C  - W

CD4 Μια πρωτεΐνη που βρίσκεται πάνω στην εξωτερική επιφάνεια ορισμένων κυττάρων (ορισμένα Τ-λεμφοκύτταρα, μακροφάγα, μονοκύτταρα, κύτταρα γλοίας στον εγκέφαλο). Είναι η θέση σύνδεσης του HIV με το κύτταρο.

CD4-Τ Λεμφοκύτταρα (Τ4 λεμφοκύτταρα ή βοηθητικά) Μια υποομάδα των Τ-λεμφοκυττάρων που διεγείρουν τα Β-λεμφοκύτταρα για να κατασκευάσουν αντισώματα.

CD8 Μια πρωτεΐνη που βρίσκεται πάνω στην εξωτερική επιφάνεια ορισμένων κυττάρων (ορισμένα Τ-λεμφοκύτταρα).

CD8-Τ Λεμφοκύτταρα (Τ8 λεμφοκύτταρα ή κατασταλτικά) Μια υποομάδα των Τ-λεμφοκυττάρων που μετριάζουν ή καταστέλλουν την αντίδραση των Β-λεμφοκυττάρων.

Compassionate use (Χρήση από συμπόνια) Χορήγηση φαρμάκων που δεν έχουν ακόμη εγκριθεί, σε άτομα που δεν έχουν άλλη δυνατότητα θεραπείας.

DNA Δεσόξυ-ριβονουκλεϊνικό οξύ. Η χημική ουσία που βρίσκεται στον πυρήνα των κυττάρων και περιέχει όλες τις γενετικές πληροφορίες.

Expanded access (Διευρυμένη πρόσβαση) Πρόγραμμα κατά το οποίο χορηγείται σε ασθενείς ένα πειραματικό φάρμακο, παρότι δεν πληρούν τα κριτήρια συμμετοχής σε μια κλινική δοκιμή.

gp120 Η πρωτεΐνη στην επιφάνεια του HIV που συνδέεται με το CD4 και επιτρέπει στον HIV να μπει μέσα σε ορισμένα Τ-λεμφοκύτταρα.

gp160 Η πρωτεΐνη που κόβει η πρωτεάση του ιού για να σχηματίσει τις πρωτείνες gp41 και gp120.

gp41 Η πρωτεΐνη στην επιφάνεια του HIV που χρησιμοποιείται για την είσοδό του στο κύτταρο.

Gram+/Gram- (αρνητικά/θετικά κατά γκραμ) Μια μέθοδος κατατάξεως των βακτηριδίων ανάλογα με τον τρόπο βαφής τους από μια συγκεκριμένη χρωστική ουσία.

HAART (Highly Active Anti Retroviral Treatment = αντιρετροϊική αγωγή υψηλής δραστικότητας)Φαρμακευτική αγωγή με ταυτόχρονη χορήγηση αναστολέων πρωτεάσης και αναστολέων αντίστροφης μεταγραφάσης. Είναι προς το παρόν η πιο αποτελεσματική αγωγή για τη διατήρηση χαμηλού ιικού φορτίου στο περιφερειακό αίμα και άνοδο/σταθεροποίηση του αριθμού των CD4 λεμφοκυττάρων.

IC⁵⁰ (ανασταλτική συγκέντρωση) Η ποσότητα ενός φαρμάκου που απαιτείται για να ανασταλεί ο πολλαπλασιασμός ενός μικροβίου ή ιού κατά 50%.

IC⁹⁰ (ανασταλτική συγκέντρωση) Η ποσότητα ενός φαρμάκου που απαιτείται για να ανασταλεί ο πολλαπλασιασμός ενός μικροβίου ή ιού κατά 90%.

In vitro (λατινικά «στο γυαλί») Έξω από τον οργανισμό, στο εργαστήριο.

In vivo Mέσα στον οργανισμό.

PCP Συντομογραφία για την πνευμονία από πνευμονοκύστη Καρίνι.

RNA Ριβονουκλεϊνικό οξύ. Η μορφή με την οποία ο HIV αποθηκεύει την γενετική του πληροφορία.

Western Blot Εξέταση αίματος που ανιχνεύει συγκεκριμένα αντισώματα για ορισμένες πρωτεΐνες ειδικού παθογόνου - όπως ενός ιού ή βακτηριδίου. Γίνεται για να επιβεβαιωθεί ένα θετικό τεστ ELISA (Ελάιζα).

Wild type (αρχέγονος τύπος) Ιός που δεν έχει εκτεθεί σε αντιρετροϊικά φάρμακα.   

Αιματοεγκεφαλικός φραγμός Tα αγγεία του εγκεφάλου έχουν πολύ μικρότερες οπές στο τοίχωμά τους απ’ ό,τι αυτά του υπόλοιπου σώματος. Έτσι πολλά φάρμακα δεν μπορούν να περάσουν από το αίμα στο κεντρικό νευρικό σύστημα.

Αιμοπετάλια Κυτταρικά θραύσματα (από τα θρομβοκύτταρα) που κυκλοφορούν στο αίμα και είναι σημαντικά για τον μηχανισμό πήξεως του αίματος.

Αιμοσφαιρίνη Μια ουσία (πρωτεΐνη) που υπάρχει στο εσωτερικό των ερυθρών αιμοσφαιρίων η οποία μεταφέρει οξυγόνο από τους πνεύμονες στους ιστούς και διοξείδιο του άνθρακα από τους ιστούς στους πνεύμονες.

Αλκαλική φωσφατάση Ένα ένζυμο του συκωτιού, που απελευθερώνεται στο αίμα όταν υπάρχει βλάβη του οργάνου από λοίμωξη ή από τοξικά φάρμακα.

Αλλοπαθητική (Ιατρική) Όρος που χρησιμοποιείται από ομοιοπαθητικούς γιατρούς για να περιγράψει τη συμβατική δυτική ιατρική. Σημαίνει τη θεραπεία διαφόρων παθήσεων με τη χρήση ουσιών που ανταγωνίζονται ή καταπολεμούν το αίτιο που τις προκαλεί.

Αμινοξύ Τα βασικά δομικά στοιχεία των πρωτεϊνών, όπως οι κρίκοι από απαρτίζουν μια αλυσίδα. Περιέχουν άζωτο στο μόριό τους και δεν μπορούν να αποθηκευτούν στο σώμα. Παρότι μερικά μπορούν να συντεθούν από τον οργανισμό, πολλά από αυτά πρέπει να προσληφθούν από την τροφή.

Αμυλάση Ένα ένζυμο (πρωτεΐνη) που παράγεται από το πάγκρεας και τους σιελογόνους αδένες και συμβάλλει στην πέψη του αμύλου των τροφών.

Αμφιβληστροειδίτιδα Η φλεγμονή του αμφιβληστροειδούς χιτώνα στο εσωτερικό του ματιού (το «φιλμ» του ματιού). Πολύ σοβαρή κρίσιμη για την όραση που σχεδόν πάντα αφήνει μόνιμες βλάβες που μπορούν να φτάσουν μέχρι τη τύφλωση.

Αναβολικά (στεροειδή) Φάρμακα που επιταχύνουν τη διαδικασία του αναβολισμού.

Αναβολισμός Η μεταβολική διαδικασία της κατασκευής νέων ιστών.

Αναιμία Η ελάττωση του αριθμού των ερυθρών αιμοσφαιρίων στο αίμα ή η ελάττωση του ποσού αιμοσφαιρίνης που περιέχουν. Σε μερικές μορφές αναιμίας παρατηρείται και αλλαγή στο σχήμα των ερυθρών αιμοσφαιρίων.

Ανασταλτική συγκέντρωση Η ποσότητα εκείνη ενός φαρμάκου που χρειάζεται για να ανασταλεί ο πολλαπλασιασμός ενός μικροβίου ή ιού κατά 50% ή 90%.

Αναστολείς της αντίστροφης μεταγραφάσης Φάρμακα που εμποδίζουν τη δράση της αντίστροφης μεταγραφάσης και διακόπτουν το πολλαπλασιασμό του ιού.

Αναστολείς της πρωτεάσης του HIV Φάρμακα που αναστέλλουν τη λειτουργία της πρωτεάσης του ιού και εμποδίζουν τον σχηματισμό νέων ιών.

Αναστολείς της σύντηξης Φάρμακα που εμποδίζουν τον HIV να προσκολληθεί στο κύτταρο-στόχο και να μπει μέσα του.

Ανάστροφη μεταγραφάση Ένα ένζυμο του ρετροϊού που μετατρέπει το γενετικό υλικό από RNA σε DNA. Αυτή η διαδικασία είναι απαραίτητη για τον πολλαπλασιασμό του ιού.

Ανθεκτικότητα Η ικανότητα ενός μικροοργανισμού να μην επηρεάζεται από ένα μέχρι πρότινος αποτελεσματικό φάρμακο και να πολλαπλασιάζεται ακόμη και όταν αυτό είναι παρόν.

Ανθρώπινη αυξητική ορμόνη από ανασυνδυασμένο DNA Η περιοχή του ανθρώπινου DNA (γονίδιο) που περιλαμβάνει την πληροφορία για τη σύνθεση της αυξητικής ορμόνης έχει απομονωθεί, έχει τοποθετηθεί εμβόλιμα μέσα σε ένα ξένο κύτταρο (μικρόβιο), που διατηρείται σε καλλιέργεια. Το «ξεγελασμένο» κύτταρο παράγει ανθρώπινη αυξητική ορμόνη. Η αυξητική ορμόνη χρησιμοποιείται για να αυξήσει τη μυϊκή μάζα του σώματος σε άτομα μολυσμένα με HIV.

Άνοια Οργανική βλάβη του εγκεφάλου που συνοδεύεται από έκπτωση των διανοητικών λειτουργιών. Με την πρόοδο των βλαβών εμφανίζονται και ψυχικές διαταραχές.

Ανοσοκατασταλτικά Φάρμακα που προκαλούν ανοσοκαταστολή.

Ανοσοκαταστολή Η καταστροφή της λειτουργίας του ανοσοποιητικού συστήματος που συνεπάγεται ελάττωση της ικανότητάς του να προστατεύει τον οργανισμό από εισβολείς και από καρκινικά κύτταρα. Η ανοσοκαταστολή μπορεί να προκαλείται από φάρμακα, ακτινοβολία ή τον HIV.

Ανοσοσφαιρίνη Αντίσωμα.

Αντιγοναιμία Η παρουσία ενός αντιγόνου σε μεγάλη ποσότητα στο αίμα. Στο HIV/AIDS αυτό συμβαίνει με το αντιγόνο p24 του HIV. Ψηλές τιμές του σημαίνουν ότι ο HIV είναι πολύ δραστήριος στο συγκεκριμένο άτομο.

Αντιγόνο Ξένη ουσία που εισβάλλει στο σώμα μας (βακτήρια, ιοί, μύκητες κ.ά). Το ανοσοποιητικό σύστημα για να μας προστατεύσει αντιδρά παράγοντας αντισώματα ή κινητοποιώντας εναντίον της ειδικευμένους υποπληθυσμούς κυττάρων του.

Αντιοξειδωτικό Βιταμίνη, μέταλλο ή φάρμακο που ελαττώνει τη δραστικότητα των ελεύθερων ριζών.

Αντιρετροϊικά φάρμακα Τα φάρμακα που εμποδίζουν τον πολλαπλασιασμό του HIV ώστε να μη μολύνει νέα κύτταρα του οργανισμού. Υπάρχουν τρεις οικογένειες αντιρετροϊικών: οι νουκλεοσιδικοί αναστολείς ανάστροφης μεταγραφάσης, οι μη νουκλεοσιδικοί αναστολείς ανάστροφης μεταγραφάσης, και οι αναστολείς πρωτεάσης.

Αντισώματα Ειδικές πρωτεΐνες που παράγονται από εξειδικευμένα κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος (Β-λεμφοκύτταρα), αναγνωρίζουν τις εχθρικές ουσίες ή κύτταρα που εισβάλλουν στον οργανισμό και προσκολλώνται πάνω τους.

Αξονική τομογραφία Εξέταση κατά την οποία με ένα ειδικό μηχάνημα ακτινών Χ απεικονίζονται εγκάρσιες «φέτες» του σώματος. Χρησιμοποιείται για την διάγνωση όγκων, αιματωμάτων και άλλων μεταβολών στην ανατομία του σώματος.

Απόστημα Συλλογή πύου σε μια κύστη μέσα σε κάποιον ιστό ή όργανο, σαν αποτέλεσμα μιας οξείας φλεγμονής.

Αρτηριοσκλήρωση Σκλήρυνση και πάχυνση του τοιχώματος των αρτηριών σαν αποτέλεσμα εναπόθεσης χοληστερίνης και λιπιδίων στο εσωτερικό τους τοίχωμα.

Αρχέγονος Τύπος Ιός που δεν έχει εκτεθεί σε αντιρετροϊικά φάρμακα.

Αταξία Νευρολογική πάθηση που χαρακτηρίζεται από έλλειψη συντονισμού των σκελετικών μυών.

Αυτόλογος Από το ίδιο πρόσωπο.

Αυτόνομη νευροπάθεια (νευροπάθεια του Αυτόνομου Νευρικού Συστήματος) Βλάβη στο τμήμα εκείνο του νευρικού συστήματος που ελέγχει την πίεση του αίματος, την κινητικότητα των εντέρων και τη στύση.

Βακτηριαιμία Η ύπαρξη βακτηριδίων στο αίμα. Μια δυνητικά θανατηφόρος κατάσταση.

Βακτηρίδια Μονοκύτταροι οργανισμοί. Πολλοί από αυτούς είναι επικίνδυνοι για τον άνθρωπο.

Βακτηριδιοκτόνο Το αντιβιοτικό που παρεμβαίνει στον κύκλο ζωής των βακτηριδίων και τα σκοτώνει.

Βακτηριδιοστατικό Το αντιβιοτικό που δεν σκοτώνει απευθείας τα βακτηρίδια, αλλά τα εμποδίζει να πολλαπλασιαστούν.

Βιοδιαθεσιμότητα Η ικανότητα του φαρμάκου να απορροφάται από τον οργανισμό και να φτάνει στον τελικό του στόχο.

Βιοτεχνολογία Η τεχνολογία που χρησιμοποιείται για να χειριστεί το γενετικό υλικό των μικροβίων και να τα κάνει να παραγάγουν ανθρώπινες πρωτεΐνες.

Βιοψία Η λήψη ενός μικρού δείγματος από έναν ιστό με σκοπό την εξέτασή του για να διαπιστωθεί αν υπάρχει κάποια πάθηση.

Β-λεμφοκύτταρα Κύτταρα του ανοσοποιητικού συστήματος που συνεργάζονται στενά με τα Τ-λεμφοκύτταρα και παράγουν αντισώματα.

Βλεννογόνος Επιθήλιο που παράγει βλέννα.

Βραδύς ιός Μια υποκατηγορία των ρετροϊών που προκαλεί χρόνιες παθήσεις. Το χαρακτηριστικό τους είναι ότι η πάθηση εμφανίζεται πολύ καιρό μετά τη μόλυνση του οργανισμού. Ο HIV ανήκει σ’ αυτή την κατηγορία.

Βρογχοσκόπηση Εξέταση κατά την οποία ένας εύκαμπτος σωλήνας με οπτικές ίνες μπαίνει μέσα στους βρόγχους των πνευμόνων για να τους εξετάσει και ενδεχομένως να πάρει υλικό για βιοψία.

A) TΣEK AΠ ΣYNHΘEIΩN

1 Aνεβαίνετε άνετα έναν όροφο με τα πόδια;
2 Tρώτε καθημερινά 3 μήλα και 2 σαλάτες ή, γενικά, φρούτα και λαχανικά σε κάθε γεύμα σας;
3 Aποφεύγετε απόλυτα το τσιγάρο;
4 Έχετε κόψει όλα τα βαριά λιπαρά από το σύνηθες διαιτολόγιό σας;
5 Όταν φοράτε αντιηλιακό, κάθεστε στον ήλιο μόνο μία ώρα;

6 Φοράτε πάντα ζώνη ασφαλείας στο αυτοκίνητο ή κράνος στο μηχανάκι;
7 Περπατάτε ζωηρά ένα τέταρτο την ημέρα;
8 Προτού αγοράσετε φάρμακα, ρωτάτε πάντα γιατρό;
9 Έχετε επισκεφθεί κάποιο γιατρό (οποιασδήποτε ειδικότητας) τον τελευταίο χρόνο;
10 Έχετε φυσιολογικό βάρος;

B) TΣEK AΠ ΓNΩΣEΩN
1 Ξέρετε όλα τα «κόλπα» για να πείθετε το ταμείο σας ότι χρειάζεστε οπωσδήποτε ένα προληπτικό τσεκ απ;
2 Mπορεί μία λιποθυμία να κρύβει καρδιοπάθεια;
3 Πόσο σημαντική είναι η ακριβής δοσολογία των φαρμάκων; Aν πάρω «κάτι παραπάνω», μπορεί να παίξει σημαντικό ρόλο στη θεραπεία μου;
4 Mπορεί κάποιος να γίνει ξαφνικά αλλεργικός στα 40 του;
5 Γνωρίζετε τα συμπτώματα μίας σοβαρής λοίμωξης;
6 Ξέρετε από τι έπασχαν ή πάσχουν οι πρώτου και δευτέρου βαθμού συγγενείς σας; Kαι αν ναι, πιστεύετε ότι μπορείτε ως ένα βαθμό να «νικήσετε» την κληρονομικότητα;
7 Ξέρετε πώς πρέπει να αντιδράσετε σε περίπτωση πυρκαγιάς ή σεισμού;
8 Mπορείτε να προσφέρετε πρώτες βοήθειες σε έναν άνθρωπο που ξαφνικά χάνει τις αισθήσεις του;
9 Γνωρίζετε τα επίπεδα της χοληστερίνης σας;
10 Γνωρίζετε πόση πίεση είχατε τα τελευταία δύο χρόνια;

YΠOΛOΓIΣTE TH BAΘMOΛOΓIA ΣAΣ

Για κάθε NAI στην ομάδα ερωτήσεων που αφορά στις συνήθειές σας σημειώνετε 15 πόντους και για κάθε OXI σημειώνετε 0.

Tο ίδιο ισχύει και για τις απαντήσεις σας στην ομάδα των ερωτήσεων που αφορά στις γνώσεις σας. Έτσι, διαμορφώνονται δύο διαφορετικοί «δείκτες ευφυΐας υγείας»: ο ένας δείχνει πόσο έξυπνοι είστε στην πράξη και ο άλλος δείχνει πόσο καλά ενημερωμένοι είστε. H ιδανική βαθμολογία και στις δύο περιπτώσεις είναι το 150.

Aν απαντήσετε «όχι» σε οποιοδήποτε από τα προαναφερόμενα ερωτήματα, τότε επανεξετάστε οπωσδήποτε τη στάση σας στο συγκεκριμένο ζήτημα, γιατί και τα δέκα σημεία είναι εξίσου ζωτικής σημασίας.

Tο IQ που δείχνει ότι είστε ιδιοφυής, τουλάχιστον όσον αφορά στην υγεία σας, είναι το 150. Eάν συγκεντρώσετε από 120 έως 150 πόντους, είστε οπωσδήποτε σε καλό δρόμο. Eάν συγκεντρώσετε από 80 έως 120 πόντους, ανήκετε δυστυχώς στο μέσο όρο, δηλαδή σε όσους θεωρούν ότι παίρνουν επαρκή μέτρα για να είναι υγιείς, αλλά παραλείπουν -από άγνοια ή λόγω δυσχερειών- κάποιες «ύπουλες», πλην σημαντικές παραμέτρους.

Eάν η βαθμολογία σας είναι μικρότερη και από 80, τότε, για να βγάλετε αναλογικά ένα συμπέρασμα, πρέπει να ξέρετε ότι η ίδια βαθμολογία στο κλασικό τεστ ευφυΐας για τη νοημοσύνη θα σας κατέτασσε σε εκείνους που υπολείπονται σημαντικά σε εξυπνάδα και που μπορούν να διεκπεραιώσουν μόνο χειρωνακτικές εργασίες. Eάν είναι μεγάλη η «ψαλίδα» ανάμεσα στο ένα τεστ (των συνηθειών) και το άλλο (των γνώσεων), θα πρέπει να εκλάβετε ως καθοριστικής σημασίας τη βαθμολογία στο πρώτο, με την ίδια λογική που το τεστ συναισθηματικής νοημοσύνης κατισχύει του τεστ νοημοσύνης - εκείνο που «μετράει» δηλαδή είναι αυτό που μπορούμε να κάνουμε στην πράξη και όχι εκείνο που έχουμε θεωρητικά τη δυνατότητα να κάνουμε.

Κάθε ηλικία είναι κρίσιμη για την προστασία της υγείας μας. Ορισμένες, όμως, θεωρούνται σταθμοί, καθώς συνδέονται με σημαντικές μεταβολές στον οργανισμό.

Μια τέτοια μεταβολή συντελείται στα κορίτσια με την έναρξη της σεξουαλικής ζωής. Με την πρώτη επαφή, καλό είναι να δρομολογούνται γυναικολογική εξέταση και τεστ Παπ. Από την ηλικία των 20 ετών, το κορίτσι πρέπει, επίσης, να ξεκινά την αυτοεξέταση των μαστών. Εως την ηλικία των 15 ετών, καλό είναι να ξεκινούν -και τα δύο φύλα- αιματολογικές εξετάσεις (χοληστερόλη, τριγλυκερίδια), για πρόληψη των καρδιαγγειακών.

Η αμέσως επόμενη κρίσιμη ηλικία για την υγεία των γυναικών είναι τα 40. Τότε πρέπει να γίνεται μια πρώτη μέτρηση οστικής πυκνότητας, για την πρόληψη της οστεοπόρωσης, εξέταση που θα γίνεται τακτικά μετά την εμμηνόπαυση. Για τους άνδρες ηλικία-σταθμός είναι τα 50, καθώς πρέπει να ξεκινά ο τακτικός έλεγχος για την πρόληψη του καρκίνου του προστάτη και του παχέος εντέρου.

Παπ τεστ
Με την έναρξη της σεξουαλικής ζωής, η γυναίκα πρέπει να δρομολογεί και το πρώτο τεστ Παπανικολάου. Το τεστ Παπ, όπως είναι γνωστό, ανακαλύφθηκε πριν από 85 χρόνια από τον Γεώργιο Παπανικολάου. Παραμένει επίκαιρο για ανίχνευση πιθανών προκαρκινικών αλλοιώσεων στον τράχηλο. Οι γυναίκες στις οποίες έχει ήδη ανιχνευτεί πρόβλημα, πρέπει να κάνουν το τεστ κάθε έξι μήνες, ενώ σε κάποιες περιπτώσεις η εξέταση επαναλαμβάνεται κάθε τετράμηνο. Ο ετήσιος έλεγχος πρέπει να συνεχίζεται και μετά την εμμηνόπαυση. Πρόκειται για τον πιο αποτελεσματικό τρόπο πρόληψης του καρκίνου του τραχήλου της μήτρας, καθώς επιτρέπει την έναρξη της θεραπείας πριν ακόμη εμφανιστεί ο καρκίνος.

Μέτρηση οστικής πυκνότητας
Από την ηλικία των 65 ετών πρέπει να ξεκινά η τακτική μέτρηση οστικής πυκνότητας στις γυναίκες. Καλό είναι να γίνεται μία πρώτη εξέταση στην ηλικία των 40 ετών. Η εξέταση αποσκοπεί στην πρόληψη της οστεοπόρωσης. Πρέπει, δε, να γίνεται και σε μικρότερες ηλικίες, εφόσον συνυπάρχουν παράγοντες κινδύνου για εμφάνιση της νόσου.

Απαραίτητη είναι σε γυναίκες που βρίσκονται στη μεταβατική περίοδο της εμμηνόπαυσης, με κλινικούς παράγοντες κινδύνου για κάταγμα, όπως χαμηλό σωματικό βάρος, προηγούμενο οστεοπορωτικό κάταγμα ή λήψη φαρμάκων με αρνητική επίδραση στα οστά. Η μέτρηση πρέπει να γίνεται και από τους άνδρες, στην ηλικία 70 ετών και άνω, καθώς και σε άνδρες κάτω των 70 ετών, οι οποίοι έχουν κλινικούς παράγοντες κινδύνου.

Καρκίνος του προστάτη...
Στα 50 πρέπει να ξεκινούν οι άνδρες τις τακτικές εξετάσεις για την πρόληψη του καρκίνου του προστάτη. Οι άνδρες άνω των 50 ετών ή νεότεροι με οικογενειακό ιστορικό καρκίνου της νόσου, πρέπει να συζητούν με τον γιατρό τους το πότε θα πρέπει να υποβάλλονται σε εξετάσεις. Οι εξετάσεις που γίνονται είναι η δακτυλική εξέταση από το ορθό και η μέτρηση στο αίμα του ειδικού προστατικού αντιγόνου (PSA).

...και τoυ παχέος εντέρου
Τακτική εξέταση για πρόληψη του καρκίνου του παχέος εντέρου πρέπει να κάνουν οι άνδρες μετά τα 50. Σε τακτικές εξετάσεις πρέπει να υποβάλλονται και νεότεροι άνδρες, με οικογενειακό ιστορικό καρκίνου παχέος εντέρου. Οι εξετάσεις που χρησιμοποιούνται είναι η ανίχνευση αίματος στα κόπρανα, η κολονοσκόπηση και η σιγμοειδοσκόπηση. Σε άνδρες άνω των 50 ετών, η ανίχνευση αίματος στα κόπρανα πρέπει να γίνεται κάθε χρόνο. Η σιγμοειδοσκόπηση σε άνδρες άνω των 50 ετών πρέπει να γίνεται κάθε πέντε χρόνια. Η κολονοσκόπηση σε άνδρες άνω των 50 ετών πρέπει να γίνεται κάθε δέκα χρόνια. Εάν υπάρχει οικογενειακό ιστορικό για τον καρκίνο αυτό τότε η κολονοσκόπηση να αρχίζει από την ηλικία των 40 ετών.

Μετά τα 40 μαστογραφία κάθε χρόνο

Τεράστια σημασία έχει η τακτική εξέταση του μαστού. Η πρώτη μαστογραφία πρέπει να γίνεται στην ηλικία των 35 ετών και να επαναλαμβάνεται σε ετήσια βάση μετά τα 40. Μεγαλύτερη προσοχή απαιτείται για τις γυναίκες με ιστορικό καρκίνου των μαστών στην οικογένεια.

Οι νεαρές γυναίκες πρέπει από την ηλικία των 20 ετών να εξετάζουν οι ίδιες τους μαστούς. Η εξοικείωση κάνει πιο εύκολα αντιληπτή οποιαδήποτε διαφορά προκύψει στο μέλλον. Η αυτοεξέταση πρέπει να γίνεται προς το τέλος ή αμέσως μετά το τέλος της περιόδου. Η κλινική εξέταση γίνεται από τον γιατρό, μετά την περίοδο.

Οι ασθένειες που απειλούν τα δύο φύλα
Οι ηλικίες - σταθμοί για την ανθρώπινη υγεία

Ενας σημαντικός σταθμός στη ζωή της γυναίκας με σωματικές και ψυχολογικές εκδηλώσεις είναι η πολύπλοκη περίοδος της εμμηνόπαυσης. Το τέλος της αναπαραγωγικής φάσης που ξεκινά σταδιακά λίγο μετά την ηλικία των 45 και η διακοπή της εμμήνου ρύσης σηματοδοτούν μια σειρά αλλαγές για τη ζωή της γυναίκας. Οι διαδικασίες που λαμβάνουν χώρα στον οργανισμό της είναι απολύτως φυσιολογικές, συνοδεύονται, όμως από δυσάρεστα συμπτώματα όπως έντονες εξάψεις, δυσφορία, ευερεθιστότητα.

Τι συμβαίνει κατά την εμμηνόπαυση;

Οταν οι ωοθήκες εξαντλήσουν τα ωάριά τους και δεν εκκρίνουν τις ορμόνες που ενέχονται στον έμμηνο κύκλο, όπως τα οιστρογόνα και τη προγεστερόνη, τότε σταματά η περίοδος στη γυναίκα. Τυπικά θεωρούμε ότι μια γυναίκα έχει μπει στην εμμηνόπαυση, εφόσον παρέλθει ένα έτος από την τελευταία φορά που είχε έμμηνο ρύση.

Σύμφωνα με έρευνες, η μέση ηλικία έναρξης της προεμμηνόπαυσης είναι τα 46 έτη με μέση διάρκεια τα 5 χρόνια. Ως μέση ηλικία της εμμηνόπαυσης θεωρείται η ηλικία των 51.3 ετών. Εχει παρατηρηθεί ότι η ηλικία έναρξης της εμμηνόπαυσης σχεδόν συμπίπτει με την ηλικία κατά την οποία μπήξε στη φάση αυτή η μητέρα της, ενώ στις καπνίστριες η εμμηνόπαυση επισπεύδεται.

Ποια είναι τα συμπτώματά της;

Ποσοστό 70% των γυναικών σε εμμηνόπαυση βιώνουν αγγειοκινητικές εξάψεις. Πρόκειται για ξαφνική αίσθηση θερμότητας στο επάνω μέρος του σώματος το οποίο συνοδεύεται από κοκκίνισμα στο πρόσωπο, τον λαιμό και τον θώρακα, ιδρώτα και ενίοτε ταχυκαρδία, ενώ το επεισόδιο τελειώνει με αίσθηση ψύχους. Ορισμένες γυναίκες αισθάνονται πονοκέφαλο, ενώ η διάρκεια του γεγονότος ποικίλλει από μερικά δευτερόλεπτα μέχρι και λίγα λεπτά και σπανιότερα ως μία ώρα. Αλλα συμπτώματα είναι ο πόνος κατά τη σεξουαλική συνεύρεση, η μειωμένη επιθυμία για ερωτική επαφή, η ξηρότητα του κόλπου, μυϊκές κράμπες, οι ρυτίδες και η ξηροδερμία που οφείλονται στην έλλειψη οιστρογόνων και κάποιες φορές η τριχοφυΐα στο άνω χείλος και το πιγούνι.

Ποιες οι ψυχολογικές επιπτώσεις της κλιμακτηρίου στη γυναίκα;

Η εμμηνόπαυση έχει και ψυχολογικές προεκτάσεις. Κατά τη μεταβατική αυτή περίοδο η γυναίκα έρχεται συχνά αντιμέτωπη με την κατάθλιψη, τόσο εξαιτίας των ορμονικών διεργασιών που συντελούνται στον οργανισμό της όσο και για κοινωνικούς λόγους, αφού αισθάνεται ότι δεν μπορεί πλέον να ανταποκριθεί στους ρόλους που της έχει αναθέσει η κοινωνία.

Η εικόνα της θελκτικής γυναίκας που έχει για τον εαυτό της διαταράσσεται και αρκετές είναι εκείνες που δυσκολεύονται να μεταβούν από το ρόλο της νέας γυναίκας σε αυτόν της μεσήλικης.

Μελαγχολία, κρίσεις πανικού, ευερεθιστότητα, δυσκολίες στη μνήμη, αίσθηση κόπωσης και έλλειψη αυτοεκτιμήσης είναι μερικές από τις εκδηλώσεις της περιόδου αυτής.

Η υποστήριξη από την πλευρά του συζύγου θεωρείται απαραίτητη, καθώς είναι σημαντικό σε αυτήν τη φάση η γυναίκα να αισθάνεται αγαπητή, επιθυμητή και ήρεμη.

Αυξάνεται o κίνδυνος για τη γυναίκα
Η εμμηνόπαυση φέρνει στεφανιαία και οστεοπόρωση

Εχει επιστημονικά διαπιστωθεί πως μετά την εμμηνόπαυση αυξάνεται για τις γυναίκες ο κίνδυνος εμφάνισης στεφανιαίας νόσου και σοβαρών τραυματισμών λόγω οστεοπόρωσης.

Συγκεκριμένα: Οι γυναικείες ορμόνες επηρεάζουν τον ρυθμό με τον οποίο απορροφάται το ασβέστιο από τα οστά. Οταν η έμμηνος ρύση σταματά και τα επίπεδα των οιστρογόνων μειώνονται, οι γυναίκες χάνουν την πυκνότητα των οστών τους γρήγορα.

Τα οστά έχουν την τάση να σπάνε ευκολότερα, ακόμη και με την ελάχιστη εφαρμοζόμενη δύναμη. Επειδή η οστεοπόρωση δεν θεραπεύεται, είναι απαραίτητη η έμφαση στην πρόληψη, η οποία ξεκινά από την παιδική ηλικία. Μια διατροφή πλούσια σε γαλακτοκομικά, η ένταξη της γυμναστικής -η οποία ενδυναμώνει τους μύες και τα οστά- στις καθημερινές μας συνήθειες είναι κομβικής σημασίας.

Σε ορισμένες περιπτώσεις προκρίνεται η ορμονοθεραπεία, δηλαδή η αναπλήρωση των ορμονών με λήψη οιστρογόνων και προγεστερόνης. Αυτό γίνεται πάντα κατόπιν ιατρικής συμβουλής και με επιστημονική παρακολούθηση. Η θεραπεία εμποδίζει την παραπέρα απώλεια οιστρογόνων, συχνά, όμως, έχει σοβαρές παρενέργειες και υπάρχουν αρκετοί επιστήμονες που δεν προκρίνουν τη συνταγογράφησή της.

Ως προς τη στεφανιαία νόσο, σύμφωνα με πανευρωπαϊκές έρευνες, οι γυναίκες μετά την εμμηνόπαυση αντιμετωπίζουν αυξημένο κίνδυνο εμφάνισης καρδιαγγειακών επεισοδίων καθώς η διακοπή της εμμήνου ρύσης αυξάνει τη χοληστερίνη.

Τα οιστρογόνα δρουν προστατευτικά για το καρδιαγγειακό σύστημα. Οταν τα επίπεδά τους μειώνονται, προκαλείται αύξηση της κακής χοληστερόλης (LDL) και των τριγλυκεριδίων και μείωση της καλής χοληστερόλης (HDL).

Ανδρική κλιμακτήριος
Εκδηλώνεται με συγκεκριμένα «συμπτώματα»

Σπάνια, αλλά υπαρκτή είναι η ανδρική κλιμακτήριος. Μελέτη, η οποία πραγματοποιήθηκε σε περίπου 3.500 Ευρωπαίους, έδειξε ότι το 2% των ανδρών ηλικίας 40 έως 80 ετών εμφανίζουν εικόνα συμβατή προς την κλιμακτήριο. Σύμφωνα με τους ειδικούς, η ανδρική κλιμακτήριος ή ανδρόπαυση εκδηλώνεται με συγκεκριμένα «συμπτώματα», τα οποία μπορούν να αναγνωριστούν. Συνδέεται, δε, με την προοδευτική μείωση της ανδρικής ορμόνης τεστοστερόνη στον οργανισμό.

Μετρώντας τα επίπεδα της τεστοστερόνης στους άνδρες που μετείχαν στην έρευνα και καταγράφοντας την καθημερινή τους εικόνα, οι επιστήμονες κατέληξαν στα εξής συμπεράσματα: Εννέα από τα 32 συμπτώματα που αξιολόγησαν συνδέονται με τη μειωμένη παρουσία τεστοστερόνης στον οργανισμό. Μία σειρά άλλων, τα οποία συνδέονται με την κλιμακτήριο, όπως οι διαταραχές ύπνου, το άγχος και η μειωμένη συγκέντρωση, διαπιστώθηκε ότι δεν σχετίζονται με την εν λόγω ορμόνη. Τα συμπτώματα που συνδέονται με τα επίπεδα τεστοστερόνης στον οργανισμό του άνδρα είναι τα εξής:

Η αδυναμία να ολοκληρώσει κάποια προσπάθεια, η οποία απαιτεί σωματικό έργο, να περπατήσει πάνω από ένα χιλιόμετρο, να γονατίσει ή να σκύψει. Η παρουσία ψυχολογικών προβλημάτων, όπως η θλίψη, η κόπωση και η χαμηλή ενεργητικότητα. Λιγότερες πρωινές στύσεις, στυτική δυσλειτουργία και μειωμένη ερωτική επιθυμία. Σύμφωνα με την ομάδα των ερευνητών, ένας άνδρας μπορεί να θεωρηθεί ότι έχει κλιμακτήριο, όταν έχει και τα τρία σεξουαλικά συμπτώματα και χαμηλά επίπεδα τεστοστερόνης. Οι διαπιστώσεις αυτές θεωρούνται ως το πρώτο βήμα για την αντιμετώπιση του προβλήματος στο μέλλον.

Τα καρδιαγγειακά
Τα θέματα της υγείας, η φύση έχει επιλέξει να είναι ο άνδρας το πραγματικά «αδύνατο» φύλο. Εχει αισθητά μικρότερο προσδόκιμο επιβίωσης από τις γυναίκες, ενώ στην ηλικία των 40 ετών κινδυνεύει περισσότερο να υποστεί κάποιο οξύ καρδιαγγειακό επεισόδιο.

Οι καρδιολόγοι κάνουν λόγο για μια μινι-«επιδημία» εμφραγμάτων και σε πιο μικρές ηλικίες -δηλαδή στα 35- τα οποία συνδέουν κυρίως με το κάπνισμα. Από τα 60 και μετά, τη «σκυτάλη» παίρνουν οι γυναίκες, καθώς παύει -λόγω εμμηνόπαυσης- η προστασία της καρδιάς και των αγγείων τους από τις ορμόνες. Το έμφραγμα τού μυοκαρδίου προσβάλλει συνήθως τούς άνδρες, με αναλογία πέντε προς ένα, σε σχέση με τις γυναίκες, στην ηλικία μεταξύ 50 και 60 ετών.

Στυτική δυσλειτουργία: Το μεν πνεύμα πρόθυμο, η δε σαρξ ασθενής

Το πνεύμα είναι πρόθυμο, αλλά η... σάρκα δεν μπορεί να ανταποκριθεί. Είναι ένας απλοϊκός τρόπος προσέγγισης της στυτικής δυσλειτουργίας, η οποία μπορεί να εμφανιστεί στον άνδρα σε οποιαδήποτε ηλικία. Το πρόβλημα, ωστόσο, εντείνεται στις ηλικίες 50 έως 60 ετών, προσβάλλοντας έναν στους 3 άνδρες. Μετά τα 60, η συχνότητα ξεπερνά το 50%. Ο επιστημονικός ορισμός της στυτικής δυσλειτουργίας είναι η μόνιμη ή παροδική δυσκολία επίτευξης ή διατήρησης στύσης ικανής για τη σεξουαλική πράξη. Μπορεί να οφείλεται σε ψυχολογικά, οργανικά ή μεικτά αίτια.

Οι καρδιολόγοι δίνουν μία ακόμη διάσταση στο πρόβλημα: Συνδέουν τη στυτική δυσλειτουργία με «σιωπηλό» καρδιολογικό πρόβλημα. Μια σειρά μελετών καταδεικνύει ότι όσο πιο έντονη είναι η στυτική δυσλειτουργία τόσο μεγαλώνει ο κίνδυνος να εκδηλωθεί κάποιο οξύ καρδιακό επεισόδιο.

Η πρόληψη σώζει ζωές. Συνιστά ένα θεμελιώδες κεφάλαιο στον τομέα της υγείας, καθώς συμβάλλει στην έγκαιρη διάγνωση και κατά συνέπεια στην άρτια και αποτελεσματική αντιμετώπιση πληθώρας ασθενειών, μερικές από τις οποίες θα μπορούσαν να αποβούν ακόμη και θανατηφόρες.

Η πρόληψη σώζει ζωές. Συνιστά ένα θεμελιώδες κεφάλαιο στον τομέα της υγείας, καθώς συμβάλλει στην έγκαιρη διάγνωση και κατά συνέπεια στην άρτια και αποτελεσματική αντιμετώπιση πληθώρας ασθενειών, μερικές από τις οποίες θα μπορούσαν να αποβούν ακόμη και θανατηφόρες. Απαλλάσσει τον κρατικό προϋπολογισμό από τεράστια χρηματικά ποσά που δαπανώνται για τη θεραπεία ασθενειών που προλαμβάνονται, ενώ παράλληλα ανιχνεύει την τάση για την εκδήλωση συγκεκριμένων ασθενειών λειτουργώντας ως ασπίδα προστασίας.

Μία φορά το χρόνο σε τεστ ΠΑΠ θα πρέπει να υποβάλλονται όλες οι γυναίκες που έχουν ή είχαν σεξουαλικές επαφές και είναι ηλικίας 18 ετών και άνω.

Το «Εθνος - Υγεία» παρουσιάζει τις βασικές προληπτικές εξετάσεις στις οποίες θα πρέπει να υποβάλλονται άνδρες, γυναίκες και παιδιά, με το καθιερωμένο αιματολογικό τσεκ απ να θεωρείται απολύτως αναγκαίο και τη λίστα των εξετάσεων να εμπλουτίζεται με βάση την ηλικία και τις ιδιαίτερες ανάγκες κάθε ατόμου.

Εμβολιασμοί
Προφυλάσσουν από αρρώστιες που μαστίζουν όλες τις ηλικίες

Ενα από τα αποτελεσματικότερα μέτρα για την προστασία της δημόσιας υγείας από λοιμώδη νοσήματα είναι οι εμβολιασμοί. Στην εκτεταμένη εφαρμογή τους οφείλεται η εξάλειψη σοβαρών ασθενειών που μάστιζαν κατά το παρελθόν τον γενικό πληθυσμό, όπως για παράδειγμα η ευλογιά και η πολιομυελίτιδα στην Ευρώπη. Οι πολιτικές του υπουργείου Υγείας και οι κανονισμοί της Ευρωπαϊκής Υγείας ενθαρρύνουν τους υποχρεωτικούς εμβολιασμούς των παιδιών προκειμένου να ανοσοποιηθούν κατά βασικών ασθενειών. Εκτός από τα παιδικά εμβόλια στους συνηθέστερους εμβολιασμούς εντάσσονται επίσης αυτοί κατά της εποχικής γρίπης και των ανθρώπινων θηλωμάτων.

Οι επιστήμονες ισχυρίζονται ότι ο καρκίνος του προστάτη χρειάζεται πολλά χρόνια για να εξελιχθεί. Για τον λόγο αυτό η έγκαιρη διάγνωσή του καθίσταται κομβικής σημασίας.

Τα βασικά εμβόλια που περιλαμβάνονται στο Εθνικό Πρόγραμμα Εμβολιασμών για την Ελλάδα προφυλάσσουν τον οργανισμό από:

Ηπατίτιδα Β: Είναι μια φλεγμονή του ήπατος που σε ορισμένες περιπτώσεις μπορεί να προκαλέσει ακόμη και τον θάνατο από κίρρωση, καρκίνο ή ηπατική ανεπάρκεια. Ο εμβολιασμός συστήνεται για όλα τα βρέφη, τα μεγαλύτερα παιδιά, τους εφήβους και τους ενήλικες που ανήκουν σε ομάδες υψηλού κινδύνου.

Διφθερίτιδα, τέτανος, κοκίτης: Πρόκειται για βακτηριδιακές λοιμώξεις. Η διφθερίτιδα προσβάλλει το ανώτερο αναπνευστικό και ο τέτανος το νευρικό σύστημα. Ο κοκίτης προκαλεί συσσώρευση πηχτής βλέννας, φλεγμονή και στένωση στους αεραγωγούς. Πρόκειται για σοβαρές ασθένειες και ο εμβολιασμός συστήνεται για όλα τα βρέφη, παιδιά, εφήβους, ενώ για τους ενήλικες προτείνεται ο επαναληπτικός ανά δέκα χρόνια.

Πολιομυελίτιδα: Αποτελεί νόσο του νευρικού συστήματος και προσβάλλει κυρίως παιδιά ηλικίας κάτω των 5 ετών. Ενα στα 200 άτομα που προσβάλλονται μπορεί να εμφανίσουν παράλυση στα κάτω άκρα. Συστήνεται ο εμβολιασμός όλων των βρεφών άνω των δύο μηνών και γίνεται με επαναληπτικές δόσεις.

Αιμόφιλος τύπου Β: Είναι ένα βακτήριο που μπορεί να προκαλέσει μηνιγγίτιδα, ωτίτιδα, πνευμονία και άλλες σοβαρές παθήσεις. Ο εμβολιασμός συστήνεται για βρέφη ηλικίας 2 μηνών και άνω, ενώ απαιτούνται επαναληπτικές δόσεις. Συνίσταται επίσης για ενήλικες φορείς του ιού ΗΙV.

Μηνιγγιτιδόκοκκος C: Μπορεί να προκαλέσει βαριά θανατηφόρο σηψαιμία. Συστήνεται ο εμβολιασμός όλων των βρεφών άνω των δύο μηνών, ενώ χρειάζονται επαναληπτικές δόσεις.

Ιλαρά, παρωτίδα, ερυθρά: Πρόκειται για σοβαρές ασθένειες οι οποίες είναι πιθανό να παρουσιάσουν επιπλοκές ειδικά σε παιδιά μικρότερα των 5 ετών. Συστήνεται τα παιδιά να εμβολιάζονται για ιλαρά, παρωτίδα και ερυθρά στην ηλικία των 12 μηνών.

Ανεμοβλογιά: Πρόκειται για μολυσματική ασθένεια και συνίσταται ο εμβολιασμός όλων των παιδιών που δεν έχουν νοσήσει μέχρι εκείνη τη στιγμή.

Ιός ανθρώπινων θηλωμάτων: Συνήθως δεν εμφανίζει κανένα σύμπτωμα όμως μπορεί να προκαλέσει καρκίνο του τραχήλου στις γυναίκες και άλλες μορφές καρκίνου στους άνδρες. Συστήνεται ο εμβολιασμός όλων των κοριτσιών από 15 ετών και των γυναικών μέχρι 26 ετών.

Ηπατίτιδα Α: Είναι οξεία νόσος του ήπατος που απαιτεί μεγάλο χρονικό διάστημα ανάρρωσης. Συστήνεται ο εμβολιασμός των παιδιών ξεκινώντας από την ηλικία του ενός έτους.

Φυματίωση: Πλήττει τους πνεύμονες αλλά μπορεί να επηρεάσει τον εγκέφαλο, τα νεφρά και τη σπονδυλική στήλη. Συστήνεται ο εμβολιασμός για παιδιά 4-6 ετών αφού πρώτα γίνει έλεγχος με Mantoux και για άτομα οποιασδήποτε ηλικίας που ήρθαν σε επαφή με ασθενή.

Γρίπη: Η βαρύτητά της ποικίλλει και ενδέχεται να προκαλέσει ακόμη και το θάνατο. Συστήνεται ο εμβολιασμός των παιδιών από την ηλικία των έξι μηνών και των ενηλίκων άνω των 50 ετών μία φορά ετησίως.

Πνευμονιόκοκκος
Μπορεί να προκαλέσει πνευμονία με υψηλό πυρετό, βήχα, δυσκολία στην αναπνοή και μηνιγγίτιδα. Ο εμβολιασμός συστήνεται για βρέφη ηλικίας 2 μηνών και άνω ενώ απαιτούνται επαναληπτικές δόσεις. Επίσης για ενήλικες άνω των 65 ετών, για καπνιστές, αλκοολικούς και χρονίως πάσχοντες.

Test ΠΑΠ
Το βασικότερο όπλο κατά του καρκίνου που απειλεί τις γυναίκες

Είναι ένα πολύτιμο όπλο στη μάχη κατά του καρκίνου. Μια από τις σημαντικότερες προληπτικές εξετάσεις που καθίσταται επιβεβλημένη για τις γυναίκες της παραγωγικής ηλικίας. Το τεστ Παπανικολάου (ΠΑΠ εν συντομία) έχει αποβεί σωτήριο για την υγεία, καθώς ανιχνεύει τις προκαρκινικές και καρκινικές βλάβες του κόλπου και του τραχήλου της μήτρας.

Ολες οι γυναίκες που έχουν ή είχαν σεξουαλικές επαφές και είναι ηλικίας 18 ετών και άνω θα πρέπει να υποβάλλονται μία φορά το χρόνο σε τεστ ΠΑΠ εκτός εάν ο γιατρός τους -λαμβάνοντας υπόψη ειδικούς παράγοντες- τους συστήσει να το επαναλαμβάνουν συχνότερα. Η εξέταση διαρκεί λίγα λεπτά κατά τη διάρκεια της οποίας ο γιατρός με τη βοήθεια ειδικής σπάτουλας λαμβάνει επίχρισμα από την επιφάνεια του τραχήλου και της μήτρας, τα οποία εν συνεχεία αποστέλλονται για κυτταρολογική μελέτη. Η εξέταση, η οποία είναι ανώδυνη, είναι καλύτερο να πραγματοποιείται την πρώτη εβδομάδα μετά το τέλος της εμμήνου ρύσης ενώ δεν θα πρέπει να έχει προηγηθεί ερωτική επαφή για χρονικό διάστημα 24 ωρών.

Το τεστ θα πρέπει να γίνεται ακόμη και αν η γυναίκα έχει κάνει εμβόλιο για τον καρκίνο του τραχήλου.

Μέτρηση οστικής πυκνότητας
Για το ασθενές φύλο άνω των 50 ετών

Η οστεοπόρωση είναι μια πάθηση που ξεκινά από την παιδική και εφηβική ηλικία, καθώς οι συνήθειες που υιοθετούμε σε αυτήν τη φάση της ζωής δημιουργούν τις προϋποθέσεις για την εκδήλωσή της.

Οι ειδικοί δίνουν έμφαση στο γεγονός ότι η καλύτερη αντιμετώπισή της πάθησης είναι η πρόληψη, αφού η εμφάνιση των πρώτων συμπτωμάτων γίνεται αρκετά καθυστερημένα: Τα οστά είναι εύθραυστα, ο ασθενής πονά και τα κατάγματα μπορούν να προκληθούν ακόμη και με ανεπαίσθητες κινήσεις.

Η μέτρηση οστικής πυκνότητας είναι μια εξέταση μέσω της οποίας απεικονίζεται η μάζα των οστών, δηλαδή ο παράγοντας που καθορίζει το πόσο ισχυρός είναι ο σκελετός του ατόμου και σε ποιο βαθμό μπορεί να αντέξει ένα τραύμα ή μια βίαιη αντίδραση.

Πρόκειται για μια σημαντική προληπτική εξέταση στην οποία θα πρέπει να υποβάλλονται όλες οι γυναίκες ηλικίας άνω των 50 ετών, ενώ όταν ο γιατρός εκτιμά ότι υπάρχουν ειδικοί παράγοντες κινδύνου οι εξετάσεις θα πρέπει να ξεκινούν νωρίτερα. Η μέτρηση οστικής μάζας θα πρέπει να επαναλαμβάνεται κάθε δύο χρόνια και με βάση τα αποτελέσματά της ο γιατρός θα υποδείξει αλλαγές στον τρόπο ζωής ή φαρμακευτική αγωγή. Η οστεοπόρωση αφορά κυρίως τις γυναίκες και εμφανίζεται κατά την περίοδο της εμμηνόπαυσης.

Εξέταση PSA
Αναγκαίος ο έλεγχος στους άνδρες μετά τα 45 για τον καρκίνο του προστάτη

Το ειδικό προστατικό αντιγόνο είναι μια γλυκοπρωτεΐνη, η οποία παράγεται από τα φυσιολογικά, τα καλοήθη και τα καρκινικά προστατικά επιθηλιακά κύτταρα. Βρίσκεται στο σπερματικό και προστατικό υγρό, στον ορό και στα ούρα. Η αυξημένη ανίχνευσή της στο αίμα είναι συνήθως ένδειξη ανάπτυξης καρκίνου στην περιοχή του προστάτη. Στα πλαίσια του προληπτικού ελέγχου η εξέταση PSA συνδυάζεται με υπερηχογράφημα και δακτυλική εξέταση. Οι ειδικοί εξηγούν ότι ο καρκίνος του προστάτη χρειάζεται πολλά χρόνια για να εξελιχθεί και να περάσει από το πρώτο στάδιο στα επόμενα τρία όπως έχουν κατηγοριοποιηθεί από τους επιστήμονες. Για τον λόγο αυτό η έγκαιρη διάγνωσή του καθίσταται κομβικής σημασίας.

Οι εξετάσεις για τον έλεγχο του προστατικού αντιγόνου θα πρέπει να γίνονται μετά την ηλικία των 45 ετών από όλους τους άνδρες και να επαναλαμβάνονται ανά εξάμηνο. Σε περίπτωση που υφίσταται κληρονομική προδιάθεση συστήνεται έναρξη του ελέγχου από την ηλικία των 40 ετών.

Σημειώνεται ότι αυξημένα επίπεδα PSA στον ορό μπορεί επίσης να ανευρεθούν σε καλοήθη υπερπλασία του προστάτη, όπως και σε φλεγμονώδεις καταστάσεις του αδένα.

Να έχετε σταθερό προσωπικό γιατρό και να μιλάτε τη γλώσσα της αλήθειας Αναστασία Μοσχοβάκη -Ειδική παθολόγος

Σε κάθε ιατρική επίσκεψη είναι απαραίτητο να προσκομίζετε παλαιότερες εξετάσεις και μάλιστα τα πρωτότυπα

Η ιατρική επιστήμη έχει αποδείξει τον ζωτικό ρόλο της ετήσιας προληπτικής παθολογικής εξέτασης. Κατά την ετήσια προληπτική εξέταση, ο γιατρός δεν αναγράφει μόνο ένα σύνολο γενικών εξετάσεων, ενιαίο για όλους. Περισσότερες από 1.000 ξεχωριστές δοκιμασίες είναι διαθέσιμες. Οι προϋποθέσεις επίτευξης των στόχων της ετήσιας προληπτικής ιατρικής εξέτασης είναι οι ακόλουθες:

Να αναφέρετε πάντα στον γιατρό σας όλα τα στοιχεία από το ιατρικό ιστορικό σας αλλά και το ιατρικό ιστορικό της οικογένειάς σας. Eίναι απαραίτητα και θα βοηθήσουν τον γιατρό στην καλύτερη διάγνωση.

Η σταθερότητα του προσωπικού ιατρού. Δυστυχώς, δεν έχει γίνει κατανοητή η αναγκαιότητα του προσωπικού ιατρού ούτε από το ευρύ κοινό ούτε από τα ασφαλιστικά συστήματα. Το αποτέλεσμα είναι ότι επικρατεί η επιφανειακή και επιπόλαια αντιμετώπιση του ανθρώπινου οργανισμού με ολέθρια αποτελέσματα τόσο στην περίπτωση της πρόληψης όσο και στην περίπτωση της θεραπείας της νόσου. Οι άνθρωποι κατευθύνονται από τον έναν ιατρό στον άλλον, αναλόγως καλύψεων, χρηματικών αποθεματικών ή πολιτικών του ασφαλιστικού τους Ταμείου, τα οποία τροποποιούνται σε τακτά χρονικά διαστήματα.

Η συγκριτική αξιολόγηση του οργανισμού δεν είναι απαραίτητη προϋπόθεση μόνο για τον καθορισμό του εξατομικευμένου ιατρικού «τσεκ - απ», αλλά και για την εκτίμηση της βιολογικής ηλικίας του συνόλου του σώματος και των επιμέρους οργάνων, καθώς και για τον σχεδιασμό παρεμβάσεων αντιγήρανσης. Ο όρος βιολογική ηλικία χρησιμοποιείται σήμερα από την ιατρική για να περιγράψει την εσωτερική κατάσταση των λειτουργικών συστημάτων του οργανισμού. Λόγω ανάλογου ρυθμού γήρανσης, ένα άτομο χρονολογικής ηλικίας εξήντα ετών, μπορεί να έχει βιολογική ηλικία τριάντα ετών και αντιστρόφως. Ενα άτομο με χρονολογική ηλικία 65 ετών μπορεί να έχει καρδιά πενηντάρη και εγκέφαλο ενενηντάρη.

Μην αποκρύπτετε από τον γιατρό στοιχεία από το ιατρικό ιστορικό σας, αλλά και το ιατρικό ιστορικό της οικογένειάς σας, για να εντοπιστούν τα κληρονομικά σας στίγματα. Η συνήθεια της απόκρυψης είναι αρκετά διαδεδομένη στον ελληνικό χώρο και προέρχεται κυρίως από τις εξής τρεις λανθασμένες αντιλήψεις:

1 Οτι ο ιατρός θα ανασυνθέσει μόνος του το ιατρικό σας παρελθόν. Οτι ο ιατρός θα ανασυνθέσει μόνος του το ιατρικό σας παρελθόν. Κάθε νόσημα που έχετε περάσει μπορεί να έχει αφήσει εμφανή ίχνη κατά την ιατρική εξέταση, μπορεί όμως και όχι. Εχει μείνει, ωστόσο, στην κυτταρική σας μνήμη και καθορίζει πολλές φορές τον τρόπο που το αμυντικό σας σύστημα και όλο το σώμα σας αντιδρά στο μέλλον και στα νοσήματα που είναι επιρρεπές.

Οι συχνές πυελονεφρίτιδες που πέρασε κάποιος κατά το παρελθόν μπορεί να μη φαίνονται στην ιατρική εξέταση, αλλά να τον έχουν καταστήσει επιρρεπή σε νεφρικές βλάβες και η υπέρταση από την οποία πάσχει να απαιτεί πιο αυστηρή ρύθμιση και άλλου τύπου εργαστηριακούς ελέγχους συγκριτικώς με ένα άλλο υπερτασικό άτομο, για να αποφευχθεί η εγκατάσταση νεφρικών βλαβών.

2 Οτι μόνο οι σοβαρές παθήσεις αξίζει να αναφερθούν και ότι ο καθένας ο οποίος δεν έχει ειδικές γνώσεις μπορεί να ιεραρχήσει τα σημαντικά από τα ασήμαντα στοιχεία του ιστορικού. Κι όμως, δεδομένα που φαίνονται ασήμαντα μπορεί να είναι ιδιαιτέρως σημαντικά. Το σάκχαρο κατά την εγκυμοσύνη, για παράδειγμα, είναι ένα στοιχείο που πολλοί από εσάς θεωρούν λεπτομέρεια. Κι όμως, ασθενής σώθηκε από βαρύ εγκεφαλικό, διότι λόγω αυτού του στοιχείου και άλλων ευρημάτων κατά την κλινική εξέταση υποβλήθηκε σε ειδικές εξετάσεις.

3 Οτι ο συνοδός είναι απαραίτητος κατά την κλινική ιατρική εξέταση, για λόγους συμπαράστασης. Οι σύζυγοι προσέρχονται μαζί, οι μητέρες με τα παιδιά τους, ο φίλος με τον φίλο και πολλά στοιχεία που είναι προσωπικά μυστικά δεν λέγονται στον ιατρό, στοιχεία σημαντικότατα, που καθορίζουν το status του οργανισμού.

Επιστημονικές στατιστικές μελέτες έχουν δείξει ότι στοιχεία του ιατρικού ιστορικού λησμονούνται και δεν δίνονται συχνά από τον ασθενή στην πρώτη λήψη, αλλά ανασυνθέτονται στη μνήμη του πληρέστερα, όσο περισσότερες φορές καλείται να τα ανασύρει από το παρελθόν.

Ο έμπειρος κλινικός ιατρός που σας εξετάζει σήμερα και σας εξέτασε και στο παρελθόν, ακόμη και εάν δεν θυμάται λεπτομέρειες, έχει στον νου του τη συνολική ιατρική σας εικόνα. Βασικό στοιχείο στην εκ νέου εκτίμηση των ιατρικών σας δεδομένων, στη συγκριτική αξιολόγηση του οργανισμού σας και στην πρώιμη ανίχνευση τυχόν δυσλειτουργίας και στην προάσπιση της υγείας σας, είναι η πληρέστερη ανασύνθεση και συμπλήρωσή της.

Πολλές φορές, ωστόσο, επιβάλλει τη λήψη του ιστορικού σας από την αρχή, όσο βαρετή και εάν σας φαίνεται η επανάληψη της διαδικασίας. Μη λησμονείτε να ενημερώνετε για τυχόν αλλαγές στο γενικό αίσθημα ευεξίας σας ή σε συμπτώματα, από τη στιγμή της προηγούμενης εξέτασης.

Είναι σημαντικό, σε κάθε ιατρική επίσκεψη, να προσκομίζετε όσο γίνεται περισσότερες και παλαιότερες εξετάσεις από αυτές που έχετε. Ακόμη και εάν υπάρχουν αρχεία δεδομένων στο ιατρείο, είναι σημαντικό, πολλές φορές, να προσκομίζετε τα πρωτότυπα. Υπάρχει σημαντικό εύρος στις φυσιολογικές τιμές των εργαστηριακών εξετάσεων, έτσι κάθε εργαστηριακό αποτέλεσμα συγκρίνεται με προηγούμενα.

Για παράδειγμα, ο αιματοκρίτης σε μία φυσιολογική γυναίκα κυμαίνεται από 36 έως 46. Ενας οργανισμός όμως που λειτουργεί από την ηλικία των 18 ετών με αιματοκρίτη 46 και ξαφνικά εμφανίζει αιματοκρίτη 39, έχει συχνότατα παθολογικό πρόβλημα.

Εάν έχετε ξενυχτίσει την προηγούμενη της ιατρικής εξέτασης νύχτα, ενώ δεν το συνηθίζετε, να αναβάλετε το προκαθορισμένο σας ραντεβού, διότι κατά την προληπτική εξέταση πρέπει να αξιολογηθεί η λειτουργία του οργανισμού σε συνθήκες της καθημερινότητάς σας.

Εάν έχετε πυρετό ή νιώθετε άρρωστος πηγαίνετε στο προκαθορισμένο σας ραντεβού για να θεραπευτείτε, αλλά μεταθέσετε το ραντεβού της ετήσιας ιατρικής προληπτικής εξέτασης.

Από το 1970 μέχρι σήμερα εξελίσσονται τα λογισμικά που ελέγχουν την εγκυρότητα των ιατρικών διαγνώσεων

Ο δρ Γκουρπρίτ Νταλιγάλ, επίκουρος καθηγητής Κλινικής Ιατρικής στο Πανεπιστήμιο της Καλιφόρνιας στο Σαν Φρανσίσκο, θεωρείται ένας από τους πιο ικανούς γιατρούς στη διάγνωση ασθενειών. Κάποιες φορές μπορεί να τύχει να συμβουλευτεί και ένα ειδικό πρόγραμμα στον υπολογιστή για να τσεκάρει την εγκυρότητα της διάγνωσής του. Σύμφωνα με τους «Νιου Γιορκ Τάιμς», εδώ και χρόνια άρχισε η ανάπτυξη ειδικών λογισμικών για τη βοήθεια γιατρών να κάνουν σωστές διαγνώσεις.

Ωστόσο, οι απόψεις διίστανται για το κατά πόσο πρέπει κάποιος γιατρός να ρωτά τον υπολογιστή για μια δεύτερη γνώμη.

Η ιστορία του επικουρικού ρόλου των υπολογιστών στη διάγνωση ασθενειών είναι μακρά και πλούσια. Τη δεκαετία του 1970, ερευνητές στο Πανεπιστήμιο του Πίτσμπουργκ ανέπτυξαν ένα λογισμικό για τη διάγνωση περίπλοκων προβλημάτων στην ιατρική, το οποίο στη συνέχεια απέκτησε εμπορική εφαρμογή με την ονομασία Quik Medical Reference.

Από τη δεκαετία του 1980, το Γενικό Νοσοκομείο της Μασαχουσέτης έχει αναπτύξει και βελτιστοποιήσει το πρόγραμμα DXplain, το οποίο παρέχει μια ιεραρχημένη λίστα κλινικών διαγνώσεων. Η εταιρεία IBM αναπτύσσει το πρόγραμμα Watson for Healthcare. Κατά έναν τρόπο, η διαγνωστική μέθοδος που ακολουθεί ο δρ Νταλιγάλ είναι παρόμοια με εκείνη ενός άλλου προγράμματος της IBM. Του «σκακιστή» Deep Blue που το 1996 νίκησε τον Γκάρι Κασπάροβ, ο οποίος ήταν ο κορυφαίος σκακιστής τότε. Παρά το γεγονός ότι δεν διαθέτει δική του «αντίληψη», ο Deep Blue είχε στον εγκέφαλό του αποθηκευμένες εκατομμύρια κινήσεις, τις οποίες μπορούσε να αναλύσει ανά δευτερόλεπτο.

Το πρόγραμμα που χρησιμοποιεί ορισμένες φορές ο δρ Νταλιγάλ, λέγεται Isabel και το έφτιαξε ο Τζέισον Μάουντ, πρώην χρηματιστής από το Λονδίνο. Του έδωσε το όνομα της κόρης του. Το κορίτσι, σε ηλικία τριών ετών, έπαθε ανεμοβλογιά και οι γιατροί δεν μπόρεσαν να διαγνώσουν μια ακόμη πιο επικίνδυνη επιπλοκή, τη γαγγραινώδη απονευρίτιδα, μόλυνση η οποία κατατρώει τις σάρκες.

Οταν η ασθένεια αυτή διεγνώσθη τελικά, το κορίτσι είχε απολέσει σημαντικό μέρος από τη σάρκα του και σε ηλικία 17 ετών είχε υποβληθεί σε αλλεπάλληλες πλαστικές χειρουργικές επεμβάσεις. Ο πατέρας του κοριτσιού λέει ότι οι γιατροί που την εξέταζαν έδειχναν αγκιστρωμένοι στην ανεμοβλογιά μην μπορώντας να δουν πιο πέρα. Πιστεύει, δε, ότι αν είχαν εισαγάγει σε ένα διαγνωστικό πρόγραμμα τα συμπτώματά της, υψηλό πυρετό, έμετο, δερματικά εξανθήματα, η ασθένεια θα είχε κατά πάσα πιθανότητα διαγνωστεί.

Χιλιάδες ασθένειες είναι γνωστές και πολλές είναι σπάνιες. «Σε ασθένειες που εμφανίζονται με μικρή συχνότητα είναι δύσκολο να πάει το μυαλό του γιατρού και εδώ έγκειται η δύναμη του διαγνωστικού προγράμματος», υποστηρίζει ο κ. Μάουντ.

Κάνουν διαγνώσεις με ...e-πποκράτη

Η ανακάλυψη ανακοινώθηκε από ομάδα ερευνητών των Πολιτειακού Πανεπιστημίου της Μοντάνα στο 111ο Συνέδριο της Αμερικανικής Εταιρείας Μικροβιολογίας στη Νέα Ορλεάνη. Εμπίπτει σε έναν νέο και συνεχώς διευρυνόμενο τομέα ο οποίος μελετά την επίδραση των βακτηρίων και των άλλων μικροοργανισμών στα καιρικά φαινόμενα ανατρέποντας πολλά επιστημονικά δεδομένα.

Βακτήρια στον πάγο

Οι ερευνητές με επικεφαλής τον Αλεξάντερ Μισό προέβησαν σε αυτή τη διαπίστωση όταν εξέτασαν χαλαζόπετρες και ανακάλυψαν μεγάλες συγκεντρώσεις βακτηρίων στο κέντρο τους.

Στη μελέτη τους δείχνουν πώς μια μεγάλη ποικιλία μικροοργανισμών _ βακτήρια, μύκητες, διάτομα, ακόμη και φύκη _ που αιωρούνται στην ατμόσφαιρα μπορούν να χρησιμεύσουν ως «πυρήνες» γύρω από τους οποίους συμπυκνώνεται το νερό για να σχηματίσει, ανάλογα με τις συνθήκες, τις σταγόνες της βροχής, τις χαλαζόπετρες ή τις νιφάδες του χιονιού.

Το κέντρο μιας χαλαζόπετρας είναι το πρώτο τμήμα της που σχηματίζεται, γι’ αυτό και οι επιστήμονες το αποκαλούν «έμβρυο», εξήγησε ο κ. Μισό μιλώντας στο συνέδριο. «Το έμβρυο αποτελεί ένα στιγμιότυπο των συνθηκών του γεγονότος που προκάλεσε την ανάπτυξη της χαλαζόπετρας» τόνισε. «Υπάρχουν αυξανόμενες ενδείξεις ότι βακτήρια ή άλλα βιολογικά σωματίδια μπορούν να χρησιμεύσουν ως «πυρήνες» που προκαλούν τη συγκέντρωση των μορίων του νερού γύρω τους ώστε να ξεκινήσει ο σχηματισμός της».

Βιολογικοί καταλύτες

«Τα διάφορα άλατα και ανόργανα συστατικά θεωρείτο ότι ήταν ο κύριος παράγοντας δημιουργίας των «πυρήνων» που προκαλούν τη συμπύκνωση του πάγου στην ατμόσφαιρα, τελικά όμως αυτά δεν είναι τόσο δραστικά όσο τα βιολογικά σωματίδια» δήλωσε στους συνέδρους ο Μπρεντ Κράιστνερ, μικροβιολόγος στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Λουΐζιάνας. Ο ειδικός έκανε μια παράλληλη παρουσίαση σχετικά με τη φύση και τον ρόλο των βιολογικών παραγόντων που μπορούν να προκαλέσουν τη συμπύκνωση των κρυστάλλων πάγου στην ατμόσφαιρα.

Ο κ. Κράιστνερ εξήγησε στους συνέδρους ότι όταν η θερμοκρασία στην ατμόσφαιρα ανεβαίνει επάνω από τους -40 βαθμούς Κελσίου ο πάγος _ ο οποίος προκαλεί τις λεγόμενες «ατμοσφαιρικές κατακρημνίσεις», δηλαδή το χιόνι, τη βροχή και το χαλάζι _ δεν μπορεί να σχηματιστεί αυθόρμητα, όπως γίνεται όταν οι υδρατμοί συμπυκνώνονται γύρω από ανόργανα αιωρούμενα σωματίδια. Αντίθετα, τόνισε, τα βιολογικά σωματίδια είναι εξαιρετικά δραστικά και μπορούν να χρησιμεύσουν ως καταλύτες για τον σχηματισμό του πάγου ακόμη και στους -2 βαθμούς Κελσίου.

Χαρτογράφηση 10.000 βακτηρίων που ζουν μέσα μας Ειρήνη Βενιού 

Αναμένεται να βοηθήσει στην περαιτέρω κατανόηση σοβαρών ασθενειών Δέκα χιλιάδες βακτήρια που ζουν στον ανθρώπινο οργανισμόκατάφεραν να χαρτογραφήσουν οι ειδικοί του αμερικανικού προγράμματος «Human Microbiome» (HMP). Παρά το γεγονός ότι αρκετά από αυτά είναι ακίνδυνα για τον άνθρωπο, υπάρχουν και κάποια που θα μπορούσαν να προκαλέσουν σοβαρά προβλήματα υγείας ή ακόμη και τον θάνατο. Μέσα από πενταετή προσπάθεια, εκατοντάδες  επιστήμονες από δεκάδες πανεπιστήμια κατάφεραν να δημιουργήσουν έναν κατάλογο με σχεδόν το 99% των μικροσκοπικών μας «φιλοξενούμενων». Το σίγουρο, σύμφωνα με τους ειδικούς, είναι ότι δεν είμαστε «μόνοι», καθώς τα βακτήρια καταλαμβάνουν κάθε χιλιοστό του ανθρώπινου σώματος τόσο εξωτερικά, όσο και εσωτερικά. Συγκεκριμένα, ο αριθμός των βακτηρίων που ζουν μέσα μας ξεπερνά  εκείνον των ανθρώπινων κυττάρων. Σε προηγούμενες ερευνητικές προσπάθειες, οι ειδικοί είχαν προσπαθήσει να απομονώσουν μόλις μερικές εκατοντάδες βακτηρίων που έβρισκαν «καταφύγιο» στον ανθρώπινο οργανισμό. Τώρα όμως, στο πλαίσιο του επίδοξου ερευνητικού προγράμματος ο αριθμός των χαρτογραφημένων ειδών αγγίζει τις 10.000.

Φως στο «παζλ» της υγείας Ο σχεδόν ολοκληρωμένος «χάρτης» των ανθρώπινων βακτηρίων αναμένεται να επιτρέψει στους ερευνητές να εξετάσουν νέες αλληλεπιδράσεις μεταξύ των διαφόρων ειδών και του ανοσοποιητικού συστήματος. «Γνωρίζοντας τα ακριβή βακτήρια που ζουν σε διάφορα σημεία του οργανισμού ενός υγιούς ατόμου, θα μπορούμε να κατανοήσουμε καλύτερα τι συμβαίνει στην περίπτωση ασθενειών που πιστεύεται ότι έχουν βακτηριακό υπόβαθρο (π.χ. νόσος του Κρον, έλκη, παχυσαρκία)» αναφέρει ο δρ Τζορτζ Γουέινστοκ από το Πανεπιστήμιο Γουόσιγκτον, στο Σεντ Λούις. Στο πλαίσιο του προγράμματος, επιστήμονες από το Κολέγιο Ιατρικής Μπέιλορ, στο Χιούστον, ανακάλυψαν ότι ο αριθμός των κολπικών βακτηρίων σε έγκυες γυναίκες είναι μικρότερος συγκριτικά με άλλες γυναίκες. Ο λόγος, εξηγούν, οφείλεται πιθανότατα στο γεγονός ότι όσο εξελίσσεται η κύηση, ο γυναικείος οργανισμός προσπαθεί να περιορίσει τα διάφορα βακτήρια που ζουν στον κόλπο με στόχο μια πιο ομαλή μετάβαση του νεογνού κατά τον τοκετό, από το αποστειρωμένο περιβάλλον της μήτρας, στον έξω κόσμο. Τα ενδιαφέροντα ευρήματα της μελέτης αυτής δημοσιεύονται στην επιθεώρηση «PLoS ONE», ενώ τα υπόλοιπα άρθρα του HMP παρουσιάζονται μέσα από την επιθεώρηση «Nature».

Το υπερβακτήριο MRSA ξέφυγε από τα νοσοκομεία και απειλεί τον γενικό πληθυσμό! Ξεκίνησε την «καριέρα» του ως ανεπιθύμητος... επισκέπτης στα νοσοκομεία ο οποίος αποδείχθηκε αποφασισμένος να κάνει «αρμένικη επίσκεψη» - δεν είναι τυχαίο ότι το υπερβακτήριο MRSA (Μethicillin Resistant Staphylococcus aureus, χρυσίζων σταφυλόκοκκος ανθεκτικός στη μεθικιλλίνη), περί ου ο λόγος, είναι υπαίτιο σε ευρωπαϊκό επίπεδο για το 44% επί του συνόλου των 380.000 ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων που καταγράφονται κατά μέσο όρο ετησίως, για 1.050.000 επιπλέον ημέρες νοσηλείας και όλα αυτά με ένα κόστος που ξεπερνά τα 380.000.000 ευρώ κατ' έτος. Ο μικροσκοπικός αυτός «μουσαφίρης» φάνηκε όμως να έχει άκρως επεκτατικές τάσεις. Ετσι αλλάζοντας «κοστούμι» αποφάσισε να επιβάλει την παρουσία του εκτός από τα νοσοκομεία και στην κοινότητα, απειλώντας ολόκληρο τον πληθυσμό. Και μπορεί αυτή η περιγραφή να μοιάζει γλαφυρή, ωστόσο ο κίνδυνος από το MRSA δεν είναι διόλου... λογοτεχνικός. Πρόκειται για έναν τεράστιο «εχθρό» ο οποίος αλλάζοντας «προσωπεία» συνεχώς γιγαντώνεται.

Η νέα επιδημία του MRSA, η οποία, σύμφωνα με τους ειδικούς, αποτελεί ήδη γεγονός σε διαφορετικές χώρες, συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας, έχει ξεφύγει από τα όρια των νοσοκομείων και αιωρείται επάνω από τα σπίτια, τις αθλητικές εγκαταστάσεις, τα σχολεία, τα στρατόπεδα και γενικώς τα σημεία όπου επικρατεί συγχρωτισμός, με ό,τι αυτό συνεπάγεται για τη δημόσια υγεία. «Το Βήμα» μίλησε με τον «πατέρα» του ΜRSA της κοινότητας, καθηγητή Παιδιατρικής στο Πανεπιστήμιο του Σικάγου, ειδικό στις μεταδοτικές ασθένειες και σύμβουλο της αμερικανικής Υπηρεσίας Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) σχετικά με τα εμβόλια Ρόμπερτ Ντόουμ με στόχο να σκιαγραφήσει το «προφίλ» αυτού του μικρού-μεγάλου «δολοφόνου» με τα πολλά πρόσωπα αλλά και τους πιθανούς τρόπους εξόντωσής του προς όφελος του πληθυσμού. Οπως όλα (δυστυχώς) δείχνουν, ο ανεπιθύμητος αυτός επισκέπτης στη ζωή πολλών ατόμων δεν είναι εύκολο να δει την... πόρτα της εξόδου αφού έχει εκπληκτική ικανότητα προσαρμογής και επιβίωσης. Ωστόσο οι επιστημονικές προσπάθειες συνεχίζονται με στόχο την ανάπτυξη εμβολίου για τον οριστικό εξοστρακισμό του. Ως τότε όμως οι ειδήμονες συμβουλεύουν... καλό νοικοκύρεμα των χώρων όπως κάνουμε πάντα όταν περιμένουμε έναν επισκέπτη. Μόνο που στη συγκεκριμένη περίπτωση το νοικοκυριό πρέπει να έχει... αφιλόξενο στόχο κρατώντας μακριά από το κατώφλι τον επικίνδυνο μουσαφίρη.

Από τα νοσοκομεία στις γειτονιές Στα τέλη της δεκαετίας του 1990 μια ομάδα ερευνητών του Παιδιατρικού Νοσοκομείου του Πανεπιστημίου του Σικάγου με επικεφαλής τον καθηγητή Ντόουμ παρατήρησε ότι άρχισαν ξαφνικά να εμφανίζονται στο Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών του νοσοκομείου δεκάδες παιδιά με «ασυνήθιστες» σταφυλοκοκκικές λοιμώξεις. Τρία παιδιά παρουσίασαν οξεία πνευμονία, κάποιο εμφάνισε απόστημα μεγάλο όσο μια παλάμη το οποίο «κρυβόταν» σε έναν γλουτιαίο μυ του ενώ σε μια άλλη περίπτωση το βακτήριο «διείσδυσε» στα οστά του ενός ποδιού. Σε όλους αυτούς τους μικρούς ασθενείς η λοίμωξη παρουσίαζε ανθεκτικότητα σε πολλά κοινά αντιβιοτικά, συμπεριλαμβανομένης της μεθικιλλίνης. Οι ειδικοί αποφάσισαν λοιπόν να διεξαγάγουν μελέτη ώστε να ρίξουν φως σε αυτή τη θολή υπόθεση. Εμειναν άναυδοι όταν συνειδητοποίησαν ότι «ένοχο» για τις σοβαρές λοιμώξεις ήταν το MRSA, ένα βακτήριο το οποίο πιστευόταν ότι προσβάλλει μόνο τους νοσοκομειακούς ασθενείς. Ωστόσο κανένα από τα παιδιά εκείνα δεν είχε βρεθεί σε νοσοκομείο επί μήνες προτού μεταφερθεί στα επείγοντα. Ετσι για πρώτη φορά η συγκεκριμένη ερευνητική ομάδα έκανε λόγο για MRSA της κοινότητας, μια θεωρία που συνάντησε απίστευτες αντιδράσεις. Οπως μάλιστα μας λέει ο καθηγητής Ντόουμ, ο ίδιος και η ομάδα του βρίσκονταν σε αντιπαράθεση επί 18 μήνες με τους υπευθύνους του JAMA (Journal of the American Medical Association, πρόκειται για την έγκριτη επιστημονική επιθεώρηση της Αμερικανικής Ιατρικής Εταιρείας) προκειμένου να δημοσιευθεί το άρθρο που αφορούσε το MRSA της κοινότητας. «Αρχικώς το άρθρο απορρίφθηκε αφού δεν πίστευαν ότι επρόκειτο για MRSA. Το αποσύραμε λοιπόν και προχωρήσαμε σε περαιτέρω μοριακή μελέτη μέσω της οποίας αποδείξαμε ότι στα στελέχη που είχαμε απομονώσει από τους ασθενείς υπήρχε η παρουσία του γονιδίου mecA το οποίο αποτελεί "σήμα κατατεθέν" του MRSA. Τελικώς έπειτα από κόπους το άρθρο που ήταν το πρώτο στο οποίο γινόταν λόγος παγκοσμίως για το MRSA της κοινότητας δημοσιεύθηκε το 1998».

Ευάλωτοι αθλητές, στρατιώτες και... συγγενείς Τα στελέχη του ΜRSA της κοινότητας εμφανίζουν διαφορετικά γενετικά χαρακτηριστικά από εκείνα των νοσοκομείων, εξηγεί ο καθηγητής. Συγχρόνως επικρατούν διαφορετικά στελέχη του MRSA της κοινότητας σε διαφορετικά μέρη του κόσμου. Για παράδειγμα, το στέλεχος που πρωτοεντόπισαν οι ειδικοί από το Σικάγο ήταν το επονομαζόμενο USA400, ένα πολύ επιθετικό στέλεχος που ήταν ικανό ακόμη και να σκοτώσει μέσα σε λίγες ημέρες τα «θύματά» του. «Οταν ήλθε στο φως η αλληλουχία του γονιδιώματος του USA400 έγινε σαφές ότι διέθετε πολύ διαφορετικά χαρακτηριστικά από το στέλεχος του MRSA των νοσοκομείων - συγκεκριμένα παρήγε κάποιες επικίνδυνες τοξίνες οι οποίες δεν εντοπίζονται στο νοσοκομειακό ΜRSA». Μπορεί η «σχέση» των ειδικών με το MRSA της κοινότητας να μετρά πλέον σχεδόν 15 χρόνια, ωστόσο τώρα μόλις αρχίζει η επιστημονική κοινότητα να μαθαίνει λεπτομέρειες για τον αντίπαλο, σημειώνει ο καθηγητής. «Βλέπουμε τώρα αναλυτικότερα ποιες ομάδες θεωρούνται "υψηλού κινδύνου" για μόλυνση από το βακτήριο: πρόκειται για τους φυλακισμένους, τα μέλη αθλητικών ομάδων, τους στρατιώτες αλλά και για υγιή άτομα στον γενικό πληθυσμό τα οποία δεν έχουν θεωρητικώς κανέναν παράγοντα κινδύνου για μόλυνση. Το τελευταίο διάστημα όμως μαθαίνουμε και άλλα ενδιαφέροντα πράγματα για το MRSA της κοινότητας. Για παράδειγμα, πρόσφατη μελέτη της δικής μας ομάδας έδειξε ότι ο ίδιος ο χώρος του σπιτιού μπορεί να αποτελέσει σοβαρή εστία μόλυνσης». Ο καθηγητής περιγράφει ότι η ερευνητική ομάδα παρακολούθησε στενά άτομα τα οποία κατέφυγαν στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο του Σικάγου με μόλυνση από το στέλεχος USA300 (πρόκειται για το στέλεχος που... διαδέχθηκε μετά το 2000 το USA400 και εξαπλώνεται αυτή τη στιγμή στις ΗΠΑ) καθώς και τις οικογένειές τους. «Ζητήσαμε από την οικογένεια του κάθε ασθενούς να υποβληθεί σε εξέταση για ύπαρξη του βακτηρίου και είδαμε ότι ο αποικισμός ήταν πολύ υψηλός στα υπόλοιπα μέλη της οικογενείας. Ολα αυτά δείχνουν ότι το MRSA της κοινότητας εξαπλώνεται "σαν τρελό" και προσπαθούμε τώρα να βρούμε χρηματοδότηση προκειμένου να προχωρήσουμε σε παρεμβάσεις εντός των σπιτιών ασθενών με το συγκεκριμένο βακτήριο». Οι παρεμβάσεις θα περιλαμβάνουν τη χρήση ενός δραστικού αντιβιοτικού που θα εφαρμόζεται στη μύτη των μελών της οικογενείας του ασθενούς, τη χρήση κάποιας αντισηπτικής ουσίας που θα εφαρμόζεται σε ολόκληρο το δέρμα, καθώς και αντισηπτικών που θα καλύπτουν «ευάλωτες» επιφάνειες του σπιτιού, όπως στην κουζίνα ή στο μπάνιο.

Εμβόλιο-εκπαιδευτής λεμφοκυττάρων Ακόμη και αν αυτού του είδους οι παρεμβάσεις καταφέρουν να περιορίσουν την εξάπλωση του MRSA της κοινότητας, το «ιερό δισκοπότηρο» για τους επιστήμονες παραμένει το να μπορέσουν να προλάβουν την εμφάνιση του σούπερ βακτηρίου. Και η λύση έχει μόνο έναν τίτλο: εμβόλιο. Πόσο εύκολο είναι όμως να αναπτυχθεί ένα προληπτικό εμβόλιο για έναν τόσο «πολυπρόσωπο» εχθρό; Καθόλου εύκολο, απαντά ο καθηγητής Ντόουμ. Οπως διευκρινίζει, ως σήμερα οι προσπάθειες ανάπτυξης ενός τέτοιου εμβολίου έχουν στεφθεί με πλήρη... αποτυχία καθώς ο «εχθρός» έβρισκε πάντα τρόπο να ξεγλιστρά. Ο ίδιος πιστεύει όμως ότι μπορεί να τα βάλει με τον παντοδύναμο (όπως τουλάχιστον έχει αποδειχθεί ως σήμερα) αντίπαλο ξεφεύγοντας από την κλασική «συνταγή» ανάπτυξης εμβολίων. «Οι ως τώρα προσπάθειες επικεντρώνονταν στην "παραδοσιακή" στρατηγική της δημιουργίας εμβολίου με τη λογική της παραγωγής αντισωμάτων από τον οργανισμό ενάντια στον "εχθρό". Ωστόσο η δική μας ομάδα προτείνει μια νέα στρατηγική η οποία βασίζεται στα Τ-λεμφοκύτταρα του οργανισμού. Πιστεύουμε ότι ένα επιτυχημένο εμβόλιο πρέπει να στοχεύει στην αύξηση της ανοσίας του οργανισμού μέσω της εκπαίδευσης των Τ-κυττάρων του και προς αυτή την κατεύθυνση κινούμαστε στα πειράματά μας».

Πώς ακριβώς θα αναπτυχθεί ένα τέτοιο «εναλλακτικό» εμβόλιο; Ο καθηγητής απαντά ότι «αν το ήξερα θα το είχα ήδη φτιάξει. Ωστόσο, εκτιμώ ότι σε κάποια χρόνια, αν και δεν μπορώ να προσδιορίσω σε πόσα ακριβώς, το εμβόλιο θα αποτελεί γεγονός». Απώτερος στόχος του δρος Ντόουμ είναι, όπως ο ίδιος μας μεταφέρει, να αναπτυχθεί μελλοντικά ένα προληπτικό εμβόλιο για το MRSA της κοινότητας το οποίο θα χορηγείται σε όλα τα παιδιά στο πλαίσιο των εμβολιασμών ρουτίνας. Δεν είναι τραβηγμένο το να εμβολιαστεί ολόκληρος ο παιδικός πληθυσμός για το MRSA; Ο ίδιος, ως κύριος σύμβουλος της αμερικανικής κυβέρνησης για τους παιδικούς εμβολιασμούς, πιστεύει ακριβώς το αντίθετο. Θεωρεί ότι είναι επιβεβλημένο να εμβολιάζονται τα παιδιά ενάντια σε έναν τόσο μεγάλο εν δυνάμει «δολοφόνο». Αναφέρει όμως ότι για να αποτελέσει ένα τέτοιο εμβόλιο κάποια ημέρα πραγματικότητα πρέπει πρώτα οι αρμόδιοι των διαφορετικών κρατών να συνειδητοποιήσουν το μέγεθος του προβλήματος και να κατανοήσουν ότι για να δοθεί λύση σε αυτό δεν υπάρχει άλλος δρόμος από εκείνον της έρευνας. «Και η έρευνα απαιτεί χρηματοδότηση για να υπάρξει. Αυτό είναι το μήνυμα με το οποίο θέλω να κλείσω την κουβέντα μας».
«Θερίζει» και στην Ελλάδα Μια κουβέντα που άνοιξε στα τέλη του περασμένου αιώνα και η οποία, όπως όλα δείχνουν, θα αργήσει πολύ να κλείσει, όχι μόνο στις ΗΠΑ, αλλά και στην Ελλάδα, σύμφωνα με τους ειδικούς. Οπως σημειώνει στο «Βήμα» η καθηγήτρια στο Εργαστήριο Μικροβιολογίας τoυ Ιατρικού Τμήματος του Πανεπιστημίου Πατρών και υπεύθυνη του Εθνικού Κέντρου Αναφοράς Σταφυλοκόκκων κυρία Ιρις Σπηλιοπούλου η επιδημία του MRSA της κοινότητας έχει - δυστυχώς - και ελληνική ταυτότητα. Τα στοιχεία που μας παραθέτει η κυρία Σπηλιοπούλου μιλούν από μόνα τους: σύμφωνα με τα τελευταία διαθέσιμα δεδομένα που αφορούν το 2010 (τα στοιχεία του 2011 αναμένεται να δημοσιευθούν μέσα στο καλοκαίρι) το 5%-15% επί του συνόλου των λοιμώξεων στη χώρα μας οφείλονται στον S. aureus ενώ ποσοστό περί το 45% των λοιμώξεων με S. aureus αφορά το υπερβακτήριο MRSA (το ποσοστό αυτό κυμαίνεται από 10% ως 50%, καθώς σε κάποια μικρά νοσοκομεία τα ποσοστά εμφάνισης του MRSA είναι χαμηλά ενώ σε κάποια μεγάλα νοσοκομεία πολύ υψηλότερα). Είναι μάλιστα χαρακτηριστικό ότι «από το σύνολο των κρουσμάτων MRSA που εμφανίζονται στην Ελλάδα περισσότερες από επτά στις δέκα περιπτώσεις αφορούν την κοινότητα ενώ περίπου τρεις στις δέκα τα νοσοκομεία» λέει η καθηγήτρια. Η επιδημία αυτή που έχει επίσης πλήξει και άλλες χώρες του ευρωπαϊκού Νότου όπως η Ισπανία και η Ιταλία, φαίνεται να παίρνει διαστάσεις αντίστοιχες με εκείνες στις ΗΠΑ όπου τη δική του «μάχη» με το MRSA δίνει ο καθηγητής Ντόουμ. Βέβαια διαφορετικοί κλώνοι του MRSA έχουν «πλήξει» ΗΠΑ και Ευρώπη: στη χώρα μας αλλά και σε άλλες ευρωπαϊκές χώρες όπως η Γαλλία ο κυρίαρχος κλώνος αυτή τη στιγμή είναι ο ST80 ο οποίος διαφέρει από τον USA300 που «τρομοκρατεί» τα τελευταία χρόνια τις ΗΠΑ. Ωστόσο ο κίνδυνος είναι αντίστοιχος για τον πληθυσμό. Και αυτό διότι το MRSA της κοινότητας προκαλεί λοιμώξεις του δέρματος και των μαλακών μορίων (όπως αποστήματα, δοθιήνες, κυτταρίτιδες), μολύνσεις στο αίμα αλλά και εν δυνάμει θανατηφόρες πνευμονίες, κυρίως σε άτομα των οποίων το σύστημα έχει εξασθενήσει λόγω κάποιας νόσου όπως η γρίπη. Είναι χαρακτηριστικό ότι, σύμφωνα με την κυρία Σπηλιοπούλου, στην πανδημία του 2009 παρουσιάστηκαν αρκετά περιστατικά πνευμονίας που οφειλόταν σε MRSA σε ασθενείς με γρίπη. Το καλό νέο είναι ότι το «επεκτατικότατο» αυτό βακτήριο εμφανίζει ευαισθησία - τουλάχιστον ως τώρα - σε κάποια αντιβιοτικά όπως η ερυθρομυκίνη και οι λινκοσαμίδες. Το κακό νέο είναι ότι οι... άγριες διαθέσεις του είναι κάποιες φορές τόσο μεγάλες ώστε να αφαιρεί ανθρώπινες ζωές σε παγκόσμιο επίπεδο, συμπεριλαμβανομένης της χώρας μας.

Η πρόληψη σώζει Ρωτήσαμε την ελληνίδα καθηγήτρια πώς θα μπορούσε να μπει ένα «φρένο» σε αυτόν τον μικροσκοπικό αλλά τόσο μεγάλο «εχθρό» της δημόσιας υγείας. Μας απάντησε ότι πρώτιστο και απλό προληπτικό μέτρο είναι η χιλιοειπωμένη αλλά σωτήρια «τήρηση κανόνων υγιεινής». «Είναι πολύ σημαντικό να τηρούνται αυτοί οι κανόνες σε χώρους όπως τα στρατόπεδα, τα αθλητικά κέντρα, τα σχολεία. Πρέπει ο καθένας να έχει προσωπικά είδη υγιεινής, να μην τα μοιράζεται με άλλους. Από την πλευρά τους οι κλινικοί γιατροί είναι απολύτως απαραίτητο να κάνουν αντιβιόγραμμα προτού χορηγήσουν αντιβιοτικά στους ασθενείς». Σε ό,τι αφορά την προοπτική ανάπτυξης ενός εμβολίου για το MRSA η κυρία Σπηλιοπούλου εμφανίζεται επιφυλακτική σχετικά με την καθολική χορήγησή του. Οπως υποστηρίζει αν κάποια ημέρα αναπτυχθεί ένα αποτελεσματικό εμβόλιο αυτό θα πρέπει να χορηγείται μόνο στους πληθυσμούς υψηλού κινδύνου. Και αυτό διότι ο S.aureus αποτελεί «μέλος» της φυσιολογικής χλωρίδας του οργανισμού και ένα εμβόλιο που θα τον εξαφάνιζε ίσως διατάρασσε αυτή την ισορροπία. «Δεν πρέπει να ξεχνούμε ότι το 20%-30% του πληθυσμού είναι σταθερά φορείς του βακτηρίου, ένα αντίστοιχο ποσοστό εμφανίζει διαλείπουσα φορεία ενώ μόνο ένα 20%-30% δεν είναι φορείς. Οι περισσότεροι άνθρωποι λοιπόν "φιλοξενούν" τον S.aureus στον οργανισμό τους και δεν ξέρουμε τις συνέπειες αν του γίνει μόνιμη... έξωση». Το μόνο σίγουρο είναι πως κρίνεται απαραίτητο να γίνει «έξωση» στην επιδημία του MRSA της κοινότητας. Και για να συμβεί αυτό είναι άκρως σημαντικό «συν επιστήμη και χείρα (...καθαρή του πληθυσμού) κίνει».
ΔΙΑΓΝΩΣΗ Τα δύο «πρόσωπα» του ΜRSA Πώς διαχωρίζεται το νοσοκομειακό MRSA από το MRSA της κοινότητας; Σύμφωνα με τους κανόνες των Κέντρων Πρόληψης των Ασθενειών των ΗΠΑ (CDC), η μόλυνση με το ενδονοσοκομειακό υπερβακτήριο αφορά ασθενείς που έχουν νοσηλευθεί, που υποβάλλονται σε αιμοκάθαρση, φέρουν καθετήρες ή έχουν υποβληθεί σε χειρουργικές επεμβάσεις. Στην ίδια κατηγορία εντάσσονται και οι περιπτώσεις ασθενών που έχουν λάβει αντιβιοτικά μέσα στο τελευταίο εξάμηνο από τη διάγνωση της λοίμωξης καθώς και εκείνες κατά τις οποίες ο παθογόνος μικροοργανισμός απομονώνεται μετά από 48 ώρες από την εισαγωγή στο νοσοκομείο. Σε ό,τι αφορά το MRSA της κοινότητας, θεωρείται ότι έχει «πλήξει» κάποιον όταν απομονωθεί σε καλλιέργεια μέσα σε 48 ώρες από την εισαγωγή του ασθενούς στο νοσοκομείο, ή όταν απομονωθεί σε εξωτερικά ιατρεία νοσοκομείων ή σε ιδιωτικά ιατρεία σε άτομα που δεν έχουν ιστορικό που να παραπέμπει σε νοσοκομειακή λοίμωξη με το υπερβακτήριο.

ΜΕΤΑΔΟΣΗ«Ρεζερβουάρ» ΜRSA τα κατοικίδια; Μια στενή σχέση η οποία μπορεί να μετατραπεί σε... ολέθρια σε ό,τι αφορά την εξάπλωση του ΜRSA διερευνούν αυτή τη στιγμή οι έλληνες επιστήμονες του Εργαστηρίου Μικροβιολογίας του Πανεπιστημίου Πατρών σε συνεργασία με συναδέλφους τους από την Κτηνιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης. Οπως εξηγεί στο «Βήμα» η καθηγήτρια Μικροβιολογίας στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Πατρών κυρία Ιρις Σπηλιοπούλου η ομάδα μελετά ζώα συντροφιάς προκειμένου να ανακαλύψει τι «δοσοληψίες» έχουν με τον άνθρωπο σε ό,τι αφορά το υπερβακτήριο. «Αν και τα στοιχεία είναι ακόμη αδημοσίευτα, από όσα έχουμε αυτή τη στιγμή στα χέρια μας βλέπουμε ότι τα ζώα συντροφιάς προσβάλλονται από τον κλώνο του MRSA που χτυπά και τον άνθρωπο, γεγονός που μαρτυρεί ότι οι άνθρωποι μεταδίδουν το βακτήριο στα ζώα. Μέχρι στιγμής στα ζώα έχουν καταγραφεί μόνο λοιμώξεις του δέρματος και των μαλακών μορίων, ωστόσο είναι ενδιαφέρον να παρακολουθήσουμε αν οι τετράποδοι σύντροφοι του ανθρώπου μπορούν να αποτελέσουν ένα "ρεζερβουάρ επώασης" ακόμη πιο λοιμογόνων στελεχών τα οποία στη συνέχεια θα μεταδοθούν στον άνθρωπο προκαλώντας έναν φαύλο κύκλο».

Θαυματουργή αποδεικνύεται μία ουσία που κρύβεται στο χώμα στο μυστηριώδες Νησί του Πάσχα. Πρόκειται για τη ραπαμυκίνη, προϊόν ενός βακτηρίου που ευδοκιμεί στο νησί αυτό του Ειρηνικού, το οποίο βελτιώνει την ικανότητα απόκτησης νέας γνώσης και τη μνήμη, ενώ παράλληλα μειώνει το στρες και την κατάθλιψη. Σε αυτό το εντυπωσιακό συμπέρασμα κατέληξαν επιστήμονες της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου του Τέξας ύστερα από πειράματα σε ποντίκια. Οι ερευνητές τάισαν τα πειραματόζωα με ραπαμυκίνη και διαπίστωσαν ότι τόσο στα νεότερα όσο και στα γηραιότερα βελτιώθηκε η ικανότητα εκμάθησης και η μνήμη. «Τα νεότερα έμαθαν και θυμήθηκαν όσα έμαθαν ευκολότερα από ό,τι συμβαίνει συνήθως», εξηγεί η Βερόνικα Γκάλβαν, καθηγήτρια στο πανεπιστήμιο. «Στα γηραιότερα, αυτά που συμπεριέλαβαν τη ραπαμυκίνη στη διατροφή τους έδειξαν σαφή βελτίωση, αντίθετα με την εξασθένηση αυτών των ικανοτήτων που συνήθως παρατηρείται σε αυτή την ηλικία».

Αντίστοιχα θετικά αποτελέσματα κατέδειξαν τα πειράματα και στην αντιμετώπιση του στρες και της κατάθλιψης. Από τότε που ανακαλύφθηκε η ραπαμυκίνη, τη δεκαετία του '70, οι ειδικοί κατάλαβαν ότι κάτι έτρεχε με αυτή την ουσία. Αρχικά χρησιμοποιήθηκε ως αντιμυκητιακός παράγοντας, σύντομα όμως διαπιστώθηκε πως είχε ισχυρές ανοσοκατασταλτικές ιδιότητες και έγινε, έτσι, πολύτιμο εργαλείο εναντίον της απόρριψης μοσχευμάτων. Κάποια στιγμή, οι επιστήμονες ανακάλυψαν επίσης σε πειράματα με τρία είδη κατώτερων οργανισμών (μύκητες, νηματώδεις σκώληκες και μύγες των καρπών) πως καθυστερεί τη διαδικασία της γήρανσης. Το 2009, διαπιστώθηκε πως επηρεάζει τη διαδικασία της γήρανσης και στα ποντίκια - πρώτη φορά που έγινε κάτι τέτοιο σε θηλαστικό με φαρμακολογική παρέμβαση.

Ξεχάστε το μπάνιο... Προσοχή σε τηλεκοντρόλ και διακόπτες Αμερικανοί ερευνητές αποφάσισαν να διαπιστώσουν ποια είναι τα πιο επικίνδυνα για την υγεία σημεία και αντικείμενα ενός δωματίου ξενοδοχείου. Αν και το μυαλό όλων πηγαίνει πρώτα σε σημεία όπως η λεκάνη της τουαλέτας ή ο νιπτήρας τα ευρήματα της έρευνας είναι ιδιαίτερα ενδιαφέροντα αφού αποκαλύπτουν μια σειρά από απρόσμενα σημεία και αντικείμενα που απειλούν την υγεία όσων διαμένουν σε ένα δωμάτιο ξενοδοχείου. Στη λίστα των πιο ακάθαρτων αντικειμένων και πλουσιότερων σε... βακτήρια ξεχωρίζουν τα τηλεκοντρόλ και οι διακόπτες για τα φώτα.

Η έρευνα Ερευνητές του Πανεπιστημίου του Χιούστον μελέτησαν το βαθμό καθαριότητας δωματίων σε αμερικανικά ξενοδοχεία και τις πιθανές απειλές υγείας για όσους διαμένουν εκεί. Οπως αναφέρουν, ένα δωμάτιο ξενοδοχείου δεν χρειάζεται να είναι τόσο καθαρό και απολυμασμένο όσο ο χώρος ενός χειρουργείου αλλά από τα ευρήματα της έρευνας προκύπτει ότι γενικά απαιτείται καλύτερο καθάρισμα. Οι ερευνητές αναφέρουν ότι τα δωμάτια των ξενοδοχείων δεν είναι περισσότερο ακάθαρτα από ένα μέσο σπίτι αλλά από την άλλη πλευρά αυτό δεν θα έπρεπε να συμβαίνει με δεδομένο ότι τα δωμάτια των ξενοδοχείων καθαρίζονται καθημερινά. Για αυτό και οι ερευνητές επισημαίνουν ότι τα ευρήματα τους θα βοηθήσουν τις υπηρεσίες καθαριότητας των ξενοδοχείων να κάνουν αποτελεσματικότερη δουλειά.

Χιλιάδες είδη διασχίζουν τον Ειρηνικό... πετώντας

Ένας αναπάντεχα μεγάλος αριθμός μικροβίων από την Ασία καταφθάνουν στη Δυτική Ακτή των ΗΠΑ ως επιβάτες των σύννεφων σκόνης που διασχίζουν κάθε χρόνο τον Ειρηνικό Ωκεανό, αποκαλύπτει νέα γενετική μελέτη.
Οι εκτιμήσεις Προηγούμενες έρευνες είχαν εκτιμήσει ότι περίπου 7,1 εκατομμύρια τόνοι αερολυμάτων -σκόνη, νεκρά κύτταρα, μικροοργανισμοί και άλλα σωματίδια- διασχίζουν κάθε χρόνο τον Ειρηνικό πετώντας στην τροπόσφαιρα, το κατώτερο τμήμα της ατμόσφαιρας όπου εκδηλώνονται σχεδόν όλα τα μετεωρολογικά φαινόμενα. Η ερευνητική ομάδα που δημοσιεύει τα νέα ευρήματα εξέτασε δείγματα της σκόνης που φτάνει στην κορυφή του Όρους Μπάτσελορ στο Όρεγκον, το οποίο διαπερνά τα σύννεφα και φτάνει στην τροπόσφαιρα. Σε προηγούμενη μελέτη τους, οι ερευνητές είχαν προσπαθήσει να μετρήσει τα διαφορετικά είδη μικροβίων αφήνοντας τα δείγματα να αναπτυχθούν σε θρεπτικά συστατικά. Τον Ιούλιο, ανακοίνωσαν ότι είχαν μετρήσει μόλις 18 είδη.
Αυτή τη φορά, η ομάδα του Μάικλ Ρόμπερτς, ερευνητή της NASA, πραγματοποίησε γενετικές αναλύσεις στα δείγματα σκόνης και ανίχνευσε DNA από συνολικά 2.100 είδη, από τα οποία περίπου τα μισά ήταν βακτήρια και τα υπόλοιπα μύκητες.
Η αντοχή
Πολλά είδη βακτηρίων και μυκήτων είναι γνωστό ότι σχηματίζουν ανθεκτικά σπόρια που αντέχουν στις πιο αντίξοες συνθήκες και πιθανότατα επιζούν στο ταξίδι, αναφέρουν οι ερευνητές. Παραμένει πάντως ασαφές πώς οι μικροοργανισμοί αυτοί επηρεάζουν τα οικοσυστήματα της Δυτικής Αμερικής. Τα αποτελέσματα πρόκειται να δημοσιευτούν το Φεβρουάριο στην επιθεώρηση «Applied and Environmental Microbiology», είναι όμως ήδη διαθέσιμα στο δικτυακό τόπο της Αμερικανικής Εταιρείας Μικροβιολογίας. «Πιστεύω ότι βρισκόμαστε πια κοντά στην απόφαση να ονομάσουμε την ατμόσφαιρα οικοσύστημα» σχολίασε ο Ντέιβιντ Σμιθ του Πανεπιστημίου της Ουάσινγκτον, πρώτος συγγραφέας της δημοσίευσης.

Οι επιστήμονες ανακάλυψαν πρόσφατα μια τεράστια μικροβιακή... αποικία στον οργανισμό μας, στην οποία θα αναζητήσουν τις αιτίες πρόκλησης των ασθενειών αλλά και τις θεραπείες του μέλλοντος. Στην πραγματικότητα η εξέλιξη αυτή αλλάζει πλήρως ολόκληρη τη βιολογική υπόσταση του ανθρώπου. «Οι άνθρωποι δεν είναι απλοί οργανισμοί. Είναι υπεροργανισμοί που αποτελούνται από άλλους μικρότερους οργανισμούς». Σε αυτό το συμπέρασμα κατέληξαν οι επιστήμονες, όταν τον περασμένο μήνα ανακάλυψαν ότι ο άνθρωπος δεν αποτελείται μόνο από τα δικά του κύτταρα, αλλά τον ολοκληρώνουν και 100 τρισεκατομμύρια μικρόβια. Τα οποία δεν είναι αδρανή, αλλά κάνουν «κουμάντο» σε καθημερινές λειτουργίες του οργανισμού. Μπορούν να ρυθμίζουν τις αυξομειώσεις βάρους και να αλλάζουν την ανταπόκριση στα φάρμακα. Μπορεί ακόμη να ευθύνονται για την εκδήλωση διαβήτη τύπου 2 και αυτοάνοσες ασθένειες όπως είναι η σκλήρυνση κατά πλάκας. Εως σήμερα οι επιστήμονες αναζητούσαν στα γονίδια τις αιτίες πρόκλησης των ασθενειών αλλά και τις θεραπείες του μέλλοντος, τις λεγόμενες γονιδιακές. Οπως όμως φαίνεται, υπολόγιζαν χωρίς τον ξενοδόχο... Και αυτό διότι μελετούσαν τα 23.000 γονίδια που συνθέτουν το ανθρώπινο σώμα. Τώρα θα πρέπει να αναζητήσουν τα μυστικά της υγείας και των ασθενειών σε ακόμη 3 εκατομμύρια γονίδια μη ανθρώπινων οργανισμών, δηλαδή να αναλύσουν τα γονίδια από 100 τρισεκατομμύρια βακτήρια διαφόρων τύπων που ζουν στο σώμα μας. «Ολα αυτά τα γονίδια διαδραματίζουν καθοριστικό ρόλο στην ανάπτυξη και στην υγεία μας», εξηγεί ο δρ Μπρους Μπάιρεν, διευθυντής του Κέντρου Γονιδιωματικής Αλληλουχίας Λοιμωδών Νοσημάτων στο Ιδρυμα

 

Μπρόαντ των Πανεπιστημίων ΜΙΤ και Χάρβαρντ.  

Νέο ανθρώπινο όργανο. Στην πραγματικότητα η εξέλιξη αυτή αλλάζει πλήρως ολόκληρη τη βιολογική υπόσταση του ανθρώπου. «Ενας απλός τρόπος για να τα συνυπολογίσουμε είναι να το φανταστούμε ως ακόμη ένα όργανο του σώματός μας», αναφέρει σε ειδική ανάλυση που έχει κάνει για το θέμα το περιοδικό «Economist». Το βάρος του είναι παρόμοιο με αυτό των υπόλοιπων οργάνων του σώματος, καθώς ζυγίζει περίπου 2 κιλά στον μέσο άνθρωπο και εξαρτάται συνήθως από το βάρος του καθενός. Εντούτοις δεν έχει σαφή δομή, όπως για παράδειγμα συμβαίνει με τον νεφρό ή το συκώτι.

Θα μπορούσε να μοιάζει με το ανοσοποιητικό, του οποίου τα λεμφοκύτταρα βρίσκονται διάσπαρτα, αλλά και παράλληλα οργανωμένα μέσα στο σώμα μας. Ωστόσο και αυτά έχουν μια πηγή προέλευσης, τους λεμφαδένες. Ετσι, ώσπου να «επέμβει» η γονιδιωματική, η επιστήμη που εξετάζει τα «ψιλά γράμματα» στον πυρήνα του κυττάρου, δεν θα μπορούσε να αναγνωριστεί και τυπικά ως όργανο το σύνολο των μικροβίων που ονομάστηκε μικροβίωμα.
Το μικροβίωμα είναι ιδιαίτερα οργανωμένο. Οι επιστήμονες έχουν ήδη αναγνωρίσει 100 μεγάλες ομάδες βακτηρίων που τις ονόμασαν «φύλα» και η καθεμία έχει διαφορετικό «ρεπερτόριο» βιοχημικών δυνατοτήτων.  Στη συστηματική ταξινόμηση της βιολογίας «φύλο» ονομάζεται η βαθμίδα που βρίσκεται μεταξύ της οικογένειας και του γένους. Το ανθρώπινο μικροβίωμα «κυβερνάται» από μόνο τέσσερα από αυτά τα φύλα. Επιπλέον, είναι ακριβώς όπως το οικοσύστημα - το δάσος, το λιβάδι ή ο κοραλλιογενής ύφαλος, που διαφέρουν από μέρος σε μέρος. Για την ακρίβεια, δεν είναι πουθενά ίδια.  

Βακτήρια και παχυσαρκία. Οπως μετρήθηκε από τους επιστήμονες, οι άνθρωποι στη Βενεζουέλα έχουν στον οργανισμό τους πολύ περισσότερα μικρόβια που παράγουν ριμποφλαβίνη από αυτούς που ζουν στη Νότια Αμερική. Στη βρεφική ηλικία έχουν την ιδιότητα να κατακρατούν περισσότερα θρεπτικά συστατικά από το μητρικό γάλα, διότι ο οργανισμός τους σταματά αυτόματα την παραγωγή ενός ενζύμου που ονομάζεται γλυκοσίδη υδρολάση. Αυτό μετατρέπει τους υδρογονάνθρακες που ονομάζονται γλυκάνες, και το γάλα περιέχει πολλές, σε ζάχαρη που δίνει ενέργεια. Το παράδειγμα αυτό είναι χαρακτηριστικό, καθώς οι γλυκάνες δεν χωνεύονται από κανένα από τα 23.000 ανθρώπινα γονίδια. Μόνο τα ένζυμα των βακτηρίων μπορούν να εκτελέσουν αυτή την εργασία. Επιπλέον, δίνει στους ειδικούς σαφή εικόνα για το πώς μπορεί το μικροβίωμα να επηρεάσει τις λειτουργίες του μεταβολισμού, οι οποίες βέβαια είναι αυτές που σε μεγάλο ποσοστό ρυθμίζουν και το σωματικό βάρος, καθώς τα μικρόβια μπορούν να κάνουν έναν οργανισμό να υπερτρέφεται ή να υποτρέφεται. 

Τι δείχνουν οι έρευνες.  Σύμφωνα με πιο πρόσφατη μελέτη, η παχυσαρκία στις περισσότερες περιπτώσεις δεν οφείλεται σε κακή διατροφή ή σε έλλειψη άσκησης, αλλά στα βακτήρια του στομάχου και του εντέρου.

«Αυτός είναι και ο λόγος που κάποιοι άνθρωποι δεν μπορούν να χάσουν βάρος, παρά τις έντονες προσπάθειες που κάνουν», αναφέρουν οι επιστήμονες από το Πανεπιστήμιο Τζιοατόνγκ της Σαγκάης στο τεύχος Δεκεμβρίου της επιστημονικής επιθεώρησης της Διεθνούς Εταιρείας Μικροβιολογικής Οικολογίας.

Η ομάδα των κινέζων ειδικών βρήκε ότι η υψηλή συγκέντρωση εντεροβακτηρίων είναι υπεύθυνη για την παχυσαρκία.

Η πρώτη μεγάλη έρευνα του είδους δημοσιεύθηκε το 2006 στην επιστημονική επιθεώρηση «Nature». Τότε ερευνητική ομάδα της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου της Ουάσιγκτον με επικεφαλής τον δρα Τζέφρι Γκόρντον απέδειξε ότι το έντερο ενός παχύσαρκου ατόμου έχει διαφορετική μικροβιακή σύσταση από αυτήν ενός ατόμου με φυσιολογικό σωματικό βάρος. Αρα ο μικροβιακός πληθυσμός μπορεί να συμβάλει στην αύξηση του βάρους. Στην αρχή των πειραμάτων οι ειδικοί είχαν πάρει μικρόβια από το έντερο ενός παχύσαρκου ποντικού και τα μεταμόσχευσαν στο έντερο ενός άλλου τρωκτικού. Αποτέλεσμα: το δεύτερο ποντίκι έπαιρνε συνεχώς βάρος και έγινε και αυτό παχύσαρκο.
Πυροδοτεί αυτοάνοσα νοσήματα
Ο δρ Νίκολσον εκτιμά ότι το μικροβίωμα εμπλέκεται σε αρκετά αυτοάνοσα επικίνδυνα για τη ζωή νοσήματα. Πρόκειται για καταστάσεις στις οποίες το ανοσοποιητικό σύστημα επιτίθεται χωρίς λόγο στα υγιή κύτταρα του οργανισμού.
Ο ίδιος εξηγεί πως ο διαβήτης τύπου 1, το άσθμα, το έκζεμα και η σκλήρυνση κατά πλάκας είναι μερικές από τις γνωστές ασθένειες στις οποίες μελετάται ο ρόλος του μικροβιώματος εδώ και χρόνια. Μάλιστα, στην περίπτωση της σκλήρυνσης κατά πλάκας σε μια μελέτη που έγινε σε ποντίκια αποδείχθηκε πως τα βακτήρια του οργανισμού εμπλέκονται στη διαδικασία πυροδότησης της αντίδρασης του ανοσοποιητικού συστήματος, το οποίο στρέφεται κατά των νευρικών κυττάρων με τέτοιο τρόπο ώστε να προκαλεί την εκφυλιστική νόσο.

Το «βασιλικό ζεύγος» της «New England Journal of Medicine» εκπέμπει SOS για το μέλλον της περίθαλψης

Οι παλιοί σταυροφόροι έχουν πια μεγαλώσει. Ο δρ Αρνολντ Σ. Ρέλμαν, 88 ετών, φοράει ακουστικό και εμφανίζει αρχές γεροντικού τρόμου• η δρ Μάρσια Αντζελ, 72 ετών, πάσχει από οστεοπόρωση και αρθριτικά στα χέρια. Ωστόσο, οι φωνές τους παραμένουν όσο δυνατές ήταν πάντοτε. Συνάδελφοι επί δεκαετίες, ερωτικοί σύντροφοι σε μεγαλύτερη ηλικία, το ζευγάρι έχει αποκληθεί το βασιλικό ζεύγος της αμερικανικής ιατρικής. Βέβαια, από την άλλη, έχουν γίνει επίσης στόχοι πολύ λιγότερο φιλοφρονητικών χαρακτηρισμών. Από το 1977 έως το 2000, βρίσκονταν - ο ένας τους ή και οι δύο - σε κορυφαίες θέσεις της επιθεώρησης «The New England Journal of Medicine» (Ιατρική Επιθεώρηση της Νέας Αγγλίας) καθώς αυτή γινόταν ίσως η πιο έγκυρη ιατρική έκδοση στον κόσμο, με μια φωνή που ακουγόταν μέχρι τη Γουόλ Στριτ, την Ουάσιγκτον και ακόμη μακρύτερα. Πολλά από τα θέματα στη σημερινή συζήτηση για την υγειονομική περίθαλψη διατυπώθηκαν πρώτη φορά κατά τη διάρκεια της θητείας τους. «Είναι σαφές ότι αν εξακολουθήσουμε να ασκούμε την ιατρική όπως τώρα, οδεύουμε προς την καταστροφή», λέει ο δρ Ρέλμαν.

ΕΚΜΕΤΑΛΛΕΥΣΗ. Η κοινή σταυροφορία τους, η οποία έχει παρουσιαστεί επανειλημμένως στα κύρια άρθρα της επιθεώρησης και στη συνέχεια έχει αναλυθεί σε βιβλία και δεκάδες άρθρα στον μη εξειδικευμένο Τύπο, είναι κατά της ιατρικής που ασκείται για το κέρδος, ιδιαίτερα κατά των συμπληρωματικών κερδοσκοπικών κέντρων της που είναι η εμπορική ιατρική ασφάλιση και η παρασκευή φαρμάκων - κατά την έκφραση του δρος Ρέλμαν, «οι άνθρωποι που βγάζουν αμύθητα ποσά από την εμπορική εκμετάλλευση της ιατρικής». Μερικοί απέρριψαν το ζευγάρι ως ιατρικούς Δον Κιχώτες. Αλλοι τους θεωρούν τους πρώτους που έδωσαν το «παρών» στη μάχη για την ψυχή της αμερικανικής ιατρικής. Συναντήθηκαν πριν από σχεδόν 50 χρόνια. Εκείνος ήταν σταρ της ιατρικής ακαδημαϊκής σκηνής της Βοστώνης, ένα αγόρι από τη Νέα Υόρκη που ήθελε να γίνει φιλόσοφος, αλλά χρειαζόταν να δουλέψει για να ζήσει. Εκείνη ήταν γεννημένη στο Τενεσί και είχε μεγαλώσει στη Βιρτζίνια, κατά τη διάρκεια των πανεπιστημιακών σπουδών της και μετά εργαζόταν σε μικροβιολογικά εργαστήρια και στη συνέχεια κατέληξε στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου της Βοστώνης, φοιτήτρια μεγαλύτερης ηλικίας και μία από τις οκτώ γυναίκες που είχε η τάξη του '60. Καθώς έπρεπε να κάνει μια φοιτητική εργασία την παρέπεμψαν στον δρα Ρέλμαν, που ήταν τότε ειδικός στα νεφρά και είχε ορισμένα δεδομένα που χρειάζονταν ανάλυση. Αυτή η πρώτη συνεργασία τους δημοσιεύτηκε το 1968. «Εκείνη την εποχή ήταν μάλλον αποκρουστικός», θυμάται η δρ Αντζελ. Ενας συμφοιτητής τον είδε κάποτε να τη χαιρετά στο δρόμο και είπε εντυπωσιασμένος, «μιλάς μ' αυτόν;». Τον παντρεύτηκε, αλλά όχι πριν περάσουν τέσσερις δεκαετίες - το 2009 ενώθηκαν με πολιτικό γάμο που ήταν και για τους δύο δεύτερος γάμος. Η επαγγελματική συνεργασία τους προηγήθηκε κατά πολύ του έρωτά τους. Το 1980 ο δρ Ρέλμαν, ο οποίος ήταν ήδη τρία χρόνια διευθυντής της «New England Journal of Medicine», «στρατολόγησε» τη λαμπρή φοιτήτριά του για να δουλέψει μαζί του. Εκείνη τη χρονιά επίσης άρχισε να γράφει στα κύρια άρθρα κατά των κερδοσκοπικών νοσοκομείων, εργαστηρίων και των άλλων ιατρικών επιχειρήσεων που ανήκαν σε επενδυτές. «Δεν πρέπει να επιτρέψουμε στο ιατρικοβιομηχανικό σύμπλεγμα να στρεβλώσει το σύστημα της ιατρικής περίθαλψής μας για να το προσαρμόσει στους επιχειρηματικούς σκοπούς του», έγραφε• η ιατρική πρέπει να «υπηρετεί πρώτα τους ασθενείς και μετά τους μετόχους». Δέχθηκε πολλές αντιδράσεις, από εγκάρδια συγχαρητήρια μέχρι κατηγορίες ότι παρεξηγεί τις δυνάμεις της αγοράς και ότι είναι τόσο αφελής ώστε να υποθέτει πως το χρήμα δεν είναι η κύρια κινητήρια δύναμη για τους περισσότερους γιατρούς. Επειτα από πολλά παρόμοια άρθρα και ένα βιβλίο, ο δρ Ρέλμαν παραμένει αμετάπειστος. «Συμβαίνει να πιστεύω ότι οι γιατροί δεν είναι άγιοι αλλά ούτε αμαρτωλοί», λέει. «Είναι λογικοί, πραγματιστές, αξιοπρεπείς». Στο ιδανικό σύστημα ιατρικής περίθαλψης, εξηγεί, οι γιατροί θα αμείβονται και θα είναι οργανωμένοι σε μεγάλες ομάδες ιατρείων πολλών ειδικοτήτων, όμως η Mayo Clinic και άλλες ιδιωτικές κλινικές• η περίθαλψη θα παρέχεται από ένα και μόνο μη κερδοσκοπικό σύστημα, που θα χρηματοδοτείται από τους φορολογουμένους. «Θα εξοικονομούσαμε ένα τεράστιο ποσό χρημάτων», λέει, εξαλείφοντας τη βιομηχανία της ιδιωτικής ασφάλισης, «ένα παράσιτο πάνω στο σύστημα της ιατρικής περίθαλψης».

Επικριτές λένε ότι απλώς δεν καταλαβαίνει πώς λειτουργούν τα πράγματα. «Η Αντζελ και ο Ρέλμαν έχουν μια θεωρία συνωμοσίας για το πώς λειτουργεί η βιομηχανία», λέει ο Ρίτσαρντ Επστάιν, καθηγητής Δικαίου στο Πανεπιστήμιο της Νέας Υόρκης. «Για το μόνο που μιλάνε είναι η απληστία. Την ιατρική την καταλαβαίνουν καλά, όχι όμως και τη βιομηχανία».

Το βακτήριο που την προκάλεσε ήταν νέο για την εποχή και αποτελεί πρόγονο όλων των σύγχρονων μορφών της νόσου

Εξαπλώθηκε ταχύτητα στην Ευρώπη τον 14ο αιώνα και αποδεκάτισε τον μεσαιωνικό πληθυσμό αφήνοντας πίσω της 50 εκατομμύρια θύματα. Αν και πρωτοφανών διαστάσεων η Μαύρη Πανώλη θεωρείτο ως τώρα ότι αποτελούσε μια ακόμη εκδήλωση μιας επιδημίας που ταλαιπωρούσε την ανθρωπότητα από την αρχαιότητα. Η ανάγνωση του γενετικού κώδικα του βακτηρίου που την προκάλεσε αποκαλύπτει όμως μια διαφορετική ιστορία. Διεθνής ομάδα ερευνητών κατόρθωσε να ανασυνθέσει τον γενετικό κώδικα του μεσαιωνικού βακτηρίου από τμήματα DNA που εξήγαγε από τα δόντια σορών που βρέθηκαν σε ένα νεκροταφείο του Λονδίνου. Σύμφωνα με τα ευρήματά της, το συγκεκριμένο παθογόνο είναι καινοφανές για την εποχή του και αποτελεί τον «κοινό» πρόγονο όλων των σύγχρονων μορφών πανώλης.

Στη μελέτη τους, η οποία δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Nature», οι ειδικοί τονίζουν ότι το βακτήριο Yersinia pestis δεν έχει αλλάξει σχεδόν καθόλου εδώ και 600 χρόνια και υποστηρίζουν ότι η Μαύρη Πανώλη (ή Μαύρος Θάνατος) αποτέλεσε την πρώτη πραγματική πανδημία πανώλης έτσι όπως τη γνωρίζουμε σήμερα.

Διαφορετική από την αρχαιότητα Ως τώρα οι επιστήμονες θεωρούσαν ότι ο Μαύρος Θάνατος, αν και περισσότερο θανατηφόρος, ήταν απλώς ένα από μια μακρά σειρά περιστατικών επιδημιών πανώλης που μπορεί να αναχθεί ως τα βάθη των αιώνων. Η αρχαία ελληνική και ρωμαϊκή Ιστορία είναι γεμάτη από τέτοια παραδείγματα.

Η πιο εντυπωσιακή ίσως από τις επιδημίες του πιο μακρινού παρελθόντος ήταν η μεγάλη πανώλη της εποχής του Ιουστινιανού, η οποία προκάλεσε τον θάνατο 1 εκατομμυρίου ατόμων. Οι ερευνητές υποστηρίζουν ωστόσο ότι, σύμφωνα με τα νέα ευρήματα, οι αρχαίες επιδημίες δεν προκλήθηκαν από το ίδιο βακτήριο με τις νεότερες.

 «Οι έρευνές μας δείχνουν ότι προκλήθηκαν είτε από ένα στέλεχος του Yersinia pestis το οποίο σήμερα έχει εξαλειφθεί χωρίς να αφήσει απογόνους είτε από ένα εντελώς διαφορετικό παθογόνο για το οποίο ακόμη δεν έχουμε καμία πληροφορία» εξήγησε στο BBC ο Γιοχάνες Κράους, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο του Τύμπινγκεν στη Γερμανία, ο οποίος συμμετείχε στην έρευνα.

Η γιαγιά των σύγχρονων μορφών της ασθένειας Αν και σήμερα δεν έχει την ίδια έκταση, η πανώλη είναι μια νόσος που δεν έχει ακόμη εξαλειφθεί _ υπολογίζεται ότι σκοτώνει περίπου 2.000 άτομα σε όλο τον πλανήτη. Εξετάζοντας το DNA του μεσαιωνικού βακτηρίου οι ερευνητές ανακάλυψαν ότι παρουσιάζει ελάχιστες διαφορές σε σχέση με τις σημερινές εκδοχές του. «Αποκαλύπτεται ότι αυτό το παλιό Yersinia pestis μοιάζει πολύ με τον κοινό πρόγονο όλων των σύγχρονων στελεχών που μολύνουν τους ανθρώπους» τόνισε ο καθηγητής Κράους. «Είναι η γιαγιά όλων των μορφών πανώλης που υπάρχουν σήμερα». Συγκεκριμένα το Yersinia pestis αποτελείται από 4 εκατομμύρια δομικούς λίθους και οι ειδικοί εντόπισαν μόλις λίγες δεκάδες αλλαγές ανάμεσα στο μεσαιωνικό βακτήριο και στις σύγχρονες εκδοχές του.

ΚΕΕΛΠΝΟ: Η Αθήνα είναι υγειονομική βόμβα

Αύξηση λοιμωδών νοσημάτων στο ιστορικό κέντρο της Αθήνας διαπιστώνει έρευνα του Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ΚΕΕΛΠΝΟ). Η έρευνα επικεντρώθηκε σε περιοχές της πρωτεύουσας που συγκεντρώνουν πολλούς μετανάστες και καταγράφει επανεμφάνιση νοσημάτων που είχαν εκριζωθεί, νεοεμφανιζόμενα νοσήματα και ραγδαία εξάπλωση λοιμωδών νοσημάτων, καθώς και κίνδυνο εκδήλωσης επιδημιών. Τα λοιμώδη νοσήματα που ανιχνεύτηκαν είναι η HIV λοίμωξη, η ηπατίτιδα B και C, η ελονοσία, η φυματίωση, τα σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα με ραγδαία αύξηση κυρίως της σύφιλης, της βλεννόρροιας και των κονδυλωμάτων, καθώς και δερματικά νοσήματα, όπως η ψώρα και η φθειρίαση.

«Τα τελευταία χρόνια βιώνουμε δραματικές αυξήσεις στον επιπολασμό της HIV λοίμωξης στη χώρα μας» επισημαίνει το ΚΕΕΛΠΝΟ, ενημερώνοντας ότι οι αναλύσεις των επιδημιολόγων έδειξαν πως ο συνηθέστερος τρόπος μετάδοσης είναι η σεξουαλική επαφή χωρίς προφύλαξη.

Οι νέες μολύνσεις από τον ιό αφορούν κυρίως νεαρές ηλικίες (25-35 ετών), ενώ σημαντικό ποσοστό αφορά άνδρες που έχουν σεξουαλική επαφή με άνδρες (55,5%). Επίσης, παρατηρείται αύξηση νέων κρουσμάτων και σε ετεροφυλόφιλα άτομα (24,6%). «Ιδιαίτερα ανησυχητικό» σημειώνει το ΚΕΕΛΠΝΟ «είναι το γεγονός ότι το 12,9% των ατόμων με HIV στη χώρα μας αφορά μετανάστες, με αυτόν τον αριθμό να έχει αυξητικές τάσεις καθώς η εισροή μεταναστών στον ελλαδικό χώρο είναι συνεχώς αυξανόμενη». Τα έως τώρα δεδομένα από τις κινητές μονάδες του ΚΕΕΛΠΝΟ στις πλατείες Ομονοίας, Βικτωρίας, Αττικής, Λαρίσης, Καραϊσκάκη, Αμερικής και στον Βοτανικό, καθώς και τα δεδομένα από την τηλεφωνική γραμμή του Κέντρου Επιχειρήσεων του ΚΕΕΛΠΝΟ παρουσιάζουν αυξήσεις στον επιπολασμό άλλων σεξουαλικά μεταδιδόμενων νοσημάτων, όπως τα κονδυλώματα (HPV), η σύφιλη και η γονόρροια, έξαρση σε λοιμώδη νοσήματα όπως οι ηπατίτιδες και η φυματίωση, αλλά και επανεμφάνιση νοσημάτων που είχαν για χρόνια εξαφανιστεί, όπως η πολιομυελίτιδα, καθώς και πολλαπλά κρούσματα παρασιτώσεων. Τα ποσοστά αυτά αποδίδονται τόσο στην αύξηση της ανδρικής και γυναικείας πορνείας (νόμιμης και μη) όσο και στην τεράστια εισροή αλλοδαπών χωρίς νόμιμα έγγραφα και χωρίς εμβολιαστική κάλυψη στις χώρες προέλευσης.