ζώα, να διακρίνει αντικείμενα και διαδικασίες από τον φυσικό κόσμο και να τα χρησιμοποιεί εποικοδομητικά. Τα άτομα αυτά αγαπούν όχι μόνο να αναγνωρίζουν, αλλά και να κατηγοριοποιούν το φυτικό και ζωικό βασίλειο.

Τέτοια ευφυΐα έχουν οι βιολόγοι, οι βοτανολόγοι, οι γεωργοί, οι κυνηγοί, οι γεωλόγοι, οι σεφ. Τα παιδιά με αναπτυγμένη νατουραλιστική νοημοσύνη μαθαίνουν καλύτερα μέσα από την αλληλεπίδραση με τη φύση και το περιβάλλον, όπως με εκδρομές στη φύση, με εργασίες που σχετίζονται με την παρακολούθηση των φυσικών φαινομένων, όπως είναι η καλλιέργεια οσπρίων και τα πειράματα στη φύση ή στην τάξη και με τη φροντίδα φυτών και ζώων.

Η σημασία της εμπλουτισμένης μάθησης

Αν μετά τα παραπάνω αρχίζετε να καταλαβαίνετε πόσο πολύπλοκη μπορεί να είναι τελικά η έννοια της νοημοσύνης, αλλά και πόσο σύνθετη και πολύτιμη είναι η λειτουργία του εγκεφάλου, τότε σκεφτείτε τι ερεθίσματα χρειάζεται ένα παιδί για να αναπτύξει αποτελεσματικά όλο το φάσμα της νοημοσύνης του. Ίσως ήρθε η ώρα λοιπόν να αναθεωρήσουμε τον τρόπο με τον οποίο αντιμετωπίζουμε την διαδικασία όχι μόνο της μάθησης, αλλά και της καθημερινότητας των παιδιών μας.

Ήδη γνωρίζουμε πως αυτά που μαθαίνει ένα παιδί μέχρι το πέμπτο έτος της ηλικίας του αποτελούν τουλάχιστον το 50% των νοητικών δεδομένων για την υπόλοιπη ζωή του! Σύμφωνα όμως με πρόσφατες έρευνες, η ποσότητα αλλά και η ποιότητα των ερεθισμάτων που δίνουμε στα παιδιά από την πρώτη κιόλας ηλικία, όχι απλώς τα τροφοδοτούν με γνώσεις, αλλά δημιουργούν και συνδέσεις στα εγκεφαλικά κύτταρα φτιάχνοντας τη βάση στην οποία θα αποθηκεύουν πληροφορίες για την υπόλοιπή τους ζωή. Αυτός λοιπόν είναι ο βασικός σκοπός της εμπλουτισμένης μάθησης, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο υλοποιείται. Κάνοντας τη μάθηση βιωματική με τη χρήση ειδικού παιδαγωγικού υλικού, εκπαιδευτικών και εποπτικών μέσων και προσφέροντας τον κατάλληλο για κάθε παιδί συνδυασμό πληροφοριών και ερεθισμάτων τα οποία καλύπτουν όλες τις ευφυΐες του και ενεργοποιούν όλες τις αισθήσεις του, δίνουμε στο παιδί τη δυνατότητα να μεγιστοποιήσει τις φυσικές του κλίσεις και δυνατότητες.

ΚΟΡΥΦΗ

        

Κάθε μωρό είναι ένας Αϊνστάιν Της Αlison Gopnik

Νέες μελέτες δείχνουν ότι τα μικρά παιδιά είναι πολύ πιο έξυπνα απ΄ όσο νομίζαμε Νέες μελέτες αποδεικνύουν ότι τα μωρά και τα πολύ μικρά παιδιά είναι... μικροί Αϊνστάιν. Γνωρίζουν, παρατηρούν, εξερευνούν, φαντάζονται και μαθαίνουν περισσότερα απ΄ όσα θα πιστεύαμε ποτέ. Από μερικές πλευρές, είναι εξυπνότερα από τους ενηλίκους. Τρία πρόσφατα πειράματα έδειξαν ότι ακόμη και τα μικρότερα παιδιά έχουν εξελιγμένες και ισχυρές ικανότητες εκμάθησης. Πέρυσι, οι Φέι Σου και Βάστι Γκαρσία του Πανεπιστημίου της Βρετανικής Κολομβίας απέδειξαν ότι τα μωρά μπορούν να κατανοούν τις πιθανότητες. Το 2007, οι Λόρα Σουλτς και Ελίζαμπετ Μπάραφ Μπόναβιτς στο ΜΙΤ έδειξαν πως όταν τα μικρά παιδιά παίζουν, συσχετίζουν αίτια και αποτελέσματα. Επίσης το 2007, στο εργαστήριό μου στο Μπέρκλεϊ, η Ταμάρ Κουσνίρ κι εγώ ανακαλύψαμε ότι τα παιδιά προσχολικής ηλικίας μπορούν να χρησιμοποιούν τις πιθανότητες για να μαθαίνουν πώς λειτουργούν τα διάφορα πράγματα και αυτό τους επιτρέπει να φαντάζονται νέες δυνατότητες.
Διαφορετική ευφυΐα Όμως η ευφυΐα των μωρών, δείχνουν οι έρευνες, είναι πολύ διαφορετική απ΄ αυτή των ενηλίκων και από το είδος της ευφυΐας που συνήθως καλλιεργούμε στο σχολείο. Η σχολική εργασία θέλει τα παιδιά να επικεντρώνουν και να σχεδιάζουν. Θέτουμε στόχους για τα παιδιά, με έμφαση στις δεξιότητες που θα πρέπει να αποκτήσουν ή τις πληροφορίες που θα πρέπει να ξέρουν. Τα παιδιά κάνουν τεστ για να αποδείξουν ότι έχουν απορροφήσει ένα συγκεκριμένο σύνολο δεξιοτήτων και γεγονότων, χωρίς περισπασμούς από άλλες δυνατότητες. Αυτή η προσέγγιση μπορεί να λειτουργεί για παιδιά άνω των 5 ετών. Όταν λέμε ότι τα παιδιά προσχολικής ηλικίας δεν προσέχουν, στην πραγματικότητα εννοούμε ότι δεν μπορούν να μην προσέχουν: δυσκολεύονται να επικεντρώσουν σ΄ ένα μόνο συμβάν και να αποκλείσουν όλα τα υπόλοιπα. Αυτό μας έκανε στο παρελθόν να υποτιμήσουμε τα μωρά. Όμως η νέα έρευνα μας λέει ότι τα μωρά μπορούν να είναι ορθολογικά χωρίς να είναι προσανατολισμένα σ΄ έναν στόχο.

Υπέρ και κατά Κάθε είδος ευφυΐας έχει τα υπέρ και τα κατά του. Το να επικεντρώνεις και να σχεδιάζεις σε οδηγούν ταχύτερα στον στόχο σου, αλλά μπορεί επίσης να σε κλειδώσουν μέσα σ΄ αυτά που ήδη γνωρίζεις, αποκλείοντάς σε από εναλλακτικές δυνατότητες. Τα μωρά και τα μικρά παιδιά εκ φύσεως εξερευνούν και θα πρέπει να ενθαρρύνονται να το κάνουν.
Και αυτό που τα παιδιά παρατηρούν από πιο κοντά, εξερευνούν πιο επίμονα και φαντάζονται πιο ζωηρά, είναι οι άνθρωποι γύρω τους. Δεν υπάρχουν τέλεια παιχνίδια· δεν υπάρχει μαγική φόρμουλα. Οι γονείς και οι άλλοι που τα φροντίζουν, διδάσκουν τα μικρά παιδιά δίνοντάς τους την προσοχή τους και αλληλεπιδρώντας φυσικά μαζί τους και, το κυριότερο, επιτρέποντάς τους απλώς να παίζουν.
Η Άλισον Γκόπνικ είναι καθηγήτρια Ψυχολογίας στο Μπέρκλεϊ και συγγραφέας του βιβλίου «Τhe Ρhilosophical Βaby».
«Ρωτήστε τα στη δική τους γλώσσα» «Η ΣΠΟΥΔΑΙΑ ΙΔΕΑ της Γνωστικής Επιστήμης είναι πως ο ανθρώπινος εγκέφαλος είναι ένας υπολογιστής- αν και βαθιά διαφορετικός και απέραντα ισχυρότερος απ΄ αυτούς που έχουμε τώρα. Ως εκ τούτου ο εγκέφαλος των μωρών είναι εξίσου ικανός για υπολογισμούς με τους ενήλικους εγκεφάλους, έστω κι αν τα μωρά μπορεί να μην μπορούν να πούνε συνειδητά τι κάνει ο εγκέφαλός τους».
«ΑΝ ΡΩΤΗΣΕΙΣ ένα 3χρονο παιδί μια ευθεία ερώτηση όπως “πώς λειτουργεί αυτή η μηχανή;”, το πιθανότερο είναι να πάρεις για απάντηση ένα γλυκό βλέμμα ή ασυναρτησίες. Αν όμως το ρωτήσεις “παίρνει μπρος με τον κύβο ή με το κίτρινο κουμπί;”, θα σου δώσει τη σωστή απάντηση. Πρέπει να ρωτάς τα μωρά και τα παιδιά στη γλώσσα τους, όχι στη δική μας. Μας πήρε 30 χρόνια για να φανταστούμε πώς να το κάνουμε και ακόμη μαθαίνουμε».
« ΣΤΑ ΜΙΚΡΑ ΠΑΙΔΙΑ, η αναζήτηση εξηγήσεων είναι τόσο βαθιά ριζωμένη όσο η αναζήτηση τροφής ή νερού. Αυτό που κάνουμε ως επιστήμονες και φιλόσοφοι είναι να επεκτείνουμε αυτή την παρόρμηση της παιδικής ηλικίας- τα ερωτήματα αλλάζουν συνεχώς, όμως η παρόρμηση να τα θέτουμε, είναι που μας κάνει ανθρώπους».
«ΔΕΝ ΜΠΟΡΟΥΜΕ να προβλέψουμε πώς η συμπεριφορά μας ως γονιών θα επηρεάσει μακροπρόθεσμα τα παιδιά μας. Πολλοί μπορεί να επιτύχουν σπουδαία πράγματα ως ενήλικες παρά το γεγονός ότι- ή ακριβώς επειδή- ήταν δυστυχείς ως παιδιά. Όμως έχουμε τεράστια εξουσία πάνω στη ζωή των παιδιών μας όταν είναι παιδιά. Μπορούμε να καθορίσουμε αν θα ευτυχήσουν ως παιδιά και αν θα θυμούνται αυτή την ευτυχισμένη παιδική ηλικία ως ενήλικοι. Αυτό δεν είναι το σημαντικότερο;».
Αποσπάσματα από τη συνέντευξη που έδωσε η Άλισον Γκόπνικ στον Ρόμπερτ Μπάρτον του ηλεκτρονικού περιοδικού Salon.com.

 

Τα σοφά παιδιά ΑΡΧΙΖΟΥΝ ΝΑ ΠΕΡΠΑΤΟΥΝ ΚΑΙ ΝΑ ΜΙΛΟΥΝ ΠΟΛΥ ΝΩΡΙΣ. ΜΑΘΑΙΝΟΥΝ ΝΑ ΔΙΑΒΑΖΟΥΝ ΧΩΡΙΣ ΝΑ ΤΑ ΕΧΕΙ ΔΙΔΑΞΕΙ ΚΑΝΕΙΣ. ΚΑΝΟΥΝ ΠΕΡΙΕΡΓΕΣ ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΗΝ ΗΛΙΚΙΑ ΤΟΥΣ ΚΑΙ ΕΠΙΔΙΔΟΝΤΑΙ ΣΕ ΠΟΛΥΠΛΟΚΟΥΣ ΣΥΛΛΟΓΙΣΜΟΥΣ. ΒΑΡΙΟΥΝΤΑΙ ΕΥΚΟΛΑ, ΑΝΤΙΔΡΟΥΝ ΕΝΤΟΝΑ, ΑΜΦΙΣΒΗΤΟΥΝ ΤΑ ΠΑΝΤΑ. ΜΕΝΟΥΝ ΣΤΟ ΠΕΡΙΘΩΡΙΟ...

 

ΚΟΡΥΦΗ

 

                               

Έξι μυστικά για πιο έξυπνα παιδιά

Αμερικανός γενετιστής θεωρεί ότι και η ευφυΐα θέλει την εξάσκησή της

Επικρατεί γενικώς η αντίληψη ότι οι μεγαλοφυΐες γεννιούνται, δεν γίνονται, και ότι το ταλέντο είναι χάρισμα εκ φύσεως που δεν διδάσκεται γιατί είναι συνυφασμένο με τα γονίδιά μας. Να όμως που ένας αμερικανός γενετιστής, ο Ντέιβιντ Σενκ, έρχεται να τα ανατρέψει όλα αυτά με το βιβλίο του «Τhe Genius in all of us» (Η μεγαλοφυΐα μέσα μας).
Ο δρ Σενκ πιστεύει ότι έχουμε υπερτιμήσει τη γενετική προδιάθεση για τα μεγάλα επιτεύγματα. Κανένας άνθρωπος δεν είναι εκ γενετής «πτωχός τω πνεύματι» και η μετριότητα δεν αποτελεί αμετάκλητη καταδίκη, λέει. Διότι, όπως άλλωστε προκύπτει από τη σύγκριση με τις μελέτες του καναδού καθηγητή Κοινωνικής Ψυχολογίας Μάλκολμ Γκλάντγουελ, το DΝΑ δεν αποτελεί στατικό αποτύπωμα, αλλά επηρεάζεται και από παράγοντες εξωγενείς.
Με απλά λόγια, υπάρχει αιτιώδης σχέση ανάμεσα στο συγγενές και στο επίκτητο, που βρίσκονται σε μια συνεχή αλληλουχία και αλληλεπίδραση, ανάλογα με το περιβάλλον. Οι εμπειρίες αφήνουν το αποτύπωμά τους στο γονιδίωμα κάθε ανθρώπου και μεταφέ ρονται στα παιδιά του, αλλά αυτό δεν έχει σε τίποτα να κάνει με τον δείκτη νοημοσύνης.
Ο Ντέιβιντ Σενκ ισχυρίζεται ότι ελέγχοντας τις επιδράσεις του περιβάλλοντος μπορούμε να ξεπεράσουμε τα όρια που πιστεύουμε ότι μας έχει θέσει η φύση. Φέρνει για παράδειγμα το μουσικό ταλέντο: «Πολλοί πιστεύουν ότι δεν είναι προικισμένοι με μουσικό αφτί,αλλά στην πραγματικότητα δεν υπάρχει άνθρωπος που να μην έχει κλίση στη μουσική».
Συμπέρασμα: οι ειδικές ικανότητες είναι επίκτητες και η ιδιοφυΐα διδάσκεται. Παράδειγμα, οι κενυάτες δρομείς, που θεωρούνται ασυναγώνιστοι στον μαραθώνιο. Τους έχει προικίσει η φύση με ειδικά γονίδια; Κάθε άλλο, η ανάγκη τους έκανε να τρέχουν τόσο καλά. Στην Κένυα πολλά παιδιά από την ηλικία των επτά ετών είναι αναγκασμένα να τρέχουν 8 ως 10 χιλιόμετρα κάθε μέρα για να πάνε στο σχολείο.
Πέρα όμως από τις ειδικές συνθήκες που συμβάλλουν στην ανάπτυξη δεξιοτήτων, υπάρχουν και έξι γενικοί παράγοντες οι οποίοι θα μπορούσαν να θεωρηθούν «συνταγή της ευφυΐας», καθώς ενισχύουν τη νοημοσύνη και οξύνουν τον νου.
1. Η μουσική. Η επιστήμη έχει αποφανθεί ότι τα παιδιά πρέπει να εισάγονται εξ απαλών ονύχων στον κόσμο των ήχων. Τα μαθήματα μουσικής είναι ένας πολύ ευχάριστος τρόπος για να εξασκήσει σωστά ένα παιδί τον εγκέφαλό του και, όπως φαίνεται, τα οργανωμένα μαθήματα όχι μόνο ενισχύουν τον δείκτη νοημοσύνης, αλλά συμβάλλουν και στη μετέπειτα ακαδημαϊκή απόδοση τού παιδιού. Ερευνα του Πανεπιστημίου του Τορόντο έδειξε ότι τα παιδιά που διδάσκονται μουσική έχουν πολύ ψηλότερο ΙQ στην ενήλικη ζωή τους.
2. Ο θηλασμός. Το μητρικό γάλα αποτελεί βασική τροφή του εγκεφάλου και η σημασία του είναι τεράστια σε διάφορες εκφάνσεις της ζωής του μωρού. Δανοί ερευνητές ανακάλυψαν ότι ο θηλασμός κάνει τα μωρά όχι υγιέστερα, αλλά και πιο έξυπνα: μωρά που θήλασαν για εννέα μήνες είχαν υψηλότερο δείκτη νοημοσύνης.
3. Η σωστή διατροφή. Ως μηχανή, και μάλιστα η τελειότερη της φύσης, ο εγκέφαλος δεν μπορεί να λειτουργήσει σε πλήρη απόδοση χωρίς σωστά καύσιμα. Η υγιεινή διατροφή μπορεί να κάνει θαύματα για την πνευματική και διανοητική ανάπτυξη, ειδικά στα δύο πρώτα χρόνια της ζωής που τα παιδιά χρειάζονται σίδηρο.
4. Η γυμναστική. Ερευνες του Πανεπιστημίου του Ιλινόις (ΗΠΑ) σε παιδιά δημοτικού δείχνουν ισχυρή σχέση ανάμεσα στις αθλητικές επιδόσεις και στην ακαδημαϊκή απόδοση. Διότι η συμμετοχή σε ομαδικά αθλήματα ενισχύει την αυτοπεποίθηση, το ομαδικό πνεύμα και τις ηγετικές ικανότητες.
5. Η περιέργεια είναι λέξη-«κλειδί». Οι ειδικοί λένε ότι γονείς που δείχνουν την περιέργειά τους για πράγματα, γεγονότα και καταστάσεις μαθαίνουν στα παιδιά τους να αναζητούν νέες ιδέες, δηλαδή τη γνώση και τη σημασία της. Το διάβασμα, δεν πρέπει να υποβαθμίζεται, και το παιδί πρέπει να εντρυφήσει από νωρίς στη μαγεία του.
6. Το παιχνίδι. Ολως παραδόξως, διαπιστώνεται ότι ακόμα και τα ηλεκτρονικά παιχνίδια μπορούν να οξύνουν το πνεύμα, όχι βέβαια τα βίαια που κάνουν το παιδί μοναχικό και αφηρημένο, αλλά εκείνα που απαιτούν στρατηγική σκέψη, αναπτύσσουν οργανωτικές ικανότητες και ενισχύουν το ομαδικό πνεύμα και τη δημιουργικότητα. Ομοίως και τα εγκεφαλικά παιχνίδια, όπως το σκάκι, το sudoku, τα σταυρόλεξα, κτλ., αποτελούν μια πολύ καλή γυμναστική του εγκεφάλου, αφού ο παίκτης λύνει προβλήματα και παίρνει αποφάσεις.

 

ΚΟΡΥΦΗ

Μεγαλώστε πανέξυπνα παιδιά

 

Παιδιά-θαύματα!  

Για όσους πιστεύουν σε κάποια υπέρτατη δύναμη, ο Δεκαπενταύγουστος συνδέεται με θαύματα.

Με τα θαύματα θα ασχοληθούμε, λοιπόν, και εμείς. Και συγκεκριμένα, με... παιδιά-θαύματα!

**Το 1962 γεννήθηκε στην Κορέα ένα μωράκι αλλιώτικο από τα άλλα. Ο Κιμ Ανγκ Γιονγκ σε ηλικία 4 ετών μιλούσε άπταιστα 4 γλώσσες: κορεάτικα, ιαπωνικά, γερμανικά και αγγλικά. Ενα χρόνο νωρίτερα (!) είχε γίνει δεκτός στο πανεπιστήμιο Hanyang, ως guest φοιτητής. Και ήταν τόσο καλός, που αποφοίτησε στα 6 του! Διάνοια στα μαθηματικά, δεν σταμάταγε να μαθαίνει ξένες γλώσσες. Στα 5 του είχε ανώτερα διπλώματα στα κινέζικα, τα ισπανικά και τα βιετναμέζικα. Σε ηλικία 7 ετών κλήθηκε από τη NASA και προτού καλά καλά κλείσει τα 15, είχε πάρει Ph.D. στη φυσική από το πανεπιστήμιο του Κολοράντο. Τελικά, το 1978 επέστρεψε στην Κορέα, επεξέτεινε τις σπουδές του και πήρε διδακτορικό στην πολιτική μηχανολογία. Πρόκειται για τον εξυπνότερο άνθρωπο στον κόσμο. Σύμφωνα με το Γκίνες, το IQ του ξεπερνάει το 210, ενώ του μέσου (έξυπνου) ανθρώπου είναι γύρω στο 100! http://en.wikipedia.org/wiki/Kim_Ung-Yong

 

**Ο Γκρέγκορι Σμιθ γεννήθηκε το 1990. Σε ηλικία 2 ετών μπορούσε και διάβαζε, στα 10 του έγινε δεκτός στο πανεπιστήμιο και λίγα χρόνια μετά ίδρυσε το International Youth Advocates, οργανισμό που προασπίζει τα δικαιώματα των παιδιών. Αυτός ο πανέξυπνος πιτσιρικάς έχει προταθεί για Νόμπελ Ειρήνης, έχει δώσει ομιλία στα Ηνωμένα Εθνη και έχει συναντήσει από κοντά μεγάλες πολιτικές προσωπικότητες της εποχής μας. www.forceforgood.org

 

**Ο Γουίλιαμ Τζέιμς Σίντις (1898-1944) ήταν διάνοια στα μαθηματικά και τις ξένες γλώσσες. Το IQ του φημολογείται ότι ήταν μεταξύ 250-300, ένα αστρονομικό νούμερο! Σε όλη του τη ζωή ήταν ιδιαίτερα εκκεντρικός, εξαιτίας και της ιδιαιτερότητάς του, ενώ προς το τέλος της ζωής του λέγεται πως απέφευγε τα μαθηματικά όπως ο... διάολος το λιβάνι!

http://en.wikipedia.org/wiki/William_James_Sidis*

 

**«Εχω μια μόλυνση στο αριστερό μου αυτί», είπε ο 6χρονος Μάικλ Κέβιν Κέρνεϊ στον παιδίατρό του, κάνοντας τον γιατρό να... καταπιεί τα ακουστικά του! Ο φοβερός πιτσιρικάς, που γεννήθηκε το 1984, αποφοίτησε από το κολέγιο σε ηλικία 10 ετών. Μπορούσε να διαβάζει από όταν ήταν μόλις 10 μηνών, ενώ δυο μήνες πριν έλεγε πεντακάθαρα τις πρώτες του λέξεις! Διδάσκει από τα 16 του ως καθηγητής στο πανεπιστήμιο Vanderbilt, και κέρδισε ένα εκατομμύριο στο παιχνίδι «Ποιος θέλει να γίνει εκατομμυριούχος». http://en.wikipedia.org/wiki/Michae-Kearney

 

**Ο Μπαλαμουραλί Αμπάτι αποφοίτησε από το πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης σε ηλικία 13 ετών. Στα 17 του πήρε πτυχίο από την Ιατρική Σχολή του Ορους Σινά. Το 1995, που ξεκίνησε να εξασκεί το επάγγελμα, ήταν ο μικρότερος γιατρός τους κόσμου! Εχει τιμηθεί με διάφορα βραβεία και επαίνους. Εχει ειδικευτεί στην οφθαλμολογία. Από το 2002 είναι ενταγμένος στην ιατρική ομάδα του Medical College of Georgia. Το 2008 ο δρ Αμπάτι εργάζεται (εκτός των άλλων) και ως καθηγητής οφθαλμολογίας στην Ιατρική Σχολή της Γιούτα. http://en.wikipedia.org/wiki/Balamurali_Ambati

 

Παιδιά-θαύματα βεβαίως υπάρχουν ακόμα δεκάδες! Ο Αβικέννας σε ηλικία 12 ετών είχε απομνημονεύσει ολόκληρο το Κοράνι και ένα χρόνο μετά ξεκίνησε να σπουδάζει Ιατρική. Ο Λεονάρντο ντα Βίντσι, ο Πικάσο  και ο Μότσαρτ είναι και εκείνοι κλασικά παραδείγματα παιδιών-θαυμάτων! Ο Μάικλ Τζάκσον και η Τζόντι Φόστερ διακρίθηκαν από πιτσιρίκια στη σόου μπιζ. Δείτε την πλήρη λίστα με τα παιδιά-θαύματα του πλανήτη στο:

http://en.wikipedia.org/wiki/List_of_child_prodigies

 

Μπήκε στο Κέμπριτζ στα 15 του  Σε ηλικία πεντέμισι ετών, το 2001, ο Αραν Φερνάντες έγινε το νεώτερο πρόσωπο στη Βρετανία που πέρασε τις εξετάσεις για το απολυτήριο δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης. Τότε έλεγε πως, όταν μεγαλώσει, θέλει να γίνει οδηγός φορτηγού.
 

ΚΟΡΥΦΗ

 

και Ευφυέστατοι κουμπούρες

Υπάρχουν τριών είδη δάσκαλοι. Στην πλειονότητα είναι διεκπεραιωτικοί «κασετοφωνάκηδες». Βάζουν δηλαδή την κασέτα να παίζει, λένε το μάθημα ξανά και ξανά και αυτό ήταν, τίποτα περισσότερο, τίποτα λιγότερο. Μετά είναι οι αλάνθαστοι. Αυτοί που έχουν το θέσφατο. Μόνο εκείνοι γνωρίζουν και οι μαθητές πρέπει να μάθουν.

Χωρίς να ρωτούν, χωρίς να αμφιβάλλουν. Τέλος -και ευτυχώς- υπάρχουν και οι ακομπλεξάριστοι. Αυτοί που χαίρονται να τους ξεπερνούν στη σκέψη οι μαθητές τους και προσπαθούν γι' αυτό.

Τους πρώτους και τους δεύτερους τους γνωρίσαμε όλοι. Τους τελευταίους, πάλι, ελάχιστοι είχαν το άστρο να συναντήσουν στις σχολικές τάξεις.

Το σχολείο ήταν και είναι μια εφεύρεση καταπιεστική που απονεκρώνει το μυαλό. Προσπαθήστε να σκεφτείτε τι σας έχει μείνει από το σχολείο. Τι θυμάστε; «Δεν άφησα ποτέ το σχολείο να εμποδίσει τη μόρφωσή μου» συνήθιζε να λέει ο Μαρκ Τουέιν. Και δεν ήταν ο μόνος με αυτό το σκεπτικό. Θα ξαφνιαστείτε διαβάζοντας πόσοι, που μεταγενέστερα έγιναν παγκοσμίως γνωστοί για τη λαμπερή τους σκέψη, είχαν προβλήματα, στο σχολείο. Αλλοι ήταν μέτριοι μαθητές, άλλοι είχαν αποβληθεί και άλλοι απλά τα «παράτησαν» και συνέχισαν τα μαθήματα στο σπίτι. Ας δούμε μαζί διάσημα μυαλά που το σύστημα κατέταξε στους... κουμπούρες!

**Αλμπερτ Αϊνστάιν (1879 -1955)

«Ολο το πνεύμα της μάθησης και της δημιουργικότητας χάνεται στο καθεστώς του σχολείου» έγραψε ο Αλμπερτ Αϊνστάιν, εξηγώντας την απόφασή του να παρατήσει τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Ενα από τα πιο κοφτερά μυαλά όλων των εποχών κατέφυγε σε απαλλαγή από τα μαθήματα χρησιμοποιώντας τη δικαιολογία «ιατρικού προβλήματος», προκειμένου να μην αλεστεί στα γρανάζια της τυποποιημένης γνώσης. Ενα χρόνο μετά την απόφασή του να τα «βροντήξει», συνέγραψε την πρώτη επιστημονική του εργασία σχετικά με τα μαγνητικά πεδία. Τελικά χρειάστηκε να βάλει νερό στο κρασί του για να πάρει το «χαρτί» του γυμνασίου και να δώσει εξετάσεις για το πανεπιστήμιο. Τα υπόλοιπα είναι ιστορία.

**Τόμας Εντισον (1847 - 1931)

Ο εφευρέτης του φωνογράφου και του ηλεκτρικού λαμπτήρα, ο δημιουργός του πρώτου εργοστασίου παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας που «φώτισε» τη Νέα Υόρκη, στο σχολείο ήταν «κλούβιος». Τουλάχιστον έτσι έλεγε η δασκάλα του, που δεν ήταν καθόλου ευχαριστημένη από τον συγκεκριμένο μαθητή της. Και τον επέπληττε συνεχώς για την αφηρημάδα του. Ευτυχώς η μαμά του μικρού Τόμας, αντί να αρχίσει τα μαλώματα και τις τιμωρίες, πήρε έπειτα από 3 μήνες τον γιο της από το σχολείο και αποφάσισε να ακολουθήσει τον δρόμο της εκπαίδευσης στο σπίτι. Του μάθαινε κείμενα του Ρίτσαρντ Γκριν Πάρκερ με θέμα τις αρχές τις επιστημονικής φιλοσοφίας, του πειραματισμού και των φυσικών επιστημών. Ο ίδιος έγραφε αργότερα: «Ο,τι είμαι το χρωστώ στη μητέρα μου. Ηταν τόσο αληθινή, τόσο σίγουρη για μένα και δεν μπορούσα να την απογοητεύσω». Εκ του αποτελέσματος, την έκανε περισσότερο από περήφανη!

**Αβραάμ Λίνκολν (1809 - 1865)

Ο 16ος πρόεδρος των ΗΠΑ πήγε μόνο 18 μήνες στο σχολείο. Ηταν αυτοδίδακτος και λάτρευε να διαβάζει ό,τι έπεφτε στα χέρια του. Παιδί αγράμματων αγροτών έπρεπε να δουλεύει και το σχολείο τού δημιουργούσε πρόβλημα σε αυτό. Ετσι ανέλαβε μόνος τους την εκπαίδευσή του και δεν τα πήγε καθόλου άσχημα, αν σκεφτεί κανείς ότι επί της προεδρίας του έβαλε τέλος στη δουλεία και κατάφερε να βγάλει τη χώρα από τον σκόπελο του εμφυλίου πολέμου.

**Βενιαμίν Φραγκλίνος (1706 - 1790)

Επιστήμονας, πολιτικός, εφευρέτης του αλεξικέραυνου. Αυτές είναι μόνο κάποιες από τις ιδιότητες του Βενιαμίν Φραγκλίνου. Και όμως το 15ο από τα 17 παιδιά ενός φτωχού κηροποιού πήγε μόνο δυο χρόνια στο σχολείο. Η μαθητική του καριέρα τελείωσε στην τρυφερή ηλικία των 10 χρόνων, αλλά ο μικρός Βενιαμίν προσπάθησε μόνος του και τελικά τα κατάφερε πολύ καλύτερα. Μανιώδης αναγνώστης, έμαθε πολύ περισσότερα μόνος από αυτά που θα μάθαινε κάτω από τη «δασκαλίστικη» καθοδήγηση της εποχής.

Στη λίστα των «κακών μαθητών» θα βρείτε και ονόματα όπως αυτά των: Γουόλντ Ντίσνεϊ, Εβίτα Περόν, Αντονι Κουίν, Φρανσουά Τριφό και είναι ακόμα πολλοί...

Για περισσότερα επισκεφθείτε και τα:

**http://presentoutlook.com/famous-failures/

**www.autodidactic.com/profiles/profiles.htm

**http://en.wikipedia.org/wiki/Albert-Einstein

**http://en.wikipedia.org/wiki/Thomas-Edison

**http://en.wikipedia.org/wiki/Abraham-Lincoln

**http://en.wikipedia.org/wiki/Benjamin-Franklin

 

Κάνουν τεστ IQ για να βρουν δουλειά «Ενας ευφυής είναι καταδικασμένος να ζει σε πνευματική μοναξιά. Ο κοινωνικός περίγυρος δεν τον καταλαβαίνει. Εχω βιώσει τέτοια μοναξιά», λέει στην «Ε» ο 25χρονος αστυνομικός Αποστόλης Μάγγανος, που βρέθηκε χθες σε ξενοδοχείο στο κέντρο της Αθήνας για να κάνει το τεστ που απαιτείται ώστε να γίνει μέλος της MENSA. Αν τα καταφέρει, θα γίνει μέλος μιας ομάδας ανθρώπων με τον υψηλότερο δείκτη νοημοσύνης: μόλις το 2% του παγκόσμιου πληθυσμού έχει τόσο υψηλό δείκτη νοημοσύνης.

 

ΚΟΡΥΦΗ

Η ιδιοφυΐα έρχεται μετά τα 40 Λαλίνα Φαφούτη 

Η «χρυσή» ηλικία των επιστημονικών ανακαλύψεων «ωριμάζει» συνεχώς Ο Νεύτωνας θεωρούσε ότι η πιο παραγωγική επιστημονική ηλικία του ήταν γύρω στα 23, ο Αϊνστάιν έλεγε ότι «όποιος δεν έκανε τη μεγάλη συνεισφορά του στην επιστήμη ως τα 30 δεν πρόκειται να την κάνει ποτέ». Οι δυο σοφοί μάλλον δεν έκαναν λάθος για τα δεδομένα της εποχής τους, μια νέα μελέτη όμως δείχνει ότι τα πράγματα έχουν αλλάξει: οι ανακαλύψεις που χαρίζουν τα Νομπέλ σήμερα φαίνεται ότι γίνονται πολύ μετά τα 40. Οι οικονομολόγοι Μπέντζαμιν Τζόουνς του Πανεπιστημίου Northwestern των Ηνωμένων Πολιτειών και Μπρους Γουάινμπεργκ του Πολιτειακού Πανεπιστημίου του Οχάιο ανέλυσαν τα δεδομένα όλων των βραβευθέντων με Νομπέλ επί περισσότερο από έναν αιώνα. Σύμφωνα με τα συμπεράσματά τους, τα οποία δημοσιεύθηκαν στην επιθεώρηση «Proceedings of the National Academy of Sciences», αν και παλαιότερα οι «νεαρές» μεγαλοφυΐες αφθονούσαν, σήμερα οι όροι έχουν αντιστραφεί.

Στη σύγχρονη εποχή, λένε, οι πιθανότητες ενός επιστήμονα κάτω των 30 να κάνει μια πολύ σημαντική ανακάλυψη είναι σχεδόν μηδαμινές. Το ίδιο «περίπου 0%» επεκτείνεται μάλιστα και στο μεγαλύτερο μέρος της τέταρτης δεκαετίας με την πλέον παραγωγική «επιστημονική ηλικία», τουλάχιστον για τη Φυσική, να μετατοπίζεται στα 48.

Νεανικά κατορθώματαΌταν ανέπτυξε τη θεωρία της βαρύτητας ο Νεύτων ήταν μόλις 23 ετών, ο Αϊνστάιν δημοσίευσε τη μετέπειτα βραβευμένη με Νομπέλ μελέτη του για το φωτοηλεκτρικό φαινόμενο στα 26, ο Πολ Ντιράκ πρόβλεψε την ύπαρξη της αντιύλης στα 26 και έθεσε τις αρχές της Κβαντομηχανικής στα 28 ενώ η Μαρία Κιουρί κόντευε τα 30 όταν, μαζί με τον σύζυγό της Πιερ, ανακάλυψε τα ραδιενεργά στοιχεία ράδιο και πολώνιο. Για να διερευνήσουν πώς η ηλικία σχετίζεται με την επιστημονική δημιουργικότητα οι δυο οικονομολόγοι ανέλυσαν στοιχεία που αφορούσαν τους 525 επιστήμονες που κέρδισαν τα Νομπέλ Φυσικής, Χημείας και Ιατρικής από το 1901 ως το 2008. Παίρνοντας ως «μέτρο» τον μέσο όρο ηλικίας κατά τον οποίο οι νομπελίστες παρήγαγαν το έργο που τους χάρισε το βραβείο συνέκριναν πώς το ηλικιακό «απόγειο» της επιστημονικής δημιουργικότητας μεταβαλλόταν ανά τομέα με την πάροδο του χρόνου. Διαπίστωσαν ότι τα μεγάλα επιστημονικά επιτεύγματα πριν από την ηλικία των 30 ήταν διαδεδομένα σε όλους τους τομείς ως το 1905. Την περίοδο εκείνη περίπου τα δυο τρίτα των επιστημόνων είχαν παρουσιάσει τις εργασίες που τους χάρισαν το βραβείο προτού κλείσουν τα 40, ενώ περίπου το 20% τις είχε παρουσιάσει πριν από τα 30.

Τα Νομπέλ «ωριμάζουν» Στις επόμενες δεκαετίες όμως η «χρυσή» ηλικιακή βαθμίδα άρχισε να ανεβαίνει όλο και περισσότερο. «Η ηλικία κατά την οποία οι επιστήμονες έκαναν μια σημαντική συνεισφορά αυξάνεται με τον χρόνο» εξήγησε ο κ. Γουάινμπεργκ. Για παράδειγμα, το μεγαλύτερο ποσοστό των φυσικών που έκαναν τη σημαντική τους ανακάλυψη πριν από τα 30 παρατηρήθηκε το 1923 και έφθανε το 31%. Αντίστοιχα το μεγαλύτερο ποσοστό αυτών που παρουσίασαν την καλύτερη δουλειά τους πριν τα 40 εμφανίστηκε το 1934 φθάνοντας το 78%. Από εκεί και πέρα και τα δυο αυτά ποσοστά άρχισαν να μειώνονται συνεχώς.Το 2000 τα μεγάλα έργα πριν από τα 30 είναι σχεδόν παντελώς απόντα σε όλους τους τομείς. Πριν από τα 40 εμφανίζονται σε ποσοστό περίπου 19% στη Φυσική αλλά απουσιάζουν σχεδόν εξ ολοκλήρου από τη Χημεία.

«Η εικόνα του λαμπρού νεαρού επιστήμονα που κάνει σημαντικές ανακαλύψεις γίνεται όλο και πιο ξεπερασμένη, τουλάχιστον σε αυτούς τους τρεις τομείς των Νομπέλ» τόνισε ο ερευνητής, εννοώντας τις επιστήμες της Φυσικής, της Χημείας και της Ιατρικής. «Σήμερα ο μέσος όρος ηλικίας που οι φυσικοί κάνουν μια εργασία που τους χαρίζει το Νομπέλ είναι τα 48. Ελάχιστες ανακαλύψεις γίνονται από φυσικούς κάτω των 30». Οι δυο οικονομολόγοι θεωρούν ότι η ανάλυσή τους έχει ιδιαίτερη σημασία σε μια εποχή όπου υπάρχει έντονος προβληματισμός σχετικά με τη διανομή των ερευνητικών επιχορηγήσεων.

 

ΚΟΡΥΦΗ

Έχει όριο η εξυπνάδα;  Θοδωρής Λαΐνας

Ερευνητές υποστηρίζουν ότι δεν θα υπάρξουν ποτέ υπερ-ευφυείς άνθρωποι  Διεθνής ομάδα επιστημόνων υποστηρίζει ότι υπάρχει ανώτατο όριο στο επίπεδο της ευφυΐας των ανθρώπων και μάλιστα ότι αυτός ο «φράκτης» στο IQ δημιουργήθηκε ως «ασπίδα προστασίας». Σύμφωνα με τους ερευνητές οι αυξημένες νοητικές ικανότητες (πολύ ισχυρή μνήμη κ.α.) έχουν επιπτώσεις σε άλλες λειτουργίες και ικανότητες του ανθρώπου.
Οι εκτιμήσεις Επιστήμονες του Πανεπιστημίου Warwick στην Βρετανία και συνάδελφοι τους από τον Πανεπιστήμιο της Βασιλείας στην Ελβετία μελέτησαν την εξέλιξη του ανθρώπου προσπαθώντας να βρουν απαντήσεις στο γιατί τα επίπεδα της ευφυΐας του είναι αυτά που γνωρίζουμε και δεν είμαστε ακόμη πιο έξυπνοι. Κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η υπερβολική ευφυΐα προκαλεί σοβαρές παρενέργειες - τόσο οργανικές όσο και στην προσωπικότητα του ανθρώπου. Για αυτό τον λόγο αναπτύχθηκε ένας φυσικός μηχανισμός που να εμποδίζει τη μεγάλη αύξηση της νοημοσύνης. Οι ερευνητές αναφέρουν ότι το πολύ υψηλό IQ είναι πιθανό να συνδέεται με ασθένειες του νευρικού συστήματος.
Η τεχνητή αύξηση Υποστηρίζουν μάλιστα ότι διάφορες ουσίες (π.χ καφεΐνη) αλλά και φάρμακα που χρησιμοποιούνται τα τελευταία χρόνια για την αύξηση της μνήμης ή της νοημοσύνης διαθέτουν αποτελεσματικότητα αλλά έχουν περιορισμένη χρονική δράση και βοηθούν μόνο όσους αντιμετωπίζουν προβλήματα όπως αυτό της συγκέντρωσης. Όπως λένε, το μυστικό στην όλη ιστορία είναι «η ανταλλαγή», δηλαδή ότι το επίπεδο νοημοσύνης λειτουργεί στην βάση του «κάτι δίνεις κάτι χάνεις». Με απλά λόγια, οι ερευνητές υποστηρίζουν ότι αν αυξηθεί πολύ η μνήμη, ή η ευφυΐα γενικότερα, θα υπάρξει αντίστοιχη φθίση κάποιας άλλης λειτουργίας με αποτέλεσμα ο άνθρωπος τελικά να μην είναι χαρισματικός αλλά προβληματικός.
Η «ανταλλαγή» «Πολλοί άνθρωποι ενδιαφέρονται να αυξήσουν τις νοητικές τους ικανότητες με τεχνητούς τρόπους. Το ερώτημα που προκύπτει είναι γιατί χρειάζεται να συμβεί αυτό και δεν είμαστε ήδη όσο έξυπνοι θα θέλαμε. Οι ανταλλαγές είναι συχνό φαινόμενο στην εξέλιξη. Θα ήταν ευχάριστο να έχουμε ύψος τρία μέτρα αλλά η καρδιά δεν θα μπορούσε να λειτουργήσει σωστά και να στέλνει το αίμα σε τόσο μεγάλες αποστάσεις. Για αυτό και η συντριπτική πλειονότητα των ανθρώπων έχει ύψος κάτω από τα δύο μέτρα. Όπως λοιπόν υπάρχει σε αυτή την περίπτωση μια ανταλλαγή έτσι συμβαίνει και με την ευφυΐα» αναφέρει ο Τόμας Χιλ, του Πανεπιστημίου Warwick, μέλος της ερευνητικής ομάδας. Οι ερευνητές αναφέρουν ως παράδειγμα τους εβραίους Ασκενάζι με προέλευση κυρίως από χώρες της κεντρικής και ανατολικής Ευρώπης. Οι Ασκενάζι που κατά βάση παντρεύονται μεταξύ τους έχει διαπιστωθεί ότι διαθέτουν υψηλότερο IQ από τον μέσο Ευρωπαίο όμως από την άλλη πλευρά αντιμετωπίζουν πολλές κληρονομικές ασθένειες όπως η Τay-Sachs που επηρεάζει το νευρικό σύστημα. Οι επιστήμονες εκτιμούν ότι οι αυξημένες νοητικές ικανότητες των Ασκενάζι αυξάνουν ταυτόχρονα τα ποσοστά των ασθενειών που τους πλήττουν. Η έρευνα δημοσιεύεται στο επιστημονικό περιοδικό «Current Directions in Psychological Science».

 

ΚΟΡΥΦΗ

Γνωριμία με 175 μεγάλα μυαλά Του Σάκη Μαλαβάκη

Μέσα από το πέρασμα του πολυκύμαντου 20ού αιώνα αναδύεται μια πλειάδα στοχαστών, οι θέσεις και οι απόψεις των οποίων συνιστούν έναν εξαιρετικό οδηγό για την κατανόηση της δικής μας πορείας στον 21ο αιώνα Από τη Χάνα Αρεντ και την προσπάθειά της να κατανοήσει τα «στοιχεία της ντροπής» στη νεωτερικότητα (τον αντισημιτισμό, τον ιμπεριαλισμό και τον ρατσισμό) έως τον Νίκο Πουλαντζά και την ανάλυση του φασισμού· από το δίδυμο Χορκχάιμερ και Αντόρνο και την πρώτη συστηματική μαρξιστική κριτική της μαζικής κουλτούρας και επικοινωνίας έως τον επαναπροσδιορισμό από τον Λέο Στράους της φιλοσοφίας ως στοχασμό όχι πάνω στην αιωνιότητα αλλά πάνω στον ανθρώπινο πόνο· από τον Φρόιντ και την προσφορά ενός νέου πλαισίου για την κατανόηση της ανθρώπινης συνείδησης και αλληλεπίδρασης έως τον Μισέλ Φουκό και την έρευνα των σχέσεων εξουσίας και σεξουαλικότητας, ο 20ός αιώνας ανέδειξε μια εξαιρετική σειρά από πολιτικά μυαλά. Στοχαστές και διανοούμενους οι οποίοι αποσκοπούσαν, καταρχήν στην κατανόηση της ανθρώπινης, συχνά τραγικής, κατάστασης και στη συνέχεια στην ανεύρεση τρόπων βελτίωσης αυτής.

Σε τούτο το Λεξικό ο αναγνώστης θα βρει συγκεντρωμένους φιλοσόφους, κοινωνιολόγους, ιστορικούς, πολιτικούς και ψυχαναλυτές, νομικούς και θεολόγους, μυθιστοριογράφους, δημοσιογράφους και ποιητές, ειρηνιστές, φεμινιστές, πολέμιους της αποικιοκρατίας και αντι-ιμπεριαλιστές, μαρξιστές, κοινοτιστές, αναρχικούς και κομμουνιστές, φιλελεύθερους, δημοκράτες και σοσιαλιστές, που έθεσαν στο επίκεντρο της σκέψης τους τον άνθρωπο. Στοχαστές που ανέπτυξαν ένα σύνολο απόψεων και θεωριών, κοινό σημείο των οποίων υπήρξε η πρόθεση και η προτροπή για αλλαγή και εξέλιξη προς το καλύτερο. Παρ' όλο που η ερμηνεία τού τι είναι καλύτερο για την ανθρωπότητα είναι συνυφασμένη με τις συγκεκριμένες πολιτικές πεποιθήσεις, την πνευματική καταγωγή και την προσωπική εμπειρία του κάθε στοχαστή, η συντριπτική πλειονότητα όσων συναντάμε σε τούτο το βιβλίο, απέβλεπε στη χειραφέτηση των μαζών και στην καλυτέρευση της ζωής τους. Ετσι, ο Μπέρτραντ Ράσελ αποπειράθηκε να συνδέσει την αναζήτηση της παγκόσμιας ειρήνης με την αναζήτηση της ιδιωτικής ευτυχίας ενώ ο Ζακ Ντεριντά μέσα στην «ερωτική του σχέση με το αδύνατο» συνέλαβε την ιδέα της μεσσιανικής υπόσχεσης μιας «επερχόμενης δημοκρατίας», μιας υπόσχεσης που ακόμη και αν δεν πραγματοποιηθεί, διαρκώς θα τελείται. Από την πλευρά του, ο θεωρητικός της κοινωνικής οικολογίας Μάρεϊ Μπούκτσιν, κριτικάροντας τις ιεραρχικές πολιτικές (κυρίαρχες αλλά και εναλλακτικές), διατύπωσε το κοινωνικό και οικολογικό πρότυπο των συμμετοχικών, εξισωτικών «οικο-κοινοτήτων», στις οποίες οι άνθρωποι νοούνται και πράττουν ως συμμέτοχοι, όχι ως κυρίαρχοι της φύσης.

Κοντά σε αυτούς και σε πολλούς άλλους διανοητές, προσωπικότητες όπως ο θεμελιωτής της «επιστήμης της μη βίας» Μαχάτμα Γκάντι, ο πρωτεργάτης του κινήματος κατά των φυλετικών διακρίσεων Μάρτιν Λούθερ Κινγκ ή ο αφρικανός επαναστάτης και θεωρητικός του Τρίτου Κόσμου Φραντς Φανόν, περνώντας από τη θεωρία στην πράξη, κατάφεραν να προσφέρουν σε εκατομμύρια ανθρώπους τη δυνατότητα ή έστω το όραμα για μια καλύτερη ζωή. Στα 175 λήμματα που υπογράφονται από μια εκατοστή καταξιωμένους επιστήμονες, οι συγγραφείς συμπεριέλαβαν όχι μόνο καθαρόαιμους στοχαστές αλλά και ιδρυτές κρατών (Ατατούρκ, Γκουριόν), λογοτέχνες (Οργουελ, Βιρτζίνια Γουλφ), δικτάτορες (Μουσολίνι, Χίτλερ), θρησκευτικοπολιτικούς ηγέτες (Αγιατολλάχ Χομεϊνί). Αξιοσημείωτες απουσίες, εκείνες των Κορνήλιου Καστοριάδη, Τόνι Νέγκρι, Σλάβοϊ Ζίζεκ και Τζόρτζιο Αγκάμπεν.

Μοίρα τραγική, μοίρα κοινή

Ποιήματα τάξης και αταξίας

Γενεαλογία του κακούΒιβλίου «κατασκευή»

 

Οι μικροί «Αϊνστάιν» των γηπέδων ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΝΑΤΑΣΑ ΜΠΑΣΤΕΑ

Οι ποδοσφαιριστές πρώτης γραμμής έχουν ιδιαίτερα ανεπτυγμένη αντίληψη, σύμφωνα με σουηδούς επιστήμονες

Οι επαγγελματίες ποδοσφαιριστές είναι πολύ πιο ευφυείς από ό,τι πιστεύουν πολλοί και περισσότερο ικανοί να λύνουν προβλήματα σε σύγκριση με τον γενικό πληθυσμό, σύμφωνα με μια νέα έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο σουηδικό Ινστιτούτο Καρολίνσκα στη Στοκχόλμη. Μάλιστα, καλύτεροι όλων θεωρούνται οι ποδοσφαιριστές που σημειώνουν πολλά γκολ. Ο Γουέιν Ρούνεϊ ή ο Ρονάλντο μπορεί να μη δείχνουν έτοιμοι να λύσουν εξισώσεις δευτέρου βαθμού, ανήκουν όμως στο υψηλότερο 2% του πληθυσμού βάσει των γνωστικών τους ικανοτήτων. Στην έρευνα οι παίκτες ομάδων πρώτης κατηγορίας αποδείχθηκαν πιο ικανοί από εκείνους που παίζουν σε χαμηλότερες κατηγορίες, όμως συνολικά οι ποδοσφαιριστές αποδεικνύονται ιδιαίτερα ευφυείς. Τα τεστ στα οποία υποβλήθηκαν είναι ευρύτερα εκείνων που μετρούν τον δείκτη ευφυΐας, καθώς λαμβάνουν υπόψη τους τη δημιουργικότητα, τη γνωστική ευελιξία, τη μνήμη και την ταχύτητα με την οποία επεξεργάζονται τις καταστάσεις.

Οι συντάκτες της έρευνας, όπως ο Τόρμπιορν Βέστμπεργκ, δεν εξεπλάγησαν από τα ευρήματα. «Για να είσαι ποδοσφαιριστής πρέπει να έχεις σωματική ικανότητα και ταχύτητα», λέει. «Αυτό όμως δεν βοηθά αν δεν έχεις μυαλό που ξέρει πώς να τα χρησιμοποιήσει». Αρα από πού προέρχεται η αντίληψη ότι οι ποδοσφαιριστές δεν είναι πολύ έξυπνοι; Ο Βέστμπεργκ πιστεύει ότι γνωρίζει την απάντηση. «Δεν είναι χαζοί. Είναι πολύ ευφυείς. Αρχίζουν όμως να παίζουν ποδόσφαιρο από μικροί και δεν έχουν χρόνο για να μορφωθούν. Γι' αυτό κάποιες φορές εμφανίζονται πιο απλοϊκοί. Αν σκεφθείτε όμως ότι πρέπει να έχουν διαρκώς στο μυαλό τους το γήπεδο τρισδιάστατα, να γνωρίζουν πού είναι ο συμπαίκτης τους, πού ο αντίπαλος, τι είχε συμβεί την προηγούμενη φορά που έπαιξαν με την ίδια ομάδα, να ακολουθούν τα συστήματα του προπονητή τους και όλα αυτά να τα συνδυάζουν γρήγορα, τότε καταλαβαίνετε ότι μιλάμε για ιδιαίτερα ευφυείς ανθρώπους». Υπάρχει και κάτι άλλο. «Οι περισσότεροι γνωρίζουν τους ποδοσφαιριστές από τις δηλώσεις που κάνουν μετά τα παιχνίδια. Αυτό μάλλον είναι άδικο, καθώς μιλάνε έπειτα από 90 λεπτά μεγάλης έντασης στο παιχνίδι».

ΣΤΗΝ ΕΛΙΤ. «Αν συγκρίνει κάποιος τα αποτελέσματα του γενικού πληθυσμού, θα δει ότι τα αποτελέσματα των επαγγελματιών ποδοσφαιριστών ανήκουν στο υψηλότερο 2%», λέει ο Πρέντραγκ Πέτροβιτς του Τμήματος Κλινικής Νευροεπιστήμης της Ουψάλα. Οταν οι επιστήμονες έκαναν τεστ σε 57 παίκτες (άνδρες και γυναίκες) από μεγάλες σουηδικές ποδοσφαιρικές ομάδες βρήκαν ότι τα καταφέρνουν πολύ καλύτερα στην επίλυση προβλημάτων σε ψυχολογικές δοκιμασίες από τον μέσο Σουηδό. «Μπορούν να βρίσκουν διαρκώς νέες λύσεις σε ένα πρόβλημα - κάτι που καλείται να κάνει διαρκώς ο ποδοσφαιριστής στο γήπεδο αν θέλει να επιτύχει», παρατηρεί ο Πέτροβιτς. Αφού παρακολούθησαν τους παίκτες για δύο σεζόν, οι επιστήμονες βρήκαν ότι εκείνοι που τα είχαν καταφέρει καλύτερα στα τεστ είχαν και την καλύτερη απόδοση στο γήπεδο, με πολλά γκολ και τελικές πάσες.

Οι επιστήμονες του Ινστιτούτου Καρολίνσκα δεν διευκρίνισαν αν οι προπονήσεις βελτιώνουν τις νοητικές ικανότητες των ανθρώπων ή αν οι έμπειροι και ικανοί ποδοσφαιριστές διακρίνονται ακριβώς λόγω του δυναμικού τους. «Η έρευνα δεν απαντά στο ερώτημα αν η ικανότητα στη λήψη αποφάσεων προέρχεται από την καθημερινή πρακτική τους ή τα γονίδιά τους», αναφέρουν. «Ισως οφείλεται και στα δύο».

Οι ερευνητές θεωρούν ότι στο μέλλον οι ομάδες μπορεί να επιλέγουν νέους παίκτες βάσει των διανοητικών τους ικανοτήτων. «Η επένδυση σε ποδοσφαιριστές είναι μια ριψοκίνδυνη υπόθεση καθώς δεν υπάρχουν πολλά εργαλεία για να προβλεφθεί η απόδοσή τους», αναφέρεται στην έκθεση. «Εμείς προτείνουμε η επιλογή να μη βασίζεται μόνο στις σωματικές τους ικανότητες. Τα στοιχεία μάς δείχνουν ότι τα νευροψυχολογικά τεστ μπορούν να δείξουν αν ένας παίκτης έχει την ικανότητα να φθάσει ψηλά». Η έρευνα πρόκειται να δημοσιευθεί στην ιατρική επιθεώρηση «PLoS One».
Ντέιβιντ Μπέκαμ Παρότι βάσει της έρευνας πρέπει να είναι ιδιαίτερα ευφυής, ο Ντέιβιντ Μπέκαμ έχει παραδεχθεί ότι δεν μπορεί να βοηθήσει τους γιους του με τα προβλήματα των Μαθηματικών του σχολείου. Αλλο ικανότητα να επιλύεις προβλήματα και άλλο η μόρφωση που έχεις λάβει
Φραντσέσκο Τότι Στην Ιταλία θεωρούνται παροιμιώδεις οι λεκτικές γκάφες του Φραντσέσκο Τότι, παίκτη της Ρόμα. Οι επιστήμονες του Ινστιτούτου Καρολίνσκα τονίζουν πως οι παίκτες συχνά δεν ασχολούνται με κάτι άλλο - γι' αυτό και δείχνουν απλοϊκοί. Ομως δεν είναι

ΚΟΡΥΦΗ

 

Προηγείται η νοητική ανάπτυξη από τη συναισθηματική στους εφήβους

Οι έφηβοι - αγόρια και κορίτσια - φτάνουν σε ηλικία νοητικής ωρίμανσης πολύ πιο γρήγορα από ό,τι φτάνουν σε ηλικία συναισθηματικής ωρίμανσης, σύμφωνα με μια νέα αμερικανική επιστημονική έρευνα που εξέτασε την ανάπτυξη των εφήβων.

Η μελέτη έγινε από ομάδα ερευνητών υπό τον καθηγητή ψυχολογίας Λόρενς Στάινμπεργκ του πανεπιστημίου Τεμπλ της Φιλαδέλφεια και δημοσιεύτηκε στο περιοδικό «American Psychologist» (Αμερικανός Ψυχολόγος) της Αμερικανικής Ψυχολογικής Ένωσης.

Η έρευνα, που ανέλυσε τη συμπεριφορά 1.000 περίπου νέων ηλικίας 10 έως 30 ετών, διαπίστωσε ότι οι έφηβοι γενικά κατέχουν τις αναγκαίες νοητικές ικανότητες για να κάνουν διάφορες δύσκολες επιλογές (π.χ. αν θα τερματίσουν μια εγκυμοσύνη), αλλά τους λείπει η κοινωνική και συναισθηματική ωριμότητα για να ελέγξουν τις ορμές τους, να αντισταθούν στις πιέσεις των συνομηλίκων τους, να εκτιμήσουν το βαθμό επικινδυνότητας διαφόρων αποφάσεών τους κ.α.

Το γεγονός αυτό, σύμφωνα με τους ερευνητές, μεταξύ άλλων, τους δίνει ελαφρυντικά σε περιπτώσεις που υποπίπτουν σε παραβάσεις του νόμου.

Οι συμμετέχοντες στην έρευνα πέρασαν από διάφορα τεστ ελέγχου της ωριμότητάς τους. Για τα παιδιά και νέους ηλικίας από 10 έως 17 ετών δεν βρέθηκε καμία ουσιαστική διαφορά στο επίπεδο της συναισθηματικής ωριμότητας, ενώ σε μεγαλύτερες ηλικίες υπήρχε σταδιακή αύξηση της ωριμότητας.

Αντίθετα, όσον αφορά τη νοητική/γνωσιακή ωριμότητα, καταγράφηκε διαρκής αύξηση από το 11ο έως το 16ο έτος της ηλικίας, μετά το οποίο δεν υπήρχε πλέον ουσιαστική βελτίωση.

Δηλαδή, η μεν νοητική ωριμότητα αυξάνει διαρκώς μέχρι τα 16 χρόνια και μετά μένει λίγο-πολύ στάσιμη, ενώ αντίθετα η συναισθηματική και κοινωνική ωριμότητα παραμένει στάσιμη μέχρι τα 17 και μετά αυξάνει σταδιακά. Η εικόνα εμφανίζεται ίδια για αγόρια και κορίτσια.

Ορισμένες σημαντικές νοητικές ικανότητες, όπως η ικανότητα λογικής σκέψης σε επίπεδο ενηλίκου, ωριμάζουν πολύ πριν επιτευχθεί συναισθηματική ωριμότητα.

Οι ερευνητές και η γενικότερα η Αμερικανική Ψυχολογική Ένωση κάλεσαν το δικαστικό σύστημα να λάβει υπόψη του τα ανωτέρω δεδομένα, σε περιπτώσεις που έφηβοι εμπλέκονται σε δίκες και κινδυνεύουν να καταδικαστούν, χωρίς να τους αναγνωριστεί το ελαφρυντικό της ψυχικής ανωριμότητας.

Σύμφωνα με τους αμερικανούς ψυχολόγους, τα νομικά δικαιώματα των εφήβων πρέπει να κρίνονται με βάση τα πλέον σύγχρονα επιστημονικά στοιχεία για τη νοητική και συναισθηματική ανάπτυξή

 

To ΙQ αλλάζει στην εφηβεία

Η ευφυΐα μπορεί να εμφανίσει βελτίωση ή και πτώση, γεγονός που δείχνει ότι δεν πρέπει να κρίνουμε αυστηρά τα παιδιά

Το IQ των εφήβων μπορεί να πάρει την… ανιούσα ή αντιθέτως την κατιούσα σε πολύ μεγαλύτερη κλίμακα από ό,τι νομίζαμε ως σήμερα, όπως δείχνει νέα μελέτη.

Το καινούργιο αυτό εύρημα αποτελεί καμπανάκι για όσους ξεγράφουν ορισμένα παιδιά θεωρώντας τα από μικρή ηλικία νοητικώς ανεπαρκή. Το ίδιο καμπανάκι όμως χτυπά και για τα έξυπνα παιδιά τα οποία, όπως αποδεικνύεται, πρέπει να μην επαναπαύονται αλλά να συνεχίζουν να πασχίζουν προκειμένου να διατηρήσουν την ευφυΐα τους.

Μέχρι τώρα οι επιστήμονες πίστευαν ότι η ευφυΐα, όπως μετριέται με βάση το IQ, παραμένει σχεδόν σταθερή κατά τη διάρκεια της ζωής μας.

Η «τραμπάλα» του IQ

Ωστόσο νέα τεστ που διεξήχθησαν σε εφήβους με μέσο όρο τα 14 έτη και στη συνέχεια επαναλήφθηκαν όταν τα παιδιά ήταν 18 ετών, έδειξαν διαφορές στο IQ τους – είτε προς τα επάνω είτε προς τα κάτω.

Τα ευρήματα που ανήκουν σε ειδικούς του Κέντρου Νευροαπεικόνισης στο University College του Λονδίνου και δημοσιεύονται στην επιθεώρηση «Nature» θα έπρεπε να ληφθούν σοβαρά υπόψη από τους καθηγητές αλλάζοντας την οπτική τους σχετικά με τον τρόπο με τον οποίον αντιμετωπίζουν αλλά και βοηθούν τους μαθητές τους. Θα ήταν επίσης σημαντικό με βάση τα καινούργια στοιχεία να γίνουν σοβαρές σκέψεις σχετικά με την ηλικία στην οποία τα παιδιά παίρνουν καθοριστικές αποφάσεις για το μέλλον τους.

Η μελέτη περιελάμβανε 19 αγόρια και 14 κορίτσια. Ολοι οι εθελοντές υποβλήθηκαν σε απεικονίσεις του εγκεφάλου και σε λεκτικά και μη λεκτικά τεστ μέτρησης του δείκτη ευφυΐας το 2004 και στη συνέχεια το 2008.

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα αλλαγές στη λεκτική ευφυΐα εμφανίστηκαν στο 39% των εφήβων. Παράλληλα το 21% των εθελοντών παρουσίασε αλλαγές σε ό,τι αφορούσε δεξιότητες σχετικά με την αντίληψη του χώρου.

Αλλαγές σε περιοχές του εγκεφάλου

Τα νέα ευρήματα θεωρείται ότι έχουν ιδιαίτερη αξιοπιστία αφού για πρώτη φορά οι αποκλίσεις που παρουσιάστηκαν στο IQ συνδέονταν με αλλαγές σε δύο συγκεκριμένες περιοχές του εγκεφάλου των εφήβων.

Συγκεκριμένα η αύξηση στη λεκτική ευφυΐα συνδεόταν με ανάπτυξη της πυκνότητας των νευρώνων σε ένα τμήμα του αριστερού κινητικού φλοιού – περιοχή που ενεργοποιείται όταν μιλάμε.

Η αύξηση στη μη λεκτική ευφυΐα σχετιζόταν με αύξηση της πυκνότητας στον πρόσθιο λοβό της παρεγκεφαλίδας – περιοχή που συνδέεται με τις κινήσεις των χεριών.

Σύμφωνα με την επικεφαλής της μελέτης καθηγήτρια Κάθι Πράις «τα στοιχεία είναι άκρως ενθαρρυντικά για όσους έχουν περιθώριο να εμφανίσουν βελτίωση των νοητικών ικανοτήτων τους. Την ίδια στιγμή αποτελούν προειδοποίηση για όσους θεωρούνται ‘έξυπνα πουλιά’ από μικρή ηλικία, αφού μπορεί να μην διατηρήσουν αυτές τις ικανότητές τους σε ολόκληρη τη ζωή τους».

Χρονική μετάθεση των αποφάσεων

Η καθηγήτρια προσέθεσε ότι συνηθίζουμε να κρίνουμε τις ικανότητες των παιδιών και να προσδιορίζουμε την πορεία της εκπαίδευσής τους αρκετά νωρίς στη ζωή τους. «Ωστόσο τώρα αποδεικνύεται ότι η ευφυΐα τους είναι πιθανό να συνεχίσει να αναπτύσσεται. Ετσι δεν πρέπει να βιαζόμαστε και να ξεγράφουμε όσους έχουν χειρότερες επιδόσεις σε μικρή ηλικία αφού το IQ τους μπορεί να εμφανίσει σημαντική βελτίωση με την πάροδο λίγων ετών».

Σημειώνεται ότι η μελέτη δεν αναζήτησε τα αίτια αυτών των αλλαγών στην εφηβεία. Μια εξήγηση είναι πάντως ότι οι διαφορετικοί έφηβοι ωριμάζουν και σε σχετικώς διαφορετικές ηλικίες, γεγονός που μαρτυρεί ότι πρέπει να τους δίνεται ο απαραίτητος χρόνος ώστε να «ανθίσουν» και να ξεδιπλώσουν τις ικανότητές τους.  

 

ΚΟΡΥΦΗ

ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΠΡΩΤΑ ΑΠΟ ΟΛΑ ΕΙΝΑΙ ΠΑΙΔΙΑ     Συναισθηματική νοημοσύνη: Μεγαλώνοντας ισορροπημένα παιδιά Συναισθηματική νοημοσύνη

Ευφυΐα και κοινωνικό κεφάλαιο

Το πιο σημαντικό ενεργητικό στοιχείο που έχει στη διάθεσή της μια κοινωνία δεν είναι ούτε ο οι φυσικοί πόροι ούτε καν η ποιότητα του εργατικού δυναμικού της. Είναι, σύμφωνα με πολλούς αναλυτές, το «κοινωνικό κεφάλαιο» που υπάρχει στην κοινωνία- δηλαδή τα κοινωνικά δίκτυα με τους θεσμούς της αμοιβαιότητας και εμπιστοσύνης που ενυπάρχουν σε αυτά. Στις κοινότητες εκείνες όπου το κοινωνικό κεφάλαιο είναι μεγαλύτερο, σύμφωνα με τον γνωστό Αμερικανό μελετητή του φαινομένου Robert Putnam, «τα παιδιά ανατρέφονται πιο υγιή, πιο ασφαλή και με καλύτερη εκπαίδευση. Οι άνθρωποι τείνουν να ζουν περισσότερα και πιο ευτυχισμένα χρόνια. Τέλος, η δημοκρατία και η οικονομία λειτουργούν καλύτερα».

Οι παράγοντες που προσδιορίζουν την παρουσία ή απουσία του πολύτιμου αυτού αγαθού είναι πολλοί. Ομως, όπως δείχνουν πρόσφατες έρευνες από τις ΗΠΑ, ένας από τους κυριότερους παράγοντες που προσδιορίζουν το μέγεθος του κοινωνικού κεφαλαίου σε μια κοινότητα είναι η ευφυΐα των ατόμων που τη συγκροτούν. Οση περισσότερη ευφυΐα υπάρχει σε μια κοινότητα τόσο μεγαλύτερο τείνει να είναι το κοινωνικό κεφάλαιο.

Μια σειρά ερευνών ανέλυσε τον τρόπο με τον οποίο η ευφυΐα επηρεάζει την ηθική κρίση των ατόμων. Στα χαμηλότερα επίπεδα ευφυΐας η ηθική κρίση εξαντλείται στην ικανοποίηση του ατομικού συμφέροντος. Αντίθετα όσο περισσότερο αυξάνεται η ευφυΐα του ατόμου τόσο αυξάνεται και η ικανότητα της ηθικής κρίσης του να λαμβάνει υπόψη της και τα συμφέροντα και τις επιθυμίες των άλλων ανθρώπων. Αυτό σημαίνει ότι άτομα με μεγαλύτερη ευφυΐα τείνουν να είναι καλύτεροι γείτονες και πολίτες. Πειράματα μεταξύ φοιτητών αμερικανικών πανεπιστημίων έδειξαν ότι οι αλτρουιστές είχαν κατά 8 μονάδες υψηλότερο δείκτη ευφυΐας σε σχέση με τους μη αλτρουιστές. Αυτό το χαρακτηρηστικό τούς επιτρέπει να κάνουν ισχυρότερους δεσμούς στην κοινότητά τους.

Ενα άλλο στοιχείο το οποίο είναι πολύ σημαντικό για την οικοδόμηση ισχυρών κοινωνικών δικτύων εμπιστοσύνης είναι η ικανότητα των ατόμων να σκέφτονται και να προγραμματίζουν το μέλλον τους αντί να ζουν για το τώρα. Και εδώ όλες οι έρευνες δείχνουν ότι άτομα με μεγαλύτερο δείκτη νοημοσύνης τείνουν να προγραμματίζουν τις πράξεις τους, αντί να ενεργούν στη βάση της έμπνευσης της στιγμής. Αυτό σημαίνει ότι τα άτομα που ζουν σε κοινότητες με χαμηλούς δείκτες ευφυΐας έχουν μειωμένη διάθεση να επενδύουν σε κοινωνικά δίκτυα όπου η αμοιβή δεν είναι άμεση και να ακολουθούν ορισμένους κανόνες καλής συμπεριφοράς προσδοκώντας ότι στο μέλλουν και οι άλλοι θα τους συμπεριφερθούν με ανάλογο τρόπο.

Επίσης οι ευφυείς άνθρωποι τείνουν να έχουν μεγαλύτερη συμμετοχή στα κοινά. Οπως έχουν δείξει αρκετές έρευνες στις ΗΠΑ, τα άτομα με τους υψηλότερους δείκτες νοημοσύνης έχουν μεγαλύτερη συμμετοχή σε διάφορες κοινωνικές οργανώσεις, ψηφίζουν συχνότερα, διαβάζουν περισσότερο εφημερίδες, είναι πιο ανεκτικά σε διαφορετικές απόψεις και υπερασπίζονται περισσότερο το δικαίωμα της ελευθερίας του λόγου. Είναι προφανές ότι η διάθεση συμμετοχής στα κοινά είναι ένας σημαντικός παράγοντας στη διαμόρφωση του κοινωνικού κεφαλαίου μιας κοινότητας.

Τέλος, άλλες έρευνες δείχνουν ότι η ευφυΐα συνδυάζεται και με ένα άλλο σημαντικό χαρακτηριστικό του κοινωνικού κεφαλαίου: την προθυμία για κοινωνική συνεργασία. Οσο πιο ευφυές είναι ένα άτομο τόσο μεγαλύτερη διάθεση επιδεικνύει να συνεργαστεί με τους συμπολίτες τους.

Συνοψίζοντας τη σχέση μεταξύ ευφυΐας και κονωνικου κεφαλαίου ο ερευνητής Jason Richwine γράφει:

«Δεν είναι δύσκολο να κατανοήσει κανείς ότι τα πιο έξυπνα άτομα είναι καλύτερα στην οργάνωση κοινωνικών δικτύων και ότι κατανοούν καλύτερα τα μακροπρόθεσμα οφέλη της συνεργασίας. Οπως δείχνουν πολλές έρευνες, ο δείκτης νοημοσύνης έχει άμεση σχέση με όλους εκείνους τους παράγοντες που προσδιορίζουν το κοινωνικό κεφάλαιο, όπως την ικανότητα αναπτυγμένης ηθικής κρίσης, τον αλτρουισμό, τον σχεδιασμό για το μέλλον, την πολιτική συνειδητοποίηση, τη συμμόρφωση σε άτυπους κανόνες κοινωνικής συμπεριφοράς και τη συνεργασία για το κοινό καλό».

Αξίζει, τέλος, να σημειωθεί ότι σε διάφορες μετρήσεις που έχουν γίνει η Ελλάδα φαίνεται να έχει πολύ χαμηλούς δείκτες κοινωνικού κεφαλαίου (στην πρώτη θέση όσον αφορά το μέγεθος του κοινωνικού κεφαλαίου έρχονται οι Σκανδιναβικές χώρες). Αν μπορεί τώρα να βγάλει κάποιος κανένα συμπέρασμα από αυτό για την ευφυΐα των Ελλήνων είναι ένα πολύ ενδιαφέρον ερώτημα... *

*Νοημοσύνη*

ΚΟΡΥΦΗ

Είστε και εσείς μια ιδιοφυΐα, οποιοσδήποτε κι αν είστε Υπερτιμημένη η γενετική προδιάθεση για μεγάλα επιτεύγματα, υποστηρίζει ο δρ Ντέιβιντ Σενκ

Ευφυέστεροι οι αρχαίοι Έλληνες από τους σύγχρονους ανθρώπους

 

                               

Ο ξεχωριστός εγκέφαλος του Αϊνστάιν ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: Γιώργος Αγγελόπουλος

Επιστήμονας τον μελέτησε και εντόπισε διαφορές που ίσως εξηγούν την ιδιοφυΐα του Η ιδιοφυΐα του Αϊνστάιν πιθανόν να άφησε ίχνη στον εγκέφαλό του. Με την πεποίθηση αυτή, η παλαιοανθρωπολόγος Ντιν Φολκ του Πανεπιστημίου της Φλόριδας εξέτασε φωτογραφίες του εγκεφάλου του μεγάλου επιστήμονα και έφτασε σε ένα συμπέρασμα το οποίο χαρακτηρίζει «ενδιαφέρον».
Τα 25 σλάιντς που εξέτασε η Φολκ είχαν τραβηχτεί το 1955, κατά τη νεκροψία που έγινε μετά τον θάνατο του Αϊνστάιν. Η επιστήμονας εντόπισε πάνω από δέκα μικρές διαφορές στην επιφάνειά του, που μπορεί να αύξησαν την ικανότητά του να βλέπει τη Φυσική με νέο τρόπο. Παρατήρησε πως στους βρεγματικούς λοβούς, οι οποίοι συνδέονται με τις μαθηματικές δεξιότητες και την κατανόηση του χώρου, υπάρχουν διαφοροποιήσεις στον εγκέφαλο του Αϊνστάιν σε σύγκριση με αυτά που συναντώνται συνήθως- ασυνήθιστες αυλακώσεις που υποδηλώνουν μια ιδιαίτερη διάρθρωση των περιοχών αυτών.
Εξισώσεις μέχρι το τέλος Ο Αϊνστάιν πέθανε τον Απρίλιο του 1955 στο Νοσοκομείο του Πρίνστον. Ήταν 76 χρονών και στο κομοδίνο του βρέθηκαν εξισώσεις με τις οποίες προσπαθούσε να δημιουργήσει μια θεωρία του όλου. Ο παθολόγος Τόμας Χάρβεϊ που έκανε τη νεκροψία, πήρε τον εγκέφαλό του (από ό,τι φαίνεται με δική του πρωτοβουλία) και τράβηξε τη σειρά των σλάιντς που χρησιμοποιεί τώρα η Ντιν Φολκ. Μετά έκοψε 240 δείγματα, καθένα από τα οποία περιέχει περίπου δύο κουταλάκια του γλυκού εγκεφαλικό ιστό. Το 1985 η Μάριον Ντάιαμοντ, νευρολόγος στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Μπέρκλεϊ, δημοσίευσε τα πρώτα αποτελέσματα από την εξέταση αρκετών από τα δείγματα αυτά. Ανακάλυψε πως, σε μερικά από τα δείγματα, υπάρχουν σε κάθε νευρώνα περισσότερα κύτταρα από ό,τι συνήθως. Τα κύτταρα αυτά, τα οποία βρίσκονται σε μια περιοχή που συνδέεται με τις μαθηματικές και τις γλωσσικές δεξιότητες, μπορεί να εξηγούν- σύμφωνα με την Ντάιαμοντ- γιατί ο φυσικός είχε «ασυνήθιστες ικανότητες αντίληψης». Τα επόμενα χρόνια, η Σάντρα Ουάιτελσον του Πανεπιστημίου Μακμάστερ στο Χάμιλτον (Οντάριο, Καναδάς) διαπίστωσε πως η βρεγματική περιοχή, που συνδέεται με την οπτική αντίληψη και την αντίληψη του χώρου, στον εγκέφαλο του Αϊνστάιν ήταν 15% μεγαλύτερη από το φυσιολογικό.
Ενωμένες σε μία Ακόμη πιο ασυνήθιστο ήταν το γεγονός ότι ο εγκέφαλός του δεν είχε στην περιοχή αυτή μία χαρακτηριστική σχισμή- τη σχισμή του Sylvius ή πλαγία σχισμή- με αποτέλεσμα δύο σημαντικές εγκεφαλικές περιοχές να είναι ενωμένες σε μία. Η Ντιν Φολκ χρησιμοποίησε τεχνικές για την ανάλυση απολιθωμάτων για να ανασυνθέσει τη μορφή του εγκεφάλου του Αϊνστάιν. «Ο εγκέφαλος του Αϊνστάιν είναι πραγματικά ασυνήθιστος», εξηγεί στη «Γουόλ Στριτ Τζέρναλ», «τουλάχιστον στην επιφάνειά του, μοιάζει διαφορετικός από τους άλλους». Ωστόσο παραδέχεται ότι είναι δύσκολο να αποφανθεί κανείς αν η ιδιοφυΐα του είναι αποτέλεσμα των διαφορών που παρατηρούνται ή αν οι διαφορές οφείλονται στην ιδιοφυΐα του.

ΔΙΑΦΟΡΕΣ Πάνω από δέκα μικρές διαφορές στην επιφάνειά του, που μπορεί να αύξησαν την ικανότητα του Αϊνστάιν να βλέπει τη Φυσική με νέο τρόπο

 

ΚΟΡΥΦΗ

           
          
                               

Η τέχνη της μνήμης Κουζέλη Λαμπρινή 

Joshua Foer
Χορεύοντας με τον Αϊνστάιν.
Η τέχνη και η επιστήμη του να θυμάσαι τα πάντα
Εκδόσεις Λιβάνη, 2012,
Ο Θεμιστοκλής θυμόταν τα ονόματα 20.000 Αθηναίων και ο βασιλιάς Κύρος τα ονόματα όλων των στρατιωτών του στρατού του.  Ο Σιμπλίκιος, ένας φίλος του Ιερού Αυγουστίνου, μπορούσε να απαγγείλει απ' έξω όλα τα έργα του Βιργιλίου και μάλιστα ανάποδα. Ανθρωποι με εξαιρετικές μνημονικές ικανότητες υπάρχουν και σήμερα, οι περισσότεροι όμως είμαστε σαν τον νεαρό Τζόσουα Φόερ, έναν αμερικανό δημοσιογράφο ο οποίος δεν μπορεί να θυμηθεί πού πάρκαρε το αυτοκίνητό του και ξεχνάει γιατί άνοιξε την πόρτα του ψυγείου.

Το 2005 ο Φόερ κάλυψε ως ρεπόρτερ το Πρωτάθλημα Μνήμης των ΗΠΑ και εντυπωσιάστηκε από τους «διανοητικούς αθλητές»: μέσα σε πέντε λεπτά απομνημόνευαν τη σειρά χαρτιών μιας ανακατεμένης τράπουλας. Οταν γνώρισε από κοντά ορισμένους από αυτούς, ανακάλυψε ότι δεν είναι άτομα προικισμένα με ασυνήθιστο IQ αλλά συστηματικοί εργάτες της μνήμης που γυμνάζουν τον εγκέφαλό τους με ασκήσεις καθημερινά.  Τον έπεισαν να δοκιμάσει κι ο ίδιος και έναν χρόνο μετά πήρε μέρος στο Πρωτάθλημα. Το Χορεύοντας με τον Αϊνστάιν (Λιβάνης, 2012) καταγράφει το ιστορικό της προετοιμασίας του και τη μύησή του στη μνημοτεχνική, στην τέχνη του να θυμάσαι σχεδόν τα πάντα.

Η γέννησή της συνδέεται με τον Σιμωνίδη τον Κείο, έναν αρχαίο έλληνα λυρικό ποιητή του 5ου π.Χ. αιώνα. Οι εξελικτικοί βιολόγοι γνωρίζουν ότι η μνήμη μας δεν φτιάχτηκε για τον σύγχρονο κόσμο αλλά εξελίχθηκε μέσω μιας διαδικασίας φυσικής επιλογής σε ένα περιβάλλον πολύ διαφορετικό από αυτό που ζούμε σήμερα.

Οι πρωτόγονοι άνθρωποι χρειαζόταν να θυμούνται πού θα βρουν τροφή και τον δρόμο για να επιστρέψουν στη σπηλιά τους. Η μνήμη τους ήταν χωρική. Αυτό αντιλήφθηκε ο Σιμωνίδης όταν βρέθηκε μπροστά στα ερείπια μιας αίθουσας συμποσίων που είχε καταρρεύσει στη Θεσσαλία.

Μόλις έκλεισε τα μάτια του συνειδητοποίησε ότι φέρνοντας στον νου του το τραπέζι μπορούσε να θυμηθεί καθαρά πού καθόταν ο καθένας από τους συνδαιτυμόνες. Κατέληξε λοιπόν ότι οτιδήποτε μπορεί να οπτικοποιηθεί στη φαντασία μπορεί και να εντυπωθεί στη μνήμη διότι εμπλέκει τη χωρική μνήμη στην πράξη της ενθύμησης.

Η τέχνη της απομνημόνευσης καταγράφηκε σε εγχειρίδια - με βασικότερο το ανώνυμο λατινικό πόνημα «Rhetorica ad Herennium» («Ρητορικά στον Ερέννιο», μεταξύ 86 και 82 π.Χ.) - τα οποία χρησιμοποιούνταν στην εκπαίδευση. Μαζί με τη γραμματική, τη λογική, τη ρητορική, τα μαθηματικά, τη μουσική, βασικό στοιχείο της εκπαίδευσης στην αρχαιότητα και στον Μεσαίωνα θεωρούνταν η εκπαίδευση της μνήμης. Οι μαθητές διδάσκονταν πώς να θυμούνται όσα έπρεπε να θυμούνται. Βασισμένοι στο λατινικό εγχειρίδιο, οι εκπαιδευτές του Φόερ τού δίδαξαν πώς να μετατρέπει το περιεχόμενο όσων πρέπει να θυμάται σε εικόνες και αξιοποιώντας τη φυσική χωρική του μνήμη να τις αποθηκεύει σε τόπους που οι μνήμονες αποκαλούν «παλάτια μνήμης».

Σήμερα οι μαθητές κατακλύζονται από πληροφορίες που πρέπει να θυμούνται για να περάσουν ένα διαγώνισμα αλλά δεν μαθαίνουν πώς να τις διατηρούν, παρατηρεί ο Φόερ. Από την άλλη, στον σύγχρονο πολιτισμό έχουμε συνηθίσει να εξωτερικεύουμε τις μνήμες μας.

Τώρα η καθημερινή μας δραστηριότητα βρίσκεται αρχειοθετημένη στο κινητό μας τηλέφωνο, πληροφορίες που χρειάζεται να θυμόμαστε είναι γρήγορα πρόχειρες μέσω του Διαδικτύου και το Facebook φροντίζει να μας υπενθυμίζει τα γενέθλια των φίλων μας. Στο μέλλον αυτή η εξωτερίκευση ενδέχεται να φτάσει στα άκρα. Αυτό επιχειρεί ο Γκόρντον Μπελ, επιστήμονας της πληροφορικής, ο οποίος σκανάρει οποιαδήποτε εικόνα ή έγγραφο πρέπει να θυμάται και τα περνά σε έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή προσπαθώντας να δημιουργήσει μια ψηφιακή μνήμη που δεν ξεχνάει ποτέ. Η ηλεκτρονική μνήμη είναι προέκταση του εαυτού μας, σχολιάζει ο Φόερ, δεν είναι όμως ακόμη αναπόσπαστο κομμάτι μας.

Μέσα από τη χιουμοριστική αφήγηση και τους πνευματώδεις διαλόγους του Φόερ με τους δασκάλους του μαθαίνουμε πρακτικές άσκησης της μνήμης και εφοδιαζόμαστε με τη σχετική βιβλιογραφία. Το βιβλίο του Φόερ δεν ανήκει όμως στην κατηγορία των βιβλίων αυτοβοήθειας που λειτουργούν ως «γυμναστήρια εγκεφάλου» για να κρατήσουμε μακριά το Αλτσχάιμερ.

Είναι μια αναδρομή στη φυσιολογία και στην ιστορία της μνήμης και ένα προσωπικό χρονικό μνημοτεχνικής εκπαίδευσης που διαβάζεται σαν μυθιστόρημα. Στο τέλος ο Φόερ καταφέρνει να θυμάται ακολουθίες αριθμών, ποιήματα, πρόσωπα και ονόματα, εξακολουθεί όμως να ξεχνά πού έχει παρκάρει το αυτοκίνητό του. Ακόμη κι έτσι δεν μετανιώνει για τον χρόνο που αφιέρωσε στην καλλιέργεια της ικανότητάς του να θυμάται, «γιατί οι μνήμες μας είναι αυτές που μας κάνουν αυτό που είμαστε. Είναι η έδρα των αξιών και η πηγή του χαρακτήρα μας».

 

ΚΟΡΥΦΗ

Η ψευδής μνήμη

Γιατί θυμόμαστε; Μα διότι, συγκεκριμένα τμήματα του εγκεφάλου μας είναι επιφορτισμένα με αυτήν την νοητική λειτουργία. Και γιατί ξεχνάμε; Διότι ο εγκέφαλός μας δεν είναι δυνατόν να συγκρατήσει τον τεράστιο όγκο πληροφοριών.

Το περίεργο είναι όμως, όπως λένε οι επιστήμονες, ότι ανάμεσα σε αυτά τα δύο ξεκάθαρα δεδομένα, υπάρχει μια γκρίζα ζώνη, όπου κατασκευάζονται μέσα στο κεφάλι μας ψευδείς αναμνήσεις. Και αυτή η διαδικασία μπορεί να αφορά κάτι απλό και σχεδόν χαριτωμένο – π.χ. να είμαστε σίγουροι ότι πήγαμε στο εφηβικό πάρτι ενός φίλου όταν στην πραγματικότητα ήμασταν σπίτι με γρίπη αλλά μάθαμε τι έγινε εκεί επειδή πήγαν όλοι οι γνωστοί μας και τα διηγήθηκαν αργότερα – ως κάτι πολύ πιο σύνθετο: να έχουμε ακλόνητη βεβαιότητα ότι είδαμε μια σκηνή στην οποία δεν ήμασταν παρόντες.

Το αξιοσημείωτο είναι ότι αυτή η κατασκευή ψευδών εικόνων μας αφορά όλους και όχι μόνον αυτούς που έχουν ασθενή μνήμη.

Πως δημιουργούνται οι ψευδείς αναμνήσεις; Όλοι μας θεωρούμε ότι η μνήμη μας μοιάζει με βιντεοκάμερα που αποτυπώνει με ακρίβεια τι ακριβώς συνέβη όταν ήμασταν μπροστά σε ένα γεγονός ή μια συζήτηση. Δυστυχώς όμως όλο αυτό το υλικό, δέχεται μεγάλες αλλοιώσεις με το πέρασμα του χρόνου.

Ορισμένες φορές μάλιστα, μπορεί οι ιδέες και οι προκαταλήψεις μας να επηρεάζουν και τελικά αυτό που απομένει ως ανάμνηση δεν έχει και τόση σχέση με την πραγματικότητα.

Το χειρότερο είναι πάντως, ότι οι ειδικοί πιστεύουν πως τρίτοι μπορεί να μας εμφυσήσουν ψευδείς αναμνήσεις μιλώντας μας γι αυτές και εμείς σταδιακά να τις χτίσουμε μέσα στον εγκέφαλό μας, σαν πράγματι να ήταν αλήθεια. Άλλες φορές ο εγκέφαλός μας κάνει ένα είδος συρραφής διαφορετικών εικόνων που μοιάζουν με ένα ενιαίο βίωμα ενώ δεν ήταν

ΚΟΡΥΦΗ

                     

Οι πενηντάρηδες διαθέτουν μυαλό ξυράφι

Διάγουν τη νοητική χρυσή περίοδό τους Μήπως όσο μεγαλώνετε σε ηλικία ξεχνάτε πού παρκάρατε το αυτοκίνητο, χάνετε την ικανότητα να μαθαίνετε καινούργια πράγματα και αφοσιώνεστε στη ρουτίνα; Δεν υπάρχει λόγος ανησυχίας. Τα νέα είναι καλά για τους πενηντάρηδες: ο εγκέφαλός τους χάνει ίσως μέρος της ικανότητας γρήγορων υπολογισμών και της βραχυχρόνιας μνήμης αλλά ζει τη χρυσή του περίοδο όσον αφορά τη νοητική, τη συλλογιστική ικανότητα και την κοινωνικότητα. Ενα νέο βιβλίο από την Μπάρμπαρα Στράουτς, δημοσιογράφο των «Νew Υork Τimes» για ιατρικά θέματα, με τίτλο «Τhe Secret Life of the GrownUp Βrain: Τhe Surprising Τalents of the Μiddle-Αged Μind» (σε ελεύθερη μετάφραση: «Η μυστική ζωή του ενήλικου εγκεφάλου: τα αναπάντεχα ταλέντα του μεσήλικου μυαλού») έρχεται να καθησυχάσει όσους φοβούνται ότι θα περάσουν το υπόλοιπο της ζωής τους προσπαθώντας να βρουν τα κλειδιά τους ή ξεχνώντας ονόματα.
«Προφανώς υπάρχει ζήτημα με τη βραχυχρόνια μνήμη» είπε η συγγραφέας σε συνέντευξή της. «Ωστόσο αν παραμείνουμε σχετικά υγιείς στη διάρκεια της σύγχρονης μέσης ηλικίας, από τα 40 ως τα 65 έτη, ο εγκέφαλός μας μπορεί να παρουσιάσει μερικά προβληματάκια αλλά συνολικά θα είναι σε καλύτερη φόρμα από ποτέ ». Σύμφωνα με τις επιστημονικές μελέτες, οι μεσήλικοι έχουν καλύτερα αποτελέσματα στα τεστ τα οποία αφορούν την επαγωγική σκέψη, τη γλωσσική ικανότητα και τη νοητική ικανότητα γενικώς. Οι αποφάσεις- κυρίως οι οικονομικές και όσες αφορούν το μέλλον- είναι πιο συνετές. Η συνθετική ικανότητα οξύνεται όπως και οι ικανότητες κατηγοριοποίησης των εννοιών, κατανόησης των κυριότερων στοιχείων ενός συλλογισμού και ερμηνείας των συναισθημάτων των άλλων.
Στους πενηντάρηδες βελτιώνεται «η επαγωγική σκέψη και η λύση προβλημάτων- δηλαδή η λογική χρήση του εγκεφάλου και η επίτευξη λύσεων» λέει η κυρία Στράουτς. «Καταλαβαίνουμε ευκολότερα το νόημα ενός επιχειρήματος. Γινόμαστε καλύτεροι στο να ζυγίζουμε μια κατάσταση και να φθάνουμε σε μια δημιουργική λύση. Εχει βρεθεί πως η κοινωνική επιδεξιότητα κορυφώνεται στη μέση ηλικία. Αυτό σημαίνει καλύτερη κατανόηση του κόσμου. Το Πανεπιστήμιο Χάρβαρντ μελέτησε πώς παίρνουμε οικονομικές αποφάσεις:η ικανότητα αυτή κορυφώνεται στη μέση ηλικία». Αντιθέτως, με το πέρασμα του χρόνου περιορίζεται ο αριθμός των νευροδιαβιβαστών, απαιτείται περισσότερος χρόνος για να μάθουμε νέα πράγματα, διασπάται ευκολότερα η προσοχή μας και γινόμαστε λιγότερο καλοί στο να κάνουμε πολλά πράγματα συγχρόνως. Πώς όμως θα διατηρήσουμε τον εγκέφαλό μας σε όσο το δυνατόν καλύτερη κατάσταση; «Ο,τι κάνουμε με το σώμα μας έχει τεράστιες επιπτώσεις στον εγκέφαλό μας. Ο εγκέφαλος μοιάζει με την καρδιά, με την έννοια πως ό,τι θεωρείται καλό για την καρδιά είναι εξίσου καλό ή και καλύτερο για τον εγκέφαλο» λέει η κυρία Στράουτς. «Η σωματική άσκηση είναι το καλύτερο που μπορείτε να κάνετε για τον εγκέφαλό σας». Ενα από τα πιο αναπάντεχα ευρήματα των επιστημόνων είναι ότι το να μιλάτε με ανθρώπους με τους οποίους διαφωνείτε βοηθάει τον εγκέφαλό σας να ξυπνήσει διότι προσπαθείτε να τελειοποιήσετε τα επιχειρήματά σας.

 

ΚΟΡΥΦΗ

                   

     

Δύσκολο να θυμάσαι, εύκολο να ξεχνάς

Για να δώσουμε ένα νόημα στο παρόν μας ή για να σχεδιάσουμε το μέλλον μας, οφείλουμε διαρκώς να ανατρέχουμε στα μνημονικά εγγράμματα του παρελθόντος. Καμία άλλη νοητική λειτουργία μας δεν παίζει τόσο αποφασιστικό ρόλο στη διαμόρφωση της προσωπικής μας ταυτότητας και στη συγκεκριμενοποίηση της αφηρημένης έννοιας του «εαυτού» όσο η μνήμη. Πώς όμως εξηγούν οι σύγχρονες επιστήμες του εγκεφάλου τις αδιαφανείς αλλά και αλληλένδετες διεργασίες της μνήμης και της λήθης;

Γιατί ορισμένες πληροφορίες χαράσσονται βαθύτερα από ό,τι άλλες στη μνήμη μας; Πώς μπορέσαμε να ξεχάσουμε τα γενέθλια του/της συντρόφου μας; Και γιατί με την πάροδο του χρόνου ή έπειτα από μια σοβαρή νευρολογική ασθένεια μειώνεται δραματικά η ικανότητά μας να απομνημονεύουμε νέες ή να ανασύρουμε παλιές μνημονικές πληροφορίες;

Τις απαντήσεις σε αυτά τα πανανθρώπινα και βασανιστικά ερωτήματα η σύγχρονη επιστήμη τις αναζητά πλέον μέσα στους νευρωνικούς δαιδάλους του εγκεφάλου μας. Και αυτό γιατί όλοι οι ειδικοί είναι πεπεισμένοι ότι τα μυστικά της καταγραφής, της αποθήκευσης και της ανάσυρσης των μνημονικών πληροφοριών εξηγούνται επαρκώς αφενός από τις βιοχημικές και κυτταρικές δομές του εγκεφάλου και αφετέρου από τη λειτουργική οργάνωση αυτής της πολύπλοκης «μηχανής του νου».

Συνήθως, και κάπως γενικόλογα, περιγράφουμε ως «μνήμη» τη διττή νοητική μας λειτουργία: α) την ικανότητα να αποθηκεύουμε (για λιγότερο ή περισσότερο χρόνο) ορισμένες από τις αμέτρητες πληροφορίες που δεχόμαστε καθημερινά· και β) τη μεγαλύτερη ή μικρότερη ευχέρειά να ανασύρουμε αυτές τις πληροφορίες όποτε τις χρειαζόμαστε.

Ελάχιστη αυτοπαρατήρηση, ωστόσο, θα αρκούσε για να μας πείσει ότι τέτοιες αόριστες περιγραφές είναι εξόφθαλμα ανεπαρκείς. Γιατί άραγε ορισμένες πληροφορίες χαράσσονται βαθύτερα από ό,τι άλλες στη μνήμη μας· πώς μπορέσαμε να ξεχάσουμε τα γενέθλια του/της συντρόφου μας· γιατί με τα γηρατειά ή μετά από μία σοβαρή ασθένεια μειώνεται η ικανότητα να απομνημονεύουμε νέες ή να ανασύρουμε παλιές μνημονικές πληροφορίες; Ευτυχώς, τις τελευταίες δεκαετίες έχει σημειωθεί σημαντική πρόοδος στη μελέτη των μνημονικών φαινομένων και στην κατανόηση της πραγματικής βιολογικής τους φύσεως και σημασίας.

Θεωρούμε δεδομένο ότι κάθε φορά που οδηγούμε το αυτοκίνητό μας ή όταν κάνουμε ποδήλατο δεν χρειάζεται να ανακαλούμε συνειδητά τις γνώσεις που απαιτούνται για την ασφαλή εκτέλεση αυτών των πράξεων. Ολες οι απαραίτητες πληροφορίες (που στην πραγματικότητα είναι αμέτρητες) βρίσκονται καταγεγραμμένες στον εγκέφαλό μας (αλήθεια, πού ακριβώς;) και ανασύρονται αυτομάτως από τη λεγόμενη άδηλη ή διαδικαστική μνήμη (Implicit memory).

Αντίθετα, για να θυμηθούμε κάτι που διαβάσαμε στην εφημερίδα ή σε ένα βιβλίο, για να ανακαλέσουμε συνειδητά και να μιλήσουμε για κάτι που γνωρίζουμε ή έχουμε βιώσει, θα πρέπει να καταφύγουμε σε μια διαφορετική μορφή μνήμης, τη λεγόμενη έκδηλη ή δηλωτική μνήμη (Explicit memory). Προφανώς, οι περισσότεροι από εμάς όταν μιλούν για «μνήμη» αναφέρονται αποκλειστικά σε αυτήν τη δεύτερη συνειδητή και λεκτική κατηγορία αναμνήσεων.

Και η κατάσταση περιπλέκεται ακόμη περισσότερο, διότι αν θεωρήσουμε τη μνήμη ως ικανότητα καταγραφής, αποθήκευσης και ανάκλησης στο παρόν προγενέστερων εμπειριών και γνώσεων, τότε είναι σαφές ότι δεν αποτελεί καθόλου αποκλειστικά ανθρώπινο προνόμιο! Αντίθετα, θεωρείται απολύτως βέβαιο ότι η ύπαρξη μνημονικών ικανοτήτων αποτελεί μια από τις θεμελιώδεις προϋποθέσεις για την ύπαρξη και την επιβίωση κάθε μορφής ζωής, από τα πρωτόζωα μέχρι τον άνθρωπο. Παρά τις τεράστιες διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των διάφορων οργανισμών, ως προς την πολυπλοκότητα της οργάνωσης και της λειτουργίας της μνήμης, αυτή αποτελεί κοινό χαρακτηριστικό των έμβυων συστημάτων: από τη «γενετική μνήμη» στα γονίδια των βακτηριδίων μέχρι την ανάκληση των προσωπικών αναμνήσεων στον πολυδαίδαλο εγκέφαλο του Προυστ!

Τα μνημονικά εγγράμματα

Γιατί, άραγε, ορισμένες αναμνήσεις διαρκούν περισσότερο, ίσως για όλη μας τη ζωή, ενώ άλλες εξαλείφονται μέσα σε λίγα λεπτά; Γιατί ξεχνάμε αμέσως τον αριθμό του τηλεφώνου που πήραμε πριν από λίγα λεπτά, ενώ θυμόμαστε πάντα την ημερομηνία γέννησής μας;

Την απάντηση στο κρίσιμο αυτό ερώτημα θα πρέπει να την αναζητήσουμε στο εγκεφαλικό υπόστρωμα των μνημονικών φαινομένων. Το πώς και το πού ακριβώς κωδικοποιούνται και παγιώνονται οι τρέχουσες εμπειρίες μας είναι ένα από τα βασικά ερωτήματα της νευροεπιστημονικής διερεύνησης της μνήμης. Σήμερα, χάρη στην πρόοδο των ερευνητικών μεθόδων των επιστημών του εγκεφάλου (Νευροεπιστημών), είναι σαφές ότι το πέρασμα από την πρόσκαιρη και βραχύχρονη μνήμη στα μονιμότερα «αρχεία» της μακρόχρονης μνήμης εμπλέκει όχι μόνο σύνθετους νευροχημικούς μηχανισμούς και έναν μεγάλο αριθμό νευρικών κυττάρων (νευρώνων) αλλά και διαφορετικές περιοχές του εγκεφάλου.

Οι νευροεπιστήμονες, μάλιστα, έχουν καταφέρει να αποκρυπτογραφήσουν τον χημικό μηχανισμό ο οποίος ενεργοποιείται κατά την κωδικοποίηση κάθε νέας πληροφορίας μέσα στο αχανές νευρωνικό δίκτυο του εγκεφάλου μας.

Πράγματι, κάθε μορφή μνήμης -βραχύχρονη ή μακρόχρονη- αποτυπώνεται στα μικροκυκλώματα που σχηματίζονται από τις διασυνδέσεις, δηλαδή από τις συνάψεις των νευρώνων του εγκεφάλου. Ηδη από το 1949 ο μεγάλος νευροψυχολόγος Donald Hebb είχε προτείνει ως εικασία έναν φαινομενικά απλό κανόνα: οι νευρώνες που εκφορτίζουν μαζί έχουν την τάση να συνδέονται στενότερα μεταξύ τους. Μια ιδιοφυής εικασία που επιβεβαιώθηκε έπειτα από είκοσι χρόνια!

Οσο για τον ακριβή βιοχημικό μηχανισμό αυτής της θεμελιώδους διαδικασίας για την οργάνωση αλλά και τη σταδιακή πολυπλοκοποίηση των εγκεφάλων, αυτόν θα τον αποκαλύψουν οι πρωτοποριακές έρευνες του Ε.R. Kandel και της ομάδας του. Ετσι, ακόμη και σε πολύ απλούς οργανισμούς διαπιστώθηκε ότι όλες οι νέες πληροφορίες αποθηκεύονται ως βραχύχρονη μνήμη χάρη στην «ευαισθητοποίηση», δηλαδή την αυξημένη ηλεκτροχημική δραστηριότητα στις συνάψεις μεταξύ μερικών νευρώνων.

Αυτή η πρόσκαιρη ευαισθητοποίηση ενός συγκεκριμένου νευρωνικού κυκλώματος διαρκεί μερικά λεπτά ή λίγες ώρες, ενώ η παγίωσή του απαιτεί τη μακρόχρονη ενδυνάμωση των συνάψεων αυτού του νευρωνικού κυκλώματος μέσω της επανάληψης των ίδιων ερεθισμάτων: η επανάληψη εξασφαλίζει την παγίωση στη μακροχρόνια μνήμη. Η επανάληψη είναι όντως «μήτηρ πάσης μαθήσεως», αφού αρχικά ενισχύει τα συγκεκριμένα πρότυπα ενεργοποίησης των νευρώνων και, τελικά, οδηγεί στην παγίωση του μνημονικού ίχνους.

Πού όμως συντελούνται αυτές οι νευρολογικές διεργασίες και σε ποιες εγκεφαλικές δομές «αποτυπώνονται» τα διάφορα μνημονικά εγγράμματα; Πριν από σχεδόν έναν αιώνα, στα 1920, ο περίφημος ψυχολόγος Karl Lashley πραγματοποίησε μια σειρά από πρωτοποριακά πειράματα για να διαπιστώσει σε ποια περιοχή του εγκεφάλου εντοπίζονται οι αναμνήσεις.

Για τον σκοπό αυτό, αρχικά εκπαίδευε υπομονετικά πολλά ποντίκια να βρίσκουν την έξοδο από έναν τεχνητό λαβύρινθο. Κατόπιν, αφαιρούσε συστηματικά τμήματα του φλοιού του εγκεφάλου των εκπαιδευμένων ποντικών με την ελπίδα ότι μαζί με τα τμήματα του εγκεφαλικού φλοιού θα αφαιρούσε και τα αντίστοιχα «μνημονικά εγγράμματα», όπως ο ίδιος αποκαλούσε τα μνημονικά ίχνη χάρη στα οποία τα ποντίκια θυμούνταν την έξοδο από τον λαβύρινθο.

Δυστυχώς όμως απέτυχε οικτρά: τα πειραματόζωα εξακολουθούσαν να βρίσκουν την έξοδο παρά τις σοβαρές απώλειες σε εγκεφαλικό ιστό που είχαν υποστεί. Κατέληξε λοιπόν στο συμπέρασμα ότι τα μνημονικά εγγράμματα δεν είναι αυστηρά εντοπισμένα σε μια ορισμένη εγκεφαλική περιοχή, αλλά βρίσκονται διάσπαρτα κατανεμημένα σε όλη την επιφάνεια του εγκεφαλικού φλοιού.

Μετέπειτα μελέτες σε αμνησιακούς ασθενείς, ειδικότερα οι εντυπωσιακές έρευνες της Brenda Miller στον ασθενή ΗΜ (η λεπτομερέστερη μέχρι σήμερα καταγραφή αμνησιακών φαινομένων που προκαλούνται έπειτα από χειρουργική επέμβαση στον εγκέφαλο), υποδεικνύουν σαφώς ότι δύο δομές στο βάθος του κροταφικού λοβού, ο ιππόκαμπος και η αμυγδαλή, παίζουν καθοριστικό ρόλο στην κωδικοποίηση νέων αναμνήσεων στη βραχύχρονη μνήμη. Πιο πρόσφατες έρευνες, ωστόσο, απέδειξαν πειραματικά ότι και ο μετωπιαίος φλοιός εμπλέκεται ενεργά στη μετεγγραφή και αποθήκευση των πρόσκαιρων μνημονικών ιχνών στη μακρόχρονη μνήμη. Πολύ συνοπτικά: ενώ τα πρόσκαιρα μνημονικά ίχνη κωδικοποιούνται από δομές στο βάθος των εγκεφαλικών ημισφαιρίων, όπως ο ιππόκαμπος, η διατήρησή τους στον χρόνο, δηλαδή η μετατροπή τους από πιο βραχύχρονες σε πιο μακροχρόνιες μορφές μνήμης, απαιτεί τη μεταφορά και την περαιτέρω επεξεργασία των αρχικών μνημονικών ιχνών στο φλοιό του εγκεφάλου.

Η έδρα των αναμνήσεων

Πριν από έναν χρόνο δημοσιεύτηκε στο «Journal of Neurosciences» (28-01-09) μια ιδιαίτερα σημαντική έρευνα που πραγματοποιήθηκε στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας από τους Christiane Smith και Larry Squire. Σύμφωνα με αυτή την έρευνα, η «αρχαιότητα» μιας μνήμης καθορίζει το αν για την ανάκλησή της εμπλέκεται ο ιππόκαμπος ή ο μετωπιαίος φλοιός. Ούτε λίγο ούτε πολύ, οι δύο ερευνητές απέδειξαν ότι ο τόπος αποθήκευσης μιας μνήμης στον εγκέφαλό μας εξαρτάται από το πόσο παλιά είναι!

Για τους σκοπούς της έρευνας μια σειρά από εθελοντές υποβλήθηκαν σε λειτουργική μαγνητική τομογραφία (fMRI) ενώ απαντούσαν σε 160 ερωτήσεις σχετικά με σημαντικές δημόσιες ειδήσεις που συνέβησαν τα τελευταία τριάντα χρόνια.

Αν και φαινομενικά απλό, το πείραμα αυτό υποκρύπτει αρκετές παγίδες: π.χ. οι πιο πρόσφατες αναμνήσεις ειδήσεων είναι πιο πλούσιες και πιο «ζωντανές» από τις παλαιότερες. Επιπλέον, η ανάκληση από τον εγκέφαλο μιας σημαντικής είδησης δεν είναι ποτέ μηχανική και ψυχολογικά ουδέτερη, αφού μαζί με το συμβάν ανακαλούμε στη μνήμη μας και την ψυχολογική εντύπωση που μας είχε δημιουργήσει.

Παρά τις δυσκολίες οι ερευνητές κατάφεραν τελικά να αποδείξουν ότι, πέρα από κάθε αμφιβολία, η ικανότητα των εθελοντών να ανακαλούν στη μνήμη τους κάποια είδηση μειωvόταν ευθέως ανάλογα με την «ηλικία», δηλαδή με την παλαιότητα, του συμβάντος. Και επιπλέον, όσο παλαιότερη ήταν η είδηση που ανακαλούσαν τόσο μικρότερη ήταν η ενεργοποίηση των βαθύτερων εγκεφαλικών δομών (ιππόκαμπος, αμυγδαλή), ενώ ακριβώς το αντίθετο συνέβαινε όταν ανακαλούσαν πιο πρόσφατες ειδήσεις!

Συμπέρασμα: για την ανάκληση παλαιότερων αναμνήσεων ενεργοποιούνται οι ανώτερες φλοιικές δομές, ενώ για την ανάκληση των πιο πρόσφατων ειδήσεων οι βαθύτερες δομές στο βάθος του κροταφικού λοβού (όπως ο ιππόκαμπος).

Γιατί όμως τα πιο πρόσφατα μνημονικά ίχνη (βραχύχρονη μνήμη) σχηματίζονται και αποθηκεύονται πρόσκαιρα στον ιππόκαμπο και στην αμυγδαλή, ενώ η μετατροπή τους σε πιο μακροχρόνιες μορφές μνήμης απαιτεί τη μεταφορά τους από τον μέσο εγκέφαλο στον νεοφλοιό;

Η απάντηση των δύο ερευνητών είναι ενδιαφέρουσα και αρκετά πειστική: πιθανά αυτό συμβαίνει επειδή η ανάκληση παλαιότερων αναμνήσεων απαιτεί πολύ πιο πλούσιες και ισχυρές νευρωνικές συνάψεις, αλλά τόσο πλούσιες και περίπλοκες νευρωνικές συνάψεις υπάρχουν κυρίως στον εγκεφαλικό φλοιό και όχι στις βαθύτερες εγκεφαλικές δομές.

Οι περισσότεροι άνθρωποι πιστεύουν ότι η μνήμη είναι μια μοναδική και ενιαία «ψυχική» λειτουργία. Και με αυτή ακριβώς την έννοια η απώλεια της μνήμης ισοδυναμεί με απώλεια του εαυτού. Στην πραγματικότητα, όπως είδαμε, πρόκειται για μια εξαιρετικά σύνθετη εγκεφαλική λειτουργία που εκτελείται από τουλάχιστον δύο ξεχωριστά μνημονικά συστήματα: ένα πρωτογενές σύστημα, της «βραχύχρονης μνήμης», και ένα δευτερογενές σύστημα, της «μακρόχρονης μνήμης».

Μάλιστα, το κάθε ένα από αυτά τα δύο συστήματα «μνήμης» επιτελεί διαφορετικές μνημονικές λειτουργίες και ικανοποιεί διαφορετικές ανάγκες του οργανισμού. Ανάγκες που, με τη σειρά τους, εμπλέκουν διαφορετικές νοητικές διεργασίες που πραγματώνονται σε διαφορετικές εγκεφαλικές δομές.

Από τα όσα είπαμε, θα μπορούσε κανείς να εξαγάγει έναν πολύ γενικό ψυχοβιολογικό κανόνα: όσο πιο σύνθετες είναι οι νοητικές διεργασίες που εκτελούνται τόσο πιο πολύπλοκα θα πρέπει να είναι τα μνημονικά-εγκεφαλικά συστήματα που απαιτούνται για την εκτέλεσή τους.

Η ζωτική σημασία της λήθης στις μνημονικές διεργασίες

Βιώνουμε τη σταδιακή απώλεια κάποιων αναμνήσεων ως τραγωδία, στην πραγματικότητα όμως η ικανότητα για λήθη αποτελεί αναπόσπαστο στοιχείο μιας καλής μνημονικής λειτουργίας.

Στο διήγημά του «Φούνες, ο μνήμων» ο Αργεντινός συγγραφέας Χόρχε Λουίς Μπόρχες περιγράφει την τραγωδία ενός ατόμου που δεν ξεχνά ποτέ τίποτα και, κατ' αυτόν τον τρόπο, αναδεικνύει την αποφασιστική σημασία της λησμοσύνης για μια υγιή και ισορροπημένη ανθρώπινη ζωή.

Πράγματι, από διάφορες πειραματικές και κλινικές παρατηρήσεις προκύπτει ότι η ικανότητα να σβήνονται επιλεκτικά από τη μνήμη μας κάποιες δευτερεύουσες πληροφορίες και επουσιώδεις λεπτομέρειες αποτελεί την αναγκαία και ικανή συνθήκη για τη δημιουργική λειτουργία του πολύπλοκου αλλά και λειτουργικά πεπερασμένου εγκεφάλου μας.

Αντίθετα με ό,τι συνήθως πιστεύουμε, η μνήμη μας δεν είναι μια τεράστια αποθήκη με αμέτρητα και καλά ταξινομημένα «συρταράκια», όπου μεταφέρονται και καταχωρίζονται αυτόματα και ανασύρονται μηχανικά όλα όσα γνωρίζουμε καθημερινά.

Πρόκειται, αντίθετα, για ένα πολύπλοκο και εκτενές δίκτυο νευρωνικών κυκλωμάτων, που ενώ εξειδικεύονται στην επεξεργασία ορισμένων πληροφοριών, μπορούν να επικοινωνούν και να επηρεάζουν σημαντικά το ένα το άλλο. Γι' αυτό, στην πράξη, οι πληροφορίες που φτάνουν σε αυτά τα μνημονικά κυκλώματα δεν καταγράφονται παθητικά, αλλά επιλέγονται και διαμορφώνονται ανάλογα με τις ανάγκες και τις δυνατότητες του κάθε εγκεφάλου. Κάθε νέα πληροφορία, έπειτα από κάποια επεξεργασία, εντάσσεται επιλεκτικά και διαμορφώνεται από κάποιο προϋπάρχον μνημονικό πλαίσιο.

Μόνο χάρη στη δημιουργική παρέμβαση της λησμοσύνης μπορούμε, σε όλη σχεδόν τη διάρκεια της ζωής μας, να συγκρατούμε ό,τι είναι σημαντικό από ένα πλήθος ασήμαντων λεπτομερειών, αλλά και να αφομοιώνουμε νέες εμπειρίες και γνώσεις.

 

ΚΟΡΥΦΗ

Χάπι θα σβήνει τις δυσάρεστες αναμνήσεις  

 

Ενζυμο σβήνει τις αναμνήσεις Το εντόπισαν ισραηλινοί επιστήμονες και επιτρέπει την ενίσχυση ή ακόμη και το σβήσιμο της μνήμης

Δεν θα ξαναξεχάσετε τίποτα!

 

Ο άνθρωπος που δεν ξεχνά ποτέ Νεαρός Βρετανός θυμάται με λεπτομέρειες τι έκανε κάθε ημέρα τα τελευταία εννέα χρόνια! Πρόκειται για έναν από τους ελάχιστους ανθρώπους που έχουν την ικανότητα να θυμούνται λεπτομέρειες που συνέβησαν πριν πολλά χρόνια.

Μπορούμε να μάθουμε να ξεχνάμε ΕΙΡΗΝΗ ΒΕΝΙΟΥ

Νέα μελέτη δείχνει ότι η επιλεκτική μνήμη υπάρχει

Τη δυνατότητα να εκπαιδεύουμε τον εγκέφαλό μας ώστε να σβήνει τις άσχημες αναμνήσεις υποστηρίζουν ότι έχουμε σουηδοί επιστήμονες.

Βουτιά στις αναμνήσεις Με τη βοήθεια ηλεκτροεγκεφαλογραφημάτων (ΗΕΓ), οι ειδικοί εντόπισαν τις περιοχές του εγκεφάλου των εθελοντών που ενεργοποιούνταν όταν εκείνοι προσπαθούσαν να ξεχάσουν κάποια ανάμνηση. Κατάφεραν μάλιστα να δουν την ακριβή στιγμή που η ανάμνηση διαγράφονταν πλήρως από τον εγκέφαλό τους. Όπως εξηγούν, όταν οι εθελοντές προσπαθούσαν για αρκετό χρονικό διάστημα να πνίξουν κάποιες αναμνήσεις, κατάφερναν τελικώς να τις σβήσουν πλήρως από τον εγκέφαλό τους.

Τεχνική επιλεκτικής μνήμης Σύμφωνα με τον επικεφαλής της μελέτης δρα Γκερτ Τόμας Βαλντχάουζερ από το Πανεπιστήμιο του Λουντ, η τελειοποίηση της παραπάνω τεχνικής θα μπορούσε να φανεί ιδιαίτερα χρήσιμη σε ασθενείς που πάσχουν από κατάθλιψη ή από διαταραχή μετατραυματικού στρες (ΔΜΣ).

«Γνωρίζουμε ότι τα "ξεχασμένα" ή καταπιεσμένα συναισθήματα πολλές φορές εκδηλώνονται ως ψυχοσωματικές αντιδράσεις» εξηγεί ο δρ Βαλντχάουζερ.

«Οι εθελοντές μας εκπαιδεύτηκαν ώστε να ξεχνούν ουδέτερες πληροφορίες μέσα στο ελεγχόμενο περιβάλλον του εργαστηρίου. Η εκπαίδευση για το σβήσιμο ενός τραυματικού γεγονότος ωστόσο, θα αποτελούσε μια πιο περίπλοκη διαδικασία» υπογραμμίζει ο ειδικός.

«Όπως είδαμε, όσο πιο συχνά οι εθελοντές καταπίεζαν κάποια ανάμνηση τόσο πιο δύσκολο ήταν στην πορεία να την ανακτήσουν. Όσο μεγαλύτερο ήταν αυτό το χρονικό διάστημα, τόσο δυσκολότερο ήταν στη συνέχεια να την ανακτήσουν» καταλήγει ο δρ Βαλντχάουζερ.

ΚΟΡΥΦΗ

Τα θυμάμαι όλα, άρα είμαι ευτυχισμένος

Οι άνθρωποι με καλή μνήμη έχουν περισσότερες πιθανότητες να είναι αισιόδοξοι, με αυτοπεποίθηση και επιτυχημένοι Βρέθηκε το μυστικό για μια χαρούμενη και επιτυχημένη ζωή- είναι η καλή λειτουργική μνήμη. Σύμφωνα με τους επιστήμονες, οι άνθρωποι που έχουν καλό μνημονικό έχουν περισσότερες πιθανότητες να είναι αισιόδοξοι, σίγουροι για τον εαυτό τους και επιτυχημένοι στην καριέρα τους. Αντίθετα, όσοι δεν έχουν καλή μνήμη έχουν μεγαλύτερη τάση να «κάνουν μούτρα» και να είναι απαισιόδοξοι.
Η λειτουργική μνήμη είναι καλή όταν διεκπεραιώνει παράλληλα δύο εργασίες: θυμάται και επεξεργάζεται πληροφορίες. Το πιο απλό παράδειγμα για το αν η μνήμη αυτή λειτουργεί σωστά είναι να ζητηθεί από έναν άνθρωπο να μετρήσει δύο νούμερα πίσω από έναν οποιοδήποτε αριθμό και εκείνος να δώσει την απάντηση χωρίς δισταγμό. Ερευνες έχουν δείξει ότι όσοι διαθέτουν καλή λειτουργική μνήμη τείνουν να έχουν καλύτερες δουλειές και καλύτερης ποιότητας συναισθηματικές σχέσεις.
Αλλά τώρα η δρ Τρέισι Αλογουέι , από το Πανεπιστήμιο του Στέρλινγκ στη Σκωτία, θέλησε να ερευνήσει σε βάθος αν το μνημονικό επηρεάζει όντως την ευτυχία. Μελέτησε 1.200 άτομα, των οποίων η ηλικία κυμαινόταν από το τέλος της εφηβείας ως την εβδομηκοστή δεκαετία της ζωής τους, δίνοντάς τους μια σειρά από ψυχολογικά τεστ και ερωτηματολόγια. «Είδαμε ότι οι άνθρωποι που έχουν καλή μνήμη τείνουν να είναι πιο αισιόδοξοι, να έχουν περισσότερες ελπίδες για τη ζωή τους και μεγαλύτερη εμπιστοσύνη στον εαυτό τους ότι μπορούν να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα και να προσαρμοστούν σε διάφορες καταστάσεις» λέει η ερευνήτρια. «Αντιθέτως, οι άνθρωποι που έχουν κακή μνήμη τείνουν να μελαγχολούν περισσότερο από τους άλλους και να περνούν περισσότερο χρόνο “κολλημένοι” στα προβλήματα όταν αυτά εμφανίζονται στη ζωή τους» πρόσθεσε. Η έρευνά της επιβεβαίωσε ότι η μελαγχολία συνδέεται με την κατάθλιψη. «Οι δύσθυμοι άνθρωποι πλήττονται πιο συχνά από κατάθλιψη» είπε η δρ Αλογουέι στο Βρετανικό Φόρουμ Επιστήμης που πραγματοποιήθηκε στο Πανεπιστήμιο Αστον του Μπέρμιγχαμ.
Η ερευνήτρια παρομοίασε τη λειτουργική μνήμη με «σημείωμα Ρost-it του εγκεφάλου... Με τη λειτουργική μνήμη λαμβάνουμε νέες πληροφορίες, τις ενσωματώνουμε στα στοιχεία που γνωρίζουμε και στη συνέχεια προχωράμε προς τα εμπρός» είπε. Ο μέσος ενήλικος μπορεί να θυμάται και να εργάζεται με πέντε είδη πληροφοριών ταυτόχρονα ενώ ένα παιδί 5 ετών μπορεί να χειριστεί μόνο δύο. Η έρευνα έδειξε, αντίθετα προς ό,τι θα περίμενε κανείς, ότι η λειτουργική μνήμη των ανθρώπων που έχουν περάσει τα 60 είναι εξίσου καλή με εκείνη των εφήβων. Σύμφωνα με τη δρα Αλογουέι, η λειτουργική μνήμη μάς επιτρέπει επίσης να προσαρμοζόμαστε πιο εύκολα και γρήγορα σε νέες καταστάσεις.
Η λειτουργική μνήμη, που μας παρέχει τη δυνατότητα να διατηρούμε πληροφορίες στο μυαλό για σύντομο χρονικό διάστημα, είναι πολύ σημαντική για να τα βγάζουμε πέρα με τις απαιτήσεις της καθημερινής ζωής. Οι ικανότητές της διαφέρουν από άτομο σε άτομο και μπορεί σε γενικές γραμμές να εκτιμηθεί μετρώντας τον αριθμό των πληροφοριών που μπορεί κάποιος να κρατήσει στο μυαλό του κάθε δεδομένη στιγμή. Για παράδειγμα, όποιος μπορεί να θυμηθεί και να επαναλάβει μια σειρά από οκτώ οδηγίες έχει καλύτερη λειτουργική μνήμη από κάποιον που σταματά στις πέντε. Η καλή λειτουργική μνήμη συνδέεται με τη συγκέντρωση και την εξυπνάδα, ενώ η κακή με το Σύνδρομο Ελλειμματικής Προσοχής και μαθησιακές δυσκολίες. Η μνήμη αυτή μπορεί να ενισχυθεί μέσω συστηματικών ασκήσεων σε υπολογιστή.

 

Τα πολλά μικρά μυστικά της ευτυχίας

 

Τα θυμάμαι όλα επειδή κοιμάμαι και ονειρεύομαι

 

ΚΟΡΥΦΗ

Μνήμη από medlook
           

Μνήμη άρθρα που δημοσιεύθηκαν μετά την 9/7/2010 από medlook

50 συνολικά άρθρα

Τα ωμέγα 3 λιπαρά οξέα και οι επιδράσεις τους στην υγεία
09-07-2010

Ποιοι παράγοντες μειώνουν τη μνήμη αλλά αντιμετωπίζονται αποτελεσματικά;
07-06-2010

Ποιες μέθοδοι υπάρχουν για να δυναμώνετε τη μνήμη σας και να μαθαίνετε καλύτερα;
08-05-2010

Ο απογευματινός ύπνος: Αναζωογονεί και ενδυναμώνει τον εγκέφαλο, αυξάνει την ευφυΐα και τη μάθηση
28-02-2010

Ασθένεια Αλτσχάιμερ: Αιτίες, συμπτώματα και έγκαιρη ανίχνευση
25-02-2010

Πράγματα που ξεχνάτε και η μνήμη σας: Κάτι τυχαίο ή σοβαρό πρόβλημα;
02-02-2010

Προστασία εγκεφάλου, μνήμη και βιταμίνες
16-08-2009

Μνήμη, πληθώρα πληροφόρησης, επιλογές και προτεραιότητες
30-07-2009

Αφασία: Αυτά που πρέπει να ξέρετε
28-07-2009

Καφές και νόσος Αλτσχάιμερ: Η καφεΐνη δυνατόν να αναστρέφει τις βλάβες του εγκεφάλου και να αποκαθιστά τη μνήμη
18-07-2009

Η μνήμη σας και η ενίσχυση της
18-04-2009

Ο εγκέφαλος και η μνήμη: Ποιος ο ρόλος της αεροβικής άσκησης;
07-04-2009

Στρατηγικά παιχνίδια βίντεο: Βελτιώνουν τις πνευματικές ικανότητες και τη μνήμη των ενηλίκων
25-12-2008

Ασθένεια Αλτσχάιμερ: Διάγνωση και παρακολούθηση με τη βοήθεια της μαγνητικής τομογραφίας (MRI)
24-12-2008

Τα μαύρα ή μπλε βατόμουρα και η επίδραση τους στον εγκέφαλο για τη μνήμη και τη μάθηση
01-12-2008

Η μνήμη ισχυροποιείται από το περπάτημα, το κολύμπι και το χορό
22-09-2008

Η ατροφία του εγκεφάλου, η βιταμίνη Β12 και η απώλεια της μνήμης
08-09-2008

Ψυχικός και σωματικός πόνος: Τι συμβαίνει με τη μνήμη και την πάροδο του χρόνου;
31-08-2008

Η χοληστερόλη και η μνήμη: Ποια η σχέση μεταξύ τους;
04-08-2008

Η κούραση, η σκληρή δουλειά και η ψηλή πίεση
23-07-2008

Η μνήμη σας: Τρόποι για προστασία και βελτίωση της
18-07-2008

Εγκέφαλος, νόσος Αλτσχάιμερ και απώλεια πνευματικών ικανοτήτων: Ποιος ο ρόλος της βιταμίνης Β12 και Β9;
04-01-2008

Πώς μπορείτε να διαγράψετε από το μυαλό σας δυσάρεστες ή οδυνηρές αναμνήσεις;
26-11-2007

Χρόνιο στρες, ανησυχίες και αρνητικά συναισθήματα: Βλάπτουν τον εγκέφαλο, μειώνουν τη μνήμη
16-06-2007

Η μνήμη, τα τριαντάφυλλα και ο ύπνος: Ποια η σχέση μεταξύ τους;
13-03-2007

Γιατί αγαπούμε τη μουσική που ακούαμε όταν ήμασταν νέοι;
22-07-2006

Η πρόσφατη μνήμη, ο ύπνος και η δίαιτα
18-07-2006

Για να μην ξεχνάτε, να θυμάστε τον καφέ
15-01-2006

Γιατί μειώνεται η μνήμη;
23-12-2005

Ψηλή πίεση: Οδηγεί σε απώλεια μνήμης;
07-06-2005

Πως θα προστατέψετε τη μνήμη σας
13-05-2005

Πότε πρέπει να ανησυχούμε όταν ξεχνούμε;
28-04-2005

Η μνήμη και τα χρόνια μόρφωσης
25-03-2005

Γιατί το κάπνισμα μειώνει το δείκτη νοημοσύνης;
10-12-2004

Βελτίωση μνήμης και μάθησης από το μαγνήσιο
09-12-2004

Νέα μέθοδος για να βελτιώσετε τη μνήμη σας
07-06-2004

Πως επηρεάζει τη μνήμη η έλλειψη σιδήρου;
21-04-2004

Μνήμη και ευστροφία: Ο ρόλος των ψαριών
27-02-2004

Ο ύπνος, η δημιουργικότητα και η επίλυση προβλημάτων
02-02-2004

Ο καλός ύπνος διασώζει τη μνήμη
09-10-2003

Η μουσική βελτιώνει τη μνήμη και τη γλώσσα
31-07-2003

Ο ύπνος, η μάθηση και η μνήμη
12-07-2003

Η μνήμη και τα ευχάριστα ή δυσάρεστα γεγονότα
09-07-2003

Η απώλεια της μνήμης και το κάπνισμα
31-05-2003

Απώλεια μνήμης λόγω ψηλού ζάχαρου στο αίμα
04-02-2003

Η μνήμη και οι σεξουαλικές ανδρικές και γυναικείες ορμόνες
06-11-2002

Κάνναβις και έκσταση: Καταστρέφουν τη μνήμη, μειώνουν τη συγκέντρωση
17-03-2002

Ο ύπνος και η μνήμη
16-02-2002

Τι κάνει ο καφές στη μνήμη;
26-12-2001

Προβλήματα μνήμης: Πότε πρέπει να ανησυχείτε;
15-09-2001

ΚΟΡΥΦΗ

Το γονίδιο της... βλακείας

Γενετικά αίτια στη χαμηλή ευφυΐα διατείνονται ότι ανακάλυψαν αμερικανοί ερευνητές, πειραματιζόμενοι σε ποντίκια Αμερικανοί ερευνητές στο πανεπιστήμιο ιατρικής Εmory στην Ατλάντα ανακάλυψαν ένα γονίδιο που κάνει τα ποντίκια πιο έξυπνα μόνο όταν... δεν είναι ενεργό. Αποφάσισαν λοιπόν να ονομάσουν το RGS14 «γονίδιο του Χόμερ Σίμπσον» από το όνομα του δημοφιλούς ήρωα της σειράς κινουμένων σχεδίων «Τhe Simpsons», ο οποίος φημίζεται μεταξύ άλλων και για τη βλακεία του. Το γονίδιο υπάρχει και στους ανθρώπους, λένε οι επιστήμονες, αν και δεν έχουν γίνει ακόμη σχετικές έρευνες.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το RGS14 επενεργεί στον τομέα CΑ2 του ιππόκαμπου στον εγκέφαλο των ποντικών ο οποίος ρυθμίζει τον τρόπο με τον οποίο μαθαίνουν και σχηματίζουν νέες αναμνήσεις τα ποντίκια. Οι επιστήμονες ανακάλυψαν ότι τα ποντίκια στα οποία ήταν απενεργοποιημένο το RGS14 μπορούσαν να θυμούνται αντικείμενα τα οποία είχαν ερευνήσει και να προσανατολίζονται καλύτερα σε λαβυρίνθους σε σχέση με τα φυσιολογικά ποντίκια. «Ακριβώς επειδή το επίμαχο γονίδιο φαινόταν να μειώνει την ευστροφία των ποντικών, αποφασίσαμε να το αφιερώσουμε στον Χόμερ Σίμπσον» λέει ο επικεφαλής της ερευνητικής ομάδας, καθηγητής της Φαρμακολογίας Τζον Χέπλερ. Στα πειράματα σε ποντίκια με απενεργοποιημένο το RGS14, η περιοχή CΑ2 φάνηκε να ανταποκρίνεται καλύτερα σε ηλεκτρικές διεγέρσεις. Επιπλέον οι νευρώνες δημιουργούσαν ισχυρότερες συνάψεις μεταξύ τους. Αν και γνωρίζουμε εδώ και δεκαετίες ότι η περιοχή CΑ2 συνδέεται με την εδραίωση νέων γνώσεων και τη δημιουργία νέων αναμνήσεων, οι ερευνητές του Εmory τονίζουν ότι είναι ακόμη μία επιστημονικώς αχαρτογράφητη περιοχή του εγκεφάλου. « Το μεγάλο ερώτημα που θέτει αυτή η έρευνα είναι γιατί είτε εμείς είτε τα ποντίκια διαθέτουμε ένα γονίδιο που μας κάνει λιγότερο έξυπνους. Πιστεύω ότι δεν είμαστε ακόμη σε θέση να κατανοήσουμε πλήρως τις προεκτάσεις του ζητήματος. Το RGS14 ενδέχεται να αποτελεί σημαντικό γονίδιο ελέγχου μιας περιοχής του εγκεφάλου. Οταν λείπει ή αδρανεί διαταράσσεται η ισορροπία των εγκεφαλικών σημάτων, που είναι σημαντικά για τη μάθηση και τη μνήμη » λέει ο δρ Χέπλερ. Στη διάρκεια των πειραμάτων, η έλλειψη του RGS14 δεν έδειξε να βλάπτει με κάποιον άλλον τρόπο τα ποντίκια. Αλλά οι ερευνητές επισημαίνουν ότι είναι πιθανόν οι εγκεφαλικές λειτουργίες των ποντικών να άλλαξαν με την απενεργοποίηση του γονιδίου με τρόπο που δεν μπορεί να γίνει εύκολα αντιληπτός.
Αν και είναι ανθεκτικοί σε τραυματισμούς σε περιπτώσεις κρίσεων, « ορισμένοι τύποι νευρώνων που εδράζουν στην περιοχή CΑ2 χάνονται όταν πάσχει κανείς από σχιζοφρένεια, ενώ η απώλεια ενός άλλου γονιδίου το οποίο ενεργοποιείται κυρίως σε αυτή την περιοχή του εγκεφάλου οδηγεί σε διαφοροποίηση της κοινωνικής συμπεριφοράς. Αυτό υποδηλώνει ότι τα ποντίκια χωρίς το γονίδιο RGS14 μπορεί να μην ξεχνούν το ίδιο εύκολα όσο τα άλλα ποντίκια ή να έχουν τροποποιημένη συμπεριφορά και διαφορετική ευαισθησία σε περιπτώσεις κρίσεων, αυτό όμως δεν είναι επιστημονικώς αποδεδειγμένο » εξηγεί ο δρ Χέπλερ. Λέει ότι « όραμα » της ομάδας του είναι να ανακαλύψουν στο μέλλον ένα σκεύασμα που θα απενεργοποιεί ή θα αναστέλλει τη λειτουργία του RGS14, έτσι ώστε να μπορέσουν να βελτιώσουν την εγκεφαλική λειτουργία.

 

ΚΟΡΥΦΗ

Χιλιάδες γονίδια καθορίζουν την ανθρώπινη ευφυΐα Για να προσδιορίσουν την ταυτότητα των γονιδίων που καθορίζουν τις πνευματικές μας επιδόσεις, οι ειδικοί εξέτασαν 4.000 παιδιά στη Βρετανία και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η ευφυΐα και η νοημοσύνη δεν αποτελούν απόρροια της δράσης μιας μικρής ομάδας γονιδίων όπως πιστευόταν παλιότερα, αλλά αντιθέτως οφείλονται στη συνεργατική δράση εκατοντάδων ή χιλιάδων από αυτά.
 

Γενετικός γρίφος η ανθρώπινη ευφυΐα Χιλιάδες γονίδια εμπλέκονται στον προσδιορισμό του IQ αλλά το καθένα έχει πολύ μικρή συνεισφορά Οι επιστήμονες που κυνηγούν επί μακρόν τα «γονίδια της ευφυΐας» πίστευαν ότι αυτά μετριούνται στα δάχτυλα του ενός χεριού. Ωστόσο τα τελευταία χρόνια φάνηκε ότι τα …έξυπνα γονίδια είναι τουλάχιστον 1.000 και το καθένα εξ αυτών έχει τη δική του μικρή επίδραση στο ανθρώπινο IQ. Τώρα η νέα διεθνής γενετική μελέτη επικεφαλής της οποίας ήταν ειδικοί από το Πανεπιστήμιο του Εδιμβούργου στη Σκωτία παρέχει καινούργιες ενδείξεις σχετικά με την πληθώρα των γονιδίων που επιδρούν στην ευφυΐα. Την ίδια στιγμή όμως μαρτυρεί και την πολυπλοκότητα του θέματος αφού οι ερευνητές δεν κατάφεραν να εντοπίσουν κάποια από αυτά τα γονίδια.

ΚΟΡΥΦΗ

Το γονίδιο της ευφυΐας Θεοδώρα Τσώλη 

Για πρώτη φορά εντοπίζεται γονίδιο με μετρήσιμη επίδραση στο IQ Μεγάλη γενετική μελέτη που βασίστηκε σε λειτουργικές μαγνητικές τομογραφίες και γενετικές αναλύσεις οι οποίες διεξήχθησαν σε περισσότερα από 20.000 άτομα αποκάλυψε τη σημαντικότερη ως τώρα επίδραση ενός και μόνο γονιδίου στην ευφυΐα – συγκεκριμένα κατά 1,29 βαθμούς, αν και η συνεισφορά αυτή δεν μοιάζει να είναι και τόσο εντυπωσιακή.  

Ζήτημα πολλών γονιδίων Δεν υπάρχουν πλέον ιδιαίτερες αμφιβολίες σχετικά με το ότι η γενετική παίζει ρόλο στην ανθρώπινη ευφυΐα, ωστόσο μέχρι σήμερα οι μελέτες είχαν αποτύχει να αποκαλύψουν συγκεκριμένα γονίδια τα οποία έχουν σημαντική επίδραση στο IQ. Από τα αποτελέσματα των ερευνών εκείνων προέκυπτε ότι εκατοντάδες γονίδια συμβάλλουν στην ανάπτυξη της ευφυΐας. Τώρα διεθνής ομάδα που περιελάμβανε περισσότερους από 200 ερευνητές με επικεφαλής τον Πολ Τόμσον από το Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Λος Αντζελες διεξήγαγε τη μεγαλύτερη μελέτη που έχει λάβει χώρα ως σήμερα σχετικά με την επίδραση των γονιδίων στο IQ και εντόπισε ένα γονίδιο το οποίο φαίνεται να έχει μετρήσιμη επίδραση στην ευφυΐα. Η επίδραση αυτή βέβαια δεν παύει να είναι μικρή αφού το γονίδιο ΗΜGA2, περί ου ο λόγος, μεταβάλλει το IQ  κατά μόλις 1,29 βαθμούς σύμφωνα με τη σχετική δημοσίευση που έγινε στην επιθεώρηση «Nature Genetics». Ωστόσο αρκετοί επιστήμονες τονίζουν ότι το εύρημα αυτό ουσιαστικώς αποδεικνύει για άλλη μια φορά ότι η ευφυΐα βασίζεται στη δράση πολλών και διαφορετικών γονιδίων. Σε κάθε περίπτωση σύμφωνα με τον δρα Τόμσον «από τη μελέτη μας προέκυψε η μεγαλύτερη επίδραση που έχει ένα και μόνο γονίδιο στο IQ». Ο ερευνητής παραδέχθηκε πάντως ότι δεν πρόκειται για πολύ μεγάλη επίδραση στην ευφυΐα.

Το γονίδιο του ύψους και της ευφυΐας Η παραλλαγή του HMGA2 που συσχέτισαν οι επιστήμονες με το IQ έχει συνδεθεί στο παρελθόν με το ύψος. Όπως μάλιστα φαίνεται, η διαφορά στους βαθμούς ευφυΐας μεταξύ δύο ατόμων εξαρτάται από την αλλαγή σε ένα και μόνο «γράμμα» του γενετικού κώδικα - συγκεκριμένα από το C της κυτοσίνης στο Τ της θυμίνης.  Ο δρ Τόμσον εξηγεί ότι «το C αποτελεί την καλή εκδοχή». Εκτός του ότι ανεβάζει το IQ κατά 1,29 βαθμούς, αυξάνει και τον συνολικό όγκο του εγκεφάλου, αν και μόνο κατά 0,58% - το ποσοστό αυτό μεταφράζεται σε εννέα κυβικά εκατοστά εγκεφαλικού ιστού. «Μιλούμε για περίπου δυο κουταλιές ιστού» λέει ο ερευνητής.

Προκειμένου να καταλήξουν στα συμπεράσματά τους οι επιστήμονες μελέτησαν 21.151 ενήλικες, από τους οποίους έλαβαν δείγμα γενετικού υλικού ενώ παράλληλα πραγματοποίησαν απεικονιστικές εξετάσεις στον εγκέφαλό τους. Μέσω της «σάρωσης» του εγκεφάλου οι ερευνητές προσπάθησαν να ανακαλύψουν διαφορές στο μέγεθος είτε ολόκληρου του εγκεφάλου των εθελοντών είτε συγκεκριμένων περιοχών του όπως ο ιππόκαμπος που θεωρείται η «έδρα» της μνήμης και της μάθησης.

Το «γράμμα» που κάνει τη διαφορά Αφού μέσα από τις πρώτες αναλύσεις αποδείχθηκε ότι το HMGA2 επιδρά στο συνολικό μέγεθος του εγκεφάλου, οι επιστήμονες προχώρησαν ένα βήμα πιο πέρα και εξέτασαν λεπτομερώς 1.642 διδύμους που συμμετείχαν σε αυστραλιανή μελέτη και είχαν υποβληθεί στο σύνολό τους σε τεστ IQ. Από αυτήν την ανάλυση κατέστη δυνατόν να μετρηθεί η επίδραση του C στον δείκτη νοημοσύνης. Όπως φάνηκε, όταν ένα άτομο κληρονομεί δύο εκδοχές του γονιδίου με θυμίνη και από τους δύο γονείς του το όφελος είναι διπλό: αύξηση του IQ κατά περίπου 2,6 βαθμούς.

Το TESC και το μέγεθος του ιππόκαμπου Ένα άλλο εύρημα-«κλειδί» της πολυπληθούς ερευνητικής ομάδας ήταν ότι μια παραλλαγή ενός γονιδίου που ονομάζεται ΤΕSC επηρεάζει το μέγεθος του ιππόκαμπου, μεταβάλλοντάς το κατά 1,2% σε σύγκριση με τον μέσο όρο. Ο δρ Τόμσον σημειώνει ότι στην ενήλικη ζωή ο ιππόκαμπος συρρικνώνεται κατά 0,5% ετησίως, με αποτέλεσμα ένα λάθος αντίγραφο του γονιδίου να μεταφράζεται σε περισσότερα από δύο χρόνια πρόωρης γήρανσης του εγκεφάλου ενώ δύο λάθος αντίγραφα να μεταφράζονται σε πέντε χρόνια γήρανσης του εγκεφάλου. Το γεγονός αυτό είναι κατά τον ερευνητή σημαντικό καθώς μπορεί να οδηγήσει σε επιτάχυνση της εμφάνισης νευροεκφυλιστικών νόσων του εγκεφάλου που συνδέονται με τη συρρίκνωση του ιππόκαμπου, όπως η νόσος Αλτσχάιμερ και η κατάθλιψη. Ωστόσο το μέλλον της υγείας του εγκεφάλου δεν… δείχνει μόνο γονίδια. Ο επικεφαλής της μελέτης τονίζει ότι η επίδραση του TESC ακόμη και αν είναι αρνητική μπορεί να αντισταθμιστεί μέσω της τακτικής εξάσκησης του εγκεφάλου η οποία αυξάνει το μέγεθος του ιππόκαμπου και βελτιώνει τη μνήμη.

 

ΚΟΡΥΦΗ

Το IQ είναι μύθος!  Λαλίνα Φαφούτη 

Η ανθρώπινη ευφυΐα δεν μετριέται με έναν μόνο δείκτη, διαπιστώνει νέα μελέτη ανατρέποντας τα νοητικά δεδομένα

Ως έννοια τον έχουμε τοποθετήσει πολύ ψηλά και ως αριθμό όλοι θα θέλαμε να τον έχουμε όσο γίνεται ψηλότερο. Παρ’ όλα αυτά ο δείκτης νοημοσύνης – το περίφημο IQ – φαίνεται ότι τελικά δεν αντιπροσωπεύει αυτό που νομίζαμε. Η μεγαλύτερη μελέτη που έχει γίνει ποτέ ως σήμερα κατέληξε ότι η ανθρώπινη ευφυΐα είναι υπερβολικά σύνθετη ώστε να μπορεί να μετρηθεί μόνο με μια παράμετρο. Αντ’ αυτής προτείνει την εκτίμηση του «δυναμικού» του μυαλού μας μέσα από τρεις διαφορετικές συνιστώσες – τη βραχυπρόθεσμη μνήμη, τη συλλογιστική και τη λεκτική ικανότητα. Και φέρνει τα πάνω κάτω στην αντίληψη που είχαμε ως τώρα για τη νοημοσύνη μας.

Η ευφυΐα δεν είναι μόνο μια Τα τεστ IQ χρησιμοποιούνται εδώ και δεκαετίες για τη μέτρηση της ανθρώπινης νοημοσύνης – λαμβάνονται μάλιστα συχνά υπόψη στην αξιολόγηση υποψηφίων προς κάλυψη διαφόρων θέσεων ή μπορούν να χαρίσουν το λεγόμενο «πιστοποιητικό ευφυΐας» της Mensa. Παρ’ όλα αυτά η νέα μελέτη υποστηρίζει ότι είναι θεμελιωδώς λανθασμένο γιατί δεν λαμβάνει υπόψη το γεγονός ότι το ανθρώπινο μυαλό είναι ιδιαίτερα σύνθετο και αποτελείται από πολλά διαφορετικά «συστατικά». «Τα αποτελέσματα καταρρίπτουν μια για πάντα την ιδέα ότι ένα μόνο μέτρο νοημοσύνης, όπως το IQ, αρκεί για να συλλάβει όλες τις διαφορές της γνωσιακής ικανότητας που βλέπουμε στους ανθρώπους» δήλωσε ο δρ Ρότζερ Χάιφιλντ, πρώην διευθυντής του «New Scientist», νυν διευθυντής εξωτερικών υποθέσεων του Μουσείου Επιστημών του Λονδίνου και αρθρογράφος της «Telegraph», και ένας από τους συγγραφείς της μελέτης η οποία δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Neuron». «Ολοι μπορούμε να σκεφτούμε ανθρώπους που είναι κακοί στη συλλογιστική αλλά έχουν εξαιρετική μνήμη ή εκπληκτική ικανότητα στον λόγο. Τώρα, μια για πάντα, μπορούμε να πούμε ότι δεν υπάρχει ένα μεμονωμένο μέτρο όπως το IQ που να συλλαμβάνει όλη τη νοημοσύνη που βλέπουμε στους ανθρώπους» πρόσθεσε ο δρ Χάιφιλντ.

Η μεγαλύτερη έρευνα που έγινε ποτέ Η έρευνα, με επικεφαλής ειδικούς του Πανεπιστημίου του Δυτικού Τορόντο στον Καναδά, έγινε online από τις ιστοσελίδες του «New Scientist», της «Telegraph» και του «Discovery» το 2010 και προσέλκυσε την – απρόσμενη, όπως λένε οι ειδικοί – συμμετοχή 110.000 ατόμων. Από αυτές τις συμμετοχές 44.600 κρίθηκαν κατάλληλες για να περιληφθούν στο δείγμα προς μελέτη – το μεγαλύτερο που έχει εξεταστεί ποτέ. Οι συμμετέχοντες απάντησαν σε 12 τεστ συλλογιστικής, σχεδιασμού, μνήμης και προσοχής και σε ερωτήσεις σχετικά με τις προσωπικές τους συνήθειες και προτιμήσεις. Αναλύοντας τις απαντήσεις οι ερευνητές είδαν ότι η νοημοσύνη εμφανίζεται στους ανθρώπους με διάφορες εκφάνσεις και ότι είναι αδύνατον να αξιολογηθεί με βάση ένα και μόνο μέτρο. Αντιθέτως, τουλάχιστον τρεις δείκτες φάνηκαν να απαιτούνται για κάτι τέτοιο: η βραχυπρόθεσμη μνήμη, η ικανότητα διατύπωσης λογικών συλλογισμών και η ικανότητα χειρισμού της γλώσσας.

Στη συνέχεια οι επιστήμονες εξέτασαν στον εγκεφαλικό τομογράφο 16 συμμετέχοντες και είδαν ότι τα τρία αυτά χαρακτηριστικά συνδέονται με τρία ξεχωριστά κυκλώματα του εγκεφάλου – δηλαδή τρία διαφορετικά πρότυπα νευρωνικής δραστηριότητας.  «Το βασικό συμπέρασμα είναι: γνωσιακά, αυτό που κάνει το ένα άτομο να διαφέρει από ένα άλλο – αυτό που συχνά αποκαλούμε νοημοσύνη – είναι υπερβολικά σύνθετο για να το συνοψίσουμε σε έναν μεμονωμένο παράγοντα – τον δείκτη IQ» τόνισε ο καθηγητής Έιντριαν Οουεν, από το Ινστιτούτο Εγκεφάλου και Νου του Πανεπιστημίου του Δυτικού Τορόντο, επικεφαλής της μελέτης.

Μετά τα τόσο ενδιαφέροντα αποτελέσματα, οι ειδικοί ξεκινούν νέο «γύρο» ερευνών. Αν θέλετε να συμμετάσχετε στο νέο τεστ που έχουν σχεδιάσει, μπορείτε να το κάνετε εδώ.

 

ΚΟΡΥΦΗ

 

Τεστ Μνήμης

Πότε να ανησυχώ μήπως χάνω τη μνήμη μου;, Ενα απλό τεστ για να διαπιστώσετε αν ξεχνάτε φυσιολογικά ή παθολογικά

Ασκήσεις μνήμης για έξυπνα χρυσόψαρα

Ποιά είναι η ηλικία του μυαλού σας;

 άλλα TEST

ΚΟΡΥΦΗ

Τα παιδία παίζει και... δυναμώνουν τη μνήμη τους

Αμερικανοί ερευνητές διαπίστωσαν ότι η σωματική άσκηση για τα παιδιά είναι σημαντική, όχι μόνο για τους προφανείς λόγους της καλής φυσικής κατάστασης και υγείας του οργανισμού τους, αλλά και επειδή βελτιώνεται η εγκεφαλική τους λειτουργία. Επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Ιλινόι μελέτησαν δεκάδες παιδιά ηλικίας 9-10 ετών και διαπίστωσαν ότι τα παιδιά που ασκούνται βελτιώνουν ταυτόχρονα με τη φυσική τους κατάσταση και τον μηχανισμό της μνήμης. Σύμφωνα με τους ερευνητές, η βελτίωση της μνήμης δεν σχετίζεται απαραίτητα μόνο με κάποια αθλητική δραστηριότητα που ακολουθεί ένα παιδί σε σταθερή βάση αλλά ακόμη και με το παιχνίδι στην παιδική χαρά ή όπου αλλού. Οπως διαπίστωσαν οι ερευνητές, στα παιδιά που ασκούνται σωματικά αυξάνεται το μέγεθος του ιππόκαμπου, της περιοχής του εγκεφάλου που συνδέεται με τους μηχανισμούς της εκμάθησης. Τα παιδιά που ασκούνταν σωματικά είχαν κατά 12% μεγαλύτερο ιππόκαμπο από εκείνα που δεν ασκούνταν και τα κατάφεραν καλύτερα από αυτά σε διάφορα τεστ μνήμης.

 

ΑΠΑΣΧΟΛΕΙΣΤΕ ΤΑ ΠΙΤΣΙΡΙΚΙΑ

 

ΚΟΡΥΦΗ

Η ευφυΐα είναι γυναίκα ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ ΣΑΚΗΣ ΜΑΛΑΒΑΚΗΣ

Τελικά οι γυναίκες είναι πιο έξυπνες από τους άνδρες. Ενδέχεται να ήταν πάντα εξυπνότερες αλλά να μην είχαν τη δυνατότητα να το εκφράσουν. Ή μπορεί να έγιναν εξυπνότερες κατά τη διάρκεια της εξέλιξής τους, όντας υποχρεωμένες να κάνουν πάντα περισσότερα από τους άνδρες. Ομως σε αμφότερες τις περιπτώσεις το αποτέλεσμα είναι το ίδιο: για πρώτη φορά στην Ιστορία οι γυναίκες σημειώνουν κατά μέσο όρο υψηλότερες βαθμολογίες στα διάφορα τεστ μέτρησης του δείκτη ευφυΐας. Κάτι ανάλογο στο παρελθόν δεν είχε ξανασυμβεί και παρότι το συγκεκριμένο φαινόμενο δεν παρατηρείται σε όλες τις χώρες, η τάση πλέον είναι ξεκάθαρη: «Η επίδραση του σύγχρονου τρόπου ζωής στον εγκέφαλο των γυναικών έχει μόλις αρχίσει να γίνεται αντιληπτή» δηλώνει ο αμερικανός ψυχολόγος Τζέιμς Φλιν, παγκόσμια αυθεντία στη διερεύνηση της ανθρώπινης ευφυΐας και συγγραφέας ενός βιβλίου που πρόκειται να εκδοθεί σε μερικές ημέρες και στο οποίο αναλύει αυτή την εξαιρετική πρόοδο των γυναικών.

Η ιστορία των διαφόρων τεστ μέτρησης του δείκτη ευφυΐας είναι γεμάτη αντιφάσεις. Παραμένει ακόμη αμφίβολο το αν η συγκέντρωση μιας υψηλής βαθμολογίας στα συγκεκριμένα τεστ αποτελεί αξιόπιστο τρόπο μέτρησης της συνολικής νοημοσύνης ενός ανθρώπου ενώ συχνά στο παρελθόν τα αποτελέσματα αυτών των δοκιμασιών χρησιμοποιήθηκαν για να υποστηρίξουν την ανωτερότητα μιας φυλής έναντι μιας άλλης ή την ανωτερότητα των ανδρών έναντι των γυναικών. Παρ' όλα αυτά, τα τεστ ευφυΐας συνεχίζουν να χρησιμοποιούνται τακτικά ως εργαλεία ανάλυσης σε επίπεδο εργασιακό, ακαδημαϊκό και κοινωνιολογικό. Το δεδομένο που αναδύεται ως κυρίαρχο και αδιαμφισβήτητο είναι ότι τις τελευταίες δεκαετίες οι μέσες βαθμολογίες, τόσο των ανδρών όσο και των γυναικών, συνεχώς αυξάνονται. Ηδη από τη δεκαετία του 1980 ο καθηγητής Φλιν είχε προσδιορίσει με έρευνές του ότι στις δυτικές τουλάχιστον χώρες οι βαθμολογίες των τεστ ευφυΐας αυξάνονται κατά μέσο όρο τρεις βαθμούς ανά δεκαετία. «Πρόκειται για μια συνέπεια της εποχής μας» δήλωσε πρόσφατα ο ίδιος στους «Τάιμς», «η πολυπλοκότητα του σύγχρονου κόσμου ανάγκασε τους εγκεφάλους μας να προσαρμοστούν». Αλλά περισσότερο από τους δύο προσαρμόστηκαν οι γυναίκες, καθώς τα στοιχεία του Φλιν αποδεικνύουν ότι ο δείκτης ευφυΐας των γυναικών παρουσίασε μεγαλύτερη αύξηση.

Σε κάποιες χώρες, όπως η Αυστραλία, άνδρες και γυναίκες σημειώνουν κατά μέσο όρο βαθμολογίες ανάλογες. Σε κάποιες άλλες όπως η Νέα Ζηλανδία, η Εσθονία και η Αργεντινή, όπου ο Φλιν ξεκίνησε τις έρευνές του, οι γυναίκες ξεπέρασαν τους άνδρες, γεγονός σημαντικό καθώς συμβαίνει για πρώτη φορά και σε τόσο μεγάλη κλίμακα.

 

ΚΟΡΥΦΗ

 

Ακτινογραφώντας την ευφυΐα και την απελπισμένη αναζήτηση «μεγάλων ταλέντων» Σήμερα στην ψυχολογία υπάρχουν τόσα τεστ για τη μέτρηση της «νοημοσύνης» και της ανθρώπινης «δημιουργικότητας» όσοι και οι ειδικοί ερευνητές που επινοούν αυτά τα τεστ. Ολο και περισσότεροι άνθρωποι υποβάλλονται -με ή παρά τη θέλησή τους- σε κάποια ψυχομετρική δοκιμασία ή ενδεχομένως έχουν «μετρήσει» τις νοητικές τους ικανότητες με κάποιο αμφίβολης σοβαρότητας τεστ νοημοσύνης από αυτά που υπάρχουν στο Διαδίκτυο ή σε περιοδικά ευρείας κυκλοφορίας. Πρόσφατα, ωστόσο, μια ομάδα Βρετανών ερευνητών στο Κέιμπριτζ αμφισβήτησε την αξιοπιστία αυτών των τεστ μαζικής κατανάλωσης.
 

Νίκος Λογοθέτης: εξερευνητής της σκέψης Η χρήση της λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας στην έρευνα του εγκεφάλου θεωρείται δικό του «παιδί» και ο διαπρέπων έλληνας ερευνητής πραγματοποίησε με τη βοήθειά της άλματα στην κατανόηση του πολυτιμότερου οργάνου μας

 

ΚΟΡΥΦΗ

Σε τι κατάσταση βρίσκεται η μνήμη σας; Ρεπορτάζ: Μαίρη Κατσανοπούλου

Η μνήμη είναι η πιο σημαντική νοητική λειτουργία του ανθρώπου. «Πρόσφατες μελέτες δείχνουν ότι το σκορ σε μια κλίμακα μνήμης μια καθορισμένη στιγμή προσδιορίζει την ικανότητα αυτοεξυπηρέτησης του μεγάλου ανθρώπου ύστερα από πέντε χρόνια», εξηγεί η καθηγήτρια Νευρολογίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμιο Θεσσαλονίκης, κ. Μάγδα Τσολάκη. Υπάρχουν πολλά είδη μνήμης: η βραχύχρονη, η μακρόχρονη, η έκδηλη, η άδηλη, η διαδικαστική, η αυτοβιογραφική, η εργαζόμενη, η χωρική κ.α. «Η μνήμη που προσβάλλεται με την πάροδο του χρόνου είναι κυρίως η βραχύχρονη και είναι συνήθως σοβαρότερη η διαταραχή όσο μεγαλύτερη είναι η ηλικία», λέει η κ. Τσολάκη.

Σε μια πρόσφατη μελέτη του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου στην Πέλλα, σε συνεργασία με το ΤΕΙ Ηρακλείου Κρήτης, η οποία θα δημοσιευθεί τους επόμενους μήνες στο περιοδικό «Νευρολογία», οι ερευνητές βρήκαν ότι το ποσοστό της άνοιας είναι 3,6% σε ηλικιωμένους άνω των 65 ετών. Οι ηλικιωμένοι που έχουν προβλήματα μόνο μνήμης (ήπια νοητική διαταραχή) αποτελούν το 26,4%-44,7% των αντρών και το 55,3% των γυναικών. Οι ηλικιωμένοι που έχουν προβλήματα μνήμης αλλά και κατάθλιψη φτάνουν το 27,3% στους άντρες και το 72,7% στις γυναίκες. Γενικά, οι νοητικά φυσιολογικοί ηλικιωμένοι αποτελούν το 18,6% στην ηλικία των 65-69.

Σχέση καρδιάς - εγκεφάλου Η ηλικία αποτελεί την κυριότερη αιτία μείωσης των νοητικών λειτουργιών. Μελέτες δείχνουν ότι ο εγκέφαλος μετά την ηλικία των 40 ετών χρειάζεται περισσότερο χρόνο για να επεξεργαστεί νέες πληροφορίες και να ανασύρει τις παλιές, πιθανώς επειδή χάνονται κύτταρα στον ιππόκαμπο. Δεν είναι, όμως, μόνο αυτή. «Σήμερα πιστεύουμε ότι οι ίδιες στρατηγικές προφύλαξης που αφορούν το καρδιαγγειακό σύστημα ισχύουν και για τον εγκέφαλο», τονίζει η κ. Τσολάκη.

Υπάρχουν έρευνες, σε παγκόσμιο και ευρωπαϊκό επίπεδο (FINRISK, FINGER, CAIDE, EXTRA), οι οποίες εξετάζουν μακρόχρονα τους παράγοντες για άνοια και καρδιακά-εγκεφαλικά επεισόδια. ηλικία.
«Ο εγκέφαλός μας χρειάζεται οξυγόνο και γλυκόζη για να λειτουργήσει, στοιχεία τα οποία μεταφέρει το αίμα που κυκλοφορεί στα αγγεία μας», εξηγεί η κ. Τσολάκη. «Αν τα αγγεία είναι κλειστά λόγω μη ελεγχόμενης υπέρτασης, σακχαρώδους διαβήτη, υπερλιπιδαιμίας, καπνίσματος ή ομοκυστιναιμίας, οι διάφορες περιοχές του εγκεφάλου δεν μπορούν να λειτουργήσουν και επομένως η πρώτη νοητική λειτουργία που επηρεάζεται είναι η μνήμη - και μάλιστα η επεισοδιακή μνήμη (με αυτή θυμόμαστε π.χ. τι συνέβη χθες σε συγκεκριμένο τόπο), η οποία έχει σχέση με τις περιοχές του ιππόκαμπου και της αμυγδαλής».

Διάγνωση Πώς θα βρεθεί η αιτία μιας διαταραχής της μνήμης; «Με επίσκεψη σε έναν νευρολόγο ή ψυχίατρο που ασχολείται με αυτές τις διαταραχές», απαντά η κ. Τσολάκη. «Συνήθως, αυτοί οι γιατροί συνεργάζονται με νευροψυχολόγους, που έχουν εκπαιδευτεί να εξετάζουν με ειδικές κλίμακες, που ελέγχουν όχι μόνο τη μνήμη, αλλά και άλλες νοητικές λειτουργίες, καθώς και τη διάθεση και τη λειτουργικότητα του ασθενούς. Με αυτά τα αποτελέσματα και τα κριτήρια για τα διάφορα νευροεκφυλιστικά νοσήματα, καθώς και τις εργαστηριακές εξετάσεις – αίματος και νευροαπεικονιστικές –, ο γιατρός μπορεί να βγάλει τα συμπεράσματά του». Αν ο ασθενής έχει κατάθλιψη, θα πάρει πρώτα το αντικαταθλιπτικό του και μετά θα επανεξετασθεί. Εάν ο ασθενής περνάει περίοδο ιδιαίτερου στρες, καλό είναι να κάνει πρώτα ψυχοθεραπεία, γιατί το 80% των ασθενών με άνοια ανέφερε ότι πριν από την εμφάνισή της πέρασε ένα σοβαρό ψυχολογικό στρες.

Ο γιατρός θα κρίνει πότε θα γίνει νευροαπεικονιστικός έλεγχος. Σε νέους ασθενείς γίνεται γενετικός έλεγχος και για μεταλλάξεις. «Στη Θεσσαλονίκη, σε μια ερευνητική προσπάθεια για τη συσχέτιση του ελικοβακτηριδίου του πυλωρού (γιατί δεν επιτρέπει την απορρόφηση της βιταμίνης Β12) με τη νόσο του Aλτσχάιμερ, βρέθηκε ότι το 88% των ασθενών μας είχε ελικοβακτηρίδιο θετικό», προσθέτει η κ. Τσολάκη. «Επομένως, στέλνουμε τους ασθενείς μας και για γαστροσκόπηση».

Παράγοντες κινδύνου Οι γυναίκες είναι πιο ευάλωτες από τους άνδρες(αναλογία 2 προς 1), σύμφωνα με τις επιδημιολογικές μελέτες. Η κληρονομικότητα επίσης παίζει μεγάλο ρόλο. «Εχουν βρεθεί πάνω από 300 μεταλλάξεις σε τρία χρωμοσώματα που, αν κάποιος έχει μία από αυτές, θα αρρωστήσει οπωσδήποτε», λέει η κ. Τσολάκη. «Ευτυχώς, όμως, είναι σε πολύ μικρό ποσοστό (κάτω του 2%). Επιπλέον, έχουν βρεθεί και τέσσερα προδιαθεσικά γονίδια, τα οποία, αν τα έχεις και η ζωή σου έχει προβλήματα (από άποψη διατροφής, άσκησης, οικογενειακής θαλπωρής, συνθηκών εργασίας κ.λπ.), έχεις μεγάλες πιθανότητες για προβλήματα αρχικά στη μνήμη και κατόπιν για εμφάνιση άνοιας τύπου Aλτσχάιμερ».

Διατροφή Μια νέα μελέτη, που ανακοινώθηκε στο παγκόσμιο συνέδριο στη Χονολουλού, έδειξε ότι η ανεπαρκής λήψη βιταμίνης Ε από την τροφή μας και η κακή αναλογία λιπών μπορεί να οδηγήσουν σε ανεπιθύμητο λιπιδικό προφίλ – και αυτό αποτελεί παράγοντα κινδύνου για άνοια τύπου Aλτσχάιμερ ή για νοητική διαταραχή. Η έλλειψη της βιταμίνης Β επίσης μπορεί να σχετίζεται με νοητική διαταραχή. Και μια μελέτη σε 3.000 ανθρώπους από το Πανεπιστήμιο του Μάντσεστερ, η οποία δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «The Journal of Neurology, Neurosurgery and Psychiatry», έδειξε ότι όσο χαμηλότερα επίπεδα βιταμίνης D έχετε στον οργανισμό σας, τόσο γρηγορότερα γερνά ο εγκέφαλός σας. Μια σειρά παθήσεων, επίσης, αλλά και φαρμάκων, μπορεί να βλάψει τη μνήμη. Αυτές είναι ψυχιατρικές παθήσεις, παθήσεις των ενδοκρινών αδένων, μεταβολικές παθήσεις, αβιταμινώσεις, η ανοξία, λοιμώδεις παθήσεις, κρανιοεγκεφαλικές κακώσεις, όγκοι και ο υδροκέφαλος χαμηλής πίεσης. «Ο γιατρός, ο ασθενής και η οικογένεια πρέπει να έχουν στο μυαλό τους αυτές τις παθήσεις όταν προκύπτει μια διαταραχή των ανωτέρων νοητικών λειτουργιών», λέει η κ Τσολάκη. «Οταν δεν έχει περάσει πολύς χρόνος από την εμφάνιση των διαταραχών, ο ασθενής επανέρχεται – άλλοτε τελείως και άλλοτε μερικώς».

Προληπτικά όπλα Ο καλός δείκτης ευφυΐας φαίνεται να αποτελεί προφυλακτικό παράγοντα για την άνοια. Μελέτες σε διδύμους, που πραγματοποίησε ο καθηγητής Νευρολογίας στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας δρ Πολ Τόμσον, έδειξαν ότι η ταχύτητα λειτουργίας του εγκεφάλου καθορίζεται γενετικά. Αλλοι ερευνητές πιστεύουν ότι υπεύθυνο γι' αυτό είναι ένα γονίδιο (το COMT) και ότι θα βρεθούν φάρμακα που θα επιδρούν σε αυτό. Μια πρόσφατη μελέτη στο συνέδριο της Χονολουλού υποστηρίζει ότι η εκπαίδευση αποτελεί έναν απλό τρόπο για την ελάττωση της εξέλιξης της ταχύτητας στην άνοια. Και νέα μελέτη, που έγινε στη Θεσσαλονίκη και πρόκειται να δημοσιευθεί σε έγκριτο αγγλόφωνο περιοδικό, έδειξε ότι ασθενείς με ήπια νοητική διαταραχή, που ακολουθούν ειδικά σχεδιασμένα προγράμματα ανάλογα με τα προβλήματά τους, γίνονται φυσιολογικοί ηλικιωμένοι ύστερα από πέντε μήνες – και αυτή η βελτίωση συνεχίζεται και έξι μήνες μετά το τέλος του προγράμματος. Αλλες νέες μελέτες, άλλωστε, υποστηρίζουν πως ο καφές και το τσάι, καθώς και μικρή ποσότητα κόκκινου κρασιού κάθε μέρα, προφυλάσσουν τον εγκέφαλο. «Υπάρχει βέβαια και η άποψη ότι όλα αυτά ωφελούν, γιατί χρησιμοποιούνται στα πλαίσια μιας κοινωνικής συναναστροφής», λέει η κ. Τσολάκη. «Μελλοντικές μελέτες θα δείξουν την αλήθεια». Ενας ερευνητής του ύπνου από το Πανεπιστήμιο του Σικάγου, ο δρ Τζέιμς Γουέιτ, συνιστά να πίνουμε μικρές γουλιές καφέ κατά τη διάρκεια της ημέρας, ώστε να παραμένουν σταθερά τα επίπεδα καφεΐνης στον εγκέφαλο. Καλό κάνουν στον εγκέφαλό μας και τα μικρά διαλείμματα από τη δουλειά: μελέτες από τον Ματ Γουόκερ στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας δείχνουν ότι ένα διάλειμμα 90 λεπτών για φαγητό το μεσημέρι βελτιώνει τις ανώτερες νοητικές λειτουργίες μας και γι' αυτό οι εργαζόμενοι γίνονται το απόγευμα πιο έξυπνοι και αποδοτικοί. Δεν έχουν γίνει ακόμη μεγάλες μελέτες που να αποδεικνύουν την αποτελεσματικότητα των συμπληρωμάτων διατροφής, όπως είναι τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, στη μνήμη. Πρόσφατη μελέτη, που δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Journal of the American Medical Associaion», απέρριψε και το φυτικό Gingko Biloba, καθώς οι ηλικιωμένοι που το πήραν επί επτά χρόνια είχαν την ίδια εξέλιξη με αυτούς που δεν το πήραν.

«Ωστόσο, υπάρχουν πρόσφατες μελέτες που υποστηρίζουν ότι η βιταμίνη Β12 προφυλάσσει από ισχαιμικές αλλοιώσεις του εγκεφάλου (ίσως μέσα στα πλαίσια της ελάττωσης της ομοκυστεΐνης)» , λέει η κ. Τσολάκη. Τον περασμένο Σεπτέμβριο, ερευνητές από το Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης δημοσίευσαν μια έρευνα δύο ετών σε 168 ανθρώπους άνω των 70, η οποία δείχνει ότι υψηλές δόσεις βταμίνης Β12 και φολικού οξέος μπορεί να μειώσουν τον ρυθμό συρρίκνωσης του εγκεφάλου κατά το ένα τρίτο.

Μια έρευνα σε 1.400 αναγνώστες του επιστημονικού περιοδικού «Nature» έδειξε ότι το 20% από αυτούς παίρνει κάποιο «έξυπνο φάρμακο» για να τονώσει την εγκεφαλική απόδοσή του.
«Τα φάρμακα, όμως, έχουν δείξει αποτελεσματικότητα μόνο σε ασθενείς με άνοια ή σε κάποιους με ήπια νοητική διαταραχή με συγκεκριμένο γονιδίωμα», αναφέρει η κ. Τσολάκη. «Εως σήμερα δεν έχει αποδειχθεί ότι κάποιος φαρμακευτικός ή μη φαρμακευτικός παράγοντας θα μπορούσε να σταματήσει τη νευροεκφυλιστική διαδικασία του εγκεφάλου μας, η ταχύτητα της οποίας ποικίλλει από άνθρωπο σε άνθρωπο». Συμφωνία υπάρχει σε ένα σημείο: «Ολοι οι νευροεπιστήμονες πιστεύουμε ότι κάθε άσκηση του μυαλού, όποια και νάναι, διατηρεί το μυαλό σε καλή κατάσταση, ιδιαίτερα όταν γίνεται σε χαρούμενο περιβάλλον». διαβεβαιώνει η καθηγήτρια. Σε μια νέα μελέτη, που ανακοινώθηκε στο παγκόσμιο συνέδριο στη Χονολουλού το καλοκαίρι του 2010, συμμετείχαν 2.832 εθελοντές, μέσης ηλικίας 73 ετών, επί πέντε χρόνια. Η ομάδα που έκανε νοητική άσκηση βελτιώθηκε στις νοητικές λειτουργίες και είχε λιγότερα προβλήματα στην καθημερινή δραστηριότητα, δηλαδή στην ικανότητα για τηλέφωνο, ψώνια, μαγείρεμα, καθαριότητα, μετακίνηση και λήψη φαρμάκων.

Φυσιολογικές αλλαγές λόγω ηλικίας

- Ξέχασες να παραλάβεις κάποιον μηνιαίο μισθό

- Ξέχασες μια ημερομηνία και τη θυμήθηκες λίγο αργότερα

- Ξεχνάς πού και πού ποια λέξη πρέπει να χρησιμοποιήσεις

- Παίρνεις κάποιες λανθασμένες αποφάσεις

- Κάπου κάπου χάνεις κάποιο αντικείμενο

Σημάδια άνοιας/Αλτσχάιμερ

- Είσαι ανίκανος να διαχειρισθείς τα οικονομικά σου

- Χάνεις την επαφή με την εποχή ή τις ημερομηνίες

- Εχεις δυσκολία να κάνεις διάλογο

- Εχεις πτωχή κριτική ικανότητα

- Τοποθετείς αντικείμενα σε λάθος μέρη και δυσκολεύεσαι να τα βρεις

ΠΗΓΗ: Ελληνική Ομοσπονδία Νόσου Αλτσχάιμερ

 

 Παγκόσμια Ημέρα Αλτσχάιμερ

ΚΟΡΥΦΗ

«Ηλεκτροσόκ» εγκεφάλου για διαυγές μυαλό  Αυστραλός επιστήμονας υποστηρίζει ότι μια ελαφρά διακρανιακή ηλεκτρική διέγερση μπορεί όχι μόνο να καθαρίζει το μυαλό των ανθρώπων, ειδικά εκείνων που βρίσκονται υπό ψυχολογική πίεση, αλλά και να «φωτίζει» το μυαλό τους, βοηθώντας τους έτσι να βρίσκουν λύσεις στα προβλήματα που τους απασχολούν.

Όλοι οι τρόποι να ακονίσουμε το μυαλό μας! ΤΗΣ HELEN THOMSON

Παίξτε ένα μουσικό όργανο, περπατήστε, φάτε φρούτα του δάσους, ανάψτε το γαλάζιο φως και διαλογιστείτε... Αυτά είναι λίγα από όσα μπορείτε να κάνετε για να κρατήσετε τον εγκέφαλό σας σε φόρμα!

Εισπνοή, εκπνοή. Εισπνοή, εκπνοή. Μισανοίγω το ένα μάτι. Ολοι οι άλλοι τα έχουν κλειστά. Το ξανακλείνω. Εισπνοή, εκπνοή. Γύρω μου άνθρωποι κάθονται σταυροπόδι και διαλογίζονται. Για κάποιους η διαδικασία είναι πνευματική, για άλλους μια όαση ηρεμίας. Για μένα; Εγώ φτιάχνω έναν καλύτερο εγκέφαλο. Πριν από λίγους μήνες θα είχα αγοράσει κάποιο ηλεκτρονικό παιχνίδι εκγύμνασης του εγκεφάλου, δυστυχώς, όμως, όπως αποδεικνύεται, είναι μάλλον άχρηστα. Αν και οι επιδόσεις των παικτών βελτιώνονται σε αυτά καθαυτά τα παιχνίδια, αυτό δεν φαίνεται να επεκτείνεται στον πραγματικό κόσμο. Ετσι κι εγώ αναρωτήθηκα αν θα μπορούσα να κάνω κάτι άλλο για να τονώσω τη φαιά ουσία μου. Ο εγκέφαλός μας προσαρμόζεται διαρκώς στις πληροφορίες από τον κόσμο που μας περιβάλλει. Παρ΄ όλα αυτά, ορισμένες δραστηριότητες έχουν μεγαλύτερο αντίκτυπο από άλλες. Τα τελευταία χρόνια οι ερευνητές διερευνούν πώς οι εξωτερικές επιρροές, από τη μουσική ως τον διαλογισμό, μπορούν να τον αλλάξουν ή να τον ενισχύσουν.
Η μουσική οξύνει το πνεύμα! Μία από τις πλέον ελπιδοφόρες είναι η μουσική- και αυτό όχι μέσω της περίφημης αλλά αμφιλεγόμενης «επίδρασης Μότσαρτ», σύμφωνα με την οποία απλώς το να ακούει κάποιος κλασική μουσική υποτίθεται ότι βελτιώνει τις επιδόσεις του εγκεφάλου. Το να μάθει κανείς να παίζει ένα μουσικό όργανο επιφέρει δραματικές εγκεφαλικές αλλαγές οι οποίες όχι μόνο βελτιώνουν τις μουσικές δεξιότητες αλλά επεκτείνονται και σε άλλες γνωσιακές λειτουργίες όπως η γλώσσα, η μνήμη, η προσοχή, ο δείκτης νοημοσύνης, ακόμη και η ταύτιση. Μήπως να ξεσκονίσω την τρομπέτα μου και να αρχίσω την εξάσκηση; Η μουσική εκπαίδευση, ιδιαίτερα σε νεαρή ηλικία, φαίνεται ότι αλλάζει σημαντικά τη δομή του εγκεφάλου. Για παράδειγμα, ύστερα από 15 μήνες μαθημάτων πιάνου μικρά παιδιά παρουσίασαν περισσότερο ανεπτυγμένες ακουστικές και κινητικές περιοχές από ό,τι οι μη εκπαιδευμένοι συνομήλικοί τους. Οι συγκεκριμένες περιοχές εμφανίζονται πολύ δραστήριες όταν κάποιος παίζει ένα μουσικό όργανο. Οι επαγγελματίες μουσικοί έχουν αυξημένο όγκο φαιάς ουσίας- η οποία διαβιβάζει τις πληροφορίες μέσα στον εγκέφαλο- σε περιοχές οι οποίες σχετίζονται με τον κινητικό έλεγχο και την ακουστική και οπτικο-χωρική επεξεργασία. Οι μουσικοί που άρχισαν να εκπαιδεύονται πριν από τα επτά έχουν επίσης παχύτερο μεσολόβιο- το σώμα νευρικών ινών που διοχετεύει πληροφορίες ανάμεσα στα δύο ημισφαίρια του εγκεφάλου. Αυτές οι δομικές μεταβολές έχει αποδειχθεί ότι αντιστοιχούν με την ανάπτυξη της μουσικής δεξιότητας. Μπορεί όμως η μουσική να υπερβεί τον τομέα της και να βελτιώσει άλλες πλευρές των γνωσιακών λειτουργιών;
Η πρώτη, διστακτική, απάντηση είναι ναι. Οι μουσικά εκπαιδευμένοι άνθρωποι έχουν καλύτερες επιδόσεις στα τεστ ακουστικής μνήμης- της ικανότητας να θυμάται κανείς καταλόγους προφορικών λέξεων, για παράδειγμα - και ακουστικής προσοχής. Τα μουσικά εκπαιδευμένα παιδιά διαθέτουν μεγαλύτερο λεξιλόγιο και υψηλότερη αναγνωστική ικανότητα από τα μη εκπαιδευμένα. Υπάρχουν επίσης ενδείξεις ότι η μουσική εκπαίδευση σε μικρή ηλικία αυξάνει τον δείκτη νοημοσύνης. Η αξία της πλαστικότητας
Ο Πάτρικ Ράγκερτ του Πανεπιστημίου Μπόχουμ της Γερμανίας και οι συνάδελφοί του έχουν μια ιδέα σχετικά με το γιατί. Διαπίστωσαν ότι οι επαγγελματίες πιανίστες ήταν πολύ καλύτεροι από ό,τι οι μη μουσικοί σε ένα βασικό τεστ χωρικής οξύτητας- της ικανότητας να ξεχωρίζουν δύο σημεία που βρίσκονται πολύ κοντά μεταξύ τους. Πιο σημαντικό, βελτιώνονταν πιο γρήγορα με την εξάσκηση. Αυτό υποδηλώνει ότι ο εγκέφαλος των εκπαιδευμένων μουσικών είναι πιο πλαστικός, δηλώνει ο κ. Ράγκερτ, υπονοώντας ότι το να μάθετε να παίζετε ένα μουσικό όργανο μπορεί να ενισχύσει την ικανότητά σας να αποκτήσετε άλλες δεξιότητες.
Αυτό ίσως να επεκτείνεται και στις γλώσσες. Οι εκπαιδευμένοι μουσικοί είναι καλύτεροι στο να ξεχωρίζουν τις μεταβολές του τόνου σε επινοημένες λέξεις παρόμοιες με αυτές των κινεζικών των Μανδαρίνων, μιας «τονικής» γλώσσας όπου τέτοιες μεταβολές μπορούν να αλλάξουν το νόημα μιας λέξης. Αυτό αποτελεί ένδειξη ότι είναι καλύτερα εφοδιασμένοι για την εκμάθηση νέων γλωσσών. Επίσης έχει αποδειχθεί ότι η μουσική εκπαίδευση ενισχύει την ταύτιση επειδή βελτιώνει την ικανότητά μας να αναγνωρίζουμε τις λεπτές συναισθηματικές αποχρώσεις στον λόγο. Μεγάλο μέρος των ερευνών αυτών έχει γίνει σε παιδιά ή επαγγελματίες μουσικούς οι οποίοι άρχισαν να εκπαιδεύονται σε πολύ νεαρή ηλικία. Είναι γνωστό ότι ο εγκέφαλος στο στάδιο της ανάπτυξης είναι πιο προσαρμοστικός από ό,τι στους ενηλίκους- για τη μουσική φαίνεται ότι υπάρχει μια ευαίσθητη περίοδος γύρω στην ηλικία των επτά ετών. Θα μπορούσε το ίδιο είδος εκπαίδευσης να έχει κάποια επίδραση σε μένα; «Οσοι ξεκινούν τη μουσική εκπαίδευση νωρίς βλέπουν μεγαλύτερες βελτιώσεις» λέει η Ντέινα Στρέιτ, η οποία εργάζεται στις μουσικές γνωσιακές λειτουργίες στο Πανεπιστήμιο Νorthwestern των Ηνωμένων Πολιτειών. «Ολα τα σημάδια δείχνουν όμως ότι η μουσική εκπαίδευση είναι ισχυρή σε οποιοδήποτε στάδιο της ζωής».

Ηλεκτρόδια, η «γρήγορη» λύση
Αν λοιπόν αρχίσω ξανά την τρομπέτα εκεί που την είχα εγκαταλείψει, θα μπορούσα να ενισχύσω τον εγκέφαλό μου με ένα σωρό τρόπους (ενθουσιάζοντας βεβαίως ταυτοχρόνως και τους γείτονές μου). Τα χρόνια όμως που θα έπρεπε να αφιερώσω στην εξάσκηση με αποθάρρυναν λιγάκι, γι΄ αυτό και έψαξα για κάτι πιο σύντομο. Ετσι βρέθηκα να κάθομαι σε μια μικρή αίθουσα με δύο ηλεκτρόδια κολλημένα στο κεφάλι μου. Ακούγεται σαν σκηνή από τη σειρά «24», αυτό που έκανα όμως ήταν μια δοκιμή της διακρανιακής διέγερσης με συνεχές ηλεκτρικό ρεύμα (tDCS), μιας μεθόδου ενίσχυσης της εγκεφαλικής δραστηριότητας με τον ηλεκτρισμό.
Το ρεύμα είναι πολύ χαμηλό- μόλις 1-2 μιλιαμπέρ- και, παρ΄ ότι ο μηχανισμός δεν είναι απόλυτα ξεκάθαρος, η tDCS φαίνεται ότι αυξάνει τη διεγερτικότητα των νευρώνων κάνοντας τις ενεργές περιοχές του εγκεφάλου να δουλεύουν ακόμη περισσότερο. Ανάλογα με το πού τοποθετούνται τα ηλεκτρόδια, μπορεί να οδηγήσει σε μια ενίσχυση των γνωσιακών λειτουργιών, συμπεριλαμβανομένων της προσοχής και της όρασης.
Η «φωλιά» των μαθηματικών Ο Ρόι Κόεν-Καντός, νευροεπιστήμονας στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης, ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για τη δυνατότητα της tDCS να ενισχύσει τον εγκέφαλο. Διερευνά το κομμάτι του εγκεφάλου που ευθύνεται για τη μαθηματική ικανότητα. Το 2007 το εντόπισε στον δεξιό βρεγματικό λοβό, ακριβώς επάνω από το δεξιό αφτί. Οταν η ομάδα του «βραχυκύκλωσε» αυτή την περιοχή χρησιμοποιώντας τη διακρανιακή μαγνητική διέγερση (ΤΜS)- ένα ρεύμα μαγνητικών παλμών που απενεργοποιεί προσωρινά μια στοχευμένη περιοχή του εγκεφάλου- διαπίστωσε ότι οι εθελοντές γίνονταν χειρότεροι στις αριθμητικές εργασίες. Για την ακρίβεια, οι επιδόσεις τους έμοιαζαν με αυτές των ανθρώπων που παρουσιάζουν δυσαριθμησία και έχουν δυσκολία στο να κατανοήσουν τα μαθηματικά. Αφού εξουδετέρωσε την ικανότητά μας να χρησιμοποιούμε τους αριθμούς, ο κ. Κόεν-Καντός αναρωτήθηκε αν θα μπορούσε και να τη βελτιώσει. Τώρα έχει την απάντηση που έψαχνε. Ο ερευνητής κατόρθωσε να βελτιώσει την ικανότητα χειρισμού των αριθμών σε εθελοντές εφαρμόζοντας την tDCS στον αριστερό βρεγματικό φλοιό. Υπέβαλε τους εθελοντές του σε αυτή τη μέθοδο ενώ αυτοί εξοικειώνονταν με κατασκευασμένα σύμβολα που αντιπροσώπευαν τους αριθμούς από το 1 ως το 9. Οι εθελοντές δεν ήξεραν ποιο σύμβολο αντιστοιχούσε σε κάθε αριθμό αλλά έπρεπε να το βρουν με δοκιμές και λάθη. Υστερα από κάθε συνεδρία περνούσαν από τεστ για να εξακριβωθεί πόσο καλές ήταν οι επιδόσεις τους στους υπολογισμούς με τα σύμβολα. Οσοι είχαν υποβληθεί στην tDCS έμαθαν τα σύμβολα πιο γρήγορα και είχαν καλύτερες επιδόσεις στα τεστ από εκείνους οι οποίοι είχαν υποβληθεί σε εικονική θεραπεία. Αλλες εγκεφαλικές λειτουργίες δεν επηρεάστηκαν.
Ανακοινώνοντας τα αποτελέσματά του σε ένα συνέδριο στο Πανεπιστήμιο της Οξφόρδης τον περασμένο Ιούνιο ο κ. Κόεν-Καντός επεφύλασσε ακόμη μία έκπληξη: οι βελτιώσεις διαρκούσαν ακόμη έξι μήνες αργότερα. Εφόσον συναντάμε διαρκώς τους αριθμούς στην καθημερινή μας ζωή, ο ερευνητής τόνισε ότι είναι πραγματικά σημαντικό οι άνθρωποι που έχουν δυσκολίες σε αυτόν τον τομέα να γνωρίσουν αυτές τις διαφορετικές επιλογές ως εναλλακτικές στη φαρμακευτική αγωγή. Ο ηλεκτρισμός μπορεί επίσης να ενισχύσει την οπτική μνήμη. Ο Ρίτσαρντ Τσι και οι συνάδελφοί του στο Πανεπιστήμιο του Σίντνεϊ της Αυστραλίας χρησιμοποίησαν την tDCS για να αυξήσουν τη δραστηριότητα στον δεξιό πρόσθιο κροταφικό λοβό, ο οποίος εμπλέκεται στην οπτική αντίληψη και μνήμη. Οι εθελοντές παρουσίασαν βελτίωση 110% σε ένα έργο μνήμης σε σχέ ση με μια ομάδα η οποία υποβλήθηκε σε εικονική θεραπεία.
Δεν χρειάζεται τεράστιο άλμα στη φαντασία για να δει κανείς πού θα μπορούσαν να οδηγήσουν όλα αυτά. Ο κ. Κόεν-Καντός πιστεύει ότι η tDCS μπορεί στο μέλλον να διεξάγεται με μια φορητή συσκευή. «Τη βλέπω να χρησιμοποιείται στα σχολεία ή στο σπίτι για να βελτιώσει τις ικανότητες παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες» λέει. Υποστηρίζει ότι είναι πολύ ασφαλέστερη από άλλους τύπους εγκεφαλικής διέγερσης επειδή δεν πυροδοτεί άμεσα τους νευρώνες αλλά απλώς τους κάνει να αντιδρούν καλύτερα.
Φως και μάθηση Το συνεχές ρεύμα ίσως δεν αποτελεί τον μοναδικό τρόπο για να ενισχύσετε τον εγκέφαλό σας γυρίζοντας απλώς έναν διακόπτη. Το φως ενδέχεται επίσης να επιδρά στις γνωσιακές λειτουργίες με ορισμένους εκπληκτικούς τρόπους που δεν έχουν καμία σχέση με την όραση. Γνωρίζουμε αρκετά καλά πώς ο εγκέφαλός μας επεξεργάζεται τις οπτικές πληροφορίες και χρησιμοποιεί το φως για να ρυθμίσει το βιολογικό ρολόι μας και την έκκριση των ορμονών. Τώρα όμως μόλις αρχίζουμε να συνειδητοποιούμε την έκταση στην οποία το φως μπορεί άμεσα να επηρεάσει τη λειτουργία του εγκεφάλου. Αρκετές μελέτες έχουν δείξει ότι απλώς εκθέτοντας ανθρώπους στο φως μπορούμε να βελτιώσουμε τις επιδόσεις τους σε πολλές γνωσιακές εργασίες. Στις μελέτες αυτές ζητήθηκε από εθελοντές με κανονική όραση να εκτελέσουν μια σειρά εργασίες ενώ εξετίθεντο σε δυνατό φως κατά τη διάρκεια της ημέρας. Οι επιδόσεις τους στις οπτικές αναζητήσεις, στα μαθηματικά, στη λογική συλλογιστική και στον χρόνο αντίδρασης βελτιώθηκαν.
Το γαλάζιο είναι το καλύτερο Αυτό φαίνεται ότι οφείλεται στο γεγονός πως το φως ενισχύει την εγρήγορση. Σε μια άλλη μελέτη οι εθελοντές υπέκειντο σε εγκεφαλική τομογραφία ενώ εκτελούσαν εργασίες βραχυπρόθεσμης μνήμης και εξετίθεντο σε ιώδες, γαλάζιο ή πράσινο φως. Οι τομογραφίες έδειξαν ότι ύστερα από μόλις μερικά δευτερόλεπτα έκθεσης στο φως μια περιοχή του εγκεφαλικού στελέχους που παίζει ρόλο στην εγρήγορση έγινε περισσότερο ενεργή. Το γαλάζιο φως ήταν το πιο ισχυρό. Αντίστοιχα, σε εργασίες απλής αντίδρασης η έκθεση σε γαλάζιο φως είναι πιο αποτελεσματική στη διατήρηση των γνωσιακών επιδόσεων από το πράσινο φως. Οι επιδράσεις αυτές ενδέχεται να επιτυγχάνονται με τη μεσολάβηση μιας πρόσφατα ανακαλυφθείσας χρωστικής του αμφιβληστροειδούς η οποία ονομάζεται μελανοψίνη και δεν εμπλέκεται στην όραση. Η μελανοψίνη απορροφά το ανοιχτό γαλάζιο φως καλύτερα από τα άλλα μήκη κύματος, κάτι το οποίο δεν προκαλεί έκπληξη αφού το φυσικό φως περιέχει πολύ γαλάζιο. Ο ακριβής τρόπος όμως με τον οποίο ενισχύει τις γνωσιακές λειτουργίες παραμένει άγνωστος. «Οπωσδήποτε η περαιτέρω διερεύνηση θα επεκτείνει τις γνώσεις μας γύρω από τα χαρακτηριστικά του φωτός που απαιτούνται για να βελτιωθούν οι λειτουργίες του εγκεφάλου» λέει ο Ζιλ Φαντεβάλε, νευροεπιστήμονας του Πανεπιστημίου του Μόντρεαλ του Καναδά. Αυτό ωστόσο αφορά το μέλλον. Εγώ ψάχνω για μια ενίσχυση του εγκεφάλου εδώ και τώρα. Ισως θα πρέπει να σταματήσω να σκέφτομαι τον εγκέφαλό μου και να επικεντρωθώ στο στομάχι μου.
Τροφή για τον εγκέφαλο Πολλές τροφές περιέχουν χημικές ουσίες που έχει υποστηριχθεί ότι ενισχύουν τις νοητικές επιδόσεις. Η πιο διάσημη είναι ίσως τα λιπαρά οξέα ωμέγα-3, τα οποία βρίσκονται με φυσικό τρόπο στα λιπαρά ψάρια, στα καρύδια και στα πράσινα λαχανικά και τα συναντάμε όλο και περισσότερο ως πρόσθετα σε επεξεργασμένα τρόφιμα όπως το ψωμί και το γιαούρτι. Επί χρόνια τα οξέα αυτά είχαν ανακηρυχθεί στην κατ΄ εξοχήν τροφή του εγκεφάλου, τα πιο πρόσφατα στοιχεία όμως δείχνουν ότι συμβάλλουν ελάχιστα ή και καθόλου στην ενίσχυση των νοητικών δυνάμεων. Παρ΄ όλα αυτά, το όνειρο της ενίσχυσης του εγκεφάλου μέσω της διατροφής δεν έχει πεθάνει. Η προσοχή έχει στραφεί τώρα σε μια άλλη ομάδα χημικών, τα φλαβονοειδή, τα οποία βρίσκονται σε φρούτα όπως τα μύρτιλα και τα βατόμουρα αλλά επίσης στο κακάο, στο πράσινο τσάι και στο κόκκινο κρασί. Ο Τζέρεμι Σπένσερ του Πανεπιστημίου του Ρέντινγκ της Βρετανίας διερευνά τις επιδράσεις των τροφών αυτών στην ενίσχυση του εγκεφάλου. Με πειράματα σε τρωκτικά η ομάδα του έχει δείξει ότι η κατανάλωση φλαβονοειδών μπορεί να οδηγήσει σε ενίσχυση της μνήμης και να προστατεύσει τον εγκέφαλο από την εκφύλιση.
Μύρτιλα και προσοχή Μια πιλοτική μελέτη υποδηλώνει ότι κάτι ανάλογο ισχύει και για τους ανθρώπους. «Εξετάσαμε την επίδραση των μύρτιλων και είδαμε ότι βελτιώνουν την προσοχή» λέει ο κ. Σπένσερ. Ο κ. Σπένσερ πήρε επίσης δείγματα αίματος από εθελοντές. Από αυτά φαίνεται ότι τα φλαβονοειδή ενεργοποιούν χημικά μονοπάτια τα οποία αυξάνουν την έκφραση γονιδίων που συνδέονται με τη μνήμη.
Για παράδειγμα, τα φλαβονοειδή μπορούν να αυξήσουν τα επίπεδα του προερχόμενου από τον εγκέφαλο νευροτροφικού παράγοντα (ΒDΝF), μιας πρωτεΐνης που θεωρείται σημαντική για τη μάθηση και τη μνήμη. Ο ΒDΝF είναι ένας αυξητικός παράγοντας ο οποίος ενισχύει την ανάπτυξη αξόνων που συνδέουν ένα εγκεφαλικό κύτταρο με το διπλανό του. Ο κ. Σπένσερ υποστηρίζει ότι η επίδραση αυτή ενδέχεται επίσης να πυροδοτεί αυξημένη επικοινωνία ανάμεσα στα εγκεφαλικά κύτταρα. Τα φλαβονοειδή επηρεάζουν παράλληλα το κυκλοφορικό σύστημα μειώνοντας την αρτηριακή πίεση και αυξάνοντας την ελαστικότητα των αιμοφόρων αγγείων. Κατ΄ αυτόν τον τρόπο, έχει αποδειχθεί ότι αυξάνουν τη ροή αίματος προς τον εγκέφαλο. Αυτό είναι γνωστό ότι ευνοεί τις νοητικές επιδόσεις, πιθανώς με την παραγωγή νέων νευρώνων στον ιππόκαμπο από την πυροδότηση της διαφοροποίησης των βλαστικών κυττάρων. «Η κατανάλωση μύρτιλων ενδέχεται να ενισχύει τη νευρωνική ανάπτυξη μέσω της αύξησης της ροής του αίματος σε αυτή την περιοχή» λέει ο κ. Σπένσερ. «Τα φλαβονοειδή φαίνεται ότι έχουν επίδραση σχεδόν ίδια με αυτή των φαρμάκων» προσθέτει. «Είναι πιθανόν αυτά τα προερχόμενα από την τροφή συστατικά να μπορούν να χρησιμοποιηθούν στο μέλλον ως προπομποί φαρμάκων ενισχυτικών του εγκεφάλου». Ο Κρις Μπερντ, νευροεπιστήμονας στο University College του Λονδίνου, δηλώνει ότι τα προκαταρκτικά αποτελέσματα φαίνονται ενθαρρυντικά αλλά αμφισβητεί το αν μια διατροφή πλούσια σε φλαβονοειδή μπορεί να έχει αισθητά αποτελέσματα στον πραγματικό κόσμο. «Θα συνεχίσω να τα τρώω και να ελπίζω ότι ίσως μου κάνουν καλό» λέει.

Μαγνήσιο και μνήμη Ενα άλλο πολλά υποσχόμενο συστατικό βασίζεται στο μαγνήσιο. Πριν από μερικούς μήνες ο Γκουσόνγκ Λίου και οι συνάδελφοί του στο Ινστιτούτο Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης (ΜΙΤ) δημοσίευσαν τα αποτελέσματα μιας έρευνας κατά την οποία τάισαν ποντικούς με ένα συστατικό του μαγνησίου, το L-θρεονικό μαγνήσιο (ΜgΤ). Διαπίστωσαν ότι αύξησε σημαντικά τα επίπεδα μαγνησίου στον εγκέφαλο και οδήγησε σε ενίσχυση τόσο της χωρικής όσο και της συνειρμικής μνήμης στους νεαρούς αλλά και στους ηλικιωμένους ποντικούς. Οι ερευνητές έδειξαν επίσης ότι η ενίσχυση του μαγνησίου στον εγκέφαλο αυξάνει τη συναπτική πλαστικότητα των νευρώνων και τη νευρωνογένεση- την παραγωγή νέων νευρώνων- στον ιππόκαμπο. Υποστηρίζουν ότι, αν επιτευχθεί η ασφαλής προσαρμογή του για τους ανθρώπους, αυτό το συμπλήρωμα διατροφής μπορεί να ενισχύσει τις γνωσιακές λειτουργίες.
Εν δυο... Υστερα από όλη αυτή την εγκεφαλική τροφή ίσως είναι ώρα να κάνω μια επίσκεψη στο γυμναστήριο. Η τακτική άσκηση οπωσδήποτε αυξάνει τη ροή του αίματος προς τον εγκέφαλο, τουλάχιστον στους ποντικούς, αν και το κατά πόσον αυτό ισχύει και στους ανθρώπους εξακολουθεί να αποτελεί θέμα συζήτησης. Εφόσον οι πίθηκοι μοιάζουν περισσ ότερο με τους ανθρώπους, η Τζούντι Κάμερον του Πανεπιστημίου του Πίτσμπουργκ της Πενσιλβάνια «προπόνησε» πιθήκους στον διάδρομο γυμναστικής για να δει αν αυτό θα επηρέαζε τη νοητική ευστροφία τους. Μια ομάδα πιθήκων ασκήθηκε για μία ώρα την ημέρα επί πέντε ημέρες την εβδομάδα. Μια άλλη ομάδα αφιέρωσε τον ίδιο χρόνο στο να κάθεται σε έναν ακινητοποιημένο διάδρομο. Σε πέντε εβδομάδες ανατέθηκε στους πιθήκους ένα έργο στο οποίο έπρεπε να μάθουν ποιο αντικείμενο αντιστοιχούσε σε μια ανταμοιβή τροφής. Οι πίθηκοι που είχαν ασκηθεί ήταν δύο φορές πιο γρήγοροι από αυτούς που κάθονταν. Η ανάλυση του εγκεφαλικού ιστού έδειξε ότι οι «δρομείς» είχαν μεγαλύτερο όγκο αιμοφόρων αγγείων. Εφόσον το αίμα μεταφέρει οξυγόνο και θρεπτικά συστατικά στον εγκέφαλο, αυτό ίσως εξηγεί γιατί η άσκηση αύξησε τις γνωσιακές τους λειτουργίες.
Περπατώντας πας στην πόλη... Τα απτά στοιχεία ότι η άσκηση μπορεί να βελτιώσει την εγκεφαλική λειτουργία στους ανθρώπους είναι δυσεύρετα, αν και πολυάριθμες μελέτες έχουν δείξει ότι η μέτρια άσκηση μπορεί να επιβραδύνει την παρακμή που επιφέρει η ηλικία. Τον περασμένο Αύγουστο ωστόσο ερευνητές του Πανεπιστημίου του Ιλινόι στην Ουρμπάνα-Σαμπέιν έδειξαν ότι το καθημερινό περπάτημα βελτίωσε εκτελεστικές λειτουργίες όπως ο σχεδιασμός και η αφηρημένη σκέψη σε νεαρότερους ενηλίκους.
Παρ΄ ότι οι επιστήμονες εξακολουθούν να μη γνωρίζουν πώς η άσκηση ωφελεί τον εγκέφαλο, μελέτες όπως αυτή, σε συνδυασμό με αυτές που έχουν γίνει σε ζώα, υπονοούν ότι η φυσική δραστηριότητα ενδέχεται να παροτρύνει την ανάπτυξη νευρώνων σε περιοχές οι οποίες είναι σημαντικές για τη μνήμη και να βελτιώνει τη δραστηριότητα σε περιοχές οι οποίες ευθύνονται για τις εκτελεστικές λειτουργίες. Τα βασικά χημικά που μπορεί να εμπλέκονται σε αυτό περιλαμβάνουν τον ΒDΝF και τον αυξητικό παράγοντα των αγγειακών ενδοθηλιακών κυττάρων (VΕGF), ο οποίος επίσης βοηθά την ανάπτυξη των αιμοφόρων αγγείων. Αρκετές μελέτες σε ζώα έχουν δείξει μεγαλύτερες συγκεντρώσεις αυτών των χημικών στα ζώα που ασκούνταν υπονοώντας ότι η γυμναστική κυριολεκτικά τα βοηθάει να αναπτύξουν έναν καλύτερο εγκέφαλο. Στους ανθρώπους έχει επίσης αποδειχθεί ότι τα επίπεδα του ΒDΝF αυξάνονται μετά την άσκηση. Τόσο στα ζώα όσο και στους ανθρώπους η υπερβολική άσκηση είχε το αντίθετο αποτέλεσμα μειώνοντας τα επίπεδα του ΒDΝF- κάτι το οποίο ενδέχεται να σημαίνει ότι οι μέτριες εκρήξεις δραστηριότητας παρέχουν το σωστό χημικό υπόβαθρο για έναν καλύτερο εγκέφαλο. Αφού λοιπόν μπορώ να βελτιώσω τον εγκέφαλό μου με τη μουσική, το φως, τα μύρτιλα και την άσκηση, γιατί βρίσκομαι εδώ, καθισμένη σταυροπόδι, συγκεντρωμένη στην αναπνοή μου; Οι άνθρωποι προσπαθούν να κερδίσουν τη φώτιση και τον έλεγχο του πνεύματος μέσω του διαλογισμού εδώ και αιώνες. Παρά το γεγονός ότι αυτοί που το κάνουν έχουν ισχυριστεί πολυάριθμα οφέλη για τον εγκέφαλο, λίγα από αυτά έχουν εξεταστεί καλά επιστημονικά.
Διαλογιστείτε προτού συλλογιστείτε Οταν λοιπόν το 2005 ο Δαλάι Λάμα προκάλεσε τους νευροεπιστήμονες να εξετάσουν τη μνήμη των μοναχών, πολλές ομάδες ερευνητών άδραξαν την ευκαιρία. Ταξίδεψαν σε μονές στο Νεπάλ για να εξετάσουν τους βουδιστές μοναχούς τους. Τα αρχικά αποτελέσματα ήταν απογοητευτικά. Δεν διαπίστωσαν διαφορές στα τεστ οπτικής μνήμης ανάμεσα στους μοναχούς που διαλογίζονταν τακτικά και σε εκείνους που δεν διαλογίζονταν. Στη συνέχεια εξέτασαν έναν μοναχό αμέσως μετά τον διαλογισμό. «Είχε απίστευτες επιδόσεις» λέει η Μαρία Κοζεβνίκοφ, η οποία τότε εργαζόταν στο Πανεπιστήμιο Τζορτζ Μέισον. Οπως αποδείχθηκε, μόλις 20 λεπτά καθημερινού διαλογισμού και γιόγκα βελτίωναν δραματικά τόσο την οπτική μνήμη όσο και τις χωρικές ικανότητες αλλά η ενίσχυση αυτή ήταν βραχυπρόθεσμη. Εκτοτε έχουν συγκεντρωθεί πολλές ενδείξεις ότι ο εντατικός διαλογισμός- ας πούμε δέκα ώρες την ημέρα για τρεις μήνες- ενισχύει την προσοχή και τις εκτελεστικές λειτουργίες. Επίσης πριν από κάποιους μήνες μια ομάδα με επικεφαλής τον Φαντέλ Ζεϊντάν της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Γουέικ Φόρεστ της Βόρειας Καρολίνας ανέφερε ότι μόλις τέσσερις εικοσάλεπτες συνεδρίες διαλογισμού βελτιώνουν την οπτικο-χωρική επεξεργασία, τη λειτουργική μνήμη και τις εκτελεστικές λειτουργίες σε ανθρώπους οι οποίοι δεν είχαν ποτέ στο παρελθόν ασκηθεί στον διαλογισμό. Ο Μπρους Ο΄ Χάρα του Πανεπιστημίου του Κεντάκι έδειξε μάλιστα ότι ο διαλογισμός φαίνεται να βελτιώνει την ετοιμότητα και τον χρόνο αντίδρασης. Υποδηλώνουν αυτά τα ευρήματα ότι αξίζει να διαλογιστεί κανείς προτού προβεί σε μια νοητικά απαιτητική εργασία; Παρ΄ ότι τα στοιχεία είναι περιορισμένα, ο κ. Ο΄ Χάρα πιστεύει ότι κάτι τέτοιο μπορεί να βοηθάει. «Ο διαλογισμός πριν από τη μελέτη ή ένα διαγώνισμα ίσως να ωφελεί» λέει. «Η βελτίωση μπορεί να είναι μικρήαλλά αξίζει τον κόπο» . Ποιος χρειάζεται λοιπόν εκγύμναση του εγκεφάλου; Με τόσες επιλογές στη διάθεσή μου θα είμαι αδικαιολόγητη αν δεν προσπαθήσω να διατηρήσω τον εγκέφαλό μου σε άψογη κατάσταση. Το μόνο που χρειάζομαι είναι μια σωστή διατροφή, μια δόση άσκησης και διαλογισμού και λίγη λιακάδα. Ισως κάτι από αυτά να με βοηθήσει πραγματικά να φτιάξω έναν καλύτερο εγκέφαλο τα επόμενα χρόνια. Στη χειρότερη περίπτωση, έχω μια δικαιολογία για ένα ποτηράκι κόκκινο κρασί.
H ΑΝΟΔΟΣ ΚΑΙ Η ΠΤΩΣΗ ΤΗΣ ΕΚΓΥΜΝΑΣΗΣ ΤΟΥ ΕΓΚΕΦΑΛΟΥ

Διατυμπανίστηκαν ως ο ταχύτερος τρόπος για να ενισχύσετε τις νοητικές σας δυνάμεις,τώρα όμως τα ηλεκτρονικά παιχνίδια εκγύμνασης του εγκεφάλου καταχωνιάζονται στο ντουλάπι των τεχνολογιών που δεν κατόρθωσαν να σταθούν στο ύψος των προσδοκιών που είχαν γεννήσει.Τι πήγε στραβά; Το μεγάλο ερώτημα ήταν αν η βελτίωση των επιδόσεων στο παιχνίδι θα μεταφραζόταν σε γενική βελτίωση των γνωσιακών λειτουργιών.Κάποιες δοκιμές είχαν δείξει επιτυχία,είχαν όμως επικριθεί επειδή ήταν πολύ μικρές ώστε τα αποτελέσματά τους να θεωρηθούν σημαντικά. Καμία μεγάλη δημοσιευμένη δοκιμή δεν έχει δώσει ως τώρα χειροπιαστά στοιχεία ότι η εκγύμναση του εγκεφάλου έχει επιπτώσεις στις δραστηριότητες στον πραγματικό κόσμο.Αντιθέτως,η μεγαλύτερη δοκιμή που έχει γίνει ποτέ βρήκε ότι δεν έχει. Πριν από μερικούς μήνες μια ομάδα με επικεφαλής τονΕϊντριαν Οουεντης Μονάδας Γνωσιακών και Εγκεφαλικών Επιστημών του Συμβουλίου Ιατρικών Ερευνών της Βρετανίας ζήτησε από περισσότερους από 11.000 εθελοντές είτε να παίξουν online παιχνίδια εκγύμνασης του εγκεφάλου είτε να σερφάρουν στο Διαδίκτυο για να βρουν απαντήσεις σε μια σειρά ασαφή ερωτήματα.
Ολοι οι εθελοντές έδειξαν βελτιώσεις στην εργασία που τους ανατέθηκε αλλά δεν υπήρξε καμία διαφορά ανάμεσα στις ομάδες σε άλλα τεστ γνωσιακών λειτουργιών.

Συμπέρασμα; Δεν υπάρχουν αποδείξεις ότι τα παιχνίδια εκγύμνασης του εγκεφάλου βελτιώνουν τη γενική γνωσιακή λειτουργία. © 2011 Νew Scientist Μagazine, Reed Βusiness Ιnformation Ltd.

 

ΚΟΡΥΦΗ

Ο δεκάλογος για να αποκτήσετε μνήμη ελέφαντα

Διαπιστώνετε ότι δεν μπορείτε να θυμηθείτε ορισμένα ονόματα καθώς μεγαλώνετε; Ισως – όπως έδειξε πρόσφατη μελέτη – αυτό να οφείλεται στο ότι γνωρίζετε πάρα πολλά ή ότι ο τρόπος ζωής σας έχει μπλοκάρει το μυαλό σας.
Οι διακοπές είναι μια καλή ευκαιρία για να αποσυμφορήσετε τον νου σας και να ασκήσετε τη μνήμη σας. Ειδικοί επιστήμονες σάς δίνουν λοιπόν 10 συμβουλές για να κρατήσετε τον εγκέφαλό σας σε μεγάλη φόρμα:

1 ΝΑ ΠΕΡΠΑΤΑΤΕ ΠΟΛΥ. «Επιστημονικές εργασίες, ξένες και ελληνικές, τόσο σε πειραματόζωα όσο και ανθρώπους, δείχνουν ότι ο καλύτερος τρόπος για να τονώστε τη μνήμη σας είναι το περπάτημα και γενικά η σωματική άσκηση», τονίζει η καθηγήτρια Νευρολογίας του Αριστοτελείου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης, Μάγδα Τσολάκη.
«Τα πειραματόζωα που ήταν σε συνεχή κίνηση μέσα στα κλουβιά τους, παίζοντας με έναν κύλινδρο ή έναν τροχό ή κυνηγώντας έναν σωλήνα που είχε στην άκρη του φαγητό, είχαν λιγότερες εκφυλιστικές αλλοιώσεις στον εγκέφαλό τους – δηλαδή, λιγότερες αμυλοειδικές πλάκες, αυτές που πρωτοπεριέγραψε ο Αλτσχάιμερ».

Οι μελέτες δείχνουν ότι εάν περπατάτε 30-60 λεπτά την ημέρα, μπορείτε να προφυλάξετε έως και κατά 73% τη μνήμη σας. Εάν δεν έχετε τόσο χρόνο, μπορείτε να κάνετε 3-6 δεκάλεπτους περιπάτους μέσα στην ημέρα.

2 ΝΑ ΤΡΩΤΕ ΜΕΣΟΓΕΙΑΚΑ. Η μεσογειακή διατροφή, με ψάρι, πολλά λαχανικά, φρούτα, όσπρια και δημητριακά, λάδι και λίγο κρασί, περιέχει όλα τα αντιοξειδωτικά στοιχεία που προστατεύουν τον εγκέφαλο και είναι φιλική προς τη μνήμη σας. «Το ψάρι περιέχει τα ωμέγα-3 λιπαρά οξέα, που χρησιμοποιούν οι μεμβράνες των εγκεφαλικών κυττάρων, εσωτερικά και εξωτερικά», εξηγεί η κ. Τσολάκη.

Ο καθηγητής Νευρολογίας στο Πανεπιστήμιο Κολούμπια των ΗΠΑ Νίκος Σκαρμέας απέδειξε με μελέτη του ότι όσο περισσότερο ακολουθεί κάποιος τη μεσογειακή διατροφή τόσο περισσότερο προφυλάσσει τη μνήμη του. Η ελάττωση του κινδύνου για διαταραχές μνήμης φτάνει στους οπαδούς της μεσογειακής διατροφής έως και 28%.

«Σε έρευνα που πραγματοποίησε το τμήμα μας σε 149 μοναχούς που δεν έτρωγαν κρέας, έτρωγαν τις μισές μέρες του χρόνου ψάρι και καθημερινά λίγο λάδι και δημητριακά, διαπιστώσαμε ότι παρουσίαζαν άνοια σε ποσοστό 9% στις ηλικίες άνω των 80 ετών», λέει η κ. Τσολάκη. «Τους συγκρίναμε με 380 κατοίκους της Πυλαίας Θεσσαλονίκης και διαπιστώσαμε ότι παρουσίαζαν και αυτοί άνοια σε ποσοστό 9%, αλλά πολύ νωρίτερα – σε ηλικία 70 ετών».

3 ΝΑ ΔΙΑΒΑΖΕΤΕ. «Το διάβασμα ενός καλού βιβλίου, το σκάκι, το τάβλι, αλλά και τα ηλεκτρονικά παιχνίδια μνήμης, γυμνάζουν τη μνήμη», συνιστά η κ. Τσολάκη. «Βρήκαμε μάλιστα ότι τα παιχνίδια αυτά σε κομπιούτερ, για τα οποία υπάρχει ελεύθερη πρόσβαση, έχουν καλύτερα αποτελέσματα στις ήπιες νοητικές διαταραχές από άλλους τρόπους άσκησης της μνήμης».

Συνιστάται να ασχολείται κανείς μία ώρα την ημέρα με διανοητικές ασκήσεις.

4 ΝΑ ΚΑΤΑΠΟΛΕΜΗΣΕΤΕ ΤΗΝ ΚΑΤΑΘΛΙΨΗ. «Να προσπαθείτε να περνάτε καλά με την οικογένεια και τους φίλους σας, ακόμα και στην εργασία σας», συμβουλεύει η κ. Τσολάκη. «Η κατάθλιψη και το άγχος επηρεάζουν τους νευροτροφικούς παράγοντες του εγκεφάλου, οι οποίοι, εάν ελαττωθούν, δεν τροφοδοτούν τους νευρώνες του εγκεφάλου και έτσι αυτοί πεθαίνουν».

Οι μεγαλύτεροι άνθρωποι είναι πιο ευάλωτοι σε αυτήν τη διαδικασία. «Πρόσφατη μελέτη που κάναμε σε 1.270 ηλικιωμένους, έδειξε ότι το 80% από αυτούς είχε παρουσιάσει άνοια ύστερα από μια μεγάλη στενοχώρια», σημειώνει η καθηγήτρια. «Γι' αυτό, πρέπει να τους προετοιμάζουμε κατάλληλα, να τους συμπαραστεκόμαστε και να τους υποστηρίζουμε. Εάν υπάρχει κατάθλιψη, ένα αντικαταθλιπτικό φάρμακο μπορεί να βοηθήσει τον εγκέφαλο να μην καταρρεύσει».

5 ΡΥΘΜΙΣΤΕ ΧΡΟΝΙΕΣ ΠΑΘΗΣΕΙΣ. Οι επιστήμονες της Κλινικής Μάγιο στις ΗΠΑ επισημαίνουν ότι όσο καλύτερα ρυθμίσετε τις τυχόν χρόνιες παθήσεις σας (όπως η υπέρταση, ο διαβήτης ή η παχυσαρκία) τόσο καλύτερη μνήμη θα έχετε. Ο,τι προκαλεί αθηρωμάτωση στον οργανισμό, φέρνει και μειωμένη αιμάτωση στον εγκέφαλο. Επίσης, εάν έχετε πρόβλημα με τη μνήμη σας, συζητήστε με τον γιατρό σας για τα τυχόν φάρμακα που παίρνετε (ορισμένα επιδρούν στη μνήμη). Ισως χρειάζεται ακόμα να ελέγξετε τη λειτουργία του θυρεοειδούς σας αδένα – ορισμένες διαταραχές του βλάπτουν τη μνήμη.

6 ΣΥΓΚΕΝΤΡΩΘΕΙΤΕ. Περιορίστε τους περισπασμούς της σκέψης σας και μην προσπαθείτε να κάνετε πολλά πράγματα ταυτόχρονα, συμβουλεύουν οι επιστήμονες της Κλινικής Μάγιο. Εάν εστιάσετε την προσοχή σας σε αυτό που θέλετε να θυμάστε, έχετε περισσότερες πιθανότητες να το ανακαλέσετε σωστά αργότερα.

7 ΟΡΓΑΝΩΘΕΙΤΕ. Να κάνετε λίστες για τις εργασίες που έχετε να κάνετε και να αφαιρείτε από αυτές ό,τι έχετε ολοκληρώσει. Να γράφετε σε ένα ημερολόγιο ή σε έναν ηλεκτρονικό υπολογιστή τα ραντεβού σας, τις υποχρεώσεις σας και τα γεγονότα που θέλετε να θυμηθείτε. Να αφήνετε πάντα σε ένα συγκεκριμένο μέρος τα κλειδιά, το πορτοφόλι σας και άλλα σημαντικά πράγματα.

8 ΕΠΙΣΤΡΑΤΕΥΣΤΕ ΤΙΣ ΑΙΣΘΗΣΕΙΣ ΣΑΣ. Εάν, λ.χ., αφήσετε κάπου τα κλειδιά ή τα λεφτά σας, κοιτάξτε γύρω το περιβάλλον, ώστε μετά να ανακαλέσετε όλη την εικόνα και να θυμηθείτε πού αφήσατε τα πράγματά σας. Μπορεί να βοηθήσει επίσης εάν συνδέσετε αυτό που θέλετε να θυμηθείτε αργότερα με ένα αγαπημένο σας τραγούδι ή κάτι πολύ οικείο σε εσάς.

9 ΝΑ ΕΠΑΝΑΛΑΜΒΑΝΕΤΕ ΤΙΣ ΠΛΗΡΟΦΟΡΙΕΣ. Εάν θέλετε να θυμηθείτε οπωσδήποτε κάποιες πληροφορίες αργότερα, βεβαιωθείτε ότι τις έχετε επαναλάβει ή ανακαλέσει στη μνήμη σας τουλάχιστον 5 φορές. Εάν, λ.χ., μελετάτε για εξετάσεις, να επαναλαμβάνετε ό,τι έχετε διαβάσει αμέσως μετά, ύστερα από 24 ώρες, μία εβδομάδα μετά και ύστερα από έναν μήνα.

10 ΝΑ ΤΕΣΤΑΡΕΤΕ ΤΗ ΜΝΗΜΗ ΣΑΣ. Τέλος, όπως συνιστά ο οκτώ φορές παγκόσμιος πρωταθλητής στη μνήμη Ντόμινικ Ο'Μπράιαν, να τεστάρετε συχνά τη μνήμη σας. Ζητήστε από έναν φίλο να σας δείξει μια εικόνα με δέκα αντικείμενα και μετά να την κρύψει. Εάν μπορείτε να θυμηθείτε μόνο τρία έως τέσσερα αντικείμενα μέσα σε δύο λεπτά, θα πρέπει να βρείτε τρόπους να βελτιώσετε τη μνήμη σας. Εάν μπορέστε να θυμηθείτε εννέα ή δέκα αντικείμενα, η μνήμη σας πηγαίνει καλά. Στην περίπτωση αυτή, εξετάστε τη μνήμη σας με έναν πίνακα με είκοσι ή τριάντα αντικείμενα – υπάρχει πάντα περιθώριο περαιτέρω βελτίωσης...

 

ΚΟΡΥΦΗ

Η κληρονομημένη  αυτοπεποίθηση υπερτερεί της νοημοσύνης

Τα γκολ τούς κάνουν... Αϊνστάιν

Νικήστε την αμνησία με όπλο τον ύπνο

Ο εγκέφαλος συγκρατεί καλύτερα τις πληροφορίες, αν έχει μεσολαβήσει ύπνος. Αυτό είναι το συμπέρασμα Γερμανών και Ελβετών ερευνητών της νευροεπιστήμης, έπειτα από πειράματα σε 24 εθελοντές. Ο καλύτερος τρόπος λοιπόν για να μην ξεχνάει κανείς κάτι, ειδικά αν είναι μαθητής, είναι να παίρνει ένα γρήγορο υπνάκο μετά το διάβασμα και γενικότερα την μάθηση νέων πραγμάτων.

Οι ερευνητές, υπό την Σουζάν Ντίκελμαν του Τμήματος Νευροενδοκρινολογίας του πανεπιστημίου του Λούμπεκ και τον Μπιόρν Ρας του Τμήματος Γνωσιακής Νευροεπιστήμης του πανεπιστημίου της Βασιλείας, που δημοσίευσαν τη σχετική μελέτη στο περιοδικό νευροεπιστήμης Nature Neuroscience, έκαναν πειράματα απομνημόνευσης με 24 εθελοντές, σύμφωνα με το γαλλικό πρακτορείο ειδήσεων. Η μελέτη έδειξε ότι ο εγκέφαλος διαφυλάσσει καλύτερα τις μνήμες αν έχει μεσολαβήσει ύπνος. Η διαδικασία αποθήκευσης και ανάκλησης πληροφοριών (πιο απλά η μάθηση και η μνήμη) είναι άκρως πολύπλοκη. Προηγούμενες έρευνες έχουν δείξει ότι οι φρέσκες μνήμες αποθηκεύονται προσωρινά στην περιοχή του ιππόκαμπου του εγκεφάλου. Η νέα ενεργοποίηση αυτών των μνημών λίγο μετά την μάθηση παίζει καθοριστικό ρόλο στη μεταφορά τους στον πιο μόνιμο "αποθηκευτικό χώρο" του εγκεφάλου, το νεοφλοιό.
Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι αν κανείς είναι ξύπνιος, αυτή η περίοδος επανενεργοποίησης καθιστά τις μνήμες πιο ευάλωτες στην αμνησία. Αν, για παράδειγμα, κανείς μάθει μια δεύτερη εξίσωση ή ένα δεύτερο ποίημα λίγο μετά την μάθηση της πρώτης εξίσωσης ή του πρώτου ποιήματος, θα είναι πιο δύσκολο να μεταφερθούν το πρώτο ποίημα και η πρώτη εξίσωση στην μακροχρόνια μνήμη και έτσι θα είναι πιο εύκολο να ξεχαστούν. Αν όμως κανείς κοιμηθεί στο μεταξύ, έπειτα από την αρχική μάθηση, τότε αυτά που έμαθε, μένουν καλύτερα στην μνήμη του. Οι Γερμανοί επιστήμονες, με βάση τις σχετικές λειτουργικές μαγνητικές απεικονίσεις του εγκεφάλου των εθελοντών, εκτιμούν ότι αυτό συμβαίνει επειδή κατά τα πρώτα κιόλας λεπτά του ύπνου τα αρχικά δεδομένα της μάθησης μεταφέρονται από τον ιππόκαμπο στο νεοφλοιό. Μετά από 40 λεπτά ύπνου, σημαντικά τμήματα της βραχυπρόθεσμης μνήμης είχαν μεταφερθεί στην μακροπρόθεσμη, οπότε δεν ήταν δυνατό πλέον να διαταραχθούν και να επικαλυφθούν από νέες πληροφορίες-μνήμες που αργότερα θα εισέρχονταν στον ιππόκαμπο.
Η διαπίστωση αυτή μπορεί να βοηθήσει στην εκπαιδευτική διαδικασία, καθώς και στην αποκατάσταση ασθενών με μετα-τραυματικό σύνδρομο λόγω ακραίων εμπειριών (η μεσολάβηση ύπνου, στο πλαίσιο της ψυχοθεραπευτικής διαδικασίας, θα μπορούσε να συμβάλει στο "σβήσιμο" των αρνητικών αναμνήσεων). Η Σουζάν Ντίκελμαν διευκρίνισε ότι η ανθρώπινη μνήμη δεν είναι παρόμοια με αυτή του ηλεκτρονικού υπολογιστή. Αντίθετα με την τελευταία, είναι απολύτως δυναμική και υπόκειται σε συνεχείς αλλαγές υπό την επίδραση διάφορων επιρροών. Έτσι, η ανάμνηση δεν αποτελεί απλώς την "ανάγνωση" αποθηκευμένων δεδομένων σε ένα "σκληρό δίσκο", αλλά μια διαδικασία "ανακατασκευής", όπου οι μνήμες αδιάκοπα μεταβάλλονται και διαστρεβλώνονται.

 

ΚΟΡΥΦΗ

Να μην ξεχάσω να θυμηθώ

Κείμενα: Κική Τριανταφύλλη, Γεωργία Γεωργακαράκου, Διονυσία Μαρίνου

Είμαστε καταδικασμένοι στη λήθη; Δεν έχει αποδειχτεί. Το σίγουρο όμως είναι ότι ξεχνάμε. Το μυαλό μας, λένε κάποιοι επιστήμονες, μοιάζει με ένα πυκνό δάσος και η μνήμη με μονοπάτι που το διαπερνά και που χορταριάζει όταν δεν το χρησιμοποιούμε συχνά.

Για πολλούς από εμάς η διανοητική υγεία είναι πολυτιμότερη από τη σωματική. Μολονότι έχουμε μάθει να αποδεχόμαστε το γεγονός ότι η άριστη φυσική μας κατάσταση είναι εφήμερη, όλοι ελπίζουμε ότι τουλάχιστον θα είμαστε

Ωστόσο, γνωρίζουμε ότι ανάμεσά μας υπάρχουν άνθρωποι που στα εκατό τους θα είναι σε θέση να φτιάξουν μόνοι τους μια τούρτα για τα γενέθλιά τους, ενώ άλλοι στα εξήντα πέντε τους δεν θα μπορούν να θυμηθούν πότε γιορτάζουν. Σύμφωνα με ορισμένους επιστήμονες, όλοι είμαστε σε θέση – εφόσον δεν πάσχουμε από κάποια ασθένεια – να διατηρήσουμε την πνευματική μας διαύγεια σε πολύ προχωρημένη ηλικία. Αλλοι, πάλι, πιστεύουν ότι η εξασθένηση της μνήμης είναι αναπόσπαστο κομμάτι της φυσιολογικής διαδικασίας γήρανσης και πως οι εγκεφαλικές ασθένειες απλώς επιταχύνουν την εξέλιξή της.
Κατά πάσα πιθανότητα η αλήθεια βρίσκεται κάπου στη μέση», αναφέρει στο βιβλίο του «Να μην ξεχάσω – Θωράκισε από νωρίς τη μνήμη σου» (κυκλοφορεί στα ελληνικά από τις Εκδόσεις Κριτική) ο δρ Ζάλντι Σ. Ταν, ερευνητής του ΜΙΤ και διευθυντής του Τμήματος Μνήμης του Ιατρικού Κέντρου Beth Israel Deaconess και του Τμήματος Γήρανσης της Ιατρικής Σχολής του Χάρβαρντ.
Γιατί όμως ξεχνάμε; Η απάντηση κρύβεται στον εγκέφαλο. Προϊόν εξέλιξης εξήντα πέντε εκατομμυρίων ετών ο εγκέφαλος είναι ένα όργανο εκλεπτυσμένο και δραστικό, τόσο ξεχωριστό και περίπλοκο όσο κανένα από τα άλλα όργανα του ανθρώπου, το οποίο ελέγχει απόλυτα το σώμα. «Ισως ακούγεται οξύμωρο, στην πραγματικότητα όμως η απώλεια της μνήμης δεν οφείλεται πάντοτε σε παθολογικά αίτια», λέει ο Ζάλντι Ταν. «Oλοι οι υγιείς άνθρωποι ξεχνούν μερικές φορές, συνήθως ασήμαντες πληροφορίες. Μερικές φορές, όμως, το μυαλό δεν συγκρατεί ούτε τις σημαντικές. Στη βιβλιογραφία της Ψυχολογίας μπορεί να βρει κανείς πλήθος θεωριών που επιχειρούν να ερμηνεύσουν τις αιτίες και την εξέλιξη της φυσιολογικής απώλειας μνήμης, οι πιο αποδεκτές όμως συνοψίζονται σε τρεις». Είναι οι θεωρίες της ανεύρεσης, της παρεμβολής και της εξασθένησης. Με πιο απλά λόγια, η πρώτη αναφέρεται στην ικανότητά μας να ανακαλούμε πληροφορίες που έχουμε αποθηκεύσει στη μακρόχρονη μνήμη. Αδυνατούμε να συγκρατήσουμε μια πληροφορία όταν τη στιγμή της αποθήκευσής της κάποιος παράγων αποσπά την προσοχή μας και δεν είμαστε σε θέση να συγκεντρωθούμε.
Αντίθετα, σύμφωνα με τη δεύτερη, προβλήματα εμφανίζονται όταν μια νέα πληροφορία εξουδετερώνει κάποια παλαιότερη. Τέλος, σύμφωνα με την τρίτη θεωρία, η μνήμη λειτουργεί σαν ένα μονοπάτι στο δάσος. Oταν δεν το χρησιμοποιούμε συχνά, το μονοπάτι καλύπτεται από βλάστηση και τελικά εξαφανίζεται. Κατά πάσα πιθανότητα και οι τρεις αιτίες απώλειας μνήμης επηρεάζουν περιστασιακά κάποιους από εμάς.  «Το σημαντικό είναι να θυμάστε ότι υπάρχουν πράγματα που μπορείτε να κάνετε προκειμένου να κλίνει η πλάστιγγα υπέρ σας και να διατηρήσετε τη μνήμη σας. Δεν είμαστε καταδικασμένοι στη λήθη», τονίζει ο αμερικανός ερευνητής.
Η ύπαρξη της λήθης τελικά δεν έχει αποδειχθεί. «Το μόνο που ξέρουμε είναι ότι κάποια πράγματα δεν μας έρχονται στο μυαλό όταν τα θέλουμε», έγραφε ο Φρίντριχ Νίτσε τον 19ο αιώνα και από τότε το απόφθεγμά του δεν έχει ανατραπεί. -  Κ. Τρ.

ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΜΙΑ ΕΙΝΑΙ ΠΟΛΛΕΣ Η μνήμη, ο τρόπος δηλαδή που οι άνθρωποι αναφέρονται στο παρελθόν και το πώς το αναπαριστούν και το μετασχηματίζουν, λειτουργεί σε πολλά επίπεδα.

 Βραχύχρονη Αναφέρεται στις πληροφορίες που αποθηκεύουμε προσωρινά στον εγκέφαλό μας και ανακαλούμε εστιάζοντας την προσοχή μας. Χαρακτηρίζεται από περιορισμένη χωρητικότητα και από μικρή διάρκεια αποθήκευσης (30-45 δευτερόλεπτα). Εκεί π.χ. αποθηκεύουμε τον αριθμό ενός τηλεφώνου όταν ψάχνουμε στον τηλεφωνικό κατάλογο και τον «κρατάμε» μεχρι να κάνουμε το τηλεφώνημα. Για την αξιολόγησή της έχουν δημιουργηθεί δοκιμασίες μνήμης αριθμών (ικανότητα ανάκλησης  ψηφίων), μνήμης αφηγηματικής (ικανότητα ανάκλησης μιας ιστορίας), οπτικής (ανάκλησης ονομάτων αντικειμένων), οπτικοχωρητικής (παρατηρητικότητας) και λεκτικής μνήμης (έχει σχέση με την ικανότητα επανάληψης προτάσεων).

Μακρόχρονη Είναι πληροφορίες που συγκρατούμε π.χ. όταν μελετάμε για εξετάσεις και μπορούμε να ανακαλούμε για πολύ μεγαλύτερο χρονικό διάστημα, ακόμη και για πάντα. Χαρακτηρίζεται από μεγαλύτερη σταθερότητα και συνήθως δεν επηρεάζεται στα πρώτα στάδια κάποιας εγκεφαλικής διαταραχής, όπως π.χ. της νόσου Αλτσχάιμερ. Μάλιστα όσοι αρχίζουν να αντιμετωπίζουν μνημονικές διαταραχές στηρίζονται σ’ αυτή για να αντισταθμίσουν τις δυσκολίες που αντιμετωπίζουν με τη βραχύχρονη μνήμη.

Εκδηλη Διαμορφώνεται συνειδητά και μπορεί να «δηλωθεί» λεκτικά. Σ’ αυτό το είδος συγκαταλέγεται η απομνημόνευση γεγονότων, όπως ιστορικές ημερομηνίες ή ονόματα. Από τη στιγμή που μια τέτοια πληροφορία αποθηκευτεί αποτελεσματικά στα αρχεία της μνήμης μας, έχουμε τη δυνατότητα να την ανακαλέσουμε συνειδητά αργότερα.

Αδηλη Απαιτεί δεξιότητες οι οποίες αναπτύσσονται με μακροχρόνια εξάσκηση, δεν ανακαλούνται συνειδητά και συνήθως προϋποθέτουν σύνθετες κινητικές ικανότητες ( λόγου χάρη η ικανότητα να κάνει κάποιος ποδήλατο, να παίζει μπάσκετ ή να δακτυλογραφεί με τυφλό σύστημα.) Είναι λιγότερο ευάλωτη σε εκφυλιστικές ασθένειες. Ετσι εξηγείται για παράδειγμα γιατί ένας παίκτης του γκολφ μπορεί να είναι ακόμα εξαιρετικά ικανός στο χτύπημα της μπάλας, αλλά να έχει ξεχάσει προ πολλού τους κανόνες του παιχνιδιού. 

Συλλογική Σύμφωνα με τον Μορίς Χολμπάχ, έναν από τους πρώτους μελετητές των φαινομένων της συλλογικής μνήμης, οι κοινωνικές ομάδες συνθέτουν τις δικές τους εικόνες για τον κόσμο, κατασκευάζοντας συμφωνημένες εκδοχές του παρελθόντος, οι οποίες αποκρυσταλλώνονται και γίνονται καθολικές μέσα από τις κοινωνικές πρακτικές επικοινωνίας και όχι μέσα από τις ατομικές αναμνήσεις των ανθρώπων.  (Maurice Halbwachs, «La Memoire collective», PUF, Παρίσι 1950).

Επιλεκτική Είναι η ικανότητα του εγκεφάλου να απομονώνει συγκεκριμένες αναμνήσεις και να τις αγνοεί εντελώς, ώστε να θυμηθεί καλύτερα κάποιες άλλες. Σύμφωνα με δημοσίευση στο περιοδικό «Science» μιας ομάδας επιστημόνων του Πανεπιστημίου του Κολοράντο, με επικεφαλής τον καθηγητή Brendan Depiu, έχουμε επιλεκτική μνήμη για τις αρνητικές αναμνήσεις κι εμπειρίες, μπορούμε δηλαδή να καταπιέσουμε τις αναμνήσεις που μας δημιουργούν συναισθήματα θλίψης.

Αριθμομνήμονες Μπορούν να θυμηθούν αριθμούς αλλά και να λύσουν από μνήμης προβλήματα που απαιτούν πράξεις με μεγάλους αριθμούς. Οι αριθμομνήμονες είναι δύο ειδών, οι οπτικοί και οι ακουστικοί και έχουν την ικανότητα να κινητοποιούν τη βραχύχρονη μνήμη.

Ψεύτικες αναμνήσεις Είναι αυτές που διαστρεβλώνουν ένα γεγονός ή που αφορούν ένα γεγονός το οποίο δεν συνέβη ποτέ. Σύμφωνα με έρευνες της καθηγήτριας στο Πανεπιστήμιο Irvine της Καλιφόρνιας Ελίζαμπεθ Λόφτους, μόνο μια λεπτή γραμμή χωρίζει τη φαντασία από την πραγματικότητα στο ανθρώπινο μυαλό, αφού το 25% του συνολικού πληθυσμού μπορεί να αναπτύξει ψεύτικες αναμνήσεις. Η ειδικός στο πεδίο της μνήμης και η ομάδα της κατάφεραν να «εμφυτεύσουν» ψεύτικες αναμνήσεις σε εθελοντές χρησιμοποιώντας απλούς υπαινιγμούς. Επειτα από 20 χρόνια πειραμάτων σε πάνω από 20.000 εθελοντές,κατέληξαν στο  συμπέρασμα ότι όταν εμπλουτίζουμε μια ιστορία με λεπτομέρειες, πολλαπλασιάζονται οι πιθανότητες να τις ενσωματώσουμε κι αυτές στη μνήμη μας.  –  Κ. Τρ.

ΑΥΤΟ ΤΟ ΞΕΡΑΤΕ;

Και όμως, η μνήμη του χρυσόψαρου δεν διαρκεί μερικά δευτερόλεπτα. Επιστήμονες του Πανεπιστημίου του Πλίμουθ έκαναν ένα  πείραμα εκπαίδευσης  χρυσόψαρων στη συλλογή τροφής σε διαφορετικές χρονικές περιόδους της ημέρας. Και κατέληξαν στο συμπέρασμα ότι η μνήμη τους διαρκεί τουλάχιστον τρεις μήνες. 

Η μνήμη του ελέφαντα, σύμφωνα με επιστήμονες που μελέτησαν το συμπαθές θηλαστικό στο εθνικό πάρκο Tarangire της Τανζανίας, είναι η πιο ισχυρή ανάμεσα στα ζώα. Κυρίως οι θηλυκοί θυμούνται πολλά και για αρκετό καιρό, όπως μονοπάτια και διαδρομές αλλά ακόμη και ζώα ή ανθρώπους που έχουν συναντήσει στο παρελθόν. Το γεγονός αυτό τους βοηθάει να μετακινούνται σε πολύ μεγάλες αποστάσεις χωρίς να χάνονται και επιπλέον να συναναστρέφονται μόνο με τα ζώα που επιθυμούν.  
Από το 1991 διοργανώνεται κάθε χρόνο το Παγκόσμιο Πρωτάθλημα Μνήμης. Oι διαγωνιστικές κατηγορίες περιλαμβάνουν απομνημόνευση αριθμών, καρτών τράπουλας, λέξεις, ιστορικές ημερομηνίες, ονόματα, πρόσωπα και αφηρημένες εικόνες σε συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. Το deja vu, προμνησία στα ελληνικά, η αίσθηση δηλαδή ότι κάποιος έχει δει ή βιώσει μια κατάσταση, είναι στην πραγματικότητα μια ανωμαλία της μνήμης. Ο εγκέφαλος εσφαλμένα πιστεύει ότι έχει καταγεγραμμένη μία εμπειρία. Η εξήγηση αυτή στηρίζεται στο ότι μπορεί μεν το άτομο να πιστεύει ότι η εμπειρία τού έχει ξανασυμβεί, αλλά δεν είναι σε θέση να ανακαλέσει τη στιγμή ή τις συνθήκες. 
Τα κίτρινα αυτοκόλλητα post it όπου γράφουμε ό,τι δεν θέλουμε να ξεχάσουμε εφευρέθηκαν το 1947 από τον Αρθουρ Φράι, επιστήμονα της εταιρείας 3Μ, ο οποίος βλέποντας τις σημειώσεις του με τους ύμνους που έψελνε στην εκκλησία της ενορίας να πέφτουν από το ψαλτήρι, ονειρεύτηκε ένα χαρτάκι που θα κολλάει και θα ξεκολλάει εύκολα. Χρησιμοποιώντας την ειδική κόλλα που κολλάει ελαφρά αλλά μπορεί να ξεκολλήσει χωρίς να προκαλέσει ζημιά, την οποία είχε εφεύρει ο Σπενς Σίλβερ, ένας άλλος επιστήμονας της 3Μ μερικά χρόνια νωρίτερα, κατασκεύασε τα πρώτα post it που λανσαρίστηκαν στην Αμερική το 1980.  –  Δ. Μ.

ΓΙΑ ΝΑ ΘΥΜΑΣΤΕ Ο,ΤΙ ΔΕΝ ΘΕΛΕΤΕ ΝΑ ΞΕΧΑΣΕΤΕ
Oταν γνωρίζετε ένα νέο πρόσωπο, ακούστε με προσοχή το όνομά του και στη συνέχεια χαιρετήστε τον επαναλαμβάνοντάς το και λέγοντας, π.χ., «Χάρηκα για τη γνωριμία, Γιάννη». Εάν σας δώσει κάποιος την επαγγελματική κάρτα του, μη διστάσετε να σημειώσετε στο πίσω μέρος της φυσιογνωμικά ή άλλα χαρακτηριστικά που θα σας βοηθήσουν να θυμηθείτε το πρόσωπο αυτό (π.χ. ψηλός, μελαχρινός με κόκκινη γραβάτα). 

Εάν δεν θυμάστε πού έχετε βάλει ένα αντικείμενο προσπαθήστε να θυμηθείτε τι κάνατε την ώρα που το είδατε τελευταία φορά ή πού ήσασταν. 
Αν συνηθίζετε να χάνετε αντικείμενα, τοποθετήστε ένα μπολ σε ένα τραπέζι κοντά στην εξώπορτα και προσπαθήστε να βάζετε πάντοτε εκεί τα πράγματα που χάνετε πιο συχνά όπως τα κλειδιά, το κινητό, τα γυαλιά κ.λπ. 
Προκειμένου να θυμηθείτε μια μικρή λίστα πραγμάτων ή μια ακολουθία αριθμών, τραγουδήστε τα με τη σειρά στον ρυθμό του τραγουδιού «Happy Birthday». 
Για να θυμηθείτε να κάνετε μια δουλειά, ετοιμάστε μια ασυνήθιστη φυσική υπενθύμιση. Για παράδειγμα, αντί να αφήσετε τους λογαριασμούς σας στο γραφείο για να θυμηθείτε να τους πληρώσετε, τοποθετήστε ένα παπούτσι ή ένα φρούτο πάνω τους, κάτι ασυνήθιστο, που θα τραβήξει το μάτι σας αμέσως. 
Για να απομνημονεύσετε μια ομιλία, γράψτε τη στον υπολογιστή. Επειτα, διαβάστε τη μεγαλοφώνως και ηχογραφήστε τη. Τέλος, ακούστε την αρκετές φορές. 
Κάθε φορά που θέλετε να θυμηθείτε κάτι (π.χ., ένα όνομα) που είναι στην άκρη της γλώσσας αλλά δεν βγαίνει με τίποτα από τα χείλη σας, πείτε το αλφάβητο από μέσα σας. Το πιθανότερο είναι πως όταν φτάσετε στο γράμμα από το οποίο αρχίζει η πρώτη λέξη, θα το θυμηθείτε.  
–  Δ. Μ.

ΤΕΣΤ ΑΞΙΟΛΟΓΗΣΗΣ
Ενας απλός τρόπος με τον οποίον μπορεί ο καθένας από εμάς να ελέγξει τη λειτουργία των δύο επιμέρους τομέων της μνήμης: τον λεκτικό και τον οπτικό.

Λεκτική μνήμη:  Ζητήστε από κάποιον να γράψει σε ένα χαρτί τρεις διαφορετικές λέξεις (όπως για παράδειγμα σκύλος, αυτοκίνητο, σπίτι) και να σας διαβάσει καθεμία από αυτές δυνατά. Αφού τις απομνημονεύσετε, αφήστε να περάσουν πέντε λεπτά. Στη συνέχεια, επαναλάβετέ τες δυνατά και σημειώστε πόσες καταφέρατε να θυμηθείτε σωστά. Oπου είναι απαραίτητο, μπορείτε να ζητήσετε να σας παρέχουν βοήθεια όπως για παράδειγμα ότι η πρώτη λέξη είναι κατοικίδιο ζώο. Επαναλάβετε και τις τρεις λέξεις δυνατά και σημειώστε την επίδοσή σας ύστερα από δέκα λεπτά. Τέλος, επαναλάβετε την ίδια διαδικασία και έπειτα από μισή ώρα.

Oπτική μνήμη:  Ζητήστε από κάποιον να τοποθετήσει πέντε αντικείμενα πάνω στο τραπέζι και στη συνέχεια να τα καλύψει ενώ εσείς κοιτάτε. Αφήστε να περάσουν δεκαπέντε λεπτά και έπειτα προσπαθήστε να γράψετε σε ένα χαρτί την ονομασία όσο το δυνατόν περισσότερων αντικειμένων.

Αποτελέσματα:  Κάποιος με άριστη μνήμη θα είναι σε θέση να θυμάται και τις τρεις λέξεις με σχετική ευκολία έπειτα από διάστημα πέντε λεπτών. Εάν κάποιος ξεχάσει μία από τις λέξεις, όταν τις ξανακούσει ύστερα από δέκα λεπτά θα είναι σε θέση, φυσιολογικά, να τις επαναλάβει. Αν κάποιος ακούσει και τρίτη φορά τις λέξεις και δεν μπορέσει να τις θυμηθεί έπειτα από μισή ώρα, κατά πάσα πιθανότητα αντιμετωπίζει κάποια διαταραχή.

Τα τεστ αξιολόγησης λεκτικής και οπτικής μνήμης έχουν καταρτιστεί απο την Αμερικανική Ένωση Αλτσχάιμερ.

ΤΕΧΝΙΚΕΣ ΕΝΙΣΧΥΣΗΣ ΤΗΣ ΜΝΗΜΗΣ
Ασκηση ανάκλησης αντικειμένων
Γράψτε σε ένα χαρτί και διαβάστε δυνατά τις ακόλουθες λέξεις κάνοντας παύση ενός δευτερολέπτου κάθε φορά: βούτυρο, τηλέφωνο, σεντόνι, ασπιρίνη, συνδετήρες, κατσίκα, μολύβι, σόδα, καλάθι, φωτογραφία. Στη συνέχεια, κλείστε τα ματιά σας και μετρήστε μέχρι το δέκα αργά. Κατόπιν, χωρίς να κρυφοκοιτάξτε, προσπαθήστε να θυμηθείτε όσο το δυνατόν περισσότερες λέξεις, όχι απαραίτητα με την ίδια σειρά που έχουν στον κατάλογο.

Αποτέλεσμα:  Ενας άνθρωπος με καλή μνήμη θα είναι σε θέση να θυμηθεί όλα τα αντικείμενα, ενώ όσοι διαθέτουν μέτρια θα μπορέσουν να ανακαλέσουν τέσσερα. Αν δεν καταφέρετε να βρείτε ούτε τέσσερα, υπάρχει ενδεχόμενο να αντιμετωπίζετε πρόβλημα στη λειτουργία της οπτικής μνήμης σας, χωρίς όμως να αποκλείεται η διάσπαση της προσοχής σας από το άγχος ή άλλους παράγοντες που μπορεί να επηρεάσουν αρνητικά την απόδοσή σας.
Μέθοδος ανάκλησης ονομάτων
Κάθε φορά που γνωρίζετε ένα πρόσωπο, προκειμένου να θυμηθείτε το όνομά του, φροντίστε να μάθετε και την ιδιότητά του ώστε να τον φαντάζεστε με αυτήν σε ένα συγκεκριμένο μέρος. Αν δεν ξέρετε τι επαγγέλλεται, μπορείτε να επινοήσετε κάτι. Για παράδειγμα, γνωρίζετε ένα αγόρι που ονομάζεται Κωνσταντίνος και είναι λογιστής. Μπορείτε εκείνη τη στιγμή να τον φανταστείτε με ένα κομπιουτεράκι στο χέρι να υπολογίζει φόρους. Υστερα από λίγο προσπαθήστε να θυμηθείτε το όνομά του. Ετσι, θα σας έρθουν στο μυαλό η εικόνα και η ιδιότητα που του δώσατε, φυσικά, και το όνομά του. Διαφορετικά, μπορείτε να τον συνδέσετε με κάποιο αντικείμενο ή ιδιαίτερο στοιχείο οικείο σε εσάς. Για παράδειγμα, κάποιον Στράτο Κούκο μπορείτε να τον θυμάστε εύκολα αν συνδυάσετε το όνομά του με το ομώνυμο πουλί. –  Δ.Μ.

ΝΟΗΤΙΚΗ ΚΑΙ ΦΥΣΙΚΗ ΑΣΚΗΣΗ ΚΑΙ ΥΓΙΕΙΝΗ ΔΙΑΤΡΟΦΗ ΓΙΑ ΚΑΛΗ ΜΝΗΜΗ
Δρ Παρασκευή Σακκά, νευρολόγος - ψυχίατρος,  πρόεδρος της Εταιρείας
Νόσου Αλτσχάιμερ και Συναφών Διαταραχών Αθηνών
Γυμνάστε το μυαλό σας! Παρακολουθείτε την επικαιρότητα, διαβάζετε εφημερίδες, περιοδικά και βιβλία, ταξιδέψτε στο Διαδίκτυο. Ασχοληθείτε με γρίφους, σταυρόλεξα, sudoku. Παίζετε επιτραπέζια παιχνίδια με τους φίλους σας.
Να είστε κοινωνικά ενεργοί! Βγαίνετε συχνά από το σπίτι, γραφτείτε σε λέσχες και συλλόγους, πηγαίνετε τακτικά στον κινηματογράφο και στο θέατρο, μιλάτε με τους γείτονες και τους φίλους σας. Oι εκδρομές και τα ταξίδια αναζωογονούν και τέρπουν. Oλα αυτά «κρατούν σε φόρμα» τα κύτταρα και τα δίκτυα του εγκεφάλου.
Τρώτε σωστά και υγιεινά. Τα φρούτα, τα λαχανικά, τα ψάρια, οι ξηροί καρποί, τροφές πλούσιες σε ακόρεστα λιπαρά οξέα, με τις βιταμίνες, τα ιχνοστοιχεία και τα αντιοξειδωτικά που περιέχουν βοηθούν αποφασιστικά στη διατήρηση των νευρώνων του εγκεφάλου σε καλή κατάσταση.
Ελέγξτε τους αγγειακούς παράγοντες κινδύνου. O σακχαρώδης διαβήτης, η υπερχοληστεριναιμία, η υπέρταση, το κάπνισμα, η παχυσαρκία προδιαθέτουν τόσο για καρδιακά και εγκεφαλικά επεισόδια όσο και για νόσο Αλτσχάιμερ και άλλες μορφές άνοιας. Ρυθμίζοντας τους παράγοντες αυτούς με δίαιτα ή φάρμακα συμβάλλουμε και στην πρόληψη αυτών των παθήσεων.
Γυμναστείτε συστηματικά. Η γυμναστική προσφέρει ομορφιά, ευεξία, ενέργεια, αυξάνει την αντοχή, φτιάχνει το κέφι, προλαμβάνει πολλά νοσήματα όπως τα εμφράγματα, τα εγκεφαλικά επεισόδια, τις διάφορες μορφές άνοιας. Ποτέ δεν είναι αργά να αρχίσει κάποιος να γυμνάζεται. Το περπάτημα, μια οργανωμένη ομάδα γυμναστικής στον δήμο, η κολύμβηση, βοηθούν.
Αποφύγετε όσο μπορείτε τις ψυχοπιεστικές καταστάσεις, το στρες, τις στενόχωρες σκέψεις. Η καλή διάθεση, η διασκέδαση, ο χορός, το τραγούδι, το φλερτ, μας κρατούν σε φόρμα, νεώτερους και μεγαλύτερους.
ΔΕΝ ΞΕΧΝΟΥΝ
Αλεξάνδρα Μπούρα, μπαλαρίνα
Η μνήμη παίζει πολύ σημαντικό ρόλο στον τομέα της χορογραφίας. Πρέπει να θυμάσαι τα βήματα, τις διορθώσεις ή ακόμα και πότε πρέπει να εμφανιστείς σε μια παράσταση. Προσωπικά, αν και δεν έχω πολύ καλή μνήμη, στον χορό δεν ξεχνάω ποτέ τις ασκήσεις. Δεν έχω κάποια συγκεκριμένη τεχνική. Μελλοντικά όμως σκέφτομαι να σημειώνω τις επισημάνσεις που γίνονται για να μην τις ξεχνάω. Είναι μια μέθοδος που ίσως βοηθήσει.

Μάγδα Τσολάκη, καθηγήτρια Νευρολογίας του ΑΠΘ
Η μνήμη παίζει σημαντικό ρόλο στη δουλειά μου γιατί με βοηθά να θυμάμαι φάρμακα και το ιστορικό κάθε ασθενούς. Προσωπικά αντιμετωπίζω πρόβλημα μνήμης, που οφείλεται κυρίως στο ότι έχω πολλές υποχρεώσεις και αυξημένο φόρτο εργασίας. Για να βελτιώσω λοιπόν τη μνήμη μου φροντίζω να περπατάω όσο περισσότερο μπορώ και να έχω συνέχεια απασχολημένο το μυαλό μου, είτε διαβάζοντας είτε γράφοντας εργασίες και στέλνοντας e-mail.

Χάρης Ασημακόπουλος, ηθοποιός
Στη δουλειά μου, ανατρέχουμε στη μνήμη των συναισθημάτων για να βρούμε το συναίσθημα ενός ήρωα, στη μνήμη όσων έχουμε δει και φυσικά στη μνήμη των αναγνωσμάτων για να μελετήσουμε έναν ρόλο και να θυμηθούμε τα λόγια. Το τελευταίο ειδικά είναι πολύ δύσκολο. Δεν ξέρω πώς γίνεται, μάλλον γίνεται από μόνο του. Σταδιακά βέβαια ο καθένας αναπτύσσει τους δικούς του μηχανισμούς. Στο θέμα της δουλειάς μου, η μνήμη μου με προδίδει. Σε άλλους τομείς, θυμάμαι τόσο καλά που πολλές φορές φέρνω σε δύσκολη θέση τους γύρω μου. Σε μια παλαιότερη παράσταση, έλυνα σταυρόλεξα και sudoku γιατί με βοηθούσαν στη συγκέντρωση. Με τον ίδιο τρόπο, ίσως βοηθούσε και το να διαβάζω βιβλία ή να παίζω ηλεκτρονικά παιχνίδια.

Μανώλης Φάμελλος, τραγουδοποιός
Τα πρώτα χρόνια της καριέρας μου βασιζόμουν αποκλειστικά στην ικανότητά μου να απομνημονεύω τα στιχάκια και τη μουσική μου γιατί δεν τα σημείωνα πουθενά. Στους πρώτους μου δίσκους, ήταν αποθηκευμένα όλα στο κεφάλι μου. Βέβαια, τότε παιδευόμουν και περισσότερο. Χρειαζόταν να επενδύσω περισσότερο χρόνο στο δημιουργικό κομμάτι για να το ενσωματώσω στη μνήμη μου. Με τα χρόνια, όσες μελωδίες μού φαίνονταν κρίσιμες, άρχισα να τις σημειώνω. Τα κινητά παρέχουν πια τη δυνατότητα ηχογράφησης. Κάθε κινητό μου είναι γεμάτο με μελωδίες που τραγουδάω στο αμάξι, στον δρόμο, όπου βρίσκομαι, πράγμα που απέχει πολύ από επαγγελματικό σύστημα ηχογράφησης. Τα τελευταία χρόνια όμως με την ευκολία του κινητού, αλλά και μεγαλώνοντας εξασθενεί η μνήμη μου όλο και περισσότερο. Ισως αν είχα μείνει στην παλιά μέθοδο, θα μπορούσα να συγκρατήσω περισσότερα πράγματα. 

Ασημάκης Φατούρος, δικηγόρος
Oταν δικάζεις μια υπόθεση δεν μπορείς να ανοίγεις τον Κώδικα εκείνη τη στιγμή για να τον συμβουλευτείς, πρέπει να έχεις μελετήσει τις  διατάξεις, να τις έχεις συγκρατήσει και τις επαναφέρεις στη μνήμη σου, ανάλογα με την πορεία της υπόθεσης. Από την άλλη, ενδέχεται κάποιος πελάτης να σου ζητήσει ύστερα από χρόνια να τον ενημερώσεις σχετικά με την έκβαση μιας υπόθεσης. Κάτι ιδιαίτερο για να ακονίσω τη μνήμη μου δεν κάνω αφού βρίσκεται σε ικανοποιητικά επίπεδα. Αλλωστε, είναι τέτοια η ροή της δουλειάς που, έτσι και αλλιώς, την κρατάω πάντοτε σε εγρήγορση.
 – Γ. Γ.

ΜΝΗΜΗ ΚΑΙ ΑΜΝΗΣΙΑ ΣΤΟ ΣΙΝΕΜΑ
Τα παιχνίδια του μυαλού, η απώλεια της μνήμης – ατομικά και συλλογικά – και οι προσπάθειες για την ανάκτησή της είναι θέματα που ανέκαθεν γοήτευαν τον κόσμο του κινηματογράφου.

1. «Παρίσι - Τέξας» (Βιμ Βέντερς, 1984). Ενας πατέρας που έχει αμνησία (Χάρι Νταν Στάντον) προσπαθεί να ξαναφτιάξει τις σχέσεις του με τη γυναίκα του (Ναστάζια Κίνσκι) και τον οκτάχρονο γιο τους.
2. «Ανοιξε τα μάτια» (Αλεχάντρο Αμεναμπάρ, 1988). Ψυχολογικό θρίλερ - σπουδή πάνω στα όνειρα, το υποσυνείδητο, τη μνήμη και την ταυτότητα που ξαναγυρίστηκε το 2001 με τίτλο «Vanilla Sky».
3. «Amateur» (1994). Στο ερωτικό θρίλερ του Νεοϋορκέζου Χαλ Χάρτλεϊ η ελεύθερη και ωραία, μοιραία και ακραία Ιζαμπέλ Ιπέρ στον ρόλο μιας νυμφομανούς πρώην καλόγριας βοηθάει τον φαινομενικά γλυκό Μάρτιν Ντόνοβαν, που πάσχει από αμνησία να ανασυνθέσει το παρελθόν του.
4. «Μεμέντο» (Κρίστοφερ Νόλαν 2000). Ο Λέναρντ (Γκάι Πιρς) υποφέρει από μια σπάνια και ανίατη μορφή απώλειας μνήμης. Παρ’ όλο που μπορεί να ανακαλεί λεπτομέρειες πριν από το γεγονός που στιγμάτισε τη ζωή του, δεν μπορεί να θυμηθεί τι συνέβη πριν από 15 λεπτά, πού βρίσκεται, πού πάει και γιατί.
5. «Mulholland Drive» (2001). Στο θρίλερ του Ντέιβιντ Λιντς η Ρίτα, μια νεαρή κοπέλα (Λόρα Χάρινγκ), γλιτώνει τη ζωή της αλλά χάνει τη μνήμη της κατά τη διάρκεια ενός τροχαίου ατυχήματος - δολοφονίας και η Μπέτι (Ναόμι Γουότς) προσπαθεί να τη βοηθήσει να βρει ποια είναι.
6. «Γκόθικα» (Ματιέ Κασοβίτς, 2003) Μια ψυχίατρος (Χάλι Μπέρι), ξυπνάει έγκλειστη στο ίδρυμα όπου εργάζεται και ανακαλύπτει ότι κατηγορείται για τον φόνο του άντρα της. Δεν θυμάται τίποτα, λύνει όμως το μυστήριο με τη βοήθεια ενός άλλου ψυχοθεραπευτή (Ρόμπερτ Ντάουνι Τζούνιορ).
7. «Το ημερολόγιο» (Νικ Κασσαβέτης, 2004) Μια ηλικιωμένη (Τζίνα Ρόουλαντς) που πάσχει από Αλτσχάιμερ, βρίσκει ανακούφιση στο ερωτικό ημερολόγιο που της διαβάζει καθημερινά ένας συνταξιούχος.
8. «Το φαινόμενο της πεταλούδας» (2004) Η μνήμη λειτουργεί ως τροχοπέδη στις προσπάθειες του Εβαν (Αστον Κούτσερ) να αλλάξει τη ζωή του. 
9. «Η αιώνια λιακάδα ενός καθαρού μυαλού» (2004) O Τζόελ (Τζιμ Κάρεϊ) απευθύνεται σε μια κλινική «διαγραφής της μνήμης» για να του σβήσουν κάθε ανάμνηση από τη σχέση του με την πρώην αγαπημένη του Κλεμεντάιν (Κέιτ Γουίνσλετ).
10. «O άνθρωπος από τη Μαντζουρία» (1962, 2004) Μια ομάδα αμερικανών στρατιωτών συλλαμβάνεται στην Κορέα και στα πειράματα που ακολουθούν τους προγραμματίζουν μέσω ύπνωσης να σκοτώνουν, τους σβήνουν όμως τη μνήμη για να μη θυμούνται τι έχει συμβεί. Παρ’ όλα αυτά, κάποιες αναμνήσεις ανασύρονται από το υποσυνείδητό τους.
11. «Βαλς με τον Μπασίρ» (Αρί Φόλμαν, 2009) Βραβευμένη ταινία κινουμένων σχεδίων του ισραηλινού σκηνοθέτη που έζησε τη σφαγή της Σάμπρα και της Σατίλα το 1982 στη Δυτική Βηρυτό, με την οποία αναρωτιέται για την ευθύνη και την συλλογική μνήμη των Ισραηλινών .
– Κ. Τρ.
 

 

ΚΟΡΥΦΗ

Κινητά τηλέφωνα και μνήμη

Το IQ εξαρτάται από τα παράσιτα!  

Νοημοσύνη και συναίσθημα

Αρχίζουμε να ξεχνάμε από τα 45 μας

Ο νοητικός εκφυλισμός φαίνεται, όπως προκύπτει από πρόσφατη έρευνα, ότι αρχίζει να εκδηλώνεται πολύ νωρίτερα από την ηλικία των 60 χρόνων που πιστεύαμε μέχρι σήμερα

Η αδυναμία ενός ανθρώπου προχωρημένης ηλικίας να θυμηθεί το όνομα κάποιου γνωστού προσώπου αποδίδεται συνήθως στη σταδιακή απώλεια της μνήμης η οποία, όπως γενικώς πιστεύεται, αρχίζει μετά τα 60 χρόνια.Φαίνεται όμως, όπως προκύπτει από πρόσφατη έρευνα, αυτός ο νοητικός εκφυλισμός αρχίζει να εκδηλώνεται πολύ νωρίτερα, από την ηλικία μάλιστα των 45 χρόνων. Η διαπίστωση αυτή εξέπληξε τους επιστήμονες από τη Γαλλία και τη Βρετανία, που διενήργησαν μια μεγάλη έρευνα με περισσότερους από 7.000 ανθρώπους ηλικίας από 45 μέχρι 70 χρόνων. Η έρευνα δημοσιεύτηκε στη Βρετανική Ιατρική Επιθεώρηση και διήρκεσε 10 χρόνια. Το διάστημα αυτό οι ειδικοί παρακολουθούσαν και ήλεγχαν με εξειδικευμένα γραπτά και προφορικά τεστ τις νοητικές ικανότητες των 5.000 ανδρών και 2.000 γυναικών.

Κατά τη διάρκεια της έρευνας, οι άνδρες και οι γυναίκες που είχαν ηλικία από 45 μέχρι 49 χρόνια, παρουσίασαν φθίνουσα απόδοση των νοητικών λειτουργιών τους κατά 3,6%. Το ποσοστό ήταν μεγαλύτερο στους γηραιότερους ανθρώπους που μετείχαν στην έρευνα. Οι άνδρες που είχαν ηλικία από 65 μέχρι 70 χρόνια παρουσίασαν φθίνουσα πορεία της μνήμης τους κατά 9,6%, ενώ οι γυναίκες αντίστοιχης ηλικίας κατά 7,4%.

Η παρατηρούμενη απώλεια μνήμης από τα 45 χρόνια και μετά έχει μεγάλη σημασία. Οπως ανέφερε η επικεφαλής ερευνήτρια δρ Αρσανά Σιν-Μανού από το Κέντρο Ερευνας στην Επιδημιολογία και την Πληθυσμική Υγεία, το οποίο υπάγεται στο Εθνικό Ιδρυμα Ιατρικής Ερευνας της Γαλλίας, «οι άνθρωποι που αρχίζουν από νωρίς να παρουσιάζουν μικρή απώλεια μνήμης είναι πολύ πιθανό να εκδηλώσουν άνοια ύστερα από μερικά χρόνια». Για τον λόγο αυτό ίσως θα πρέπει να παρακολουθούνται και να θεραπεύονται όταν το σύμπτωμα είναι σε πρώιμη μορφή, προτού εκδηλωθεί Αλτσχάιμερ ή κάποιο άλλο είδος άνοιας με μη αναστρέψιμη μορφή. Για τους επιστήμονες, η κατανόηση του σταδιακού εκφυλισμού των νοητικών ικανοτήτων μας θα αποτελέσει μια από τις μεγαλύτερες προκλήσεις τις επόμενες δεκαετίες, καθώς ο αριθμός των ηλικιωμένων σε όλο τον κόσμο αυξάνεται αλματωδώς με εμφανές αντίκτυπο στις κοινωνίες όπου ζουν. Οπως λένε οι ειδικοί, κάθε άνθρωπος μπορεί να περιορίσει τη φθίνουσα πορεία της μνήμης του. Για πολλούς επιστήμονες, η καλή υγεία της καρδιάς είναι συνυφασμένη με την καλή εγκεφαλική λειτουργία. Σύμφωνα άλλωστε με πρόσφατες έρευνες, οι άνθρωποι που έχουν υψηλή αρτηριακή πίεση, υψηλή χοληστερόλη ή είναι παχύσαρκοι κινδυνεύουν περισσότερο από τους άλλους να εκδηλώσουν άνοια.

Μάλιστα, ορισμένοι τέτοιοι παράγοντες κινδύνου όπως η παχυσαρκία, η υπέρταση και η υπερχοληστεριναιμία έχουν ιδιαίτερη σημασία όταν παρουσιάζουν αυξημένα επίπεδα σε ανθρώπους μέσης ηλικίας, επειδή σύμφωνα με τα διαθέσιμα στοιχεία συνδέονται με τη φθίνουσα απόδοση ορισμένων εγκεφαλικών κέντρων. Για την καθηγήτρια Λίντσεϊ Ντέιβις, πρόεδρο της βρετανικής Υπηρεσίας Δημόσιας Υγείας, αυτή η έρευνα μπορεί να αποτελέσει σημαντικό κίνητρο για τους νέους και τους μεσήλικους να φροντίζουν την υγεία τους όλο τον χρόνο και όχι για μερικές εβδομάδες κάθε Ιανουάριο.

 

ΚΟΡΥΦΗ

ΑΜΝΗΣΙΑ

 

Παροδική Σφαιρική Αμνησία Επιμέλεια: Μάρω Βακαλοπούλου

Η γυναίκα που έχασε λόγω στρες 17 χρόνια από τη ζωή της Πώς «ξύπνησε» από την τρομακτική εμπειρία της Παροδικής Σφαιρικής Αμνησίας Εκείνο το πρωινό του 1992 ήταν - ή φαινόταν - σαν όλα τα άλλα. Το μόνο διαφορετικό που έπρεπε να κάνει η 15χρονη Ναόμι Γιάκομπς ήταν να δώσει τον καλύτερο εαυτό της στις γενικές εξετάσεις. Το πρόβλημα για εκείνη ήταν ότι ο αιώνας είχε αλλάξει, το σχολείο το είχε τελειώσει προ πολλού, ήταν 32 ετών και μητέρα ενός 11χρονου αγοριού. Το χειρότερο όλων, δε, ήταν ότι τίποτε από όλα αυτά δεν υπήρχε στη μνήμη της. Το τελευταίο που θυμόταν ήταν ότι έπεσε να κοιμηθεί το περασμένο βράδυ με την εικόνα του αγοριού που ήταν ερωτευμένη.

Οι γιατροί διέγνωσαν αμέσως ότι η Ναόμι πάσχει από Παροδική Σφαιρική Αμνησία, μια σπάνια ασθένεια κατά την οποία διαγράφονται από τον εγκέφαλο οι συναισθηματικές αναμνήσεις, κυρίως λόγω έντονου στρες. Σήμερα, τρία χρόνια αφότου ξύπνησε στο «παρελθόν» και η μνήμη της έχει σταδιακά επανέλθει, η Ναόμι περιγράφει στο βιβλίο της με τον πλέον παραστατικό τρόπο πώς βίωσε αυτήν την τρομακτική εμπειρία. «Η πρώτη λαχτάρα μόλις ξύπνησα ήταν όταν κοιτάχτηκα στον καθρέφτη και αντίκρυσα μια γυναίκα με ρυτίδες», θυμάται. «Και ξαφνικά εμφανίστηκε εκείνο το αγόρι και άρχισε να με φωνάζει "μαμά". Τότε ήταν που άρχισα να ουρλιάζω και να κλαίω με αναφιλητά. Δεν ήξερα ποιος ήταν. Είχα την εντύπωση ότι δεν ήταν πολύ νεώτερός μου. Και βέβαια σε καμία περίπτωση δεν θυμόμουν ότι τον είχα γεννήσει».

Η Ναόμι δεν μπορούσε να συνειδητοποιήσει ότι είχε ένα κενό 17 ολόκληρων ετών από τη ζωή της, ότι δεν ήταν η δραστήρια, τολμηρή, θρασεία έφηβη που ονειρευόταν να κατακτήσει τον κόσμο αλλά μητέρα ενός αγοριού, το οποίο μάλιστα μεγάλωνε μόνη της καθώς είχε πρόσφατα χωρίσει. Τη στιγμή του μεγάλου πανικού, η Ναόμι αναζητούσε απεγνωσμένα τη δική της μητέρα…Ευτυχώς, η εννοιολογική μνήμη της λειτουργούσε απολύτως φυσιολογικά, γεγονός που σημαίνει ότι δεν ήταν tabula rasa, αλλά μπορούσε να θυμηθεί πράγματα που επαναλάμβανε όλα αυτά τα χρόνια μηχανικά. Ενώ λοιπόν ήταν σε θέση να οδηγήσει, το κινητό τηλέφωνο ή το Ιντερνετ ήταν απολύτως άγνωστες έννοιες για εκείνη, το απόλυτο μυστήριο.

Προτού ξεχάσει περίπου τη μισή ζωή της, η Ναόμι ζούσε στο Μάντσεστερ και είχε κέντρο ομοιοπαθητικής. Παράλληλα ήταν φοιτήτρια Ψυχολογίας κι εκείνη την περίοδο έδινε εξετάσεις για να πάρει το πτυχίο της. Ηταν την ίδια περίοδο που είχε χωρίσει από τον άνδρα της. Ολα αυτά, υποστηρίζουν οι θεράποντες γιατροί της, συνετέλεσαν στο να απολέσει τη μνήμη της. Επί της ουσίας, η μοναδική θεραπεία στην οποία μπορούσε να υποβληθεί ήταν να αφεθεί στην αγάπη και την ασφάλεια της οικογένειάς της, το οποίο και έκανε. Επειτα από οκτώ εβδομάδες η μνήμη της άρχισε να λειτουργεί πάλι φυσιολογικά, αλλά για να ανακτήσει ξανά όλα τα κομμάτια και να βάλει ξανά τη ζωή της σε μια σειρά η Ναόμι όργωσε όλα τα ημερολόγιά της και παλιές εφημερίδες.

Οι πρώτοι μήνες ήταν Γολγοθάς και για την ίδια, αλλά και για την καλύτερή της φίλη και για την αδελφή της, οι οποίες με ιώβεια υπομονή προσπαθούσαν να τη βάλουν ξανά στον κόσμο του facebook, του Google, του YouTube, αλλά και των πολέμων και της τρομοκρατίας. «Ηταν τραυματική εμπειρία. Με έκανε όμως να επανεκτιμήσω τη ζωή και να ακολουθήσω το παιδικό μου όνειρο: να γίνω συγγραφέας».

Η ασθενεια. Παροδική Σφαιρική Αμνησία (TGA) είναι ένας τύπος αιφνίδιας και προσωρινής απώλειας της μνήμης, η ανικανότητα του ανθρώπου να ανακαλέσει ευαίσθητες αναμνήσεις. Οι ερευνητές δεν έχουν καταλήξει ακόμη στα αίτια του φαινομένου, αξιολογούν ωστόσο ως πιο πιθανά τα καρδιαγγειακά ή επιληπτικά αίτια. Στις γυναίκες συνδέεται κυρίως με τον έντονο συναισθηματισμό, ενώ στους άνδρες με την έντονη φυσική δραστηριότητα. Το στρες ή οι πολύ τραυματικές εμπειρίες μπορεί να εντείνουν την εξέλιξή της. Παρουσιάζεται συνήθως μεταξύ των 56 και των 75 ετών.

ΠΑΡΟΔΙΚΗ ΣΦΑΙΡΙΚΗ ΑΜΝΗΣΙΑ «Κοιμήθηκα 32 ετών και ξύπνησα 15» Η ψυχολόγος Ναόμι Τζέικομπς χτυπήθηκε από μια σπανιότατη ψυχογενή αμνησία η οποία «σβήνει» χρόνια από τον εγκέφαλο, αλλά τώρα είναι καλά και γράφει βιβλίο για την περιπέτειά της

ΚΟΡΥΦΗ

ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ

Πώς εδραιώνονται οι αναμνήσεις; Βάρβογλης Χάρης  καθηγητής του Τμήματος Φυσικής του ΑΠΘ.

Αναρωτιέστε γιατί μαθαίνουμε καλύτερα όταν μετά τη μελέτη κοιμόμαστε; Οι έρευνες έχουν δείξει ότι ο ιππόκαμπος του εγκεφάλου λειτουργεί ως «αίθουσα αναμονής» των αναμνήσεων και, την ώρα του ύπνου, στέλνει τις σημαντικότερες απ’ αυτές στον φλοιό για μονιμότερη αποθήκευση

Η λειτουργία της μνήμης είναι μία από τις πιο πολύπλοκες λειτουργίες του ανθρώπινου εγκεφάλου και αποτελεί όχι μόνο τη βάση της καθημερινής δραστηριότητάς μας, αλλά και το  βασικό στοιχείο δημιουργίας της προσωπικότητάς μας. Είμαστε αυτό που θυμόμαστε. Τι φαγητό φάγαμε χθες το βράδυ; Με πόσα σίγμα γράφεται η θάλασσα; Σύμφωνα με το θεωρητικό μοντέλο που επικρατεί σήμερα, η κατηγορία της μνήμης που σχετίζεται με προσωπικές εμπειρίες (τι φαγητό φάγαμε) ονομάζεται επεισοδιακή μνήμη (episodic memory) και η κατηγορία της μνήμης που σχετίζεται με λέξεις και ονόματα ονομάζεται εννοιολογική μνήμη (semantic memory). Ο γνωστός έλληνας «εξερευνητής της σκέψης» Νίκος Λογοθέτης, διευθυντής του Τμήματος Φυσιολογίας των Γνωστικών Διαδικασιών στο Ινστιτούτο Μαξ Πλανκ για την Βιολογική Κυβερνητική, κατέγραψε για πρώτη φορά τη διαδικασία της διαλογής και της οριστικής αποθήκευσης στη μνήμη των γεγονότων.

Ιππόκαμπος: «αίθουσα αναμονής» για αναμνήσεις Η πρωτοποριακή ερευνητική δουλειά του καθηγητή Λογοθέτη επικεντρώθηκε στη μελέτη ενός φαινομένου που ονομάζεται ριπιδισμοί ή υψίσυχνες ταλαντώσεις (ripples) του ιππόκαμπου. Ο ιππόκαμπος είναι μια περιοχή στο κέντρο του εγκεφάλου και οι ριπιδισμοί του είναι ένα φαινόμενο που εμφανίζεται σε ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα. Συνίσταται σε μικρής διάρκειας και επαναλαμβανόμενες ηλεκτρικές ταλαντώσεις με συχνότητα της τάξεως των 100 Hz. Η σχέση του ιππόκαμπου με τη μνήμη είχε τεκμηριωθεί από πολλές έμμεσες παρατηρήσεις, μία από τις οποίες είναι το γεγονός ότι άτομα με βλάβες στον ιππόκαμπο δεν έχουν την ικανότητα να θυμούνται περιστατικά μετά τη βλάβη, ενώ θυμούνται πολύ καλά γεγονότα πριν από τη βλάβη. Επομένως η κρατούσα σήμερα θεωρία είναι ότι ο ιππόκαμπος παίζει στον εγκέφαλο τον ρόλο του «διαλογέα» των γεγονότων, τα οποία στη συνέχεια αποθηκεύονται στη «μόνιμη» μνήμη.

Αποκαλυπτήρια με λειτουργική μαγνητική τομογραφία Ο Νίκος Λογοθέτης, με πρωτοποριακά και εξαιρετικά λεπτά πειράματα, μπόρεσε να παρατηρήσει τον εγκέφαλο τη στιγμή ακριβώς που συμβαίνει αυτή η αποθήκευση. Η παρατήρηση έγινε δυνατή αφενός με τη βοήθεια ηλεκτροδίων εμφυτευμένων στον εγκέφαλο πιθήκων και αφετέρου με τη χρήση απεικονίσεων λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας (λΜΤ), η οποία δίνει μια κινούμενη εικόνα του εγκεφάλου εν ώρα λειτουργίας. Τα εντυπωσιακά αποτελέσματα του Νίκου Λογοθέτη και της ομάδας του δημοσιεύθηκαν στο τελευταίο τεύχος του περιοδικού «Nature», το οποίο θεωρείται ένα από τα δύο εγκυρότερα επιστημονικά περιοδικά στις θετικές επιστήμες. Με την ευκαιρία αυτή έθεσα στον καθηγητή Λογοθέτη μερικά ερωτήματα, τα οποία παραθέτω στη συνέχεια μαζί με τις απαντήσεις του.

Ποια ήταν η κρατούσα αντίληψη για τους ριπιδισμούς του ιππόκαμπου ως σήμερα; «Τα σήματα του ιππόκαμπου που ονομάζονται ριπιδισμοί έχουν παρατηρηθεί τόσο σε ζώα όσο και σε ανθρώπους. Οι παρατηρήσεις είχαν γίνει είτε με ηλεκτροεγκεφαλογραφήματα (που όμως έχουν χαμηλή διακριτική ικανότητα) είτε μέσω  ηλεκτροδίων που ήταν εμφυτευμένα στον εγκέφαλο ασθενών για τον εντοπισμό κέντρων που σχετίζονται με κρίσεις επιληψίας. Πολλές μελέτες σε ποντίκια είχαν δείξει ότι ο αριθμός των ριπιδισμών όταν κοιμόμαστε βαθιά (Slow Wave Sleep, SWS) εξαρτάται από το τι έχουμε μάθει προτού πάμε για ύπνο. Πειράματα σε ζώα είχαν δείξει ακόμη ότι αν κανείς καταστείλει τους ριπιδισμούς με ηλεκτρική διέγερση των ιστών του ιππόκαμπου, παρεμποδίζεται η μαθησιακή διαδικασία. Αλλοι ερευνητές είχαν πετύχει ταυτόχρονες καταγραφές από τον ιππόκαμπο και μερικές άλλες περιοχές του εγκεφαλικού φλοιού και είχαν δείξει ότι οι ριπιδισμοί συνδέονται με παροδική δραστηριότητα στον φλοιό. Επί τη βάσει τέτοιου είδους παρατηρήσεων είχε διατυπωθεί η θεωρία ότι οι ριπιδισμοί είναι δυνατόν να αποτελούν το σήμα του ιππόκαμπου που εμπεδώνει τη μνήμη. Κανένας ως σήμερα δεν είχε δει τι ακριβώς συμβαίνει στον υπόλοιπο εγκέφαλο, ενόσω ο ιππόκαμπος δημιουργεί τα σήματα των ριπιδισμών».

Ποιο είναι ακριβώς το πλεονέκτημα της ταυτόχρονης καταγραφής διαφορών δυναμικού με ηλεκτρόδια και λειτουργικής μαγνητικής τομογραφίας;

«Το πλεονέκτημα είναι ακριβώς ότι μπορέσαμε να δούμε αυτό που ανέφερα αμέσως πριν: τι συμβαίνει στον υπόλοιπο εγκέφαλο όταν εμφανίζονται οι ριπιδισμοί. Οι ερευνητές είτε κατέγραφαν ριπιδισμούς από ένα, δύο ή, το πολύ, τρεις περιοχές του εγκεφάλου είτε προσπαθούσαν να συνδέσουν εγκεφαλικές καταστάσεις, τις οποίες παρατηρούσαν με λειτουργική μαγνητική τομογραφία, με σήματα στα εγκεφαλογραφήματα τα οποία φαίνονταν να σχετίζονται με τη μνήμη. Η μέθοδος που αναπτύξαμε εμείς επιτρέπει τη μέτρηση ηλεκτρικών σημάτων από διάφορες περιοχές του ιππόκαμπου, ενόσω ταυτόχρονα παρατηρούμε καταστάσεις ενεργοποίησης ολόκληρου του εγκεφάλου μέσω λΜΤ υψηλής ανάλυσης».

Ποιο ήταν το βασικό αποτέλεσμα των ερευνών σας; «Το βασικό αποτέλεσμα ήταν ότι οι ριπιδισμοί παρατηρούνται κατά τη διάρκεια ορισμένων εγκεφαλικών "καταστάσεων" που δημιουργούνται από εκτεταμένα αυτοοργανούμενα δίκτυα, τα οποία περιλαμβάνουν διάφορες περιοχές του εγκεφάλου σχετικές με την επεξεργασία των αισθήσεων και το άρρηκτο ζεύγος μάθηση-μνήμη. Κατά τη διάρκεια αυτής της κατάστασης ο ιππόκαμπος "εκπαιδεύει" τον φλοιό, στέλνοντας σε αυτόν σήματα υψηλής πολυπλοκότητας, με βάση τα οποία ο φλοιός αναπτύσσει συνάψεις μεταξύ των κυττάρων του (τα οποία ονομάζονται νευρώνες), οι οποίες αποτελούν τον τρόπο με τον οποίο ο φλοιός υλοποιεί αυτό που ονομάζουμε "μνήμη". Ο φλοιός είναι λίγο "αργός" και χρειάζεται αρκετές επαναλήψεις για να καταγράψει οριστικά ένα γεγονός (εξ ου και το ρητό "επανάληψη μήτηρ μαθήσεως"). Αυτό είναι καλό για εμάς, επειδή αλλιώς θα καταγράφονταν μόνιμα δισεκατομμύρια άχρηστα γεγονότα και η μνήμη μας θα πλημμύριζε σε πολύ μικρή ηλικία. Οταν μαθαίνουμε κάτι, η πληροφορία αποθηκεύεται προσωρινά στον ιππόκαμπο. Την πρώτη φορά που πέφτουμε σε βαθύ ύπνο μετά την προσωρινή αποθήκευση, ο ιππόκαμπος αναπαράγει τη μορφή της δραστηριότητας των νευρώνων που υπήρχε κατά τη διάρκεια της αρχικής επεξεργασίας της πληροφορίας. Αν αυτό συμβεί αρκετές φορές, τότε ο φλοιός αρχίζει να μεταβάλλει την ισχύ των συνάψεων σε διάφορες συνδέσεις και τελικά η πληροφορία καταγράφεται μόνιμα στον φλοιό. Ετσι ο ιππόκαμπος προσπαθεί να εκπαιδεύσει τον φλοιό. Αλλά αυτή η εκπαίδευση δεν θα ήταν επιτυχής αν την ίδια στιγμή εγκεφαλικές περιοχές που σχετίζονται με τις αισθήσεις έστελναν και αυτές σήματα. Αυτό λοιπόν που διαπιστώθηκε για πρώτη φορά είναι ότι ο "διάλογος" ιππόκαμπου - φλοιού λαμβάνει χώρα σε χρονικές περιόδους όπου όλος ο μηχανισμός επεξεργασίας αισθημάτων και προσωρινής μνήμης είναι προσωρινά ανενεργός».

Ποιες ήταν οι δυσκολίες που έπρεπε να υπερνικήσετε κατά τη διάρκεια αυτής της έρευνάς σας; «Πέρα από τις αμέτρητες βελτιώσεις στη λΜΤ και στην τοποθέτηση των εμφυτευμένων ηλεκτροδίων, υπήρχε ένα σημείο εξαιρετικά λεπτό. Να καταγράψουμε ασθενή σήματα 50-100 εκατομμυριοστών του volt, όταν στην ακίδα του εμφυτεύματος εμφανίζονται τάσεις της τάξεως των 50 volt λόγω της ηλεκτρομαγνητικής επαγωγής που προκαλεί το μεταβαλλόμενο μαγνητικό πεδίο της λΜΤ! Για τον σκοπό αυτόν αναπτύξαμε ένα ολόκληρο πρωτότυπο σύστημα αντιστάθμισης, που παίρνει υπόψη του ακόμη και τις αλληλεπιδράσεις μεταξύ ηλεκτροδίων κατά τη διάρκεια των ισχυρών μεταβολών του ηλεκτρομαγνητικού πεδίου».

Αξίζει να σημειωθεί ότι, πέρα από τη δημοσίευση στο «Nature», η παραπάνω εργασία παρουσιάστηκε κατά τη διάρκεια προσκεκλημένης ομιλίας του Νίκου Λογοθέτη στο πρόσφατο παγκόσμιο συνέδριο Νευροεπιστημών της Νέας Ορλεάνης.

 

ΜΕΤΥΡΑΠΟΝΗ, PROPRANOLOL, BDNF, ΟΥΣΙΕΣ ΠΟΥ ΚΑΤΑ ΤΟΥΣ ΕΠΙΣΤΗΜΟΝΕΣ ΔΙΑΓΡΑΦΟΥΝ ΔΥΣΑΡΕΣΤΕΣ ΑΝΑΜΝΗΣΕΙΣ

Και ας πάν' στην ευχή τα παλιά... Της ΙΩΑΝΝΑΣ ΝΙΑΩΤΗ

Στο ποίημα του Πόουπ «Eloisa to Abelard», η ηρωίδα μιας τραγικής ιστορίας αγάπης βρίσκει παρηγοριά μόνο όταν καταφέρει να ξεχάσει τον αγαπημένο της. Στην ταινία επιστημονικής φαντασίας «Η αιώνια λιακάδα ενός καθαρού μυαλού» ο Τζόελ και η Κλέμεντιν «σβήνουν», σε μια ειδική κλινική, από το μυαλό τους τις αναμνήσεις της σχέσης τους. Η ιδέα της διαγραφής δυσάρεστων αναμνήσεων μοιάζει σήμερα, σύμφωνα με τους επιστήμονες, πιο αληθινή από ποτέ. Ομως, η μνήμη είναι στενά συνδεδεμένη με την ταυτότητα του ατόμου. Είναι η ιστορία του, όσο επώδυνη κι αν είναι... (φωτ. ΑΠΕ) Ταξιδεύοντας από το χώρο της ποίησης και της λογοτεχνίας στη μεγάλη οθόνη, η ιδέα για τη διαγραφή των δυσάρεστων αναμνήσεων μοιάζει σήμερα πιο αληθινή από ποτέ.

Δεν είναι η πρώτη φορά που γίνονται δημοσιεύσεις για το χάπι... που στέλνει περίπατο τις κακές αναμνήσεις, με στόχο τη βοήθεια ατόμων που πάσχουν από μετα-τραυματικό στρες.

Τον τελευταίο καιρό όμως οι επιστήμονες υποστηρίζουν ότι «βρίσκονται μόλις ένα βήμα» από τη δημιουργία ενός τέτοιου σκευάσματος, ενώ ενισχύεται και η διαλεκτική για τους τρόπους χειραγώγησης των ανθρώπων με τη δημιουργία του.

Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Μόντρεαλ και του Κέντρου Μελετών για το Στρες πραγματοποίησαν μελέτη με συμμετοχή εθελοντών και διαπίστωσαν ότι η ουσία μετυραπόνη έχει τη δυνατότητα να «σβήνει» από το μυαλό πρόσφατες αρνητικές εμπειρίες και συναισθήματα πόνου.

Οπως αναφέρεται στην επιθεώρηση «Journal of Clinical Endocrinology & Metabolism», η μετυραπόνη μπλοκάρει την ορμόνη που σχετίζεται με το στρες και απαλύνει τα αρνητικά φορτισμένα συναισθήματα που συνοδεύουν τις άσχημες αναμνήσεις.

Φάρμακο κατά αναμνήσεων Αντίστοιχη φέρεται να είναι και η δράση του φαρμάκου Propranolol (της κατηγορίας beta-blocker), σύμφωνα με ερευνητές του Πανεπιστημίου του Αμστερνταμ. Στο πόρισμά τους αναφέρουν ότι το φάρμακο, που επιδρά στους νευρώνες του εγκεφάλου, εξαφάνισε σε σημαντικό βαθμό τις τρομακτικές αναμνήσεις από αράχνες που είχε μια ομάδα εθελοντών που πήρε το χάπι.

Συνάδελφοί τους από το Πουέρτο Ρίκο εκθειάζουν τον παράγοντα BDNF, μια πρωτεΐνη που παράγεται φυσικά από το ανθρώπινο σώμα και επηρεάζει τη μνήμη. Υποστηρίζουν ότι η ουσία κάνει «rewind» στο μηχανισμό μνήμης του ασθενούς σβήνοντας μόνο τις κακές αναμνήσεις.

Εν τω μεταξύ το «ηθικό» θέμα της χρήσης ενός τέτοιου φαρμάκου εξετάζει ομάδα Αμερικανών νομικών σε έκθεσή τους που δημοσιεύεται στο «Nature». Ο Ανταμ Κόλμπερ, καθηγητής Νομικής του Πανεπιστημίου του Μπρούκλιν, υποστηρίζει ότι οι κοινωνίες και φυσικά οι κυβερνήσεις θα πρέπει να στηρίξουν τις έρευνες, υπογραμμίζοντας ότι οι φόβοι για «φαρμακευτική χειραγώγηση της μνήμης» είναι υπερβολικοί. Την ίδια στιγμή όμως επιτροπή βιοηθικής του Κογκρέσου εμμένει σε πόρισμά της (2003) σύμφωνα με το οποίο η μνήμη είναι στενά συνδεδεμένη με την ταυτότητα του ατόμου, οπότε και η επιλεκτική διαγραφή τμήματός της ενδέχεται να είναι καταστροφική.

 

ΚΟΡΥΦΗ

Οι σκέψεις, οι λέξεις και οι πράξεις γυρίζουν πάλι σε μαςΟι σκέψεις, οι λέξεις και οι πράξεις γυρίζουν πάλι σε μας

Η Ζωή είναι ένα παιγνίδι με μπούμερανγκ.
Οι σκέψεις, οι λέξεις και οι πράξεις μας
γυρίζουν σε μας αργά ή γρήγορα, με καταπληκτική ακρίβεια.

Αυτό το είπε η Florence Scovel Shinn και είχε δίκιο. Έτσι λοιπόν πριν σκεφτείς, ή πεις οτιδήποτε, φαντάσου πως θα ήταν να λάβεις αυτό που στέλνεις.

Μετά πήγαινε ένα βήμα παραπέρα. Αποφάσισε από πριν τι θα ήθελες να λάβεις… και μετά πρόσφερέ το.

Κάνε το σκόπιμα. Δώσε, ή βοήθησε να έρθει στην ζωή κάποιου άλλου, αυτό που επιθυμείς να βιώσεις τώρα.

Μετά… παρακολούθησε την μαγεία να ξετυλίγεται…

Oμάδα της Ανθρωπότητας Ελλάδας

 

Ο Νόμος της σκέψης

Καθημερινά όλοι οι άνθρωποι , πλην ελαχίστων περιπτώσεων όπως θα δούμε παρακάτω, αφήνουμε το μυαλό μας ελεύθερο να πετάει σαν την πεταλούδα από σκέψη σε σκέψη. Από την στιγμή που θα ανοίξουμε τα μάτια και θα καλωσορίσουμε το καινούριο πρωινό θα αναλωθούμε σε διάφορες δραστηριότητες επίπονες ή ευχάριστες μέχρι την ώρα που θα ταξιδέψουμε και πάλι στην χώρα των ονείρων, όλο αυτό το διάστημα το μυαλό μας τριγυρίζει αδιάκοπα και ανεξέλεγκτα στο παρελθόν, σε γλυκές ή πικρές θύμισες, αναζητά εικόνες απ’ το μέλλον με χαρά ή με φόβο έχοντας μόνιμα την τάση να δραπετεύει από το παρόν ,απ’ το σήμερα απ’ το τώρα. Ακόμη κι όταν είμαστε χαρούμενοι για κάτι που μας συνέβη την παρούσα στιγμή ο νους θα ξεγλιστρήσει και θα ψάξει να χαθεί μακριά με την πρώτη ευκαιρία για να αναπολήσει παρόμοιες περιπτώσεις. Όταν είμαστε λυπημένοι ή αγχωμένοι τότε είναι βέβαιο ότι θα αφεθούμε να μας περιπλανήσει σε άλλα μονοπάτια λιγότερο ευχάριστα ή να μας παρασύρει μέσα στον φόβο για ένα αβέβαιο ή δυσάρεστο μέλλον.

Τελικά τι είναι η σκέψη και γιατί έχει απλώσει τον ιστό της μέσα στον ανθρώπινο νου; Είναι απλά ένας μηχανισμός ασφαλείας που ενεργοποιείται απ’ τον εγκέφαλο μας για να μας προστατέψει; Ή μήπως είναι ένα εργαλείο που μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε προς όφελος μας ελέγχοντας συνειδητά την λειτουργία του.

Η σκέψη είναι σαν ένα εκκρεμές που πάλλεται, άλλοτε σε περιοχές χαράς και ευτυχίας και άλλοτε σε σκοτεινά μονοπάτια φόβου, άγχους και απαισιοδοξίας πότε πίσω σε παλιές στιγμές πότε μπροστά σε μια πιθανή μελλοντική κατάσταση. Το σίγουρο είναι πως όταν λειτουργεί σπάνια εστιάζεται σε κάτι που γίνεται στο παρόν. Η σκέψη όταν κινείται πάλλεται μεταξύ παρελθόντος και μέλλοντος, την μια για να αναπολήσει και την άλλη για να ονειροπολήσει. Όλη της η δουλειά απλώς να δραπετεύσει απ’ το παρόν.

Αυτό όμως που δεν γίνεται εύκολα αντιληπτό από εμάς τους ίδιους είναι πως καθώς αυτή η αράχνη πλέκει τον ιστό της στην πραγματικότητα υφαίνει και την ίδια την ζωή μας. Δημιουργεί το αύριο που θα συναντήσουμε και έχει πλάσει το σήμερα που ζούμε. Αργότερα τελειώνοντας την ανάγνωση αυτού του κειμένου αν κοιτάξουμε στο παρελθόν μας θα κατανοήσουμε καλύτερα τον ρόλο των σκέψεων ως προς την διαμόρφωση της ζωής που ζήσαμε.

Η σκέψη σαν διαδικασία είναι ένας μηχανισμός του νου που μπαίνει σε δράση για την λήψη αποφάσεων, κατανόησης γεγονότων, δημιουργίας έργων και πράξεων.

Η σκέψη είναι ένα όχημα αναπόλησης του παρελθόντος και αναπαριστά με κάθε λεπτομέρεια σκηνές που έχουμε ζήσει. Σαν ένα τηλεκοντρόλ που βάζει σε ενέργεια το βίντεο της μνήμης μας όπου είναι καταγεγραμμένα όλα όσα έχουμε βιώσει. Είναι επίσης ένας άριστος σκηνοθέτης που με μεγάλη μαεστρία στήνει σκηνές από το μέλλον στο κινηματογραφικό στούντιο του ανθρώπινου εγκεφάλου, ανάλογα με τις επιθυμίες αλλά και τους φόβους που φωλιάζουν στην ψυχή του καθενός.

Η σκέψη έχει δυναμική ενέργεια και μπορεί να μεταβιβασθεί από ένα ανθρώπινο νου που κατέχει αυτή τη ικανότητα σε άλλους οι οποίοι είτε γίνονται συνειδητοί δέκτες ή ασυνείδητοι νιώθοντας απροσδιόριστα μέσα τους μια παράξενη αίσθηση πως κάποιος θα τους τηλεφωνήσει ή θα λάβουν νέα του κλπ.

Οι σκέψεις είναι ο σπόρος που φυτεύουμε ασυνείδητα μέσα στο χωράφι του υποσυνείδητου μας και όπως πολύ καλά ξέρουμε, ότι σπείρεις θα θερίσεις.

Αυτός είναι ο πρώτος συμπαντικός νόμος που είναι αιώνια σε ισχύ από τότε που ο άνθρωπος πάτησε πάνω στην γη. Άλλοι έχουν μιλήσει για την δύναμη της σκέψης , άλλοι έχουν διαπιστώσει πως είμαστε αυτό που σκεφτόμαστε. Το βέβαιο είναι πως είτε το πιστεύουμε είτε όχι ο νόμος λειτουργεί και καλά θα κάνουμε να τον γνωρίσουμε να κατανοήσουμε πως λειτουργεί και να πράξουμε με συνειδητό τρόπο.

Όσο διαρκεί από μέρους μας η άγνοια αυτής της συμπαντικής αρχής απλά είμαστε έρμαιο της απόλυτης δύναμης της. Φερόμαστε και αγόμαστε ανάλογα με την πλευρά που έχει σταθεί περισσότερο καιρό το εκκρεμές των σκέψεων μας. Αν οι σκέψεις μας είναι γεμάτες χαρά και αισιοδοξία, αν καθημερινά το χαμόγελο λαμποκοπά στο πρόσωπο μας επειδή όλα πάνε καλά, αν δεν τρυπώσει κάποιο μαύρο κοράκι να φάει τις θετικές μας σκέψεις, τότε κάθε μέρα θα είναι γιορτή. Στη αντίθετη περίπτωση που όλα γύρω μας φαίνονται μαύρα και στο μυαλό μας μόνιμα βουίζουν αρνητικές και απαισιόδοξες σκέψεις κάθε μέρα θα μας βυθίζει όλο και πιο πολύ σε ένα βούρκο από θλίψη και οδύνη.

Όταν αντιληφθούμε πως αυτός ο νόμος υπάρχει, δουλεύει ,δημιουργεί με τα υλικά που του δίνουμε εμείς την κάθε στιγμή μας με το κάθε μας όνειρο, φωτεινό ή μαύρο, πλάθει το αύριο μας και μας στέλνει στον παράδεισο ή στη κόλαση τότε θα μπορέσουμε να πάρουμε στα χέρια μας τα χαλινάρια αυτού του άγριου αλόγου και θα καλπάσουμε εκεί που η καρδιά μας πραγματικά λαχταράει να βρεθεί.

Φαντάζει περίεργο, ίσως απίστευτο. Οι πιο πολλοί ανάμεσα μας θα γελάσουν κοροϊδευτικά, θα κουνήσουν αποδοκιμαστικά το κεφάλι τους και θα αφήσουν γι άλλη μια φορά την μοίρα τους στην τύχη.

Είναι όμως γεγονός και πρέπει να εκμεταλλευτούμε έξυπνα για το καλό μας τον νόμο αυτό. Πρέπει να κατανοήσουμε ότι η σκέψη δημιουργεί. Όλα τα ανθρώπινα επιτεύγματα που βλέπουμε γύρω μας είναι αποτελέσματα δημιουργικής σκέψης. Τίποτε δεν έπεσε απ’ τον ουρανό. Απλά κάποιοι άνθρωποι αντιληφθήκανε , κατανοήσανε πως λειτουργούν κάποιοι άλλοι νόμοι της φύσης όπως ο ηλεκτρισμός, η βαρύτητα ο μαγνητισμός κλπ. Ακόμη όμως κι αυτοί οι μεγάλοι εφευρέτες συνειδητά ή ασυνείδητα κάνανε χρήση του νόμου της σκέψης. Δημιουργήσανε κάτι στον υλικό μας κόσμο πλάθοντας το πρώτα στον άυλο κόσμο των σκέψεων. Κάπως έτσι δημιουργούμε καθημερινά την επόμενη μας ημέρα και κατ’ επέκταση το μέλλον μας.

Κάνουμε σκέψεις οι οποίες δημιουργούν καταστάσεις και χωρίς να καταλάβουμε το πώς και το γιατί βρισκόμαστε να τις ζούμε , να τις βιώνουμε όπως ακριβώς τις είχαμε σκεφτεί.

Υπάρχει ένα μεγάλο πλήθος κόσμου που πιστεύει ότι αν όχι όλα όσα ζούμε αλλά τουλάχιστον τα περισσότερα οφείλονται στο κάρμα του καθενός από εμάς, στην ειμαρμένη ή το πεπρωμένο όπως συνηθίζουμε να λέμε και συνεπώς δεν είναι δυνατό να αλλάξουμε κάτι από το σενάριο της ζωής. Ένα σενάριο που γράφτηκε στα άστρα για μας και θα το ζήσουμε όπως και να έχει. Ο νόμος του κάρμα είναι ισχυρός και θα μιλήσουμε αργότερα γι αυτόν, αυτό όμως που πρέπει να τονίσουμε έντονα σ’ αυτό το σημείο είναι πως ένας ισχυρός νόμος μπορεί να αλλάξει χρησιμοποιώντας έναν ισχυρότερο κι ο νόμος της σκέψης είναι ένας απ’ αυτούς. Εξάλλου η σκέψη είναι η μια απ’ τις τρεις αιτίες στην διαμόρφωση του κάρμα( σκέψη, λόγος, πράξη), συνεπώς ο έλεγχος της παρουσιάζει τεράστιο ενδιαφέρον ακόμη και γι αυτό.

Υπάρχει επίσης μια άλλη θεωρεία που ισχυρίζεται πως δεν πρέπει να αλλάζουμε το κάρμα μας χρησιμοποιώντας τέτοια μέσα, αλλά θα απαντήσουμε πως κι αυτό το κάρμα δημιουργήθηκε από καλές ή κακές σκέψεις και πράξεις μιας άλλης ζωής. Το κάρμα δεν δίνεται σε κανέναν για τιμωρία από μίσος ή κακία, είναι παραλείψεις ή αρνητικές ενέργειες που εμείς οι ίδιοι πραγματοποιήσαμε στο παρελθόν.

Η μαγική δύναμη που κρύβει μέσα της μια σκέψη είναι ικανή να αλλάξει την ζωή μας αλλά και το κάρμα μας. Αυτό ως τώρα ήταν κοινό μυστικό μόνο κάποιων μυημένων και αν κάποιος ερευνήσει καλά τις γραφές θα βρει ξεκάθαρους υπαινιγμούς για τις γνώσεις που κατείχαν κάποιοι στο παρελθόν, μια γνώση που φυλάχτηκε καλά μέσα σε παραβολές και υπονοούμενα ώστε να μη πέσει στα χέρια αδαών ή άπληστων. Μη πετάτε τα μαργαριτάρια στα γουρούνια έλεγε ο Ιησούς στους μαθητές του και σίγουρα δεν μιλούσε για κοσμήματα αλλά ακριβώς για κάποιες ισχυρές μυστικές γνώσεις.

Όπως κάθε νόμος έτσι κι αυτός απαιτεί μια συμπεριφορά. Αυτή ακριβώς την συμπεριφορά επιβραβεύει ή τιμωρεί. Αυτό θα συμβαίνει στους αιώνες των αιώνων είτε μας αρέσει είτε όχι, είτε θα το πιστέψουμε είτε όχι. Αυτός θα λειτουργεί και θα είναι στην διάθεση μας για το καλό και για το κακό.

Ο τρόπος που μπορούμε να τον εκμεταλλευτούμε για να δημιουργήσουμε ένα ευτυχισμένο αύριο όπως πραγματικά θα θέλαμε να το ζήσουμε είναι απλός. Πολλές φορές θα φανεί σα να παίζουμε ένα παιγνίδι σαν κι αυτό που παίζαμε παιδιά. Ένα κρυφτό στις γειτονιές μόνο που τώρα αντί για τους φίλους μας θα κρυβόμαστε απ’ τις αναποδιές και τις κακοτυχίες της ζωής. Θα ξεγελάμε τα προβλήματα και θα έχουμε μυστικά ραντεβού με την χαρά και την επιτυχία.

Ας δούμε λοιπόν μια μυστική συνταγή με σίγουρη επιτυχία, μια συνταγή που αν την ακολουθήσουμε πιστά πραγματικά θα αλλάξουμε την ζωή μας ή αν μας αρέσει όπως είναι θα την κρατήσουμε για πάντα έτσι.

Πρώτα θα εστιάσουμε σε όσους αντιμετωπίζουν δυσκολίες ή ατυχίες στην καθημερινή τους ζωή και είναι μπλεγμένοι στα δίχτυα αρνητικών σκέψεων.

Η περίπτωση αυτή θεωρητικά είναι η πιο δύσκολη αφού κάθε μόριο έχει ποτιστεί από άσχημες σκέψεις και οι συνεχόμενες αναποδιές βυθίζουν το άτομο ολοένα και περισσότερο στο τέλμα.

Πρώτο μέλημα μας είναι να σταματήσουμε το εκκρεμές των σκέψεων μας και στην συνέχεια να το ταλαντώσουμε στην θετική πλευρά. Βασικό κλειδί για αυτή την διεργασία είναι ο καθημερινός διαλογισμός. Πρέπει έστω και για δέκα λεπτά μέσα στην μέρα και καλύτερα το πρωί διαφορετικά λίγο πριν κοιμηθούμε το βράδυ να χαλαρώνουμε το σώμα σε μια βολική στάση, να πάρουμε μερικές βαθιές αναπνοές εισπνέοντας και εκπνέοντας βαθιά. Προσπαθούμε να αποβάλλουμε μ’ αυτό τον τρόπο το άγχος της ημέρας και το βάρος που μας σφίγγει το στομάχι και το στήθος. Αφήνουμε στην συνέχεια την αναπνοή μας να βρει τον φυσιολογικό της ρυθμό και κλείνουμε τα μάτια. Αν περνάνε άσχημες σκέψεις απ’ το μυαλό μας τις αφήνουμε χωρίς να μπούμε στην διαδικασία ανάλυσης ή διαλόγου. Αυτές τις στιγμές προέχει να αδειάσουμε το μυαλό μας εντελώς από οτιδήποτε μας απασχολεί ακόμη κι αν αυτό μοιάζει ευχάριστο. Ο λόγος είναι πως δεν είμαστε ακόμη έτοιμοι να τις ελέγχουμε και είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα ακολουθήσουν στην συνέχεια και άσχημες.

Αν μας δυσκολεύει να αδειάσουμε το μυαλό μας και αυτό στην αρχή είναι λογικό, μπορούμε με ανοιχτά μάτια να συγκεντρώσουμε την προσοχή μας στην φλόγα ενός αναμμένου κεριού, έτσι ώστε να παγιδέψουμε τον νου σε ένα σημείο και να τον κρατήσουμε απασχολημένο εκεί.

 

Όσο περνούν οι μέρες και εμείς εκπαιδεύουμε τον εαυτό μας με αυτή την διαδικασία, θα καταφέρουμε να δούμε πόσες σκέψεις έρχονται και φεύγουν μέσα μας με μοναδικό σκοπό να μη μας αφήσουν να ηρεμήσουμε. Με τον καιρό και εφόσον επιμείνουμε τα πράγματα θα αλλάξουν θα είμαστε σε θέση πολύ εύκολα να διώχνουμε κάθε ανεπιθύμητη σκέψη που θα προσπαθεί να γίνει εμμονή.

 

Όταν νιώσουμε ότι φθάσαμε σ’ αυτό το επίπεδο είναι η ώρα να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε θετικά. Πρέπει να πιστέψουμε ότι έχουμε κάθε δικαίωμα στη χαρά και την ευτυχία. Ο φόβος και η άρνηση είναι το όπλο που προσπαθεί να σκοτώσει τα όνειρα μας και εμείς έχουμε μια αλεξίσφαιρη ασπίδα, αρκεί μόνο να την φορέσουμε και να δείξουμε με πλήρη αδιαφορία ότι δεν μας φοβίζει τίποτε πια.

 

Η ασπίδα αυτή είναι η θετική σκέψη. Όταν την βάλουμε πάνω μας τότε ο συμπαντικός νόμος θα μας προσφέρει τα δώρα του.

Οι καθημερινές δυσκολίες της ζωής και όλα όσα ακούμε γύρω μας προσπαθούν να μας γονατίσουν. Αυτά δεν είναι δώρα του νόμου, είναι ο λάθος χειρισμός του από τους συνανθρώπους μας, απ’ αυτούς που δεν ξέρουν την χρήση του και ζουν δίπλα μας βιώνοντας τις αρνητικές σκέψεις που άφησαν να φυτρώσουν στο μυαλό τους.

Όλοι οι γεωργοί επιθυμούν μια πλούσια και ποιοτική σοδειά. Φροντίζουν και προστατεύουν τα χωράφια τους από κάθε ζιζάνιο και λαίμαργο πτηνό που προσπαθεί να τους την καταστρέψει. Ξέρουν καλά ότι αν μείνουν άπραγοι όλο τους το βιος θα απαξιωθεί. Αναρωτιέται λοιπόν κανείς γιατί αφήνουν κάποιοι άνθρωποι αυτές τις αρπακτικές και λαίμαργες σκέψεις να κατατρώγουν και να ρουφούν κάθε ικμάδα ενέργειας και ευτυχίας διαμορφώνοντας την ζωή γύρω τους.

Είναι η ώρα να απαλλαγούμε όλοι απ’ αυτές τις κάργιες που φτερουγίζουν μέσα στο μυαλό μας και να αφήσουμε να αναδυθεί το φως στην ψυχή μας.

Είναι αναγκαίο τώρα να κατανοήσουμε και να παραδεχτούμε την ύπαρξη του συμπαντικού αυτού νόμου και να αλλάξουμε τρόπο σκέψης για να αλλάξει και η ζωή μας. Επιτέλους πρέπει να κατανοήσουμε ότι η σκέψη δημιουργεί, έχει την δύναμη να το κάνει ή ακόμη καλύτερα αυτή είναι η δημιουργική σπίθα μέσα μας και δρα εν γνώσει μας ή εν αγνοία μας. Αυτή φταίει για όλα, γι αυτά που ζήσαμε γι αυτά που ζούμε και θα ζήσουμε αυτή κατά το ένα τρίτο φταίει για το κάρμα μας.

Όλοι οι πετυχημένοι άνθρωποι στον πλανήτη μας έχουν μόνιμα στραμμένο τον νου σε θετικές σκέψεις. Όλο και κάποιος τέτοιος βρίσκεται δίπλα σας. Παρακολουθήστε τον τρόπο που σκέφτεται και θα διαπιστώσετε πως σκέφτεται μόνο θετικά. Ίσως εύλογα κάποιος από εσάς σκεφτεί ότι το πετυχημένο παρελθόν αυτών των ανθρώπων τους έδωσε το δικαίωμα να είναι θετικοί σε κάθε τους βήμα. Σύμφωνοι, κάθε συμπεριφορά έχει και μια βάση και αναβλύζει από μια πηγή. Όταν το ξεκίνημα είναι θετικό υπάρχει μεγάλη σιγουριά και αισιοδοξία για την συνέχεια της πορείας. Αν όμως συμβαίνει το αντίθετο, τότε οι αρνητικές σκέψεις ριζώνουν για τα καλά.

Εδώ ακριβώς είναι που πρέπει να προσέξουμε κάτι πολύ σημαντικό. Όσοι από εμάς αντιδράσουν θετικά σε κάθε δοκιμασία, όσοι αποφασίσουν να διώξουν απ’ το μυαλό τους τις μαύρες σκέψεις που σαν φορτωμένα σύννεφα απειλούν να φέρουν την καταιγίδα στην ζωή μας, τότε είναι βέβαιο πως σαν καλοί καπετάνιοι θα βρούμε το απάνεμο λιμάνι που αναζητούμε.

Δοκιμασίες υπάρχουν για όλους μας, πλούσιους ή φτωχούς , ευτυχισμένους ή δυστυχισμένους χωρίς καμιά εξαίρεση. Η διαφορά είναι πως άλλοι ορθώνουν ανάστημα ενώ άλλοι σκύβουν το κεφάλι με συνέπεια οι πρώτοι να ανακάμπτουν και οι δεύτεροι να βουλιάζουν στον βυθό.

Το πλεονέκτημα με τον νόμο της σκέψης είναι ότι στην διάσταση που ζούμε τα αποτελέσματα καλά ή άσχημα δεν εκδηλώνονται άμεσα. Μεσολαβεί ένα διάστημα ασφαλείας μέχρι την στιγμή που μια σκέψη θα πάρει υλική μορφή και θα παρουσιασθεί στην ζωή μας. Ας δούμε την κατάσταση αυτή σαν ένα ακόμη προστατευτικό μέσο καθώς η τρίτη διάσταση στην οποία ζούμε λειτουργεί με άλλα δεδομένα ως προς τον χρόνο και έτσι τα αποτελέσματα αργούν να φανούν μπροστά μας παρόλο που στο αστρικό πεδίο των σκέψεων που βρίσκεται στην πέμπτη διάσταση έχει ήδη δημιουργηθεί. Φανταστείτε τι θα συνέβαινε αν υλοποιούσαμε αυτόματα κάθε μας σκέψη. Πέρα από τα χειρότερα γεγονότα θα συγκεντρώναμε δίπλα μας τα πιο απίθανα πράγματα ανεξαιρέτως μεγέθους και κάλους. Αυτό όμως όπως θα διαπιστώσουμε παρακάτω λειτουργεί, τουλάχιστον για την εποχή που ζούμε, για καλό μας αν και πολλές φορές η καθυστερημένη φαινομενικά υλοποίηση μια θετικής σκέψης μας βάζει σε αμφιβολίες και αυτό μπορεί να μας κυλήσει σε απογοητεύσεις και αρνητικές σκέψεις.

Όμως παρά την τεχνολογική ανάπτυξη της ανθρώπινης κοινωνίας μας και την πρόοδο του πολιτισμού μας δεν είμαστε έτοιμοι να κρατάμε άδειο τον νου από σκέψεις ή να τις στρέφουμε μόνο για το καλό όλων μας. Με δεδομένη την υπάρχουσα κοινωνική κατάσταση στην οποία ο υλισμός και η αδιαφορία για τον συνάνθρωπο μας είναι το κυρίαρχο σημείο, η καθυστερημένη τρόπον τινά εμφάνιση των σκέψεων μας στο υλικό- φυσικό πεδίο είναι ένα σημαντικό αβαντάζ.

Έχουμε τον χρόνο να αλλάξουμε τις σκέψεις μας εφόσον αυτές τείνουν να γίνουν ή είναι αρνητικές και να αποφύγουμε κάθε δυσάρεστη συνέπεια. Στην άλλη περίπτωση που οι θετικές σκέψεις είναι μόνιμα στο μυαλό μας αυτό που έχουμε να κάνουμε είναι να τις διατηρήσουμε έτσι. Αναρωτιέστε τώρα πως μπορεί να αλλάξει κάτι που όπως είπαμε και παραπάνω έχει ήδη πάρει μορφή στο αστρικό. Λογικά θα έπρεπε να την βιώσουμε έστω και με τα δικά μας δεδομένα αντίληψης του χρόνου. Λοιπόν χρόνος υπάρχει, όχι όμως για την δημιουργία μια μορφής στο αστρικό, εκεί γίνεται αυτόματα όταν εκδηλώσουμε μια σκέψη, αλλά μέχρι να γίνει αντικείμενο αυτού του κόσμου που ζούμε χρειάζεται την ενέργεια μας για να εμφανιστεί μπροστά μας. Αυτή η ενέργεια είναι η συνεχής και επίμονη επανάληψη της ίδιας σκέψης συνεπικουρούμενη από το συναίσθημα που την συνοδεύει. Αυτό το διάστημα που το αντικείμενο που δημιούργησε η σκέψη μας αναζητά και απορροφά ενέργεια από τον πλάστη της, δηλαδή εμάς, μοιάζει σε μας σαν μια χρονοκαθυστέρηση. Όλο αυτό το φαινόμενο συμβαίνει ακριβώς γιατί δεν είμαστε εμείς απόλυτα σίγουροι γι αυτό που σκεφτόμαστε , δεν είμαστε συνειδητοί όταν το κάνουμε αλλά αφήνουμε τον νου να αναμοχλεύει τις σκέψεις μας και να κινεί το εκκρεμές. Φερόμαστε σαν χαμένοι μέσα στις σκέψεις μας και δεν έχουμε κατανοήσει ακόμη πως λειτουργεί αυτό το εργαλείο και πως πρέπει να το χρησιμοποιήσουμε υπέρ μας. Είναι λοιπόν λογικό πως στα πρώτα βήματα συνειδητής χρήσης της δημιουργικής σκέψης να μας φανεί πως αργοπορούν τα αποτελέσματα. Αφεθείτε χαλαροί και ελεύθεροι και γίνεται δεκτικοί. Όπως πολύ σοφά υποστηρίζει ο μεγάλος Ψυχολόγος Γουέην Ντύερ στο ομώνυμο βιβλίο του χρησιμοποιώντας σαν τίτλο αυτό που έλεγε ο Ιησούς «Πίστεψε το και θα το δεις».

Ότι κι αν συμβεί που μπορεί να μας βγάλει απ’ την ηρεμία και την αισιοδοξία είναι καλό να το αφήνουμε να περάσει χωρίς να ταυτιστούμε με αυτό. Θα περάσει , είναι σίγουρο αλλά αυτό που μας ενδιαφέρει είναι να μην αφήσει σημάδια και αυτό μπορούμε να το πετύχουμε μόνο όταν δεν ταυτιζόμαστε μ’ αυτό. Όταν δεν αφήνουμε να μας παρασύρει στην δίνη του και να μας κάνει άβουλο όργανο, όταν δεν ανασύρει μαζί του δυνατά συναισθήματα που μας φορτίζουν αρνητικά τότε και μόνο τότε θα ξεφύγουμε ανώδυνα από κάθε περιπέτεια.

Η ταύτιση και η προσκόλληση με ένα ατυχές γεγονός θα μας αναγκάσει να χάσουμε τον έλεγχο και από ψύχραιμους παρατηρητές θα μας μετατρέψει σε άψυχες μαριονέτες που εξ αιτίας του φανατισμού της στιγμής και του δυνατού πάθους θα οδηγηθούμε σε αβίαστα λάθη και θολές σκέψεις. Αυτό που προέχει είναι να μείνουμε για λίγες στιγμές στο πλάι σαν να μην πρόκειται για μας αλλά σαν να είμαστε θεατές σε ταινία που πρωταγωνιστούν άλλοι. Τότε μόλις περάσουν οι κρίσιμες πρώτες στιγμές είναι βέβαιο ότι θα είμαστε πιο δυνατοί στον έλεγχο του νου και θα μπορέσουμε να δούμε πολύ πιο καθαρά πως θα αντιμετωπίσουμε το πρόβλημα.

Η ταύτιση και η προσκόλληση δημιουργούν εμμονές και οι εμμονές μόνιμες σκέψεις κι όταν αυτές είναι αρνητικές θα στήσουν το αύριο μας.

Κοιτάξτε το κύμα που τρώει τα βράχια επειδή στέκουν κόντρα σ’ αυτό. Προσέξτε πόσο επίμονα τα κατατρώγουν χωρίς να νοιάζονται για τον χρόνο που κυλά , μόνο και μόνο γιατί και εκείνα επιμένουν να μείνουν κολλημένα εκεί. Αφήστε τον εαυτό σας χαλαρό να ταξιδέψει γαλήνια και όποτε εσείς το αποφασίσετε στρίψτε γλυκά το τιμόνι γι αλλού, χωρίς βία και έπαρση, απαλά κι αθόρυβα εκμεταλλευτείτε έξυπνα τη ροή του κύματος και μην προσπαθείτε να αντιπαλέψετε μ’ αυτό. Καλύτερα να κάνετε πονηρά ένα κύκλο παρά μια βίαιη κι απότομη στροφή.

Συνοψίζοντας όλα όσα αναφέραμε σ’ αυτό το κεφάλαιο που αφορά στον νόμο της σκέψης θα λέγαμε επιγραμματικά τα εξής:

1) Η σκέψη είναι ενέργεια όπως κι ο ηλεκτρισμός είναι ενέργεια και είτε γνωρίζουμε πως λειτουργεί είτε όχι τον χρησιμοποιούμε με τις ευεργετικές του ιδιότητες αλλά και με τις καταστροφικές του συνέπειες σε περίπτωση κακής ή λάθος χρήσης. Σήμερα έχουμε ανακαλύψει φυσικούς νόμους που στο παρελθόν αγνοούσαμε την ύπαρξη τους. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι εμφανιστήκανε στην φύση μόλις τους αναγνώρισε ο άνθρωπος απλά ήρθε η στιγμή που κατανόησε ότι υπάρχουν. Στο σύμπαν όμως υπάρχουν και νόμοι που ακόμη δεν κατανοούμε την ύπαρξη τους χωρίς αυτό να σημαίνει ότι κι αυτοί επίσης δεν υπάρχουν απλώς δεν έχουμε ακόμη ασχοληθεί όσο πρέπει μαζί τους. Η σκέψη είναι ένας απ’ αυτούς

Η σκέψη δημιουργεί. Αυτή η ιδιότητα μπορεί να γίνει αντιληπτή μέσα από τις καθημερινές ασχολίες και από τα επιτεύγματα του ανθρώπου. Κοιτάξτε για λίγο γύρω σας και θα καταλάβετε ότι όλα είναι αποτέλεσμα σκέψης. Σκεφτόμαστε για έναν απλό μαθηματικό υπολογισμό μέχρι την κατασκευή ενός νέου προϊόντος. Πρώτα φέρνουμε στο μυαλό μας μια νοητική εικόνα του πράγματος που θέλουμε να δημιουργήσουμε προσπαθώντας να το φανταστούμε με κάθε λεπτομέρεια και στην συνέχεια το κάνουμε πράξη. Το ίδιο συμβαίνει ακόμη και όταν έχουμε κάποιο επαγγελματικό ραντεβού. Φέρνουμε νοερά στο μυαλό μας την εικόνα και ξεκινάμε ένα φανταστικό διάλογο που θα θέλαμε να πραγματοποιηθεί λίγο αργότερα. Η σκέψη δημιουργεί ένα στοιχειακό πρώτα στον άυλο κόσμο και στη συνέχεια όσο επιμένουμε σ’ αυτή, την τροφοδοτούμε ασυνείδητα με ενέργεια. Κάποια στιγμή στο μέλλον αυτό το στοιχειακό θα επιδιώξει να υλοποιηθεί στο φυσικό πεδίο και θα αναζητήσει την πηγή της ενέργειας του δηλαδή εμάς. Με τον τρόπο αυτό θα ζήσουμε το γεγονός που τόσο επίμονα δημιουργήσαμε με την σκέψη.

2) Η σκέψη μπορεί να ελεγχθεί συνειδητά. Η σκέψη στο μυαλό κάθε ανθρώπου ως επί το πλείστον είναι ανεξέλεγκτη και κατασκηνώνει στον νου ή μας την προβάλει ο νους συνεχώς και μας αποπροσανατολίζει από τις πραγματικές επιθυμίες. Το καλύτερο που έχουμε να κάνουμε είναι να ζούμε την στιγμή, το εδώ και τώρα χωρίς να αφήνουμε το μυαλό να αρμενίζει άσκοπα. Ότι κι αν έγινε στο παρελθόν όσο κι αν μας πονάει δεν έχει καμία πλέον αξία να φορτίζουμε αυτά τα γεγονότα με ενέργεια γιατί το πιο πιθανό είναι να ξαναζήσουμε παρόμοιες καταστάσεις και τίποτε περισσότερο. Σε τέτοιες περιπτώσεις πρέπει πάση θυσία να γυρίσουμε τον διακόπτη του μυαλού μας σε κάτι θετικό σε κάτι όμορφο που μας έκανε να χαρούμε στο παρελθόν, μόνο και μόνο για να σβήσουμε το συντομότερο τις άσχημες σκέψεις απ’ το νου μας. Η εστίαση μας πρέπει να είναι στραμμένη σε ότι μας κάνει χαρούμενους και ευτυχισμένους. Πρέπει να μας γίνει συνήθεια να σκεφτόμαστε έντονα και με συχνότητα αυτό που ποθούμε και να αποφεύγουμε οτιδήποτε απαισιόδοξο και λυπηρό. Σιγά-σιγά μ΄ αυτό τον τρόπο θα είμαστε σε θέση να ζωντανεύουμε συνειδητά τις επιθυμίες μας και χρησιμοποιώντας τους νόμους που θα δούμε στα επόμενα κεφάλαια θα κατορθώσουμε να διαμορφώσουμε το μέλλον που ονειρευόμαστε υλοποιώντας απλά ότι είχαμε σαν σκέψη στο μυαλό μας.

3) Βάλτε σαν σκοπό της ζωής μόνο την θετική σκέψη. Είναι άσκοπο να σκέφτεστε αρνητικά για ότι μπορεί να αλλάξει ακόμη κι αν έγινε από ένα δικό μας λάθος. Γι αυτό είμαστε εδώ για να μάθουμε από τα λάθη μας. Λάθη δεν κάνουν μόνο οι νεκροί. Είναι επίσης εντελώς άχρηστο να σκέφτεστε αρνητικά για οτιδήποτε δεν μπορεί να αλλάξει και τις περισσότερες φορές αυτό που δεν αλλάζει με τίποτε είναι το παρελθόν. Απορήστε τώρα κι εσείς με τον εαυτό σας που κάθετε και ασχολείται με άσχημες καταστάσεις απ’ το παρελθόν σας, όσο δυνατές κι αν ήταν εκείνες οι στιγμές. Ρωτήστε τον με θράσος ποιο είναι το κέρδος σας από μια τέτοια αναπόληση. Δηλώστε του με μανία ότι εσείς αναζητάτε μόνο την χαρά και την ευτυχία. Αν έχει να σας δώσεις κάτι από αυτές τις θετικές καταστάσεις ας ψάξει μέσα του αλλιώς ας σωπάσει το αφεντικό είστε εσείς κι εσείς θα του λέτε τι να κάνει. Ο Ιησούς όταν μπήκε στα Ιεροσόλυμα καβάλα σε ένα γαιδουράκι αυτό ήθελε να δηλώσει στους μυημένους. Ότι πρέπει να καβαλήσουμε τον νου( γαϊδούρι) , που είναι ένα χρήσιμο εργαλείο, κι όχι αυτό να μας πηγαίνει όπου θέλει με το πείσμα του.

 

ΚΟΡΥΦΗ

 

ΚΟΡΥΦΗ

 

Η ιστοσελίδα αυτή είναι  τμήμα του οικοχώρου " ΥΓΕΙΑ  

 

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ © 2008-2009 ΒΟΥΛΑ ΒΑΒΑΡΟΥΤΣΟΥ

από 7/4/09   .free counters.free counters.....

Μετρητής 

Επισκεπτών

από 16/1/2009

.....