πλοηγείτε στον  ιστοχώρο της Βούλας Βαβαρούτσου

για καλύτερη πλοήγηση στις ιστοσελίδες

πατήστε ΚΕΝΤΡΙΚΗ   

 

Η ιστοσελίδα αυτή είναι  τμήμα του οικοχώρου "Η ΖΩΗ ΜΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

 

 

ΣΧΟΛΕΙΟ

Το αειφόρο σχολείο του μέλλοντος

τελευταία ενημέρωση: 14/11/2013..

Οι έξι (ιδιότυπες) «εντολές» για ένα χαρούμενο μάθημα       

Έρευνα - Η δυστυχία να είσαι μαθητής

Ο Τζέιμι Ολιβερ μαγειρεύει «Το Σχολείο των Ονείρων» του

Υγεία και Σχολείο

Το άρρωστο σχολείο
Άχαρα κουτιά, τώρα και βιοκλιματικά

Κάτω από τη βάση το ελληνικό σχολείο

Γνώση διασποράς Το σχολείο στα βαθιά
Πίσω στις τάξεις των 30 μαθητών

Το ηλεκτρονικό σχολείο

ΕΞΕΤΑΣΗ-ΕΞΕΤΑΣΕΙΣ

ΜΑΘΗΤΟΚΟΣΜΟΣ

ΣΥΛΛΟΓΟΣ ΓΟΝΕΩΝ  
Διαδραστική διδασκαλία

ΠΡΑΣΙΝΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

Το σχολείο ισοπεδώνει τα παιδιά;
Το αβητάρι της σχολικής χρονιάς    

 

Σχολικό Δίκτυο

ΤΟ Πανελλήνιο Σχολικό Δίκτυο είναι ένας ιστότοπος ιδανικός για εκπαιδευτικούς, γονείς, παιδαγωγούς και μαθητές, αφού φέρνει κοντά όλα τα σχολεία, τους εκπαιδευτικούς και πλήθος διοικητικών υπηρεσιών και εποπτευόμενων φορέων. Στο www.sch.gr, που φέτος κλείνει δέκα χρόνια από την έναρξη της λειτουργίας του, θα βρείτε, όπως χαρακτηριστικά αναφέρεται στο site, «εφαρμογές ηλεκτρονικής διακυβέρνησης για τη διαχείριση της εκπαίδευσης, όπως π.χ. για τη συλλογή στοιχείων των μαθητικού και εκπαιδευτικού δυναμικού, για τον προγραμματισμό και την υλοποίηση των προσλήψεων των εκπαιδευτικών και τη μισθοδοσία τους, για τη διανομή των βιβλίων, κ.ά». Ακόμη θα διαβάσετε άρθρα, θα βρείτε ενδιαφέροντα links και θα μπορέσετε να έρθετε σε επαφή με σχολεία, μαθητές και εκπαιδευτικούς του εξωτερικού.

 

ΚΟΡΥΦΗ

 

Το αειφόρο σχολείο του μέλλοντος

Τον χαρακτήρισαν «κοινωνιολόγο» αρχιτέκτονα και θεωρείται ένας από τους εμπνευστές του στρουκτουραλιστικού κινήματος. Ο ίδιος πιστεύει ότι «ο ρόλος του αρχιτέκτονα δεν είναι να παρέχει ολοκληρωμένες λύσεις, αλλά να δίνει το χωρικό πλαίσιο που θα πρέπει να συμπληρωθεί από τον χρήστη».

Ο διάσημος Ολλανδός αρχιτέκτονας Herman Hertzberger (Χέρμαν Χερτζμπέργκερ) θα βρεθεί στην Αθήνα ως επίσημος προσκεκλημένος της Ελληνικής Εταιρείας Περιβάλλοντος και Πολιτισμού, για να ανοίξει τις εργασίες του 4ου Συμποσίου με τίτλο «Το αειφόρο σχολείο του παρόντος και του μέλλοντος» το οποίο ξεκινά την Παρασκευή και ώρα 6 μ.μ. στο Εθνικό Ιδρυμα Ερευνών (Β. Κωνσταντίνου 48, Αθήνα).

Μαζί του είχε μια συνομιλία ο πρόεδρος του συμβουλίου περιβαλλοντικής εκπαίδευσης δρ Δημήτριος Καλαϊτζίδης, διευθυντής του Ραλείου Πειραματικού γυμνασίου θηλέων Πειραιά.

Χωρίς νόημα 

Σταχυολογήσαμε ορισμένα σημεία από τις τοποθετήσεις του «κοινωνιολόγου» αρχιτέκτονα.

* Σήμερα υπάρχει ένας μεγάλος αριθμός κτηρίων τα οποία είναι ωραία αισθητικά, αλλά δυστυχώς χωρίς νόημα. Κάποτε συνέκρινα την αρχιτεκτονική με το ποδόσφαιρο. Οι αρχιτέκτονες είναι σαν τους αστέρες του ποδοσφαίρου, τεχνικά άρτιοι και ευφυείς αλλά χωρίς τέρματα στα οποία θα πρέπει να στείλουν την μπάλα. Η αειφορία μπορεί να αποτελέσει στόχο.

* Ενα αειφόρο σχολείο, εκτός από «μηδενική ενέργεια» -η οποία έχει να κάνει με καθαρά τεχνικά χαρακτηριστικά (δεν περιλαμβάνονται φυσικά τα πολλά ψεύτικα αλλά δημοφιλή «πράσινα» τεχνάσματα) -έχει και άλλες προϋποθέσεις, όπως το να μην αναλώνουμε χώρο για πράγματα τα οποία μπορούν να καλυφθούν με άλλους τρόπους.

Στο αειφόρο σχολείο, όλος ο χώρος θα πρέπει να είναι κατάλληλος για μάθηση, επομένως δεν πρέπει να υπάρχουν διάδρομοι ή άλλοι ανάλογοι χώροι. Η αειφορία βασίζεται στο μοίρασμα και στη χρήση όλων των πραγμάτων όσο καλύτερα και για όσο περισσότερο γίνεται. Αυτό προϋποθέτει ποιότητα και ικανότητα. Η ικανότητα και το μοίρασμα είναι για μένα επομένως οι λέξεις - κλειδιά.

* Οταν σχεδίαζα τα πρώτα μου σχολεία, οι χρήστες ήταν πηγή έμπνευσης και είχαν πολλές καλές ιδέες (φυσικά κυρίως για τον χώρο και όχι για την εξωτερική εμφάνιση). Σήμερα τα πάντα λειτουργούν (ή δεν λειτουργούν) μέσω μάνατζερ που συγγράφουν επίσημα προγράμματα, νούμερα και στοιχεία. Για την ακρίβεια, ούτε ο διευθυντής του σχολείου (πόσο μάλλον οι δάσκαλοι) έχει οποιαδήποτε επιρροή στον σχεδιασμό. Αυτό δεν δημιουργεί απλώς μια απόσταση, αλλά και διαρκείς διαμάχες για όλα τα θέματα.

* Οι δάσκαλοι πρέπει να είναι αισιόδοξοι κάτω από όλες τις συνθήκες και πρέπει να πιστεύουν ότι οι νεότερες γενιές που ασχολούνται με διαφορετικές προσεγγίσεις και μέσα θα τα καταφέρουν. Πείτε αυτό που ξέρετε και αυτό που πιστεύετε, αλλά μην πείτε ποτέ στους νεότερους τι πρέπει να κάνουν και τι όχι. Προσπαθήστε να γίνετε κι εσείς μαθητές.

* Η αειφορία δεν έρχεται σε καμία περίπτωση σε αντίθεση με τις ανθρώπινες σχέσεις. Τα σημερινά καίρια ζητήματα συμβαδίζουν με την αύξηση του παγκόσμιου πληθυσμού, η οποία είναι χωρίς αμφιβολία αποτέλεσμα της καταναλωτικής νοοτροπίας, που βασίζεται στον πλούτο, την αφθονία και την αναλγησία. Οι ανθρώπινες σχέσεις και οι κοινωνικές δομές καταστρατηγούνται από αυτή τη συμπεριφορά, μέσα στην οποία η σημασία του ατόμου τονίζεται υπερβολικά. Ενας αειφόρος κόσμος προϋποθέτει έναν κόσμο με περισσότερη συμπόνια, λιγότερη σπατάλη και την αρχή τού να μοιράζεσαι.

Με μουσικούς

* Ενας αρχιτέκτονας πρέπει «να μεταφράζει» τις ιδέες του στους ανθρώπους που θα ζήσουν στα/με τα κτήριά του. Το να μιλάς για τις ιδέες σου ή τη δουλειά σου δεν είναι πολύ διαφορετικά. Ηταν πάντα μία από τις αρχές μου να αποφεύγω εξειδικευμένη φρασεολογία κάθε είδους και, όσον αφορά τα σχολεία, η σοδειά της αρχιτεκτονικής γενικότερα είναι πολύ φτωχή έτσι κι αλλιώς.

* Σε ό,τι με αφορά, είχα την τύχη να μεγαλώσω σε ένα περιβάλλον μουσικών, ζωγράφων και, παρόλο που ο πατέρας μου ήταν γιατρός, οι τέχνες ήταν μέρος της καθημερινότητάς μου. Μετά τις σπουδές μου στο Πανεπιστήμιο του Ντελφτ προσκλήθηκα -ως νέος αρχιτέκτονας- να συμμετάσχω στη συντακτική ομάδα του Forum Review, όπου γνώρισα τον Μπακέμα και τον Βαν Αϊκ, μεταξύ άλλων που έγιναν ιδιαίτερα σημαντικοί για εμένα. Και αργότερα ήρθε και η επιρροή των νεότερων Ολλανδών μοντερνιστών αρχιτεκτόνων. Η διοργάνωση πολλών σεμιναρίων στο Πανεπιστήμιο του Ντελφτ και στο Ινστιτούτο Μπερλάζ, καθώς και η σειρά ομιλιών με κράτησε -και με κρατά- ενεργό στη διερεύνηση του νοήματος της αρχιτεκτονικής στο ευρύτερο πολιτισμικό πλαίσιο.

 

Διάσημα εκπαιδευτήρια φέρουν την υπογραφή του

 

ΚΟΡΥΦΗ

Διαγκωνισμός γονιών για τα καλά σχολεία Εχουν αρχίσει την εκπαιδευτική μεταρρύθμιση πριν από το υπουργείο Παιδείας , Διαγκωνισμός γονιών για τα καλά σχολεία, Οραματιστής διευθυντής, παθιασμένοι καθηγητές, πρωτοποριακά προγράμματα, επιτυχίες στις πανελλαδικές εξετάσεις

Τα σχολεία της επιτυχίας Τα δημόσια και οι Πανελλαδικές Στην Ελλάδα του 21ου αιώνα «καλά» δημόσια σχολεία υπάρχουν. Βρίσκονται όμως στις «καλές» περιοχές. Με βάση τα εφετινά αποτελέσματα των πανελλαδικών εξετάσεων ...

Ο αριθμός των μαθητών δεν κάνει και την καλή τάξη, Η σχολική αίθουσα στο επίκεντρο συζητήσεων για τον μαθητικό πληθυσμό και τον τρόπο διδασκαλίας

Νέο Σχολείο με λιγότερη ύλη

ΣΧΟΛΕΙΑ ΜΕΣΑ ΣΤΗ ΦΥΣΗ ΓΙΑ ΝΑ ΜΑΘΟΥΝ ΟΙ ΜΑΘΗΤΕΣ ΝΑ ΖΟΥΝ ΜΑΖΙ ΤΗΣ

....

.Sandhills Primary School, sustainability at school - Ashden Award winner

....

ΜΙΑ ΙΔΕΑ ΓΙΑ ΣΧΟΛΕΙΑ ΤΟΥ ΜΕΛΛΟΝΤΟΣ(ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΑ ΑΥΤΟΝΟΜΑ ΚΤΙΡΙΑ-ΔΙΑΔΡΑΣΤΙΚΟΙ ΠΙΝΑΚΕΣ ........)

                                           ..

ΚΟΡΥΦΗ

Το αλφαβητάρι της σχολικής χρονιάς Επιμέλεια Νίκος Μάστορας

Ενα «λυσάρι» με όλες τις λέξεις, τα πρόσωπα και τις καταστάσεις που θα βρουν μπροστά τους μαθητές και γονείς, σπουδαστές και φοιτητές

Απεργία

Με το «καλημέρα» της νέας χρονιάς το πρώτο μάθημα είναι αγωνιστικό. Οι δάσκαλοι έχουν την πρώτη τους απεργία στις 12 Σεπτεμβρίου. Αλλά και την ημέρα έναρξης των σχολείων (Τρίτη 11/9) προγραμματίζουν συμβολικό 2ωρο αποκλεισμό των Διευθύνσεων Εκπαίδευσης σε όλη την Ελλάδα. Πανεπιστημιακοί και καθηγητές ΤΕΙ ξεκίνησαν επίσης απεργίες μέσα στην Εξεταστική.

Βιβλία

Δεν θα επαναληφθεί το περυσινό φαινόμενο της φωτοτυπίας, υποσχέθηκε ο υπουργός Παιδείας Κων. Αρβανιτόπουλος. Τα βιβλία θα έχουν φτάσει σε όλα τα σχολεία με την έναρξη της χρονιάς, δεσμεύθηκε. Τα περισσότερα έχουν πράγματι φτάσει.

Γόμες

μολύβια, κασετίνες, τετράδια, τσαντούλες κι όλα τα χρειαζούμενα για το καλό πρωτάκι, δευτεράκι κ.ο.κ. θα είναι εφέτος κάπως φτηνότερα. Η μέση μείωση φτάνει το 8,8%, λέει η Υπηρεσία Εποπτείας Αγοράς.

Δάσκαλοι

Ετοιμοι για όλα. Μιλούν για «ατελείωτη λαίλαπα μέτρων που υποβαθμίζουν την εκπαίδευση, εξαθλιώνουν τους εκπαιδευτικούς και εξοντώνουν οικονομικά - ιδιαίτερα - τους νέους συναδέλφους οι οποίοι είναι αναγκασμένοι να ζήσουν με μισθούς πείνας της τάξης των 640 ευρώ τον μήνα».

Εξεταστικό

Οι μεγαλύτεροι μαθητές και οι γονείς ας ηρεμήσουν, το εξεταστικό σύστημα δεν θα αλλάξει - τουλάχιστον μέχρι το 2017. Οι σχεδιασμοί της προηγούμενης κυβέρνησης πήγαν πίσω, προκειμένου να ολοκληρωθούν πρώτα οι αλλαγές σε λύκεια και πανεπιστήμια.

Ζώνη

Ευέλικτη. Πρόκειται για χαλαρές προσεγγίσεις διαφόρων αντικειμένων, που αποτελούν τη χαρά του μαθητή για 1-4 ώρες την εβδομάδα. Στην Ευέλικτη Ζώνη αναπτύσσονται διαθεματικά προγράμματα όπως αγωγή υγείας, διατροφικές συνήθειες, τοπική Ιστορία, περιβαλλοντική εκπαίδευση κ.ά.

Ηρακλής

Οι γονείς πρέπει να προσέχουν το... βάρος της σχολικής τσάντας! Σύμφωνα με την Παιδιατρική Εταιρεία, ένα παιδί δεν είναι Ηρακλής. Επιτρέπεται να σηκώνει έως το 10% του βάρους του. Δηλαδή ένα παιδί 30 κιλών δεν επιτρέπεται να σηκώνει πάνω από 3 κιλά.

Θρησκευτικά

Εδώ και λίγα χρόνια αποφασίστηκε ότι μαθητές μπορούν να ζητούν απαλλαγή από το μάθημα αυτό εφόσον δεν είναι ορθόδοξοι. Ομως, επειδή στις αιτήσεις δεν αναγράφεται πλέον το προσωπικό δεδομένο του θρησκεύματος, παρατηρείται το φαινόμενο - έντονο σε Β' και Γ' λυκείου - ορθόδοξοι μαθητές να ζητούν απαλλαγή για να έχουν περισσότερο χρόνο για τα άλλα μαθήματα...

Ιστορία

Νέο βιβλίο για τη ΣΤ' δημοτικού εφέτος, μετά την απόσυρση του βιβλίου της κυρίας Ρεπούση. Πρόκειται για την «Ιστορία του νεότερου και σύγχρονου κόσμου» των καθηγητών του ΑΠΘ Ι. Κολιόπουλου και Ι. Μηχαηλίδη και των εκπαιδευτικών Χ. Μηνάογλου και Α. Καλιανιώτη. Για την.... ιστορία, ας αναφέρουμε ότι ο «συνωστισμός» στη Σμύρνη έγινε «διωγμός» και «ξεριζωμός».

Κενά

Αν επιβεβαιωθούν οι εκτιμήσεις των εκπαιδευτικών, η εφετινή χρονιά μπορεί να ξεκινήσει με τα βιβλία στα σχολεία, αλλά χωρίς εκπαιδευτικούς να τα παραδώσουν. Δάσκαλοι και καθηγητές μιλούν για κάπου 10.000 κενά με το «καλημέρα», λόγω ελάχιστων προσλήψεων (δείτε παρακάτω). Το υπουργείο πάντως υπόσχεται να τα καλύψει άμεσα.

Λύκεια

Οσονούπω θα αναμορφωθούν ξανά, αφού το υπουργείο Παιδείας έχει προαναγγείλει νέο νομοσχέδιο για το... νεότερο νέο λύκειο... «Στοχεύουμε στον γνωσιακό επαναπροσδιορισμό του, στην αντιμετώπιση της σχολικής διαρροής. Θα δίνεται έμφαση στην ανθρωπιστική παιδεία, θα προωθείται η σταδιακή εμβάθυνση στα γνωστικά αντικείμενα και θα καθιερώνεται η ταύτιση της διδακτέας με την εξεταστέα ύλη», είπε ο υπουργός Παιδείας.

Μεταφορά

Θεωρητικά, η μεταφορά περίπου 200.000 μαθητών εξασφαλίστηκε κι εφέτος, έστω με αλχημείες της τελευταίας στιγμής, μετά την αποτυχία των σχετικών διαγωνισμών του έργου από τους δήμους, εκ των οποίων μόλις 30 από τους 325 απέδωσαν... Το υπουργείο Εσωτερικών έπεισε τις Περιφέρειες να ξαναπάρουν την αρμοδιότητα, που είχε περάσει στους δήμους, και παρέτεινε τις συμβάσεις για 1 χρόνο απομειώνοντας υποχρεωτικά κατά 17% το κόστος. Θα λειτουργήσει πράγματι το σύστημα;

Νήπια

Συνωστισμός αναμένεται εφέτος στα δημόσια νηπιαγωγεία καθώς, λόγω της κρίσης, το ποσοστό αύξησης των αιτήσεων ξεπέρασε το 15%. Και πώς αντιμετωπίστηκε το πρόβλημα; Δεν βρήκαν θέσεις πολλά νήπια πρώτης ηλικίας (για τα οποία η φοίτηση δεν είναι υποχρεωτική), οι γονείς των οποίων στράφηκαν αναγκαστικά σε ιδιωτικές και δημοτικές δομές, αλλά κυρίως σε... γιαγιάδες!

Ξεκίνημα

της αξιολόγησης των εκπαιδευτικών από εφέτος. Αρα και νέων κινητοποιήσεων από όσους αντιδρούν; Πάντως ο κ. Αρβανιτόπουλος προανήγγειλε ότι τον Οκτώβριο θα δημοσιοποιήσει το σχετικό ΠΔ, τόνισε όμως ότι η αξιολόγηση δεν θα οδηγεί σε απολύσεις και εφεδρείες, αλλά θα συνδυάζεται με τη μισθολογική και τη βαθμολογική εξέλιξη του εκπαιδευτικού. Που σημαίνει ότι κάποιοι θα μένουν στάσιμοι.

Ολοήμερα

Η ανακούφιση του γονιού, καθώς μπορούν να απασχολούν τα νήπια και τα παιδιά του δημοτικού από τις 7 το πρωί (προαιρετικά) μέχρι τις 4.30 το απόγευμα. Ωστόσο η αποχώρηση των μαθητών μπορεί να γίνεται και μετά το τέλος κάθε διδακτικής ώρας του Ολοήμερου Προγράμματος.

Προσλήψεις

Εδώ κανονικά το λήμμα θα έπρεπε να μείνει κενό ως φόρος τιμής στις... κενές θέσεις που αναμένονται. Εφέτος έγιναν 225 προσλήψεις μονίμων εκπαιδευτικών, οι λιγότερες όλων των εποχών. Επίσης θα γίνουν 12.500 προσλήψεις αναπληρωτών. Οι αριθμοί πάντως δεν επαρκούν για την ομαλή λειτουργία των σχολείων, οπότε αναμένονται κι άλλες.

Ροή

επιστροφής από τα ιδιωτικά σχολεία στα δημόσια. Η κρίση ανάγκασε χιλιάδες οικογένειες (πάνω από 6.000 υπολογίζονται) που έστελναν τα παιδιά τους σε ιδιωτικά σχολεία να επιστρέψουν στα δημόσια, γιατί δεν έχουν χρήματα για δίδακτρα. Αυτό επιβάρυνε τη λειτουργία ορισμένων δημόσιων σχολείων και παράλληλα ανάγκασε ατύπως κάποια ιδιωτικά να μειώσουν κι άλλο τα δίδακτρα. Γιατί δεν είναι μόνο όσοι φεύγουν, αλλά και πολλοί από όσους μένουν που δυσκολεύονται να τα πληρώσουν...

Σχολές

Τι να προβλέψουμε για τα πανεπιστήμια... Ολοι ζητούν να είναι ανοικτά, αλλά στην πράξη θα λειτουργήσουν άραγε; Με τις απεργίες καθηγητών λόγω περικοπών στα ειδικά μισθολόγια, με τον νέο νόμο-πλαίσιο να πρέπει να εφαρμοστεί, τους φοιτητές να αντιδρούν, τους πρυτάνεις επίσης, τα δωρεάν έντυπα συγγράμματα να απειλούνται, τις νέες διοικήσεις να μην έχουν εκλεγεί, την υποχρηματοδότηση, τα πράγματα προβλέπονται δύσκολα.

Τμήματα

Μην ξεχάσετε όσοι περάσατε στα πανεπιστήμια ότι από την ερχόμενη Δευτέρα μέχρι και τις 28 Σεπτεμβρίου πρέπει να εγγραφείτε, προσκομίζοντας στη γραμματεία του Τμήματος όπου πετύχατε αίτηση εγγραφής, απολυτήριο, υπεύθυνη δήλωση ότι δεν είστε εγγεγραμμένοι σε άλλο Τμήμα και 6 φωτογραφίες.

Υποχρηματοδότηση

Λόγω των περικοπών, σε πολλά σχολεία οι γονείς καλούνται με το «καλημέρα» της χρονιάς να δώσουν έως και 100 ευρώ για αγορά υλικών, οι σύλλογοι γονέων να δώσουν τον οβολό τους για διάφορες αγορές, επισκευές και εργασίες αφού δεν επαρκούν τα χρήματα των σχολικών επιτροπών. Σε ορισμένα σχολεία, λένε οι δάσκαλοι, υπάρχει απειλή διακοπής ρεύματος, νερού, τηλεφώνων, φυσικού αερίου, και είναι ερώτημα τι θα γίνει με το πετρέλαιο.

Φροντιστήρια

Τι τα θέλουμε, τα φροντιστήρια, ειδικά σε Β' και Γ' λυκείου έχουν σχεδόν αντικαταστήσει το σχολείο, με το συγκεκριμένο εξεταστικό σύστημα να βοηθά. Πάντως εφέτος οι φροντιστές αποφάσισαν μειώσεις ύψους 15% κατά μέσο όρο στα δίδακτρά τους, ενώ πέρυσι τα είχαν επίσης μειώσει 20%. Παρ' όλα αυτά, ο ευτυχής γονιός μαθητή της Γ' τάξης θετικής κατεύθυνσης, θα κληθεί να βρει εφέτος 4.000 ευρώ επιπλέον για να στείλει τον κανακάρη του φροντιστήριο...

Χαρτί

Δεν έχουμε αρκετό. Για του λόγου το αληθές, τον Ιούλιο η Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης Α' Αθήνας, ζήτησε να της στείλουν τα σχολεία από μια κούτα χαρτί Α4 «λόγω έλλειψης χαρτιού (Α4) στη Διεύθυνση». Χάρακες τουλάχιστον έχουμε;

Ψείρες

Μη γελάτε καθόλου, με κάθε έναρξη σχολικής χρονιάς σε πάρα πολλά σχολεία, ιδίως παιδικούς σταθμούς, νηπιαγωγεία και δημοτικά, εμφανίζεται επιδημία φθειρίασης. Γι' αυτό οι γονείς πρέπει να παρακολουθούν καθημερινά τα κεφαλάκια των μικρών τους, ώστε να αρχίσει άμεσα η αγωγή σε περίπτωση προσβολής.

Ωράριο

διδασκαλίας: Δεν αποκλείεται ακόμη και μέσα στον χρόνο να αυξηθεί κατά 2-3 ώρες την εβδομάδα για κάθε εκπαιδευτικό, προκειμένου να καλυφθούν τα κενά. Κι αν δε γίνει εφέτος, το προγραμματίζουν για του χρόνου. Ομως οι εκπαιδευτικοί αντιλέγουν ότι πέραν του τυπικού ωραρίου διδασκαλίας καταναλώνουν ώρες σε προετοιμασία, σε γραμματειακές εργασίες (αφού τα σχολεία δεν έχουν διοικητικούς) σε διορθώσεις κ.λπ.

 

ΚΟΡΥΦΗ

Στο εξωτερικό τα σχολικά βιβλία… «νοικιάζονται» Ευρωπαίοι και Αμερικανοί μιλούν στο «Βήμα» για το σύστημα διανομής σχολικών βιβλίων στη χώρα τους

ΚΟΡΥΦΗ

 

Η Εκπαιδευτική Ραδιοτηλεόραση ιδρύθηκε το 1977 και αποτελεί καινοτόμο φορέα του YΠΔΒΜΘ. Στοχεύει σε σύγχρονες και σύνθετες μορφές παροχής γνώσης. Η αδιάλειπτη προσφορά της στο χώρο της Παιδείας συνίσταται στην παραγωγή και προβολή τηλεοπτικών προγραμμάτων αλλά και στην εκτεταμένη αναπαραγωγή και διάθεση αυτών στην εκπαιδευτική κοινότητα σε μορφή DVD, με στόχο, πρωταρχικά, την υποστήριξη της εκπαιδευτικής διαδικασίας στην Πρωτοβάθμια και τη Δευτεροβάθμια Εκπαίδευση. 

http://www.edutv.gr/index.php?option=com_frontpage&Itemid=1

ΚΟΡΥΦΗ

Το σχολείο στα βαθιά  Υπεύθυνος: ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΣΗΣ

Η μείωση των μαθητών αυτή την χρονιά στα ιδιωτικά θα υπερβεί το 20%, με συνέπεια εκατοντάδες εκπαιδευτικοί να αντιμετωπίσουν το φάσμα της ανεργίας και αρκετά ιδιωτικά εκπαιδευτήρια τον κίνδυνο του λουκέτου. Οι παραδοσιακά μεγάλες μονάδες της ιδιωτικής εκπαίδευσης, των οποίων τα δίδακτρα κυμαίνονται από 10.000 - έως 15.000― το χρόνο, δεν θα αντιμετωπίσουν πρόβλημα ούτε η οικονομική κρίση θα τις επηρεάσει, αφού οι γονείς που τις επιλέγουν, θα συνεχίσουν να τις επιλέγουν σταθερά.

Οπως τονίζει ο πρόεδρος της Ομοσπονδίας Ιδιωτικών Εκπαιδευτικών Ελλάδος (ΟΙΕΛΕ), Μιχάλης Κουρουτός, «οι συνέπειες της κρίσης στους μικρομεσαίους που τροφοδοτούν τα μικρά και μεσαία ιδιωτικά σχολεία, ο χαρακτηρισμός των διδάκτρων ως τεκμηρίων διαβίωσης, η ανεξέλεγκτη αύξηση των διδάκτρων την τελευταία πενταετία (που σε κάποιες περιπτώσεις άγγιξε το 60-100%) και η πτώση της ποιότητας πολλών ιδιωτικών σχολείων είναι οι σημαντικότεροι παράγοντες που συντελούν στη φυγή μαθητών από τα ιδιωτικά εκπαιδευτήρια. Ειδικά για τον τελευταίο παράγοντα πρέπει να σημειωθεί πως οι σχολάρχες, μεθυσμένοι από το άκρατο κέρδος που έφερε η απελευθέρωση των διδάκτρων μετά το 2004, αποπειράθηκαν να μετατρέψουν τα σχολεία σε άντρα ανομίας. Χαρακτηριστικό είναι πως το 1/3 και πλέον των ιδιωτικών εκπαιδευτικών είναι παράνομοι, χωρίς τυπικά προσόντα. Επομένως, η ποιότητα πέφτει, οι γονείς εξαπατώνται και, εν τέλει, στέλνουν τα παιδιά τους σε ένα δημόσιο της γειτονιάς».

Ο ίδιος τονίζει πως για να αντιμετωπιστεί η κρίση αυτή, οφείλουν οι ιδιοκτήτες να αντιμετωπίσουν τα σχολεία τους όχι ως επιχείρηση αλλά ως πυρήνα παραγωγής κοινωνικού αγαθού. «Οφείλουν να στελεχώσουν τα εκπαιδευτήρια με άρτια καταρτισμένο και νόμιμο προσωπικό, το οποίο και θα αμείβουν με βάση το νόμο. Οφείλουν, επίσης, να αντιμετωπίζουν τους εκπαιδευτικούς ως συναδέλφους και συνεργάτες κι όχι ως αναλώσιμο προσωπικό εμπορικού καταστήματος, το οποίο θα μεταχειρίζονται με μεσαιωνικούς όρους εργασίας. Πρέπει, ακόμη, να μειώσουν τα δίδακτρά τους, ώστε έμπρακτα να αποδείξουν πως έχουν αντιληφθεί το νέο οικονομικό περιβάλλον και πως έχουν τη δυνατότητα να ανταποκρίνονται στις ανάγκες της κοινωνίας».

Τελικά η οικονομική κρίση μπορεί να μεταβληθεί σε ευκαιρία, μπορεί να επανιδρυθεί το δημόσιο σχολείο; Είναι σαφές ότι αν δεν γίνει μια γενναία μεταρρύθμιση και μια ισχυρή ενίσχυση του δημόσιου σχολείου, τίποτα δεν πρόκειται να αλλάξει. Κι αυτό, γιατί αν δεν αντιληφθεί η πολιτεία ότι η εκπαίδευση είναι δημόσιο και κοινωνικό αγαθό από όπου κι αν προσφέρεται, τίποτα δεν θα ευδοκιμήσει. Η δημόσια εκπαίδευση νοσεί όχι επειδή υπάρχει η ιδιωτική. Νοσεί επειδή υποβαθμίζεται σταθερά από διαχρονικές πολιτικές, οι οποίες την καθηλώνουν και την καθιστούν αναξιόπιστη και αναποτελεσματική. Αυτό σημαίνει ότι το δημόσιο σχολειό, που αφορά πάνω από το 90% του ελληνικού μαθητικού πληθυσμού, πρέπει να ενισχυθεί πολύπλευρα, ουσιαστικά και γενναία, ενώ το ιδιωτικό να λειτουργεί σύννομα, ελεγχόμενα και σύμφωνα με τις επιταγές του Συντάγματος. Μιλούν στην «Ε» εκπαιδευτικοί, μαθητές, γονείς, πανεπιστημιακοί.

Φέτος θα είναι μια αρκετά δύσκολη χρονιά για τα σχολεία, δημόσια και ιδιωτικά. Τα τελευταία ήδη έχουν υποστεί την κρίση είτε με τη φυγή μαθητών είτε με τη μείωση εγγραφών στις εισαγωγικές τάξεις. Τα δημόσια, από την άλλη, θα υποστούν όχι μόνον τις άμεσες συνέπειες των σκληρών οικονομικών μέτρων (μειώσεις προσλήψεων κ.ά.) αλλά και τις παρενέργειες, που με την ακολουθία του ντόμινο θα επιφέρουν σημαντικές ανατροπές μέσα στις σχολικές αίθουσες. Με άλλα λόγια, οι δραστικές μειώσεις που αναμένονται σε προσλήψεις (50% σε μόνιμους και 70% σε αναπληρωτές) θα δημιουργήσουν μια νέα πραγματικότητα, βασικά χαρακτηριστικά της οποίας θα είναι οι συγχωνεύσεις τμημάτων, οι υποχρεωτικές υπερωρίες των εκπαιδευτικών, οι μετακινήσεις από βαθμίδα σε βαθμίδα, ακόμη και από σχολείο σε σχολείο.

Παρ' όλα αυτά, θεωρείται αδύνατη η αντιμετώπιση του προβλήματος των κενών στα σχολεία, διαχρονικά άλυτο πρόβλημα. Με αριθμούς η κατάσταση έχει ως εξής:

- Από 6.000 οι μόνιμοι αναμένεται να μειωθούν σε 3.000, ενώ οι αναπληρωτές από 7.000-8.000 ενδέχεται να πέσουν σε 2.000-3.000. Το υπουργείο Παιδείας ήδη έχει ξεκινήσει μία εκ των ενόντων προσπάθεια με στόχο την επιστροφή στα σχολεία των, όχι πάνω από 6.000, αποσπασμένων (σε κεντρικές υπηρεσίες, διευθύνσεις, γραφεία εκπαίδευσης, φορείς, Ιδρύματα κ.ά.), ενώ έχει εξαγγείλει ακόμη και συγχωνεύσεις Οργανισμών (Π.Ι. με τον ΟΕΠΕΚ κ.ά.), όπως το απαιτούν άλλωστε οι αναδιαρθρώσεις των νέων πολιτικών για τη Διά Βίου Μάθηση.

Δεν αρκούν αυτά τα μέτρα, απαντούν οι εκπαιδευτικοί, παραπέμποντας στις περίπου 1.000 αποσπάσεις που ήδη έχουν γίνει, ενώ επισείουν την προσοχή στο μεγάλο κύμα αποχωρήσεων εκπαιδευτικών λόγω των σκληρών συνταξιοδοτικών μέτρων. Κάθε χρόνο δεν υπερβαίνουν τις 4.000, φέτος αναμένεται υπερδιπλασιασμός.

Το σχέδιο δράσης (ή διάσωσης) του υπουργείου Παιδείας προβλέπει:

- Συγχωνεύσεις τμημάτων με την ενεργοποίηση της διάταξης για τον αριθμό των μαθητών ανά τάξη. Αν και θεωρείται κατάκτηση η συγκράτηση του αριθμού των μαθητών κάτω από το όριο των 25, ο νόμος προβλέπει για τη δευτεροβάθμια 30 ανά τάξη, για την πρωτοβάθμια 25 συν 10% ανά τάξη. «Δεν θα αλλάξει ο νόμος», δήλωσε πρόσφατα στη Βουλή η υφυπουργός, Εύη Χριστοφιλοπούλου, αλλά μίλησε για τμήματα ανάλογα με τις ιδιαιτερότητες κάθε μονάδας και έδωσε το ενδεικτικό παράδειγμα: «Ενα τμήμα πρωτοβάθμιας με 26 μαθητές, με το ισχύον όριο σπάει σε δύο τμήματα των 13 μαθητών. Σ' αυτές τις περιπτώσεις ωφελιμότερο -για το δημόσιο και το παιδαγωγικό συμφέρον- είναι το τμήμα να παραμένει ενιαίο με 26 μαθητές».

- Μετακύληση εκπαιδευτικών από βαθμίδα σε βαθμίδα, ανάλογα με τις ανάγκες (παλιά διάταξη), διπλή ανάθεση ειδικότητας, μετακινήσεις από σχολική μονάδα σε σχολική μονάδα εντός της ίδιας περιφέρειας αλλά και υποχρεωτική υπερωρία 5 ώρες την εβδομάδα, θεσμοθέτηση του «αναπληρωτή με μειωμένο ωράριο» κ.ά.

ΑΝΝΑ ΑΝΔΡΙΤΣΑΚΗ

Ιδιωτικό για γερές βάσεις και επένδυση ζωής

Υπεύθυνος: ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΣΗΣ Του ΑΘΑΝΑΣΙΟΥ ΖΑΧΟΠΟΥΛΟΥ*

Τα ιδιωτικά σχολεία υπερτερούν γιατί:

1) Εφαρμόζονται νέα προγράμματα που δοκιμάζονται στην πράξη και παραμένουν όσα τελεσφορούν.

2) Υπάρχει ασφάλεια στους χώρους του σχολείου και στη διακίνηση (έλεγχος για κακές παρέες, εξωσχολικούς, ναρκωτικά, βιαιότητες κ.λπ.).

3) Υπάρχει έλεγχος σε αυθαίρετες απουσίες παιδιών (καθημερινό τηλέφωνο όταν λείπουν).

4) Γίνεται καθημερινός έλεγχος στους εκπαιδευτικούς για διόρθωση τετραδίων, εργασιών και παρακολούθηση της προόδου του εκπαιδευτικού έργου.

5) Γίνεται καθημερινός έλεγχος των μαθητών εάν έχουν μελετήσει και αν έχουν εμπεδώσει την καθημερινή ύλη των μαθημάτων.

6) Γίνονται μαθήματα πέραν του αναλυτικού προγράμματος του υπουργείου Παιδείας: ηλεκτρονικοί υπολογιστές, αθλήματα, ελληνικοί χοροί, στίβος, Internet, δύο ξένες γλώσσες κ.λπ.

7) Οι εκπαιδευτικοί των ιδιωτικών είναι υψηλής στάθμης και επιμορφώνονται με συνεχείς μετεκπαιδεύσεις.

8) Τα ιδιωτικά σχολεία δουλεύουν συνεχώς, χωρίς απεργίες, καταλήψεις, χαμένες ώρες για συνελεύσεις κ.λπ.

9) Τα ποσοστά επιτυχίας των μαθητών των ιδιωτικών σχολείων στις πανελλαδικές εξετάσεις είναι σημαντικά μεγαλύτερα από αυτά των δημόσιων σχολείων.

Αυτό δεν το λένε μόνο τα ιδιωτικά σχολεία, το λέει και το Οικονομικό Πανεπιστήμιο της Αθήνας. Σε σχετική έρευνα οι μαθητές των ιδιωτικών σχολείων συγκεντρώνουν βαθμολογία 2 μονάδες υψηλότερη της εικοσάβαθμης κλίμακας (1-20) από αυτές που συγκεντρώνουν οι μαθητές των δημόσιων σχολείων.

* Πρόεδρος Συνδέσμου Ιδρυτών Ελληνικών Ιδιωτικών Εκπαιδευτηρίων

Του ΕΛΕΥΘΕΡΙΟΥ ΓΕΙΤΟΝΑ*

«Το καλό σχολείο αποτελεί σταθερή αξία. Και οι σταθερές αξίες αποτελούν επένδυση ζωής. Τελευταία πολλοί προφήτες προφητεύουν πως η οικονομική κρίση θα φέρει το τέλος της ιδιωτικής εκπαίδευσης. Προσωπικά υποστηρίζω πως η κρίση αναδεικνύει την ποιότητα. Επομένως τα ιδιωτικά σχολεία, στα οποία η ποιότητα των εκπαιδευτικών υπηρεσιών είναι ευανάγνωστη, όχι μόνο δεν θα φτάσουν στο τέλος τους, αλλά αντίθετα θα υπερβούν κάθε προσδοκία ζήτησης. Για την αξιολόγηση του σχολείου ιδιωτικού και δημόσιου, οι γονείς χρησιμοποιούν μια σειρά κριτηρίων. Αναφέρω ενδεικτικά: παιδαγωγική έρευνα - καινοτομίες - ευελιξία προγραμμάτων, σύνδεση του σχολείου με το μέλλον, επικοινωνία - συνεργασία σχολείου - οικογένειας, ώρες διδασκαλίας ημερησίως και εβδομαδιαίως, επιμόρφωση - αμοιβές εκπαιδευτικών, επιτυχίες (Πανελλαδικές - ξένες γλώσσες - ηλεκτρονικοί υπολογιστές και σε πανεπιστήμια εξωτερικού), αθλητικές και καλλιτεχνικές διακρίσεις, συμμετοχή σε κοινωνικά προγράμματα, υλικοτεχνική υποδομή, προγράμματα παιδείας και πολιτισμού. Συμπερασματικά θα έλεγα ότι η ποιότητα αποτελεί τον αλάθητο οδηγό για την επιλογή του δημόσιου ή του ιδιωτικού Σχολείου».

* Γενικός διευθυντής των Εκπαιδευτηρίων Γείτονα

Μαργαρίτα Χωριανοπούλου, φιλόλογος

«Δεν είχα ποτέ φανταστεί ότι θα διάλεγα ένα ιδιωτικό σχολείο για τα παιδιά μου - για την ακρίβεια θα "αναγκαζόμουν" να το κάνω στο Γυμνάσιο και το Λύκειο. Και αυτό γιατί πίστευα και πιστεύω στο δημόσιο χαρακτήρα της εκπαίδευσης ως αγαθού. Ωστόσο, το πέρασμα των παιδιών μου από το δημόσιο σχολείο, στα τρυφερά χρόνια του Νηπιαγωγείου και του Δημοτικού, ήταν μια μεγάλη "περιπέτεια". Η επιλογή βεβαίως ενός ιδιωτικού σχολείου δεν σημαίνει και αναίρεση των αρνητικών δεδομένων της εκπαίδευσης στην Ελλάδα. Αποτελεί απλώς ένα "χρυσωμένο χάπι", συχνά αναγκαίο, μέσα σε ένα αναχρονιστικό εκπαιδευτικό σύστημα. Αυτή η επιλογή δεν είναι παρά ένα "άλλοθι" για εμάς τους γονείς που προσπαθούμε, ατομικά πια, να περισώσουμε ό,τι μπορούμε».

Γιάννης Ματζάκος, φοιτητής

«Αποφοίτησα από ιδιωτικό σχολείο, το οποίο ευτυχώς δεν λειτουργεί ως επιχείρηση. Σε αυτό πήρα τις κατάλληλες βάσεις για να μπορέσω σήμερα να περάσω στο Πολυτεχνείο και να πάρω το δικό μου δρόμο στη ζωή. Εκτός από τα μαθήματα, υπήρχαν και δραστηριότητες για την ενημέρωσή μας για θέματα παγκόσμιου ενδιαφέροντος που θα επηρέαζαν το μέλλον μας. Διοργανώναμε πολλές αθλητικές και πολιτιστικές εκδηλώσεις, καθώς και εκπαιδευτικά ταξίδια που διεύρυναν τους ορίζοντές μας. Πέρα από όλα αυτά όμως, υπήρξαν αναρίθμητες στιγμές γέλιου και καλής παρέας. Αν με ρωτούσαν αν θα ξαναπήγαινα σχολείο στο ίδιο περιβάλλον και με τους ίδιους συμμαθητές, θα έλεγα "ναι!"».

Η κρίση, ευκαίρια ανάκαμψης

Υπεύθυνος: ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΣΗΣ Του ΚΩΝΣΤΑΝΤΙΝΟΥ ΜΠΟΜΠΑ*

Η έννοια της κρίσης στον τομέα της εκπαίδευσης δεν είναι απαραίτητα η αρνητική διαπίστωση ενός οργανωτικού πλαισίου, το οποίο διέπουν κανόνες αμφισβητούμενης αποτελεσματικότητας, καθιστώντας προβληματική την επιτέλεση του έργου της.

Αλλωστε, είναι σχετικά ασύνηθες φαινόμενο μια περίοδος όπου η εκπαιδευτική πραγματικότητα θα έχαιρε μιας γενικής εκτίμησης, ακόμα και όταν όλες οι άλλες συνισταμένες εξελίσσονται με τον καλύτερο δυνατό τρόπο.

Τα εγγενή ζητήματα τα οποία ανακύπτουν κατά την προσέγγιση των διαφόρων πεδίων γνώσης, των ποικίλων εκφάνσεων της ανθρώπινης δημιουργίας και εμπειρίας σε ένα ρυθμιστικό περιβάλλον συμβάλλουν στην ανάδυση των βασικών εκείνων συστατικών που προκαλούν μια κατάσταση κρίσης. Πρόκειται για μια υποκινούμενη κρίση με ανταγωνιστικές δυνάμεις, οι οποίες αναπτύσσονται ανάμεσα σε μια επιβαλλόμενη λειτουργικότητα και μια αυτοφυή τάση προς υπέρβαση των ορίων με στόχο τη βελτίωση της εκπαιδευτικής πράξης, όχι με όρους προόδου αλλά διά μέσου μιας πολλαπλής συνδυαστικής δράσης σε διαρκώς νέα δεδομένα.

Αντίθετα, σε καιρούς γενικευμένης κρίσης, πολιτικής, κοινωνικής, οικονομικής και οξυμένων προβλημάτων οι αρνητικές προοπτικές που διαγράφονται επιδρούν στη λεπτή ισορροπία που χαρακτηρίζει την εκπαιδευτική διαδικασία. Η προϊούσα αποδιοργάνωση θα μπορούσε να επιφέρει ένα καίριο πλήγμα σε μια δυναμική που δεν ορίζεται μόνο από εσωτερικές αρχές αλλά και από την πάγια πρόθεση αντιστοιχίας και αλληλεπίδρασης με τα κοινωνικά δρώμενα. Ωστόσο, ανάλογες συνθήκες υπαγορεύουν κινήσεις ικανές να αντιστρέψουν τη φορά των πραγμάτων, προτείνοντας τη δυνατότητα μιας αποδιοργανωτικής αλλά δημιουργικής πορείας, η οποία εκμεταλλευόμενη τις θετικές απόρροιες μιας ρήξης, ως συνωνυμικής απόδοσης της κρίσης, θα οδηγούσε προς μια αίσια έκβαση στο χώρο της παιδείας.

*Πανεπιστημιακός κοσμήτορας (Directeur d'UFR) της Σχολής Ρομανικών, Σλαβικών και Ανατολικών Σπουδών, Πανεπιστήμιο Lille 3 (Γαλλία)

Του ΔΗΜΗΤΡΗ ΣΕΒΑΣΤΑΚΗ*

«Εάν η επιστροφή ακολουθείται από το διαψευσμένο μικροαστικό ιδανικό της φαντασιακής κοινωνικής ισχύος, είναι σίγουρο ότι θα προσκομίσει και ποσοστά συμπεριφορικής αστάθειας και υφέρπουσας βίας στα ίδια τα επανερχόμενα παιδιά. Θα την ασκήσουν τα κοινωνικά, αξιολογικά στερεότυπα που κυριάρχησαν μέχρι σήμερα και που αποδομούνται. Η επιλογή του δημόσιου σχολείου είναι επάνοδος στις διαταξικές και διαπολιτισμικές συνευρέσεις, στις δύσκολες αλλά εκπαιδευτικά παραγωγικές ισορροπίες. Η λογιστική αντί της διδασκαλίας, οι μαζικές τάξεις των 30 μαθητών, η αποδυνάμωση της διδακτικής εξατομίκευσης και του στοχασμού που αυτή οργανώνει, ενδεχομένως απορυθμίσουν τα παιδαγωγικά και επικοινωνιακά ρευστά στην αίθουσα διδασκαλίας. Το σίγουρο είναι ότι θα χρειαστεί μια συλλογική υπερεπένδυση στον πιο απαξιωμένο την τελευταία δεκαετία παράγοντα: τον εκπαιδευτικό του δημόσιου σχολείου. Οι κομπασμοί, οι ενοχοποιήσεις, η μιντιακή συκοφαντία, η πολιτική αγυρτεία προς τη δημόσια εκπαίδευση θα χρειαστεί να αναστραφούν. Από την πνευματικότητα, τη διδακτική φαντασία, την ηθική του δασκάλου. Απ' ό,τι δεν πληρώνεται δηλαδή. Ο δάσκαλος γνωρίζει ότι αυτά για τα οποία δεν τον πληρώνουν, είναι ακριβώς αυτά που τον πληρούν. Το νέο, δύσκολο σχολείο εάν επανιδρυθεί έξω από τις συστημικές ακαμψίες, τον υπαλληλισμό και την πολιτική φτώχεια, μπορεί να φέρει πνευματικό πλούτο». *Ζωγράφος, επίκουρος καθηγητής Αρχιτεκτόνων ΕΜΠ

Του ΓΙΩΡΓΟΥ ΠΕΦΑΝΗ*

Σε κάθε κρίση εμφιλοχωρούν σοβαροί κίνδυνοι, όπως και ευκαιρίες ανάκαμψης, αλλά τα όριά τους είναι συχνά δυσδιάκριτα και ευμετάβλητα. Εξ ου και οι παλιμβουλίες των ιθυνόντων ως προς την υιοθέτηση των κατάλληλων μέτρων. Κάθε κρίση θα μπορούσε να βρει δομικές αντιστοιχίες με ένα θεατρικό έργο: έχει την αρχή (την «έκθεση»), την έξαρση και το τέλος (τη λύση) της. Χωρίς την κατανόηση της πρώτης φάσης, βαδίζουμε στα τυφλά. Χωρίς την επίτευξη της τελευταίας, παρακολουθούμε ένα έργο με ανοιχτό τέλος και με όλα τα ενδεχόμενα να είναι πιθανά. Χωρίς όμως την εκδήλωση της δεύτερης φάσης, τα πράγματα είναι πολύ ανησυχητικά, διότι οι μεγαλύτεροι κίνδυνοι θα συνεχίσουν να υποβόσκουν και να απειλούν με αιφνιδιαστική κατάρρευση του σκηνικού.

Δεν είμαι σίγουρος σε ποια από τις δύο πρώτες φάσεις βρίσκεται η οικονομική κρίση της χώρας μας (στην τελευταία δεν βρίσκεται σίγουρα), αλλά όπου και αν βρίσκεται, είναι πιθανό να έχει επιπτώσεις, όχι μόνο αρνητικές, στο εκπαιδευτικό σύστημα και στις τρεις βαθμίδες του. Η κρίση είναι ένας Ιανός και πρέπει να μελετούμε και τα δύο πρόσωπά της. Θα αναφερθώ ενδεικτικά στα ακόλουθα τρία σημεία:

Α) Η ενδεχόμενη μετακίνηση μαθητών από τα ιδιωτικά στα δημόσια σχολεία μπορεί να προκαλέσει είτε τη συμφόρηση στις τάξεις και την ποιοτική έκπτωση των μαθημάτων είτε τη θεσμική ενίσχυση της δημόσιας εκπαίδευσης.

Β) Η επιστροφή των αποσπασμένων καθηγητών στις οργανικές τους θέσεις ενδέχεται είτε να ανακόψει κάποια ερευνητικά σχέδια είτε να εμπλουτίσει το διδακτικό δυναμικό των σχολείων, όχι μόνο με την κάλυψη των νέων αναγκών, αλλά και με το γνωστικό κεφάλαιο και τις εμπειρίες που οι «παλιννοστούντες» εκπαιδευτικοί θα επενδύσουν στη διδακτική πράξη.

Γ) Η έλλειψη των οικονομικών πόρων μπορεί να οδηγήσει σε άστοχους συμβιβασμούς και επιπόλαιες λύσεις (συρρίκνωσης, συγχώνευσης ή ακύρωσης), μπορεί όμως να κάνει πιεστική την ανάγκη αναδιανομής των όποιων δημοσίων δαπανών, με προσανατολισμό τις πλέον μακροπρόθεσμες και ανταποδοτικές επενδύσεις, που είναι η εκπαίδευση, η έρευνα και η παιδεία ως δημόσια αγαθά.

Στο θέατρο πρέπει να δεσπόζει το ερώτημα «ποιους θεατές θέλουμε» και στην πολιτική, το σύστοιχο ερώτημα «ποιους πολίτες θέλουμε». Η απάντηση δίνεται από τις τάξεις, τα αμφιθέατρα και τα εργαστήρια. Εάν αυτό γίνει κατανοητό, η κρίση μπορεί να μεταβληθεί σε ευκαιρία.

*Επίκουρος καθηγητής στο Τμήμα Θεατρικών Σπουδών - Πανεπιστήμιο Αθηνών

«Στους ιδιώτες για νεοελιτίστικες νοοτροπίες»

Υπεύθυνος: ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΣΗΣ Του ΝΙΚΟΥ ΦΩΤΟΠΟΥΛΟΥ*

Στην Ελλάδα δεν έχουμε μέχρι σήμερα συστηματικές μελέτες και έρευνες πάνω στα κίνητρα επιλογής του ιδιωτικού σχολείου.

Τα όσα γνωρίζουμε προέρχονται από εμπειρικές αναφορές ή από τη συλλογή και την αξιολόγηση στοιχείων, πολλές φορές αντιφατικών και επιστημονικά μη αξιόπιστων και έγκυρων, αφού η γεωγραφία των ιδιωτικών σχολείων παρουσιάζει σημαντική ανομοιογένεια από καταβολής εμφάνισης και ανάπτυξής της. Ακριβώς για το λόγο αυτό δεν θα μπορούσαμε να διαμορφώσουμε μια «στεγανή» κατηγορία κινήτρων επιλογής, αφού το φαινόμενο «ιδιωτικά σχολεία» μεταλλάσσεται παράλληλα με μεταβολές στοιχείων, όπως η κοινωνική και ταξική δομή, οι μεταρρυθμίσεις και οι επιμέρους αλλαγές στο πλαίσιο της εκπαιδευτικής πολιτικής, η οικονομική συγκυρία, οι νοοτροπίες και τα κοινωνικά στερεότυπα. Στην παρούσα φάση, επιχειρώντας να εντοπίσουμε βασικούς λόγους επιλογής, θα μπορούσαμε να εστιάσουμε σε κίνητρα όπως η αίσθηση του ασφαλούς σχολικού περιβάλλοντος, η φύλαξη πέραν του σχολικού ωραρίου, η ανάληψη της μετακίνησης προς και από το σχολείο, οι πολλές εξωσχολικές δραστηριότητες και οι ξένες γλώσσες, ο χαμηλός έως και ανύπαρκτος αριθμός αλλοδαπών/ παλιννοστούντων μαθητών, η μη απώλεια ωρών λόγω απεργιών ή καταλήψεων. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων το ιδιωτικό σχολείο λύνει το πρόβλημα της μετακίνησης, φύλαξης και παραμονής των παιδιών σε ένα προστατευμένο περιβάλλον, κυρίως για τους γονείς που εργάζονται με φορτωμένα ωράρια. Παρ' όλο που πολλοί μιλούν για το επίπεδο σπουδών των ιδιωτικών σχολείων, οι μαθητές τους ούτε τα φροντιστήρια και τα ιδιαίτερα μαθήματα αποφεύγουν, ούτε οι πρωτιές στα ΑΕΙ ανήκουν σε αυτούς. Στα ολιγάριθμα μεγάλα ιδιωτικά σχολεία, εκτός από τα προαναφερόμενα, παίζουν ρόλο και άλλα κίνητρα τα οποία συνδέονται με παράγοντες όπως η οικογενειακή παράδοση, το περιεκτικό «πολιτισμικό περιβάλλον» του σχολείου, το κεφάλαιο των κοινωνικών και δημόσιων σχέσεων, οι προοπτικές μετά την αποφοίτηση και οι απευθείας σπουδές στο εξωτερικό, ενώ μπορείς να συναντήσεις ακόμα και «νεο-ελιτίστικες» νοοτροπίες που επιδιώκουν τη συμμετοχή σε τέτοιους χώρους για λόγους κοινωνικού γοήτρου. Δεν είναι λίγα άλλωστε τα μεγάλα σχολεία που διαφημίζουν τους αποφοίτους τους, οι οποίοι σήμερα διακρίνονται στην πολιτική, στα γράμματα και την επιχειρηματική ζωή, με στόχο να προσελκύσουν πελάτες. Σε κάθε περίπτωση όμως, εκτός από το marketing που τα ιδιωτικά σχολεία χρησιμοποιούν για την προώθηση των υπηρεσιών που παρέχουν, δομικά ευνοούνται κυρίως από τη διαχρονική υποχρηματοδότηση, υποβάθμιση και μεθοδευμένη πολιτικά απαξίωση της δημόσιας εκπαίδευσης.

*Δρ Κοινωνιολογίας, ερευνητής σε θέματα εκπαιδευτικής πολιτικής

Μύθοι και αλήθειες για «δωρεάν παιδεία» και πρωτιές

Υπεύθυνος: ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΣΗΣ

Τι σημαίνουν οι πρωτιές των αριστούχων στις πανελλαδικές, οι επιτυχίες φροντιστηρίων ή σχολείων, όταν το κόστος -οικονομικό και κοινωνικό- είναι τεράστιο: περισσότερο από 4,5 δισ. ευρώ καταβάλλουν τα ελληνικά νοικοκυριά προκειμένου να συμπληρώσουν ποιοτικά ελλείμματα της «δωρεάν παιδείας» για την κατάκτηση των ακαδημαϊκών προσόντων των νέων πολιτών.

Για όσους εκπαιδευτικούς εμπλέκονται με τη διαδικασία αυτή, είναι κοινή διαπίστωση ότι τη χρονιά αυτή περισσότερο από κάθε άλλη φορά τα κριτήρια επιλογής σχολής των υποψηφίων είναι αποτέλεσμα της οικονομικής κρίσης που βιώνει η ελληνική κοινωνία. Στην πλειονότητά τους υποψήφιοι και γονείς, αντί να αγωνιούν για την εισαγωγή τους σε μια σχολή με βάση τις επιθυμίες και τις κλίσεις τους, διακατέχονται από προβληματισμό σχετικά με τις επαγγελματικές δυνατότητες των μελλοντικών σπουδών τους, καθώς και την απόσταση φοίτησης από το χώρο της μόνιμης κατοικίας τους.

Για τα θέματα αυτά ο Νίκος Παΐζης, Β' αντιπρόεδρος της ΟΙΕΛΕ, σημειώνει: «Πολλά χρόνια πριν (2004) η ΟΙΕΛΕ επικέντρωσε τις ερευνητικές της προσπάθειες στη "Μελέτη του συστήματος πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση στην Ελλάδα", επιθυμώντας να αναδείξει βασικές ποιοτικές παραμέτρους της λειτουργίας του συστήματος πρόσβασης. Με την ίδρυση του Κέντρου Ανάπτυξης Εκπαιδευτικής Πολιτικής της ΓΣΕΕ (2005), η συγκεκριμένη μελέτη αναδείχτηκε με έναν διαχρονικό και συστηματικότερο τρόπο, στηρίχθηκε στις επιδόσεις των υποψηφίων -ανά εξεταζόμενο μάθημα και ανά Διεύθυνση Δευτεροβάθμιας Εκπαίδευσης-, ανέδειξε, πέρα και πάνω από τις εισροές και τα αποτελέσματα, τις υπαρκτές γεωγραφικές και κοινωνικές ανισότητες που το σύστημα υπέκρυπτε. Στα στοιχεία με τα οποία η Διεύθυνση Οργάνωσης και Διεξαγωγής των Εξετάσεων του ΥΠΕΠΘ μας τροφοδοτούσε δεν υπήρχε αναφορά στον τύπο Λυκείου αποφοίτησης του υποψηφίου (δημόσιο-ιδιωτικό), καθώς η συγκριτική αυτή αντιπαράθεση θα μπορούσε να υπερτιμήσει την προσφορά ενός εκ των δύο έναντι του άλλου και να υποτιμήσει κυρίως υπαρκτές διαφορές στον τρόπο με τον οποίο οι δύο τομείς αντιλαμβάνονται και υπηρετούν το κοινωνικό αγαθό της παιδείας.

Η κατ' έτος αναγωγή του θέματος της πρόσβασης στην τριτοβάθμια εκπαίδευση σε μείζον «εθνικό» ζήτημα, λόγω του ενδιαφέροντος της κοινής γνώμης, δεν έχει συμβάλει καθόλου στην ποιοτική αναβάθμιση της παρεχόμενης εκπαίδευσης, αλλά αντίθετα υποστήριξε την αξιοποίηση του όποιου μέσου (θεμιτού, κάποτε και μη θεμιτού) προκειμένου να επιτευχθεί «το τελικώς ποθούμενο», δηλαδή η εισαγωγή του υποψηφίου στην τριτοβάθμια εκπαίδευση. Οι ερευνητές, όμως, της εκπαιδευτικής πολιτικής οφείλουν κατ' έτος να μελετούν, ακόμα πιο συστηματικά, ακόμα πιο αναλυτικά, όλες τις παραμέτρους του εκπαιδευτικού συστήματος -φυσικά και το εκάστοτε σύστημα πρόσβασης- προκειμένου να αναδείξουν υπαρκτές παθογένειες που δεν συμβάλλουν στην προστασία βασικών ανθρωπίνων δικαιωμάτων που υπαγορεύει ο συνταγματικός νομοθέτης, προκειμένου να εδραιωθεί στον τόπο μας η ισότιμη απόλαυση των κοινωνικών αγαθών, η κοινωνική δικαιοσύνη, η κοινωνική συνοχή και τελικά η ανάπτυξη και η ευημερία όλων των πολιτών, χωρίς διακρίσεις».

Ο Δημήτρης Πεπές, πρόεδρος της Ομοσπονδίας Λειτουργών Μέσης Εκπαίδευσης, καταθέτει το δικό του προβληματισμό την ώρα που χιλιάδες υποψήφιοι για τα ανώτατα εκπαιδευτικά ιδρύματα καταθέτουν τα μηχανογραφικά τους δελτία. «Μετά τη μεταπολίτευση και χωρίς φυσικά να παραγνωρίζονται οι φραγμοί που επέβαλλαν το κοινωνικό και οικονομικό περιβάλλον των υποψηφίων, παρεχόταν σε αρκετούς από αυτούς η δυνατότητα για κοινωνική και οικονομική ανέλιξη μέσω της απόκτησης ενός πτυχίου ανώτατης εκπαίδευσης. Το γεγονός αυτό αποτέλεσε σταδιακά το άλλοθι για τη μετατροπή της λυκειακής βαθμίδας εκπαίδευσης σε "προπονητικό κέντρο" για τις πανελλαδικές εξετάσεις. Στήθηκε έτσι ένα ατελείωτο γαϊτανάκι άνισου ανταγωνισμού μέσω "φροντιστηριακών μαθημάτων" για τις πανελλαδικές εξετάσεις, στο οποίο γονείς από χαμηλά και μεσαία οικονομικά στρώματα κατέθεταν το οικονομικό τους υστέρημα.

Οσο πιο πολλά σε αριθμό και αντίτιμο φροντιστήρια έκανε κάποιος μαθητής τόσο μεγάλωναν οι πιθανότητες επιτυχίας για μια μελλοντική επαγγελματική και κοινωνική του ανέλιξη. Αυτονόητα επρόκειτο για ένα μηχανισμό που, παρά τις εξαιρέσεις, δεν οδηγούσε σε άρση των κοινωνικών ανισοτήτων των υποψηφίων αλλά στη διατήρηση και διεύρυνσή τους. Ο ισχυρισμός ότι η λεγομένη "παραπαιδεία" οφείλεται αποκλειστικά στην ανεπάρκεια του ελληνικού δημόσιου σχολείου καταρρίπτεται από την ένταση με την οποία εμφανίζεται το φαινόμενο στους μαθητές των "καλών" ιδιωτικών σχολείων».

Ο ίδιος εκτιμά πως για τα επόμενα χρόνια οι απαιτήσεις του ΔΝΤ για φθηνό επιστημονικό και εργατικό δυναμικό, βασισμένο κυρίως σε δεξιότητες, και η αντιμετώπιση από το Μνημόνιο του αγαθού της παιδείας ως εμπορεύσιμου προϊόντος, θα έχουν αποτέλεσμα τη μείωση της μεσαίας τάξης, τον περιορισμό του δικαιώματος της μεταδευτεροβάθμιας μόρφωσης, την αποδέσμευση πτυχίου - επαγγέλματος και τα αυξημένα δίδακτρα σπουδών.

«Πρόκειται για ένα αβέβαιο μέλλον εργασιακής, οικονομικής και κοινωνικής ανασφάλειας που ήδη οδηγεί χιλιάδες φοιτητές να εγκαταλείπουν τις σπουδές τους. Την ίδια στιγμή βέβαια για τους "έχοντες" τη δυνατότητα του ΙΒ οι συνθήκες είναι εντελώς διαφορετικές. Υπό τις συνθήκες αυτές ο εκπαιδευτικός κόσμος οφείλει να "εκμεταλλευτεί" τις αρνητικές επιπτώσεις αυτής της οικονομικής κρίσης και να απαντήσει πολιτικά αναδεικνύοντας την κοινωνική διάσταση της εκπαιδευτικής λειτουργίας και στηλιτεύοντας τον ανταγωνισμό που οδηγεί στην "εμπορευματοποίηση" της γνώσης. Οφείλει απορρίπτοντας τον σημερινό εξεταστικοκεντρικό ρόλο του Λυκείου, να απαιτήσει την άμεση καθιέρωση της υποχρεωτικότητας για ολόκληρη τη δευτεροβάθμια εκπαίδευση, με ενίσχυση του τεχνολογικού της τομέα.

Η πολιτεία (χωρίς φυσικά να αποσυνδέει τη δευτεροβάθμια από την τριτοβάθμια εκπαίδευση) πρέπει να αποδεσμεύσει το σύστημα εξετάσεων εισαγωγής στην τριτοβάθμια εκπαίδευση από το Λύκειο, ενισχύοντας παράλληλα μορφωτικά και παιδαγωγικά την εκπαιδευτική πράξη σε αυτό».

Δημόσιο για κοινωνικοποίηση

Υπεύθυνος: ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΣΗΣ Του ΑΡΓΥΡΗ ΚΥΡΙΔΗ*

«Η ιδιωτική εκπαίδευση συνιστά μια παραπληρωματική εκπαιδευτική λειτουργία, η οποία, παραδοσιακά και πολλές φορές κατ' ευφημισμόν, στοχεύει στο να καλύψει εκπαιδευτικές ή άλλες κοινωνικού περιεχομένου απαιτήσεις των οικογενειών.

Κάποιος απευθύνεται στην ιδιωτική εκπαίδευση όταν θεωρεί ότι η δημόσια δεν ικανοποιεί τις εκπαιδευτικές ή τις κοινωνικές ανάγκες των παιδιών του ή όταν θεωρεί ότι η ιδιωτική εκπαίδευση μπορεί να συνεισφέρει με αποτελεσματικότερο τρόπο στην ακαδημαϊκή και κοινωνική πρόοδο των παιδιών του, ακόμα και όταν θεωρεί ότι η δημόσια εκπαίδευση λειτουργεί σωστά.

Προσωπικά, έχω εμπιστοσύνη στο ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα και στον τρόπο λειτουργίας των ελληνικών σχολείων και των πανεπιστημίων, όπως έχω εμπιστοσύνη στο εκπαιδευτικό προσωπικό κάθε βαθμίδας της δημόσιας εκπαίδευσης. Το ελληνικό εκπαιδευτικό σύστημα, δομικά, είναι δημοκρατικό -περισσότερο δημοκρατικό από εκπαιδευτικά συστήματα άλλων πιο «προηγμένων» χωρών- και τα στατιστικά στοιχεία δείχνουν ότι διαφυλάττει μέχρι ένα βαθμό -και πάλι συγκριτικά με άλλες χώρες- την ισότητα ευκαιριών.

Η δημόσια εκπαίδευση συνιστά κοινωνική παροχή κάθε υγιούς πολιτείας και οφείλει να είναι αυτή που οι πολίτες δικαιούνται. Είναι μέγα κοινωνικό και πολιτικό λάθος να εξαναγκάζει μια πολιτεία τους πολίτες της να στρέφονται προς ιδιωτικούς φορείς, όταν το ίδιο το κράτος δεν είναι σε θέση να τους παράσχει τις δημόσιες υπηρεσίες που δικαιούνται, ή να εξαναγκάζει τους πολίτες να στρέφονται σε συμπληρωματικές δράσεις - εξασφαλίσεις που προκαλούν σημαντική αύξηση των οικογενειακών δαπανών (φροντιστήρια, συμπληρωματική ιατροφαρμακευτική περίθαλψη). Οι κρατικές ευθύνες και υποχρεώσεις κατ' αυτόν τον τρόπο μετουσιώνονται σε ατομικές και οικογενειακές ευθύνες και υποχρεώσεις. Είναι σημαντικό λάθος και ανευθυνότητα για μια συντεταγμένη κοινωνία να μεταλλάσσει τη δημόσια συλλογική ευθύνη σε ατομική».

* Αναπληρωτής καθηγητής της Κοινωνιολογίας του Σχολείου και της Εκπαιδευτικής Πράξης στο Παιδαγωγικό Φλώρινας

Αρετή Κυπραίου, ψυχολόγος, μητέρα

«Ο βασικότερος λόγος για τον οποίο επέλεξα τα δυο παιδιά μου να πηγαίνουν στο δημόσιο σχολείο της γειτονιάς τους είναι η κοινωνικοποίηση. Για τα παιδιά είναι πολύ σημαντικό να έχουν φίλους τους οποίους να τους βλέπουν και εκτός σχολείου, ειδικά μεγαλώνοντας, και αυτό είναι κάτι που επιτυγχάνεται εύκολα μόνο αν τα παιδιά πηγαίνουν σχολείο κοντά στο σπίτι τους. Επίσης, πιστεύω ότι το πόσα θα μάθει ένα παιδί εξαρτάται από το ίδιο αλλά και από τον εκάστοτε δάσκαλο, τα προσόντα του οποίου όμως δεν έχουν να κάνουν με το αν εργάζεται σε ιδιωτικό ή δημόσιο σχολείο. Σαφώς και δεν παραγνωρίζω τα οφέλη που μπορεί να αποκομίσει κάποιο παιδί φοιτώντας σε ένα καλό ιδιωτικό σχολείο και τα οποία πιθανόν να είναι πολλά, αλλά δεν θεωρώ ότι συγκρίνοντάς τα με αυτά ενός δημοσίου είναι σημαντικότερα».

Γιώργος Πλασσάρας, δημόσιος υπάλληλος

«Είναι γενικά παραδεκτό πως το εκπαιδευτικό σύστημα της Ελλάδας βιώνει κι αυτό τη δική του κρίση. Ωστόσο, επέλεξα το δημόσιο σχολείο στο Ξυλόκαστρο Κορινθίας ως μαθητής, αφού τόσο η δωρεάν παροχή βιβλίων και εκπαίδευσης, όσο και η χαλαρότητα που επικρατούσε στο περιβάλλον, έδιναν το δικαίωμα της προσωπικής επιλογής στο μαθητή να διαβάσει και να επιλέξει ο ίδιος την επαγγελματική του πορεία, χωρίς να του ασκείται ιδιαίτερη πίεση από το σχολείο. Επίσης, γνωρίζοντας πως το σχολείο αποτελεί από τους πιο σημαντικούς φορείς κοινωνικοποίησης, θεωρώ σημαντικό πως άτομα που επιλέγουν το δημόσιο σχολείο γνωρίζουν την πραγματικότητα όλων των κοινωνικών στρωμάτων, μιας και συναναστρέφονται με παιδιά από διαφορετική οικονομική κατάσταση».

Μαρία Μπούζα, φετινή επιτυχούσα σε Α.Ε.Ι.

«Πέτυχα την επικείμενη είσοδό μου στο πανεπιστήμιο όντας απόφοιτη δημόσιου σχολείου στον Ασπρόπυργο το οποίο λειτουργεί κανονικά! Δεν είναι απλά κτήρια με ανθρώπους που μπαινοβγαίνουν γιατί δεν έχουν τι άλλο να κάνουν. Οι καθηγητές έχουν όρεξη να διδάξουν τα παιδιά, ενδιαφέρονται για τη βελτίωση και την επιτυχία του καθενός ξεχωριστά, ενώ ταυτόχρονα και οι μαθητές φροντίζουν μέσα στην τάξη να γίνεται δουλειά και όχι χαβαλές. Σίγουρα υπάρχουν και μειονεκτήματα, όπως η έλλειψη υποδομών και η ύπαρξη της παραπαιδείας που αποτελούν πληγές για το δημόσιο σχολείο. Η τελευταία όμως λειτουργεί ως συμπλήρωμα και όχι ως κύρια πηγή εκπαίδευσης. Ετσι, όπως μπορείτε να διακρίνετε, το δημόσιο σχολείο είναι ανοιχτό να προσφέρει γνώσεις αλλά και παιδεία. Αυτήν την αξιόλογη προσπάθειά του πρέπει να αξιοποιήσει η εκάστοτε κυβέρνηση προσφέροντας περισσότερα κονδύλια για την εκπαίδευση και δείχνοντας περισσότερο ενδιαφέρον για την επίλυση των προβλημάτων της».

Ο πονοκέφαλος της μετάβασης

Υπεύθυνος: ΕΠΙΜΕΛΕΙΑ: ΓΙΩΡΓΟΣ ΚΙΟΥΣΗΣ Της ΕΦΗΣ ΧΡΙΣΤΟΠΟΥΛΟΥ*

«Η μετάβαση ενός μαθητή από το ιδιωτικό σχολείο στο δημόσιο, για λόγους οικονομικούς, είναι πιθανόν να του δημιουργήσει συναισθήματα άγχους και ανασφάλειας.

Αν και η επιλογή φοίτησης σε ιδιωτικό σχολείο ήταν απόφαση των γονέων του μαθητή, για λόγους που δεν σχετίζονται πάντα με την οικονομική ευμάρεια της οικογένειας ωστόσο, ο μαθητής έχει δομήσει συγκεκριμένες αναπαραστάσεις όσον αφορά την ταυτότητά του και τον διαφορετικό τρόπο που εκπαιδεύεται σε σχέση με τους μαθητές ενός δημόσιου σχολείου (π.χ. κτιριακές εγκαταστάσεις, τρόπος μεταφοράς). Κατά τη μετάβασή του λοιπόν από το ιδιωτικό στο δημόσιο σχολείο, ο μαθητής βιώνει μια κρίση που δάσκαλοι και γονείς πρέπει να διαχειριστούν με κατανόηση και ψυχραιμία. Οι δάσκαλοι του δημόσιου σχολείου είναι αρκετά εξοικειωμένοι με την υποδοχή νέων μαθητών. Γνωρίζουν τον τρόπο να κάνουν το μαθητή να νιώσει ευπρόσδεκτος και να συνεργαστεί με τα άλλα παιδιά.

Οι γονείς που πιθανότατα βιώνουν τα ίδια συναισθήματα, καλό είναι να:

(α) κάνουν μια ειλικρινή συζήτηση με το παιδί για τους λόγους της σχολικής αλλαγής,

(β) το αφήσουν να γνωριστεί με τους αυριανούς συμμαθητές του σε χώρους παιχνιδιού της γειτονιάς,

(γ) επισκεφτούν τους χώρους του σχολείου και να γνωριστούν με τους εκπαιδευτικούς και

(δ) ενθαρρύνουν τη συμμετοχή του παιδιού στις εξωσχολικές δραστηριότητες του σχολείου».

* Σχολική σύμβουλος πρωτοβάθμιας εκπαίδευσης

 

ΚΟΡΥΦΗ

Το ηλεκτρονικό σχολείο

 

Τέρμα τα σχολικά βιβλία - ζήτω το Ίντερνετ

Ποιοι θα διδάξουν με το laptop στην Α΄Γυμνασίου

Ανοιξαν τηλεσχολείο στην Ψέριμο

Βήματα προς μία παιδαγωγική αξιοποίηση του διαδικτύου

Στα θρανί@ της πρωτοπορίας Σε ένα σύγχρονο σχολείο ανοιχτό στην κοινωνία, και ιδιαίτερα στις συνιστώσες της σχολικής κοινότητας, μετατρέπεται το ιστορικό 1ο Γυμνάσιο της Μυτιλήνης. Με καινοτόμα προγράμματα, το πιο παλιό Γυμνάσιο της Μυτιλήνης, με τους 135, σήμερα, μαθητές και τους 25 εκπαιδευτικούς και με όπλο το Διαδίκτυο και τη σύγχρονη τεχνολογία, βάζει στο παιχνίδι της γνώσης κυριολεκτικά όλους όσοι ενδιαφέρονται.

«Φτιάξαμε μόνοι μας την ψηφιακή τάξη...»

 

Μολύβι και όχι πληκτρολόγιο η «συνταγή» της μάθησης

 

ΨΗΦΙΑΚΟ ΣΧΟΛΕΙΟ Ολα τα σχολικά βιβλία με ένα κλικ

 

Μια τάξη πολύ ψηφιακή!  

Οι όροι «εποπτικά μέσα» και «χρήση των νέων τεχνολογιών» είναι μάλλον από τους πιο ταλαιπωρημένους στην σχολική εκπαιδευτική διαδικασία. Έως πριν όχι και τόσο πολλά χρόνια, συνήθως μεταφράζονταν σε έναν προτζέκτορα ο οποίος έμενε κλειστός ή χρησιμοποιούνταν ως...έπιπλο της τάξης. «Πέρα από την έλλειψη διάθεσης πολλών εκπαιδευτικών, έχει σημασία να ειπωθεί πως τα συγκεκριμένα μηχανήματα δεν προσέφεραν και ιδιαίτερες εφαρμογές με πρακτική αξία Αυτό εδώ και λίγα χρόνια έχει πάψει να ισχύει» λέει ο κ. Κώστας Πανούσης δάσκαλος στο εξαθέσιο Πειραματικό Σχολείο του Πανεπιστημίου Αθηνών στην οδό Σκουφά ή http://www.daskalosk.gr/ όπως είναι γνωστός σε μαθητές και φίλους μέσω Διαδικτύου. Ο κ. Πανούσης έχει μετατρέψει εδώ και λίγα χρόνια την τάξη που διδάσκει (φέτος στην Ε' δημοτικού) σε… ψηφιακή, χρησιμοποιώντας την διαδικτυακή πλατφόρμα της moodle.org η οποία προσφέρει μια σειρά εφαρμογών για τον εκπαιδευτικό που θέλει να εντάξει την τεχνολογία στην εκπαιδευτική διαδικασία. «Ολόκληρα βιβλία έχουν μετατραπεί σε e-book και εφαρμογές για το i-pad. Υπάρχουν βίντεο σε δικό μας κανάλι στο YouTube, ενώ οποιαδήποτε στιγμή της ημέρας οι μαθητές έχουν την δυνατότητα να επιστρέψουν (από τον υπολογιστή τους) στην ψηφιακή τάξη και να μελετήσουν» λέει ο κ. Πανούσης που περιγράφει την ψηφιακή τάξη σαν «διαφανή και πορώδη».

 

Οι νέες τεχνολογίες στις σχολικές αίθουσες Πέντε ξεχωριστά σχολεία της χώρας συναγωνίζονται το Σάββατο στον μεγάλο τελικό της Microsoft  Τα σχολεία που θα αναδειχθούν στις τρεις πρώτες θέσεις μετά την παρουσίαση των πέντε πρωτοβουλιών που ξεχώρισαν - κατά τη διάρκεία του φόρουμ με τίτλο «Οι νέες τεχνολογίες στην εκπαίδευση: Πρωτοπόροι εκπαιδευτικοί και σχολεία» - θα πάρουν από ένα εισιτήριο για τη Λισαβόνα, όπου θα διεξαχθεί ο πανευρωπαϊκός διαγωνισμός για το πιο καινοτόμο σχολείο της Ευρώπης. Και ο συναγωνισμός ήδη από τον ελληνικό τελικό φαίνεται να είναι μεγάλος.

ΚΟΡΥΦΗ

Η νέα Παιδεία είναι e-Παιδεία; Τάσος Καφαντάρης 

Συμπεράσματα από την Online Educa 2011, τη μεγαλύτερη διοργάνωση για την εκπαιδευτική τεχνολογία

ΒΕΡΟΛΙΝΟ. Στις 26 Οκτωβρίου 2011, ένας επώνυμος του κόσμου τούτου δήλωσε στην εφημερίδα «The Australian» ότι «τα πανεπιστήμια είναι επαπειλούμενο είδος. Ο παραδοσιακός τους ρόλος ως δημιουργών, εποπτών και διανομέων γνώσης απειλείται άμεσα από το Διαδίκτυο. Τα πανεπιστήμια θα πρέπει να προσαρμοστούν, ειδάλλως θα τα αφανίσει η τηλεμάθηση (e-learning)».  Ο ίδιος άνθρωπος όμως είχε δηλώσει το 2007 ότι «στη 13χρονη κόρη μου δεν επιτρέπω να περνά πάνω από 45 λεπτά μπροστά στον υπολογιστή τις καθημερινές και ως μία ώρα τα Σαββατοκύριακα». Κι ο άνθρωπος αυτός είναι ο κατ’ εξοχήν «υπαίτιος» της εξάπλωσης των υπολογιστών, που οδήγησε στην τωρινή διαδικτύωση των πάντων: ο Μπιλ Γκέιτς, ιδρυτής της Microsoft. Τι τον έκανε να καταλήξει σε αυτό το δραματικό συμπέρασμα, μέσα σε τέσσερα χρόνια;

Προκειμένου να ανιχνεύσουμε τις απαντήσεις βρεθήκαμε στο Βερολίνο, μεταξύ 29 Νοεμβρίου και 2 Δεκεμβρίου, στο διεθνές συνέδριο και έκθεση Online Educa 2011 (βλ. www.online-educa.com). Είναι η μεγαλύτερη διεθνώς ετήσια διοργάνωση για την εκπαιδευτική τεχνολογία, που καλύπτει τόσο τους τομείς της Παιδείας όσο και εκείνους της κατάρτισης στους δημόσιους φορείς και στον επιχειρηματικό κόσμο. Ενδεικτικά του μεγέθους της στοιχεία είναι ότι, εφέτος, 2.000 σύνεδροι από 100 χώρες του πλανήτη παρακολούθησαν τους 360 ομιλητές της!

Η αραβική πρόταση Θεωρητικά, με τον όρο e-learning εννοούμε «όλες τις ηλεκτρονικά υποστηριζόμενες μορφές διδασκαλίας και μάθησης». Στην πράξη όμως ζούμε ήδη στην εποχή όπου η τεχνολογική αυτή υποστήριξη της εκπαιδευτικής διαδικασίας έχει ως γεωμετρικό τόπο της την «ασύρματη διαδικτύωση». Αυτή η μετατόπιση της εστίασης γινόταν αμέσως αισθητή από τον επισκέπτη των δεκάδων περιπτέρων της εφετινής έκθεσης. Οπως άμεσα αισθητή ήταν και η «γεωπολιτική» διαφοροποίηση των εκθετών: Αν και οι προερχόμενοι από τις βόρειες χώρες κυριαρχούσαν σε πλήθος, τα μεγαλύτερα και πιο περίοπτα περίπτερα είχαν πιάσει εφέτος οι κρατικοί φορείς χωρών της αραβικής χερσονήσου. Το προφανές μήνυμά τους ήταν «εμείς ξοδεύουμε για το e-learning της νεολαίας μας ως και το 25% του προϋπολογισμού μας, άρα δεν χρειαζόμαστε Αραβική Ανοιξη».  Ρίχνοντας μια βιαστική ματιά στο 158 σελίδων πρόγραμμα του συνεδρίου, έβλεπες επίσης ότι η αραβική έφοδος είχε διαβρώσει και τη λίστα των κύριων ομιλητών του: Αντί του προαναγγελθέντος καθηγητή του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας Douglas Thomas, τη θέση του πρώτου ομιλητή και συντονιστή είχε καταλάβει ο παλαιστινιακής καταγωγής γερουσιαστής της Ιορδανίας και ιδιοκτήτης 14 εκδοτικών, λογιστικών και συμβουλευτικών επιχειρήσεων Talal Abu-Ghazaleh. Οσοι όμως περίμεναν ότι ο κ. Abu-Ghazaleh θα εξέπεμπε το ίδιο μήνυμα με τους λοιπούς άραβες εκθέτες, βρέθηκαν προ εκπλήξεως: Στην εισαγωγική ομιλία του έφερε αντιμέτωπο το συνέδριο με τρεις προκλήσεις. Η πρώτη ήταν ότι «δεν είναι πια η μεταρρύθμιση της Παιδείας το ζητούμενο, αλλά μια εντελώς νέα Παιδεία, μια Παιδεία που θα ανταποκρίνεται στην ψηφιακή γλώσσα επικοινωνίας των παιδιών του νέου αιώνα». Η δεύτερη πρόκλησή του ήταν ότι «η Αραβική Αναγέννηση - και όχι Ανοιξη, όπως την περιορίζουν οι Δυτικοί», καταπώς είπε, «θα φέρει τέτοια αλλαγή στον μουσουλμανικό κόσμο ώστε πιθανόν η νέα Παιδεία θα γεννηθεί εκεί!». Και η τρίτη του πρόκληση επί γερμανικού εδάφους ήταν ότι «η οικονομική κρίση είναι μόνο του Δυτικού Κόσμου - ο Τρίτος Κόσμος γνωρίζει ανάπτυξη και δεν τον αγγίζει το πρόβλημα».

Ψηφιακή μνήμη και νοημοσύνη Στα οράματα και στις προφητείες του Abu-Ghazaleh απάντησε εν μέρει η επόμενη εισηγήτρια, η ολλανδή αντιπρόεδρος της Ευρωπαϊκής Επιτροπής και επίτροπος Ψηφιακής Ατζέντας, Neelie Kroes. Του αντέτεινε ότι η κρίση είναι όντως παγκόσμια και θα κάνουν μέγα λάθος οι αραβικές χώρες αν την αψηφήσουν. Επίσης, ενδιαφέρον προξένησε η επιχειρηματολογία της για τα αίτια της κρίσης: «Υπαίτιοι δεν είναι οι λαοί, αλλά οι πολιτικοί και...», διόρθωσε, «ακόμη περισσότερο οι τραπεζίτες!» Στη συνέχεια παρουσίασε τον μαραθώνιο που αρχίζει η ΕΕ προκειμένου να καταστήσει όλα τα σχολεία των χωρών της Ευρώπης πλήρως ψηφιακά ως το 2020, υπό το σύνθημα «Κάθε Ευρωπαίος Ψηφιακός!». Αναγνώρισε όμως ότι οι εν όψει δυσκολίες είναι τόσες ώστε πιθανόν η τελική χρονιά εφαρμογής να είναι το... 2030. Υπενθυμίζουμε εδώ ότι η Ν. Κορέα έχει προαναγγείλει επίτευξη αυτού του στόχου ως το 2015!

Από τους υπόλοιπους τρεις κύριους ομιλητές, ιδιαίτερη εντύπωση προκάλεσε η θεώρηση του δημοσιογράφου του περιοδικού «Science» και ερευνητή στο Πανεπιστήμιο Harvard John Bohannon, ότι το Διαδίκτυο δεν είναι μόνο το παγκόσμιο θησαυροφυλάκιο πληροφοριών και δεδομένων αλλά και αποθετήριο της διαδικτυωμένης συλλογικής μας μνήμης. Μάλιστα, έφερε στο προσκήνιο το λεγόμενο «Flynn effect», που διατείνεται ότι βάσει της μέτρησης του δείκτη νοημοσύνης (IQ) η συνολική νοημοσύνη των ανθρώπων τα τελευταία χρόνια διαρκώς αυξάνεται. Ο Bohannon απέδωσε αυτή την εξέλιξη στην υποβοήθηση της μνήμης που μας παρέχει η πρόσβαση στις μηχανές αναζήτησης. Δηλαδή ότι, αντίθετα απ’ όσα λέγονται για το ότι «η Google κάνει τη μνήμη των νέων να τεμπελιάζει», στην πράξη ξεφορτωνόμαστε τα κουραστικά και ανούσια καθήκοντα της μνήμης μας και μπορούμε να επικεντρωθούμε στα ουσιώδη - όπως ακριβώς οι σύζυγοι άφηναν παλιά στις κυρίες τους το καθήκον να θυμούνται τις κοινωνικές υποχρεώσεις της οικογένειας ή τα ψώνια... 

Στόχοι της μάθησης Κατά το τετραήμερο των προσυνεδριών, συνεδριών και σεμιναρίων της Online Educa 2011, o επισκέπτης έβλεπε ότι η προδιαγραφείσα αναλογία επιχειρηματικού/εκπαιδευτικού e-learning ήταν περίπου 40:60. Σύντομα όμως διεπίστωνε ότι η κυρίαρχη αναζήτηση όλων ήταν «Τι κάνουμε με την εκπαίδευση; Τι είδους σχολεία και πανεπιστήμια θα έχουμε αύριο;». Προκειμένου λοιπόν να εμβαθύνουμε σε αυτά, θα αναφερθούμε πρώτα εν τάχει και συνοπτικά στα συμπεράσματα που βγάλαμε από τις συνεδρίες του «e-learning για επιχειρήσεις»:

* Κύριο σημείο εστίασης της επιχειρηματικής μάθησης γίνεται πλέον η «διαχείριση αλλαγών».

* Η επίτευξη καινοτομίας γίνεται πιο σημαντική από τη βελτίωση των τρόπων με τους οποίους παράγουμε τα ίδια προϊόντα/υπηρεσίες, πράγμα που έχει επιπτώσεις στην επιλογή της εκπαιδευτικής τεχνολογίας και των εκπαιδευτικών μεθόδων.

* Το χτίσιμο «περιβαλλόντων μάθησης» που παρέχουν κατάρτιση στον χώρο και στον χρόνο που χρειάζεται κρίνεται σημαντικότερο από τη διοργάνωση κανονικών σεμιναρίων μακριά από τον χώρο εργασίας.

* Τα «κανονικά» εκπαιδευτικά σεμινάρια περιορίζονται πλέον στους νεοεισερχόμενους στις επιχειρήσεις. Για τη μετέπειτα βελτίωση της απόδοσής τους και τη βελτίωση της προσαρμοστικότητάς τους σε αλλαγές, προκρίνεται η «άτυπη μάθηση» (με ανακύκλωση και επανεκτίμηση των ήδη διδαχθέντων).

* Η χρήση εξωτερικών εκπαιδευτών χάνει έδαφος, που το κερδίζει η ενσωμάτωση των εκπαιδευτών στις επιχειρήσεις.

* Οι οργανισμοί εστιάζουν πλέον στη μέτρηση της απόδοσης που προκύπτει από τη μάθηση – όχι στην αξιολόγηση της ίδιας της μάθησης.

 Εκπαίδευση – βιντεοπαιχνίδι Μια τάση που διαφάνηκε ως προϊούσα και στο επιχειρηματικό και στο εκπαιδευτικό e-learning είναι η λεγόμενη «gamification της εκπαίδευσης». Δηλαδή, η αξιοποίηση τεχνικών σχεδιασμού βιντεοπαιχνιδιών, προκειμένου να γίνει η εκπαίδευση πιο ενδιαφέρουσα και συναρπαστική για τον εκπαιδευόμενο. Η τάση αυτή ήταν αναμενόμενη, καθώς οι νέες γενιές γαλουχούνται πλέον με αυτού του τύπου την οπτικοακουστική διάδραση, αλλά και έχει διαπιστωθεί ότι το σύστημα «συνάρπασης και ανταμοιβής» των βιντεοπαιχνιδιών εξαλείφει την όποια έλλειψη προσοχής των νέων. Ωστόσο όσα μάς έδειξαν στα περίπτερα της έκθεσης και όσα μάς είπαν στις συνεδρίες ήταν απογοητευτικά: Ηταν προφανές ότι οι όποιες προσπάθειες είχαν γίνει από ανθρώπους της «προηγούμενης γενιάς», χωρίς κανείς να βάλει στον κύκλο λήψης αποφάσεων τη νέα γενιά, χωρίς να τη ρωτήσει τι της αρέσει και τι όχι. Το τραγικότερο παράδειγμα ήταν αυτό του Κοινοτικού Εργου ProActive που παρουσίασε ο καθηγητής του Πανεπιστημίου της Βαρκελώνης Mario Barajas: Ενα πακέτο λογισμικού για σχεδίαση εκ μέρους των δασκάλων και καθηγητών ΜΕ εκπαιδευτικών παιχνιδιών. Το αποτέλεσμα ξοδέματος χρόνων και χρημάτων ήταν ένας... κλαυσίγελως με κινούμενα μεν αλλά δυσδιάστατα γραφικά της δεκαετίας του ‘80. Στον καταιγισμό της κριτικής που δέχθηκε όχι μόνο δεν έβρισκε απαντήσεις αλλά και παραδέχθηκε ότι το 55% των δασκάλων που είχαν λάβει πιλοτικά μέρος εγκατέλειψε την προσπάθεια!

Μια διαφορετικού τύπου εναντίωση εκδηλώθηκε κατά την παρουσίαση ενός προγράμματος τρισδιάστατης προσομοίωσης που εκπόνησε η Αστυνομία του γερμανικού κρατιδίου Βάδης-Βυρτεμβέργης: Χρησιμοποίησαν μια γνωστή μηχανή γραφικών για βιντεοπαιχνίδια προκειμένου να «στήσουν» αληθοφανή γερμανική πόλη και προάστια, σε έκταση 150 τετρ. χιλιομέτρων. Με πλήρη έλεγχο οχημάτων, πεζών και κλιματικών συνθηκών, καθώς και με θέαση τόσο από εδάφους όσο και από αέρος, μπορούσαν να προσομοιώνουν περιστατικά και κρίσιμες καταστάσεις, ώστε οι νέοι αστυνομικοί να προπονούνται στην αντιμετώπισή τους. Η μόνη ατυχής στιγμή του αστυνόμου-παρουσιαστή ήταν όταν ενημέρωσε ότι αναζητούσαν εταίρους για Κοινοτικό Πρόγραμμα ώστε να βρουν τη χρηματοδότηση για να επεκτείνουν το μοντέλο σε έκταση. Και τότε... εύλογο προέκυψε το ερώτημα: Γιατί δεν χρησιμοποιούν το δωρεάν παρεχόμενο Google Earth και τα τρισδιάστατα μοντέλα κτιρίων που χτίζει κανείς εκεί;

Ας αλλάξουμε πρώτα περιεχόμενο...Αν το gamification βρίσκεται ακόμη στα σπάργανα, εκείνο που σίγουρα είναι ριζωμένο ως φόβητρο του e-learning, τόσο στις επιχειρήσεις όσο και στους εκπαιδευτικούς φορείς, είναι η αμφισβήτηση της «εξουσίας του δασκάλου» και το νεφελώδες του ρόλου του στο μέλλον.

Εξαιρετικός εκφραστής αυτού του σκεπτικισμού αποδείχθηκε ο βέλγος δάσκαλος και ερευνητής του ελβετικού Πολυτεχνείου της Λωζάννης Pierre Dillenbourg: Αρχισε την ομιλία του προβάλλοντας μια φωτογραφία από τάξη με υπολογιστή σε κάθε θρανίο. «Ξέρετε τι είναι αυτό;» ρώτησε. «Ο εφιάλτης κάθε δασκάλου» απάντησε ο ίδιος. «Εχει δοκιμάσει κανείς από αυτούς που μας τα δίνουν να κάνουν μάθημα σε τέτοια απρόσωπη τάξη;». Στη συνέχεια παρουσίασε τη δική του προσέγγιση στο θέμα, όταν του ζητήθηκε να συμβάλει στη βελτίωση της εκπαίδευσης νέων που εργάζονταν τα πρωινά. Διεπίστωσε ότι είχαν εξοπλίσει τις τάξεις τους με θρανία-οθόνες αφής και αμφίδρομους πίνακες, αλλά τα παιδιά αδιαφορούσαν για το μάθημα. Πήρε λοιπόν προβολείς και τους κρέμασε πάνω από κάθε θρανίο, έβαλε τα παιδιά να φτιάξουν ομοιώματα κτιρίων από χαρτόνι, τύπωσε στην οροφή τους από ένα barcode και... μετέβαλε κάθε θρανίο σε αμφίδρομο πίνακα, όπου όμως τα παιδιά δεν χειρίζονταν ποντίκι, πλήκτρα ή ό,τι άλλο ηλεκτρονικό μέσο κατάδειξης, αλλά κινούσαν τους χάρτινους όγκους με τα χέρια τους. «Τι πιο φυσιολογικό», δήλωσε, «από το να συνεχίσουμε να πιάνουμε τα πράγματα με τα χέρια μας, ακόμη και στην ψηφιακή εποχή;». Το αποτέλεσμα ήταν μια σαφής βελτίωση της παρακολούθησης. Ηταν όμως η τελική λύση; «Οχι» απάντησε, «γιατί δέκα λεπτά μετά την έναρξη του μαθήματος τα παιδιά άρχισαν να συζητούν τα δύο πιο σημαντικά θέματα της ζωής: έρωτα και ποδόσφαιρο! Είναι το ίδιο το περιεχόμενο των όσων τούς διδάσκουμε που πρέπει να αλλάξει πρώτο, και ύστερα το τεχνολογικό μέσο».

Είναι μάθηση τα κοινωνικά δίκτυα; Η συζήτηση του τι πρέπει να αλλάξει κυριάρχησε στο σύνολο σχεδόν των συνεδριών και μεταφέρθηκε και στην επιχειρηματομαχία (debate) που έκλεισε το συνέδριο. Εκεί, τέθηκε το ερώτημα αν η αυξανόμενη ενασχόληση των νέων με τα κοινωνικά δίκτυα βλάπτει το μυαλό τους και υποσκάπτει την παραδοσιακή εκπαίδευση. Υπέρμαχος της «καταδίκης» εμφανίστηκε ο βρετανός ψυχολόγος Aric Sigman, που τόνισε ότι «ο διαχωρισμός του e-learning από το Facebook ή τα βιντεοπαιχνίδια υπάρχει μόνο για τους μεγάλους. Για τους νέους, είναι όλα πτυχές της ίδιας ψηφιακής ψυχαγω-επικοινωνίας» και «ξοδεύουν ήδη το 55% της ζωής τους μπροστά σε οθόνες, αποκτώντας φίλους στην άλλη άκρη του κόσμου και χάνοντας όσους μένουν στη γειτονιά τους». Οτι «λόγω της νέας αυτής κουλτούρας, τα παιδιά μας δεν διαβάζουν σχεδόν τίποτε πια, εκτός από κόμικς» και ότι «μπορεί αυτός ο εικονικός κόσμος να εκγυμνάζει τον νου τους στη γρήγορη σκέψη, αλλά τον αδρανοποιεί στην εμβάθυνση, στην ανάλυση της λεπτομέρειας και στην ηθική επεξεργασία των σκέψεων». Κύριος - και σφοδρός - αντίπαλός του εμφανίστηκε ο σκωτσέζος σύμβουλος επικοινωνίας Donald Clark, o οποίος παρέθεσε πλήθος μελετών που έλεγαν το αντίθετο, όπως το Byron Review του 2008, που εκπονήθηκε κατά παραγγελία της βρετανικής κυβέρνησης και δεν έβρισκε επιπτώσεις στην υγεία των νέων, ή αντίστοιχη έρευνα της κυβέρνησης των ΗΠΑ, που αποφάνθηκε ότι η χρήση αυτής της τεχνολογίας βελτίωνε τους βαθμούς των φοιτητών. Κατέληξε δραματικά ότι «αν συνεχίσουμε να διδάσκουμε τα παιδιά μας όπως εμείς διδαχθήκαμε, τους κλέβουμε το αύριο!».   Το κοινό υπέβαλλε ερωτήματα που υπενθύμισαν και πάλι ότι το πρόβλημα ίσως δεν έχει να κάνει με την «αντιμετώπιση της τεχνολογίας» αλλά με το ποιόν και την ποιότητα της παρεχόμενης εκπαίδευσης και των εκπαιδευτικών, όπως και με τους λόγους της διευρυνόμενης «μοναξιάς μέσα στο πλήθος» των νέων μας. Πάντως, τελικά ψήφισε συντριπτικά κατά της υπόθεσης που τέθηκε ως ερώτημα, με μόλις έναν (!) να ψηφίζει υπέρ.

«Ο ΕΓΓΟΝΟΣ ΜΟΥ ΞΕΡΕΙ ΗΔΗ ΟΣΑ ΔΕΝ ΘΑ ΗΘΕΛΑ ΝΑ ΞΕΡΕΙ...» Λίγο προτού κλείσουν οι πύλες της Online Educa 2011, ξεμονάχιασα τον άνθρωπο που έθεσε το θέμα της «νέας Παιδείας», τον Talal Abu-Ghazaleh. Τον ρώτησα αν διεπίστωσε από την όλη έκθεση-συνέδριο ότι συμμερίζονταν την άποψή του και οι μετέχοντες δημιουργοί e-learning. Μου απάντησε: «Οχι, όχι ακόμη. Αλλά θα το συνειδητοποιήσουν σύντομα». «Είπατε», του αντέτεινα, «ότι δεν θα πρέπει να εκπλαγούμε αν μια τέτοια νέα Παιδεία προκύψει από την Αραβική Αναγέννηση, στην Αίγυπτο. Είστε βέβαιος ότι η Μουσουλμανική Αδελφότητα - που κέρδισε εκεί τις πρόσφατες εκλογές - θα συμφωνούσε σε μια τέτοια αλλαγή Παιδείας;». «Γιατί όχι;» είπε. «Ισως δεν γνωρίζετε ότι οι πρώτες συνδέσεις με το Διαδίκτυο στην Αίγυπτο έγιναν από τζαμιά». «Δεν με ξαφνιάζει» απάντησα, «καθ' ότι το Διαδίκτυο είναι το καλύτερο μεγάφωνο για προπαγάνδα, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι θα ήθελαν και την αλλαγή της Παιδείας». «Είτε τη θέλουν είτε όχι», μου ανταπάντησε αποφασιστικά, «αυτή θα συμβεί. Μέσω του Διαδικτύου ο εγγονός μου ήδη ξέρει όσα δεν θα ήθελα να ξέρει. Οποιος το αγνοήσει αυτό - και στον χώρο της Παιδείας - θα μετανιώσει σύντομα πικρά!».

Η ΜΟΝΑΞΙΑ ΤΟΥ ΝΑ ΕΙΣΑΙ ΕΛΛΗΝΑΣ Στο μοναδικό ελληνικό περίπτερο της έκθεσης, συνάντησα τους διευθύνοντες την εταιρεία e-front (βλ. www.efrontlearning.net). «Παιδιά της Πάτρας», που ξεκίνησαν από τις εκεί σπουδές μηχανικού Πληροφορικής και τώρα έχουν ένα εξαιρετικό πακέτο ανοιχτού κώδικα για διαχείριση της τηλεμάθησης (LMS). Είδα ότι είχαν στο πελατολόγιό τους ονόματα τρανταχτά και διεθνή, όπως της Fujitsu. Τους ρώτησα πώς και γιατί και μου απάντησαν ότι παρέχουν μία ενιαία λύση με ιδιαίτερα φιλική διεπαφή, πράγμα που λείπει από τον ανταγωνισμό. Οι πρώτοι διεθνείς πελάτες τούς βρήκαν από το Διαδίκτυο. Τώρα έχουν χτίσει ένα δίκτυο με περισσότερους από 40 μεταπωλητές ανά την υφήλιο. Στην Ελλάδα δεν μπορούσαν να διεισδύσουν χωρίς «μπάρμπα στην Κορώνη». Ετσι, ετοιμάζονται ήδη να μεταφέρουν το κέντρο πωλήσεων στις ΗΠΑ, κρατώντας την Ερευνα και την Ανάπτυξη στην Αθήνα.

Τους ρώτησα αν η Online Educa τούς έφερε νέους πελάτες και ποια ήταν γενικά η αντιμετώπιση μιας ελληνικής εταιρείας από το κοινό. Μου απάντησαν: «Πελάτες κάναμε πολλούς, αλλά μας πίκρανε λίγο το ότι κάποιοι – μολονότι είχαμε φθάσει σχεδόν στις υπογραφές – έκαναν πίσω μόλις είδαν έδρα στην Ελλάδα. Δεν πειράζει όμως που μας βλέπουν έτσι: Ούτε εμείς θέλουμε τέτοιους πελάτες!».  

ΥΓ.: Την ομιλία της επιτρόπου Neelie Kroes μπορείτε να διαβάσετε αγγλιστί πατώντας εδώ

 

ΚΟΡΥΦΗ

Γνώση διασποράς ΚΕΙΜΕΝΟ, ΦΩΤΟΓΡΑΦΙΑ: ΜΑΡΩ ΚΟΥΡΗ

Την εποχή που το απαρτχάιντ ξεχώριζε βίαια λευκούς και μαύρους, ένα ελληνικό σχολείο κρατούσε ανοιχτές τις πόρτες του για όλα τα παιδιά, ανεξαρτήτως φυλής. Τρεις και πλέον δεκαετίες αργότερα, το Σαχέτι στο Γιοχάνεσμπουργκ συνεχίζει να διδάσκει τα ελληνικά γράμματα και ιδεώδη και θεωρείται από τα καλύτερα της χώρας.

Οι περισσότεροι έλληνες μετανάστες στη Νότια Αφρική υποστήριζαν το απαρτχάιντ για τους δικούς τους λόγους, προσωπικούς ή επαγγελματικούς. Αλλωστε, μετανάστες ήταν. Είχαν έρθει να βρουν δουλειά, και όχι να βγάλουν το φίδι από την τρύπα. Ετσι έλεγαν και πλούτιζαν. Αντιθέτως, ο δικηγόρος Γεώργιος Μπίζος επισκεπτόταν τον εξόριστο φίλο του Νέλσον Μαντέλα στη νήσο Ρόμπιν, μυώντας τον στην ελληνική φιλοσοφία και ποίηση. Από αυτόν ζήτησαν στις αρχές της δεκαετίας του ’70 οι συμπατριώτες του να αναλάβει την ίδρυση του ελληνικού σχολείου Σαχέτι (από τα αρχικά του South African Hellenic Educational and Technical Institute). Τον στήριξαν σε κάθε του βήμα, και έτσι το 1974 άνοιξε το λίκνο αυτό της εκπαίδευσης, των ιδανικών και των αξιών στο Γιοχάνεσμπουργκ.

Από την ίδρυσή του διδάσκεται υποχρεωτικά και σε όλους το μάθημα της ελληνικής γλώσσας. Ενας από τους λόγους που το σχολείο πέτυχε και θεωρείται σήμερα από τα καλύτερα της χώρας είναι το ότι η πόρτα ήταν και είναι ανοιχτή σε κάθε μαθητή ή μαθήτρια, λευκό ή έγχρωμο. Το Σαχέτι ήταν το πρώτο σχολείο που ανάμειξε τα παιδιά, την εποχή μάλιστα που αυτό απαγορευόταν. Τότε που τα σχολεία διακρίνονταν με βάση το χρώμα.

«Ελληνες είναι όσοι μετέχουν της ελληνικής παιδείας. Είναι η φιλοσοφία που δανείστηκα από τον Σωκράτη» μας λέει ο 82χρονος σήμερα Γεώργιος Μπίζος. Καμαρώνει την εγγονή του στον ρόλο της Θέτιδος, στην παράσταση που ανέβασαν οι μαθητές στο βραβευμένο για την αρχιτεκτονική του ανοιχτό θέατρο του Σαχέτι. «Σκοπός μας δεν είναι να κάνουμε τα παιδιά Ελληνες, αλλά να κατορθώσουμε να συνειδητοποιήσουν το ποιοι είναι. Το “γνώθι σαυτόν” είναι το έμβλημα του σχολείου μας» τονίζει. Στο φουαγιέ τα μπουζούκια γρατσουνάνε νοτιοαφρικανοί νέοι και έγχρωμες μαθήτριες με τακούνια χορεύουν πεντοζάλι με ζουλού λίκνισμα. Οι τελετές που οργανώνει το Σαχέτι στις εθνικές εορτές είναι εντυπωσιακές, με όλους τους μαθητές να ακολουθούν πιστά τα έθιμα, να παρελαύνουν και να χορεύουν με παραδοσιακές ελληνικές φορεσιές. Μυρωδιές από κεφτεδάκια, κουραμπιέδες, μελομακάρονα, σουβλάκια και τζατζίκι. Σαν να είμαστε σε πανηγύρι αλλιώτικο, χαμένοι σε άγνωστο, μα άκρως ελληνικό τόπο. Και είναι ακριβώς έτσι.

Ψυχή του Σαχέτι είναι η διευθύντρια Αναστασία Κρυσταλλίδου, η αγαπητή σε όλους κυρία Σούλα. «Το Σαχέτι ιδρύθηκε με 60 παιδιά στο νηπιαγωγείο και 54 στο δημοτικό. Σήμερα έχουμε 1.086 παιδιά από τον βρεφονηπιακό ως την Γ΄ Λυκείου. Περάσαμε μια κρίση στις πρώτες εκλογές, με τη διάλυση του απαρτχάιντ. Ο αριθμός των παιδιών κατέβηκε στα 750, επειδή πολύς κόσμος έφυγε φοβούμενος ότι θα χυθεί αίμα. Μετά όμως πήραμε τα πάνω μας και, παρ’ όλο που έχουμε δίδακτρα, οι μαθητές αυξάνονται και μάλιστα σε μια εποχή οικονομικής κρίσης. Γιατί οι απόφοιτοι του Σαχέτι έκαναν οικογένειες και φέρνουν τώρα τα παιδιά τους. Υπάρχουν ακόμη και ινδοί μουσουλμάνοι. Τα δίδακτρα καλύπτουν τα τρέχοντα έξοδα, ενώ η παροικία βοηθά με δωρεές. Παιδιά που δεν μπορούν να πληρώσουν στηρίζονται με υποτροφίες, το ποσό των οποίων προβλέπεται στον προϋπολογισμό».

Ο αποσπασμένος εδώ και 19 χρόνια κοζανίτης δάσκαλος της ελληνικής γλώσσας Γεώργιος Τσιφτής διδάσκει στα πρωτάκια μέσα από ασκήσεις γραμματικής την ιστορία του Μεγάλου Αλεξάνδρου. «Και ενώ εσείς στην Ελλάδα προσπαθείτε να εξευρωπαϊστείτε, η μικρή μαθήτρια από τη Νότια Αφρική, η Κάρολ, μαζί με την ελληνίδα συμμαθήτριά της Ιωάννα, τον Ινδό Σάμι και την Πορτογαλέζα Ιλουμινάλ προσπαθούν να κρατήσουν αναμμένη τη φλόγα του ελληνικού πολιτισμού και τις αξίες του» μας λέει.

Ο Μπίζος είχε το όραμα αλλά και την ενόραση. Ηξερε τι θα συμβεί στο μέλλον της χώρας και έλεγε: «Δεν θα ετοιμάσουμε μετανάστες για την Ελλάδα. Τα παιδιά θα ζήσουν σε αυτήν τη χώρα μαζί με άλλα παιδιά, σεβόμενα την πολυεθνικότητά της, το ουράνιο τόξο, όπως το λέει ο Μαντέλα».

Ο Ινδός Σίβεν Νάικε, μαθητής της Γ΄ Λυκείου, διαβάζει ελληνική ποίηση και θα δώσει για μηχανολόγος μηχανικός. Ο μαθηματικός του από τη Ζιμπάμπουε, ο κ. Φαράγκε, νιώθει το σχολείο σαν το σπίτι του, όπου θέλει να φέρει και τα παιδιά του σύντομα να μαθητεύσουν. Οι δάσκαλοι πληρώνουν το 1/3 των διδάκτρων για τα παιδιά τους, ενώ τα παιδιά των ελλήνων αποσπασμένων δασκάλων φοιτούν δωρεάν. «Είμαστε το καλύτερο σχολείο της διασποράς» λέει με σιγουριά η διευθύντρια. «Το Σαχέτι κρύβει μια εσωτερική δύναμη. Αν το αγαπήσεις, δένεσαι μαζί του και γίνεται μέρος της ζωής σου. Αν έρθεις με την ιδέα ότι θα φέρεις τις δικές σου αντιλήψεις εκεί, χάνεις, και τότε ή αναγκάζεσαι να φύγεις ή προσαρμόζεσαι. Δεν μπορούμε, για παράδειγμα, να έχουμε τους αγγλοσαξονικούς κανόνες πειθαρχίας. Οραματιζόμαστε, μέσα από μια εξαιρετική εκπαίδευση και με το υποχρεωτικό μάθημα των ελληνικών, να εμφυσούμε στα παιδιά ήθος και φιλότιμο, που είναι ελληνικά στοιχεία. Τα πρώτα χρόνια υπήρχε μια σύγκρουση ανάμεσα στο ελληνικό και στο αγγλικό σχολείο, κάτι εντελώς φυσικό. Ημασταν ένα ελληνικό σχολείο σε μια ξένη χώρα, με προσωπικό ελληνικό στη μειονότητα» μας λέει η διευθύντρια.

Τα ελληνικά είναι επίσημο μάθημα δέσμης σε όλη τη Νότια Αφρική, και αυτό είναι ένα μεγάλο χαρτί για τους μαθητές του Σαχέτι. Από τα 39 παιδιά που έδωσαν και πέρασαν εφέτος στις εισαγωγικές εξετάσεις, τα 11 αρίστευσαν, τέσσερα εκ των οποίων δεν ήταν ελληνικής καταγωγής. Αυτός που έκανε περήφανη όλη την παροικία επίσης δεν ήταν ελληνόπουλο: Ο Νοτιοαφρικανός Μπάρεν Φοστ πήρε δέκα διακρίσεις και μπήκε σε ένα σπουδαίο πανεπιστήμιο. Στις τηλεοπτικές συνεντεύξεις περιέγραφε την εμπειρία του στο Σαχέτι σαν ένα μάθημα ζωής, αυτοπεποίθησης και αυτογνωσίας, ενώ τόνιζε πόσο ζωντανή γλώσσα είναι τα ελληνικά, που τον βοήθησαν στα υπόλοιπα μαθήματα και φυσικά στους μαθηματικούς όρους. Οι περισσότεροι τελειόφοιτοι του Σαχέτι ακολουθούν οικονομικούς κλάδους, ενώ είναι πάντοτε καλοδεχούμενοι και στις ιατρικές σχολές. Οι καθηγητές τους όμως τους «σπρώχνουν» να γίνουν δάσκαλοι.

Το 1996 ο Νέλσον Μαντέλα επισκέφθηκε για πρώτη φορά το Σαχέτι, μαζί με τον Γεώργιο Μπίζο. Το μήνυμα που πέρασε στα παιδιά ήταν ότι δεν έχει σημασία η αποτυχία, φτάνει να μη σημαδέψει τη ζωή σου. Χαρακτηριστικά είχε πει: «Δεν έχει σημασία αν θα πέσεις, σημασία έχει όταν θα πέσεις να σηκωθείς».

ΚΟΡΥΦΗ

 

Έρευνα - Η δυστυχία να είσαι μαθητής

...

                               See all 60 videos

 

«Μισώ το σχολείο!» ομολογεί μεγάλος αριθμός μαθητών

Παιδεία, παιδιά, παιδεμός...

 

ΚΟΡΥΦΗ

[Δρόμοι] Για τα σχολεία.Του Ρούσου Βραννά

Για τα σχολεία..... όπου δεν αντήχησε κουδούνι. Και όπου δεν θα ξαναντηχήσει ποτέ πια.

Η δυσχερής...... οικονομική κατάσταση στην οποία βρίσκονται σήμερα οι υπερχρεωμένες χώρες της Ευρώπης είναι τόσο πρωτόγνωρες και απρόβλεπτες που καμιά τους δεν μπορεί να πει «έχουμε ξαναζήσει τέτοια, θα περάσουν κι αυτά». Ομως κάποιες άλλες χώρες μπορούν. Δεν βλάπτει να δούμε πώς τα κατάφεραν αυτές να βγουν από τη «μαύρη τρύπα», πώς συγύρισαν τα οικονομικά τους και πώς τα παιδιά τους βοήθησαν σε αυτό. Η Φινλανδία είναι μια τέτοια χώρα. Στη δεκαετία του 1990, η οικονομία της είχε γίνει θρύψαλα. Η ανεργία της βρισκόταν στα ύψη και η παραγωγή της στα Τάρταρα. Τι έκαναν λοιπόν οι Φινλανδοί; Αύξησαν τις δαπάνες για την παιδεία και έτσι δεν άργησαν να βγουν από την ύφεση, σώζοντας την οικονομία και τη χώρα τους. Σήμερα, οι φινλανδοί μαθητές έχουν τις κορυφαίες επιδόσεις στην Ευρώπη, με δαπάνες 7% για την παιδεία. Οι υπερχρεωμένες χώρες της όχι μονάχα δεν διαθέτουν ούτε τις μισές, αλλά τις κόβουν και αυτές, προχωρώντας σε συγχωνεύσεις και λουκέτα στα σχολεία μικρών κοινοτήτων και χωριών, όπως επισημαίνει ο Τζον Μακένα στην ιρλανδική εφημερίδα «Ιντιπέντεντ». «Δεν θα φτιάξουμε όμως έτσι παιδιά που θα διακρίνονται στη μόρφωση και που θα μπορούν να ξαναστήσουν την οικονομία στα πόδια της», θρηνεί ο αρθρογράφος για τη δική του χώρα. «Θα φτιάξουμε παιδιά β' κατηγορίας και ισόβιους τροφίμους του ταμείου ανεργίας. Κινδυνεύουμε να κάνουμε μια δυσχερή κατάσταση ακόμη χειρότερη, κάνοντας ακριβώς το αντίθετο από εκείνο που έκαναν οι Φινλανδοί».

Τι να κάνουµε;...... αναρωτιέται ο αρθρογράφος. Και δίνει την απάντηση: να κάνουμε το καλύτερο που μπορούμε. Να κάνουμε αυτό που έκαναν οι Φινλανδοί, όταν είχαν και αυτοί προβλήματα παρόμοια με τα δικά μας: να επενδύσουμε στα παιδιά μας, επειδή όποια χώρα επενδύει στα παιδιά της, επενδύει στο μέλλον της. Τα παιδιά μας μπορούν να μας βοηθήσουν να βγούμε από τη «μαύρη τρύπα», αλλά μόνο αν τους απλώσουμε και εμείς το χέρι. Από την επιβίωση των μικρών σχολείων εξαρτάται η επιβίωση πολλών μικρών κοινοτήτων και χωριών. Τα σχολεία τους είναι αυτά που δίνουν στους κατοίκους τους ένα σημείο αναφοράς, ένα αίσθημα ταυτότητας. Στις δύσκολες στιγμές τα νιώθουν σαν ένα στήριγμα. Οσο και αν ερημώσουν οι αίθουσες και οι αυλές τους, πάντα θα αντηχούν από το κλάμα ή το γέλιο των παιδιών που έμαθαν γράμματα και αναστήθηκαν εκεί. Και σε αυτά κανείς δεν μπορεί να βάλει μια αγοραία αξία.

Οι χώρες...... που βάζουν ένα αγοραίο κόστος στην παιδεία, αργά ή γρήγορα θα το πληρώσουν διπλό. Επειδή το όποιο «κέρδος» βάζουν έτσι στον κουμπαρά τους οι κυβερνήσεις στο παρόν, ανοίγει μια χαίνουσα πληγή στο σώμα της χώρας στο μέλλον.

 

ΚΟΡΥΦΗ

Αχαρα κουτιά, τώρα και βιοκλιματικά ΓΙΩΡΓΟΣ ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΠΟΥΛΟΣ

Ευπρόσδεκτα τα 21 «βιοκλιματικά» σχολεία που ετοίμασε ή ανακατασκεύασε ο ΟΣΚ και θα υποδεχτούν αύριο τους μαθητές. Αλλά αυτό ελάχιστα αλλάζει τη γενική εικόνα: τα ελληνικά σχολεία, κατά κανόνα, είναι στενόχωρα κουτιά, με ατέλειωτους διαδρόμους, με κάγκελα, με σύρματα, αφόρητα ομοιογενή και συχνά ανθυγιεινά. Η κατασκευή τους φαίνεται να υπαγορεύτηκε μόνο από τις ανάγκες στέγασης του μαθητικού πληθυσμού, χωρίς καμιά δημιουργική συνδιαλλαγή μεταξύ αρχιτεκτόνων και εκπαιδευτικών, χωρίς προβληματισμό για την τόσο ιδιαίτερη λειτουργία που καλούνται να επιτελέσουν. Κι ας υπήρξαν στο παρελθόν λαμπρά παραδείγματα σχολείων που εξαρχής σχεδιάστηκαν για να είναι, ακριβώς, σχολεία. Οι Φυλακές Ανηλίκων Αυλώνα (κάτω) και το προαύλιο ενός συνηθισμένου σχολείου στον Πειραιά (πάνω). Ανατριχιαστικές οι προφανείς ομοιότητες. Κι αν κάποιοι δυσανασχετούν με τους «μουντζουρωμένους» τοίχους, ας εξηγήσουν στους μαθητές τι ακριβώς να προστατεύσουν... Ανατριχιαστικές οι προφανείς ομοιότητες. Κι αν κάποιοι δυσανασχετούν με τους «μουντζουρωμένους» τοίχους, ας εξηγήσουν στους μαθητές τι ακριβώς να προστατεύσουν... Τσιμεντένιες αυλές, αίθουσες διδασκαλίας με γυψοσανίδες για μεσοτοιχίες, άλλες σε υπόγεια, εκεί που λίγο νωρίτερα ήταν αποθήκες. Κτήρια «κουτιά», προκατασκευασμένα, έτοιμα να στεγάσουν τις αυξημένες σχολικές ανάγκες. Συγκροτήματα-ουδέτεροι όγκοι, με ατελείωτους διαδρόμους, τάξεις ανθυγιεινές, πανομοιότυπες, με προβληματική ή καθόλου θερμομόνωση... Στα παράθυρα σιδεριές, κάγκελα... Σχολεία - φυλακές. Η τυποποίηση συνήθως στα κτήρια και στη διδασκαλία κάνει εύκολο το συνειρμό για χιλιάδες μαθητές, εκπαιδευτικούς και γονείς πολλών σχολείων της επικράτειας. Στη συντριπτική τους πλειονότητα τα ελληνικά σχολικά κτήρια -από κείνα των αρχών του 20ού αιώνα με τις επιρροές του γερμανικού νεοκλασικισμού, τα «μοντέρνα» του Μεσοπολέμου, τα νεότερα από μπετόν και μεταλλικά κουφώματα και, φυσικά, όσα φτιάχτηκαν μετά το 1980, με την προβληματική τώρα πλέον θερμομόνωση- ακολουθούν την ίδια παραδοσιακή τυπολογία: διάδρομοι με τάξεις...

Η ευταξία, βεβαίως, δεν είναι κάτι που χαρακτηρίζει τη διδασκαλία, όπως θα έλεγε ο αμερικανός καθηγητής και συγγραφέας Τζον Χολτ. Υπέρμαχος της ελεύθερης και κατ' οίκον μάθησης, ο Χολτ υποστήριξε πως το σχολείο με τις στείρες γνώσεις και τις συμβατικές μεθόδους διδασκαλίας, την τάξη και την ιεραρχία, αντί για τη μάθηση οδηγεί στην πνευματική λοβοτομή. Στο βιβλίο του «Το σχολείο φυλακή και η ελεύθερη μάθηση» προτείνει την κατάργηση της υποχρεωτικής φοίτησης και την αντικατάστασή της από την ελεύθερη επιλογή των μαθητών σχετικά με το τι, πού και πότε θέλουν να μάθουν. Το πνεύμα του αμερικανού μεταρρυθμιστή εμπνέει τους υποστηρικτές του «ανοιχτού σχολείου», μιας υπόθεσης που απασχολεί όλο και περισσότερους στην εποχή μας.

«Ανοιχτό σχολείο χωρίς τοίχους» είναι το θέμα του φετινού περιπτέρου στη Διεθνή Εκθεση Θεσσαλονίκης του αρμόδιου -ώς τον «Καλλικράτη»- φορέα για την όλη διαδικασία της κατασκευής των σχολείων στην Ελλάδα (από την αγορά του οικοπέδου μέχρι την απόδοση των κτηρίων στους δήμους), του Οργανισμού Σχολικών Κτηρίων.

Στον ΟΣΚ (Α.Ε. από το 1998) επικεντρώνουν το ενδιαφέρον τους στα νέα «πράσινα» σχολεία, τα σχολικά κτήρια με βιοκλιματικό σχεδιασμό όπως απαιτούν οι προδιαγραφές, σύμφωνα με τις οποίες εδώ και δύο χρόνια εκπονούνται από τον οργανισμό οι μελέτες όλων των σχολικών κτηρίων. Τα απαραίτητα κονδύλια έχουν εξασφαλιστεί από την Ε.Ε., τα πρώτα 21 (καινούργια, παλιά συμβατικά με τις προσθήκες τους και νέα προκατασκευασμένα) σχολεία έχουν ήδη παραδοθεί προς χρήση με την αυριανή έναρξη της νέας σχολικής χρονιάς, ενώ υπό κατασκευή βρίσκονται 97 σχολεία, άλλα καινούργια, άλλα παλιότερα, με τις απαιτούμενες νέες «βιοκλιματικές» προσθήκες. «Εως πριν από λίγα χρόνια» λέει η διευθύντρια Μελετών Συμβατικών Εργων του ΟΣΚ, αρχιτέκτων μηχανικός Βίκυ Μπενετάτου, «ήμασταν υποχρεωμένοι να κατασκευάζουμε "κουτιά", καθώς υπήρχε μεγάλη ανάγκη για αίθουσες διδασκαλίας. Το κόστος του σχολείου δεν έπρεπε να ξεπερνά κάποιο ποσό και αυτό ήταν μεγάλος περιορισμός για τους αρχιτέκτονες. Ομως, ο περιορισμός αυτός δεν υπάρχει πλέον. Απαίτηση της διοίκησης είναι να φτιάξουμε ποιοτικά σχολεία».

Πόσο «ανοιχτό», όμως, θα μπορούσε κανείς να χαρακτηρίσει το «σχολείο του 21ου αιώνα», που προβάλλει το μότο με το οποίο μας υποδέχεται ο ΟΣΚ στην ιστοσελίδα του; Οι μακέτες δείχνουν κτήρια κατασκευασμένα σύμφωνα με τις προδιαγραφές, φιλικά προς τον μαθητή, μικρής κλίμακας, απλά, λιτά, λειτουργικά, ασφαλή, ποιοτικά, με ηχομόνωση, χωρίς μεγάλους διαδρόμους, αλλά με μεγάλους, ευάερους και ευήλιους χώρους, αίθουσες πολλαπλών χρήσεων, πράσινες στέγες, φυτεμένα δώματα, φωτοβολταϊκά συστήματα, αυτόματο σύστημα ελέγχου παροχής ρεύματος, δεξαμενές για τα νερά της βροχής, όλα με οικολογικά υλικά. Η λειτουργία του νέου «πράσινου» σχολείου δεν διαφέρει σε τίποτα από κείνην ενός συμβατικού, καθώς υπεύθυνο γι' αυτήν είναι το υπουργείο Παιδείας. Κι αυτή, απ' ό,τι φαίνεται, δεν θα είναι η μόνη ομοιότητα με το ενεργοβόρο παρελθόν. «Οι σιδεριές και τα κάγκελα στα παράθυρα μπαίνουν έπειτα από απαίτηση των συλλόγων γονέων ή από τους δήμους που έχουν την ευθύνη της συντήρησης των σχολικών κτηρίων» θα πει η διευθύντρια Μελετών του οργανισμού. «Ως ΟΣΚ τηρούμε όλες τις προδιαγραφές ασφαλείας. Βάζουμε μόνο περίφραξη για την προστασία του κτηρίου και των μαθητών. Η κοινωνία μας έχει προχωρήσει σε πολύ άσχημη κατεύθυνση κι εμείς που έχουμε την εμπειρία θέλουμε να προστατεύσουμε τα παιδιά». Ποιος δεν θα συμφωνούσε; Η προστασία ήταν ανέκαθεν μια αποτελεσματική επωδός σε κάθε κατασταλτικό μέτρο, πόσω μάλλον σε συνθήκες διαρκώς αυξανόμενου φόβου και ανασφάλειας.

Στον όμορφο κόσμο της μακέτας τα καινούργια βιοκλιματικά σχολεία (επάνω, νηπιαγωγείο στη Δάφνη) φαίνονται πολλά υποσχόμενα. Λίγο, όμως, ανταποκρίνονται στο πραγματικό ζητούμενο, που είναι ο συνδυασμός της αρχιτεκτονικής έρευνας με την εκπαιδευτική διαδικασία. Αλλά το (ζητούμενο στην εποχή μας) «ανοιχτό σχολείο» έχει τις αναφορές του ήδη στην ελληνική δεκαετία του '30 και στις υπαίθριες αίθουσες που εισήγαγε ο Δημήτρης Πικιώνης στο σχολικό συγκρότημα που ο πρωτοπόρος αρχιτέκτονας δημιούργησε τότε στα Πευκάκια. Ηταν η περίοδος της εκπαιδευτικής μεταρρύθμισης του Ελ. Βενιζέλου, με υπουργό Παιδείας τον Γεώργιο Παπανδρέου, και η πρώτη προσπάθεια κατασκευής σχολικών κτηρίων με βάση τις αρχές της μοντέρνας αρχιτεκτονικής. Αρχιτέκτονες όπως ο Π. Καραντινός, ο Ν. Μητσάκης, ο Κ. Παναγιωτάκος, ο Δ. Πικιώνης έβαλαν τη σφραγίδα τους, εμπνευσμένοι από τις ιδέες του Le Corbusier και των άλλων πρωτοπόρων του μοντέρνου κινήματος. Σχολεία κατασκευάστηκαν με τις γνωστές δυσκολίες και καθυστερήσεις πάντα, καθώς οι γόνιμες αναζητήσεις των αρχιτεκτόνων, και τότε και στη δεκαετία του '60 που επαναλήφθηκαν, έβρισκαν απέναντί τους την οικονομική στενότητα και την παθογένεια του ελληνικού δημοσίου.

«Τα τελευταία χρόνια η εκπαιδευτική διαδικασία και οι μέθοδοι διδασκαλίας έχουν τελείως αποσυνδεθεί από την αρχιτεκτονική» διαπιστώνει ο αρχιτέκτονας Γιώργος Τζιρτζιλάκης, καθηγητής στο Πανεπιστήμιο Θεσσαλίας, στον Βόλο. «Η σχέση αυτή υπήρξε στα σχολεία με τις πολυγωνικές αίθουσες που έφτιαχναν αρχιτέκτονες όπως ο Φατούρος στη Θεσσαλονίκη ή ο Ζενέτος με το λεγόμενο "Στρογγυλό" του στον Αγιο Δημήτριο. Από τα τέλη της δεκαετίας του '60 αυτή η σχέση είναι νεκρή. Τα σχολικά κτήρια χτίζονται με λογική τυποποίησης, πτώχευσης και απουσίας οποιασδήποτε έρευνας».

Η έρευνα ως βάση της διδασκαλίας ήταν στο κέντρο του επαναστατικού (στη δομή και στη μορφή) σχολείου που δημιούργησε ο σπουδαίος αρχιτέκτονας Τάκης Ζενέτος στον Αγ. Δημήτριο. Κυκλικό στην όψη, με αίθουσες που θα μπορούσαν να μετασχηματιστούν σε μεγάλες κοινόχρηστες και με έναν τερματικό υπολογιστή στο ισόγειό του, έτσι ώστε να συνδέεται καλωδιακά με τα σπίτια της γειτονιάς και να προσφέρει κατ' οίκον εκπαίδευση, το «Στρογγυλό» εισήγαγε από τότε (το '66, που έγινε ο διαγωνισμός) έννοιες που σήμερα πλέον, στην κοινωνία της πληροφορικής, θεωρούνται κοινός τόπος: ηλεκτρονικές βιβλιοθήκες και κλειστά κυκλώματα αμφίδρομης επικοινωνίας που χαλαρώνουν το μοντέλο της τάξης, καθώς οι μαθητές διαχέονται σε όλο το κτήριο, λειτουργώντας ως ενιαία κοινότητα. Γι' αυτό και το κτήριο είναι κυκλικό με εσωτερικές αυλές. Ο Ζενέτος το σχεδίασε για 240 μαθητές· σήμερα φιλοξενεί πάνω από 1.000. Οι περσίδες που εξασφαλίζουν το κατάλληλο ηλιακό φως και τον εξαερισμό μόλις που διακρίνονται πίσω από τα σιδερένια κάγκελα, τα οποία -στην πορεία του χρόνου- έχουν τοποθετηθεί.

«Με το σχολείο του ο Ζενέτος βάζει το θέμα του μη διαχωρισμού του σχολείου από τη γειτονιά» λέει ο Γιώργος Τζιρτζιλάκης. «Οι κοινωνικές αλλαγές που έχουν συμβεί από τότε εξηγούν το γιατί σήμερα έχουμε σχολεία-φρούρια. Τα σχολεία είναι απομονωμένα από τις περιοχές τους, ενώ θα μπορούσαν να είναι δίαυλος: να έχουν ανοιχτές πύλες στη γειτονιά, το βράδυ να μαζεύεται ο κόσμος, να γίνονται εκδηλώσεις. Σήμερα, εποχή των υπολογιστών και του μετασχηματισμού των δημόσιων χώρων και των τρόπων ζωής, χρειάζεται να επαναφέρουμε (και αυτό είναι μέριμνα του υπουργείου Παιδείας και του ΟΣΚ) το θέμα της διασταύρωσης της αρχιτεκτονικής έρευνας και των τρόπων διδασκαλίας. Δυστυχώς, τα προηγούμενα χρόνια υπήρξε απαξίωση των ανοιχτών διαγωνισμών και επικράτησε η λογική των αναθέσεων. Το ελληνικό δημόσιο γραφειοκρατικοποιήθηκε και πέρασε την έννοια της πλήξης και της καθίζησης. Η βιοκλιματική καραμέλα που εμφανίζεται παντού ως σωτηρία δεν ξέρω αν παίζει κάποιο ρόλο, αφού δεν έχει καμιά σχέση με την εκπαίδευση. Πρέπει η συζήτηση για το συνδυασμό της αρχιτεκτονικής έρευνας με την εκπαιδευτική διαδικασία να ξανανοίξει. Να επανέλθουν, έστω και για ένα μικρό ποσοστό των σχολείων που κατασκευάζει ο ΟΣΚ, οι διαγωνισμοί. Να δοθεί η ευκαιρία στους αρχιτέκτονες να ψαχτούν και στους εκπαιδευτικούς να ξανανοίξουν την έρευνα. Οι χώροι πρέπει να είναι ελκυστικοί, να εμπνέουν τα παιδιά και οι δάσκαλοι να είμαστε όλοι σε συνεχή αμφισβήτηση, γιατί αυτό προάγει τη γνώση. Σε ένα περιβάλλον γενικευμένης εκπαίδευσης, όπως το σημερινό, η διδασκαλία γίνεται και στο διάδρομο, και στο κυλικείο με το ίντερνετ, και στη συνάντηση, και στη συζήτηση, και στην ανταλλαγή γνώμης - και όχι μόνο στις αίθουσες, όπως τον 19ο αιώνα».

Κάτω, εικόνα από το εσωτερικό των γυναικείων φυλακών της Θήβας. Επάνω, αίθουσα λυκείου στον Πειραιά. Για τον ΟΣΚ Α.Ε. το μεγαλύτερο πρόβλημα για την κατασκευή νέων σχολικών κτηρίων είναι η έλλειψη χώρων, ιδιαίτερα στις αστικές περιοχές, σήμερα που οι ανάγκες αυξάνονται, καθώς αυξάνεται ο πληθυσμός και πολλοί, λόγω κρίσης, εγκαταλείπουν τα ιδωτικά για το δημόσιο σχολείο.

«Αν είχαν στη διάθεσή τους τα οικόπεδα του Πικιώνη και του Ζενέτου, θεωρώ πως και οι σημερινοί αρχιτέκτονες θα έφτιαχναν αγγέλους» λέει η διευθύντρια Μελετών. «Είναι πολύ ικανοί, γιατί φτιάχνουν κτήρια κάτω απ' όλη αυτήν την πίεση». Οσο για το στοίχημα «ανοιχτό σχολείο», όλα δείχνουν πως, σχεδόν μισόν αιώνα μετά τη ρηξικέλευθη σύλληψη του Ζενέτου, η υπόθεση για την επίσημη πολιτεία είναι ακόμα στα σπάργανα. «Πρέπει» λέει η κ. Μπενετάτου «να γίνει πολλή δουλειά στο σπίτι και στο σχολείο, ώστε να μπορέσει η κοινωνία να διαχειριστεί αυτό το θέμα. Και αυτή η δουλειά να γίνεται παράλληλα. Χρειάζεται να αλλάξουμε νοοτροπία».

ΣΧΟΛΕΙΑ-ΦΥΛΑΚΕΣ

Εγκλειστοι με σάκα  ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΑΝΑΣΤΑΣΟΠΟΥΛΟΣ

Ψηλοί τοίχοι, κάγκελα, ομοιόμορφα οικοδομήματα. Προσεχώς (συμβαίνει ήδη εις ΗΠΑ), οπλισμένοι φρουροί, ανιχνευτές μετάλλων, ίσως και τάξεις χωρίς παράθυρα. Οσο τα σχολεία μοιάζουν ολοένα και περισσότερο με φυλακές τόσο περισσότερο οι μαθητές συμπεριφέρονται σαν έγκλειστοι. Ο τρόπος που φτιάχνουμε τα σχολεία μας αντικατοπτρίζει τις κυρίαρχες κάθε φορά αξίες. Στην εποχή που υμνεί την «ασφάλεια», ταιριάζουν γάντι τα «σχολικά κελιά». Που πάντα κάποιος θα βρεθεί να θέλει να τους βάλει φωτιά.

Στην περιφέρεια ένα δακτυλιοειδές οικοδόμημα, στο κέντρο ένας πύργος, με μεγάλα παράθυ- ρα που βλέπουν προς το εσωτερικό του δακτυλίου. Το περιφερικό οικοδόμημα διαιρείται σε κελιά που το καθένα τους διαπερνά ολόκληρο το πάχος του οικοδομήματος. Αυτά τα κελιά έχουν δύο παράθυρα - το ένα βλέπει προς τα μέσα και αντιστοιχεί σε ένα από τα παράθυρα του πύργου. Το άλλο δείχνει προς τα έξω και αφήνει το φως να διαπερνά το κελί πέρα για πέρα. Ετσι φτάνει να τοποθετηθεί ένας επιτηρητής στον κεντρικό πύργο, και σε κάθε κελί να κλειστεί ένας τρελός, ένας άρρωστος, ένας κατάδικος η ένας μαθητής: με την αντιφεγγιά της μέρας μπορείς να διακρίνεις από τον πύργο τους έγκλειστους - μικρές σιλουέτες δέσμιες στα κελιά της περιφέρειας».

Ετσι περιέγραφε στο πιο διάσημο έργο του, «Επιτήρηση και τιμωρία: Η γέννηση της φυλακής», ο γάλλος φιλόσοφος Μισέλ Φουκό το «Πανοπτικόν» του Τζέρεμι Μπένθαμ. Για τον Φουκό, αυτή η αρχιτεκτονική σύνθεση εξασφάλιζε την αυτόματη λειτουργία της εξουσίας. Μόνο που ο Βρετανός σχεδίασε το «Πανοπτικόν» το 1785, τη δική του απλή αρχιτεκτονική ιδέα όπως την αποκαλούσε, εμπνευσμένος από μια στρατιωτική σχολή στο Παρίσι. Σ' αυτό το κτήριο, που είχε οικοδομηθεί για την απρόσκοπτη επίβλεψη της συμπεριφοράς των μελλοντικών αξιωματικών, βρήκε την ιδανική ιδέα για μια αρχιτεκτονική που θα εξασφάλιζε την ηθική αναμόρφωση, την πειθαρχία και την οικονομία του χώρου. Με άλλα λόγια, κάλυπτε πλήρως τις απαιτήσεις και ενός σχολικού συγκροτήματος.

Το 2001 ένα αρχιτεκτονικό συνέδριο στη Βρετανία με τίτλο «Μελλοντική προοπτική για την οικοδόμηση σχολείων» διαπίστωνε πόσο πολύ τα σχολεία της χώρας θύμιζαν φυλακές. Τα συμπεράσματα ήταν μάλλον κοινότοπα. Οι σύνεδροι απλώς περιέγραφαν ότι «τα περισσότερα σχολεία, κατασκευασμένα με μια λογική που ανήκει πια στον 19ο αιώνα, είναι απλώς κτήρια όπου φυλακίζονται τα παιδιά για κάποιες ώρες της ημέρας. Αφού λοιπόν τα σχολεία μοιάζουν με φυλακές, οι μαθητές λειτουργούν σαν έγκλειστοι». Και θύμιζαν ότι ο Ουίνστον Τσόρτσιλ, ο δικός τους πρωθυπουργός, είχε πει πως «σχεδιάζουμε τα κτήριά μας, αλλά ύστερα τα κτήρια καθορίζουν το χαρακτήρα μας».

Μια απλή περιήγηση στα σχολεία του κέντρου της Αθήνας μπορεί να πείσει και τον πιο δύσπιστο για την ομοιότητά τους με τις φυλακές. Δαιδαλώδη οικοδομήματα από τσιμέντο, που περικλείονται από κάγκελα και συρμάτινα πλέγματα. Ανάμεσα στα κάγκελα ξεπροβάλλουν στα διαλείμματα τα παιδικά κεφάλια. Ενώ, κάθε φορά που χτυπάει το κουδούνι για το σχόλασμα, ξεπετάγονται πιτσιρίκια στο δρόμο, σαν φυλακισμένοι που δραπετεύουν. Σημεία των καιρών, τώρα πια που η ασφάλεια είναι το ζητούμενο; Ισως.

Σύμφωνα με μια εργασία της καναδέζας Ρένα Ούπιτις από το Πανεπιστήμιο του Κουίνς, η αρχιτεκτονική του σχολείου ακολουθούσε κάθε φορά τις επιταγές της εποχής. Ετσι, στη Βιομηχανική Επανάσταση τα σχολικά κτήρια ήταν απλά μινιμαλιστικά «κουτιά» με τέσσερεις τοίχους, που προετοίμαζαν το μαθητή για τη μηχανή του εργοστασίου. Εκεί η αίθουσα μετατράπηκε σε σειρές από θρανία, όπου ο δάσκαλος από την υπερυψωμένη έδρα είχε την πλήρη εποπτεία του χώρου. Και έδειχνε έτσι την απόλυτη εξουσία του.

Οταν τον 19ο αιώνα η αστική τάξη αναζητούσε καλύτερη εκπαίδευση, εμφανίστηκαν τα επιβλητικά κτήρια των πανεπιστημίων, όπου οι αρχιτέκτονες πειρα- ματίζονταν πότε με το γοτθικό στυλ και πότε με τις αρχαιοελληνικές κολώνες που έδιναν κύρος στο ίδρυμα.

Οσο για τους μοντέρνους καιρούς, η μόνη πραγματικά ριζική αλλαγή έγινε με το σχεδιασμό των νηπιαγωγείων και των παιδικών σταθμών: οικοδομήματα με χαρούμενα χρώματα και με μια παιδική χαρά στο προαύλιο, όταν πια η γυναίκα έπαψε να βολεύεται στο ρόλο της νοικοκυράς και άρχισε να εργάζεται.

Μόνο που στους καιρούς μας η κατάσταση είναι πιο σύνθετη. Η Ούπιτις αναφέρεται στον επίλογό της στα αποτελέσματα μιας έρευνας του Πανεπιστημίου του Νέου Μεξικού στα αμερικανικά σχολικά κτήρια. Εκεί διαπιστώνεται το προφανές. «Περιμένουμε τα σχολεία να ετοιμάσουν τα παιδιά μας για μια δημοκρατική κοινωνία» γράφουν οι ερευνητές. «Και, αντί γι' αυτό, τους παρέχουμε μόρφωση μέσα σε ένα πλαίσιο ασφυκτικής καταστολής, με πρόσχημα την ασφάλειά τους.

»Τα σχολεία μας είναι κτήρια άσκημα κι επιβλητικά, σχεδιασμένα χωρίς καμία φαντασία, θωρακισμένα με σιδερένιες πύλες, μηχανήματα ανίχνευσης μεταλλικών αντικειμένων, κάμερες ασφαλείας, οπλισμένους φρουρούς και, σε πολλές περιπτώσεις, ακόμα και σκυλιά-φύλακες. Ενώ το μέλλον προβλέπεται δυσοίωνο, καθώς οι αρχιτέκτονες έχουν προτείνει να σχεδιάσουν αίθουσες χωρίς παράθυρα, διότι (όπως ισχυρίζονται) θα μειωθεί η κατανάλωση ενέργειας, θα αποφεύγονται οι βανδαλισμοί, και οι μαθητές θα συγκεντρώνονται πιο εύκολα στο μάθημα». Τα κελιά των φυλακών έχουν, τουλάχιστον, παράθυρα.

Πάντως, οι αμερικανοί αρχιτέκτονες που προτείνουν ένα σχολείο πολύ πιο αποτελεσματικό στον έλεγχο των μαθητών από τη φυλακή είναι λογικό να βρίσκουν ομοιότητες ανάμεσα σ' αυτά τα δύο. Σε μια φοιτητική εργασία στην «Washigton Law Review» διαπιστώνεται με άφθονη ειρωνεία ότι, πάνω-κάτω, όσοι ασχολούνται είτε με τα σχολεία είτε με τις φυλακες αντιμετωπίζουν παρόμοια ζητήματα. Πρέπει να ελέγχουν καθημερινά έναν περίπου ομοιογενή πληθυσμό. Υπάρχει και στις δύο περιπτώσεις μια ιεραρχία που η αμφισβήτησή της τιμωρείται. Ενώ, ανεξάρτητα από το σκοπό, και στις δύο περιπτώσεις το άτομο είναι έγκλειστο. Οπότε, η ομοιότητα στην αρχιτεκτονική των κτηρίων είναι αναπότρεπτη. Ετσι, δεν έχουν άδικο τα πιτσιρίκια που φωνάζουν στις μαθητικές πορείες «Φωτιά στα σχολικά κελιά!».

Ομως, το ζήτημα δεν είναι μόνο η φαντασία του αρχιτέκτονα που θα έφτιαχνε ένα διαφορετικό σχολικό κτήριο, αλλά το αν το κτήριο θα εξυπηρετούσε τις ανάγκες του συγκεκριμένου εκπαιδευτικού συστήματος. «Οταν τον 17ο αιώνα αναπτύχθηκαν τα επαρχιακά σχολεία της στοιχειώδους εκπαίδευσης», θυμίζει ο Φουκό, «οι αιτιολογίες που προβάλλονταν ήταν κυρίως αρνητικές». Τα παιδιά κλείνονταν στα σχολεία για να μην έχουν την άγνοια του Θεού, να μην υποπέσουν σε οκνηρία και να αποφύγουν το σχηματισμό νεανικών συμμοριών. Μετά τη Γαλλική επανάσταση και στην εποχή του Κεφαλαίου τα σχολεία ήταν υπεύθυνα για τη δημιουργία «χρήσιμων ατόμων» - είτε θα δούλευαν στην παραγωγή, είτε θα μεταβίβαζαν γνώσεις, είτε θα συμμετείχαν στους πολέμους. Αλλαξε η ορολογία, αλλά ο σκοπός παρέμεινε ο ίδιος.

Με λίγα λόγια, η αρχιτεκτονική υπηρετούσε μέχρι τώρα τον πραγματικό ρόλο του σχολείου. Και για να αλλάξει η αρχιτεκτονική των κτηρίων πρέπει να αλλάξει όλη η φιλοσοφία του εκπαιδευτικού συστήματος. Αλλιώς, δικαιολογημένα, τα σχολεία θα θυμίζουν φυλακές. Στο κάτω κάτω, αυτό το εκπαιδευτικό σύστημα δίνει περισσότερη σημασία στην τάξη, την υπακοή και το σεβασμό για την ιεραρχία, παρά μεταδίδει γνώσεις.

 

 

ΚΟΡΥΦΗ

Ρατσισμός στα θρανία από τον κ. διευθυντή! Ως σήμερα γνωρίζαμε την ύπαρξη διευθυντικού δικαιώματος στις ιδιωτικές επιχειρήσεις. Φαίνεται όμως ότι το ίδιο «θεσμικό» προνόμιο ισχύει και στα δημόσια σχολεία....

 

ΚΟΡΥΦΗ

Οι έξι (ιδιότυπες) «εντολές» για ένα χαρούμενο μάθημα      

Παιδαγωγικές μεθόδους μακριά από την κοινοτοπία συνιστά στους δασκάλους ο εκπαιδευτικός Ντίλαν Γουίλιαμ

Το μόνο που χρειάζεται μια τάξη δημοτικού σχολείου για να γεμίσει με χαρούμενα παιδιά είναι να εφαρμόσουν οι δάσκαλοι έξι απλές, ελαφρώς «ανορθόδοξες» πρακτικές, υποστηρίζει ο υποδιευθυντής του Ινστιτούτου Εκπαίδευσης του Πανεπιστημίου του Λονδίνου Ντίλαν Γουίλιαμ . Για να αποδείξει τα λεγόμενά του εφάρμοσε πειραματικά τις μεθόδους του επί περίπου δύο μήνες σε μια τάξη παιδιών όλων των επιπέδων, ηλικίας 12-13 ετών, και όπως αποκαλύπτει ντοκυμαντέρ του ΒΒC που κατέγραψε την προσπάθειά του είχε πολύ καλά αποτελέσματα. Οι «έξι εντολές» του βρετανού εκπαιδευτικού και συγγραφέα προς τους δασκάλους είναι οι εξής:
1. Μη ζητάτε από τους μαθητές να σηκώνουν το «χέρι». Για να βρείτε ποιος θα απαντήσει χρησιμοποιήστε κάποιο είδος κλήρωσης, π.χ. με αριθμούς στην τύχη, με μια σβούρα, με χαρτάκια σε κληρωτίδα ή με άνισα ξυλαράκια κλεισμένα στο χέρι ενός παιδιού.

2. Φτιάξτε «κουτιά-φανάρια», πράσινου, πορτοκαλί ή κόκκινου χρώματος. Οποιο παιδί ξέρει την απάντηση θα γυρνάει το κουτί στο πράσινο χρώμα, όποιο δεν είναι σίγουρο στο πορτοκαλί, όποιο δεν ξέρει στο κόκκινο.
3. Ζητήστε κάθε μαθητής να γράφει την απάντηση σε μια ερώτηση με μαρκαδόρο σε έναν επανεγγράψιμο μικρό λευκό πίνακα. Μετά ζητήστε να υψώσουν όλοι ταυτόχρονα τους πίνακες. Ετσι ελέγχετε μονομιάς την τάξη, ενώ τα παιδιά δεν «στιγματίζονται» αν δεν ξέρουν μια απάντηση.
4. Δώστε τέλος στην εμμονή με τους βαθμούς. Τα παιδιά πρέπει να καταλάβουν ότι τα σχόλια για την επίδοσή τους είναι πιο σημαντικά.
5. Ανά τακτά χρονικά διαστήματα επιτρέψτε στους μαθητές να πουν ελεύθερα τη γνώμη τους για το πώς κάνετε το μάθημά σας. Αυτοί θα νιώσουν σημαντικοί και εσείς θα βελτιωθείτε.
6. Λίγη γυμναστική πριν από την πρώτη ώρα μπορεί να εκτονώσει τα παιδιά και να τα βοηθήσει να παραμείνουν συγκεντρωμένα.
Ειδικά η μέθοδος «σηκώστε το χέρι σας», σύμφωνα με τον δόκτορα Γουίλιαμ, διευρύνει το χάσμα μεταξύ καλών και κακών μαθητών. « Ο ένας στους τρεις μαθητές σηκώνει χέρι σαν τρελό, ενώ οι άλλοι τρεις “κρύβονται” ». λέει. Μια ιδέα που προτείνει είναι η εξής: ο δάσκαλος να γράψει το όνομα κάθε μαθητή σε ένα γλειφιτζούρι και έπειτα να εξετάζει τραβώντας στην τύχη ένα γλειφιτζούρι από ένα δοχείο. Ετσι κανείς δεν είναι βέβαιος αν θα εξεταστεί ή όχι.

 

Οι «άλλοι» δάσκαλοι, που διδάσκουν ζωή, Όλοι οι μαθητές δεν είναι παιδιά, ούτε μαθητεύουν σε τάξεις- Και υπάρχουν διδάσκοντες που μεταδίδουν και γνώση και ελπίδα

 

ΚΟΡΥΦΗ

Εκπαιδευτικός και μαθητής: Οδηγίες «πλοήγησης» μέσα στην τάξη του Χρήστου Κάτσικα       

10 «ΟΔΗΓΙΕΣ» ΠΡΟΣ ΕΚΕΙΝΟΥΣ ΠΟΥ ΤΟΛΜΟΥΝ ΝΑ ΔΙΔΑΣΚΟΥΝ!

 

            Η «απομαγνητοφώνηση» των μαθητικών συνομιλιών θα έφερνε στο προσκήνιο τη «γραμματική και το συντακτικό» ενός αισθήματος δυσαρέσκειας και έλλειψης ικανοποίησης από τη συμμετοχή τους στη σχολική ζωή και τη μαθησιακή διαδικασία, σε ένα εκπαιδευτικό σύστημα - κέντρο πιέσεων και αρένα ανελέητου ανταγωνισμού, στο οποίο τα περιθώρια για αυθορμητισμό, ανάληψη πρωτοβουλιών, άσκηση κριτικής, προώθηση διαλόγου -λειτουργίες που «δένονται» με ένα νήμα με τις ανάγκες και τις προδιαθέσεις της νέας γενιάς- «αραχνιάζουν» στα «πρακτικά» των διακηρύξεων της επίσημης εκπαιδευτικής πολιτικής.   

            Μέσα στο κύμα των μαθητικών επικρίσεων και της αμφισβήτησης της λογικής του υπαρκτού σχολείου ξεχωρίζει ένα πρόσωπο, ο εκπαιδευτικός. Είναι ο «σημαντικός άλλος», η μόνη εμφανής φιγούρα της «ανώνυμης» σχολικής μηχανής, που στα «επεισόδια» των μαθητικών συζητήσεων παρουσιάζεται, υπαινικτικά, με μια θαυματουργική δύναμη, άλλοτε θεία και άλλοτε διαβολική, άλλοτε σα φορέας σωτηρίας και άλλοτε σα φορέας απώλειας. Ο δάσκαλος που αγαπήθηκε και ο δάσκαλος που μισήθηκε, είναι προφανώς δύο διαφορετικά πρόσωπα, χαραγμένα βαθιά, στις εμπειρίες και στις αναπαραστάσεις όλων, μαθητών και αποφοίτων, μικρών και μεγάλων, γεγονός που υποδηλώνει τον κεντρικό ρόλο που πιστεύεται ότι διαδραματίζει ο εκπαιδευτικός στη σχολική «σταδιοδρομία» του μαθητή. Βέβαια, η σχέση εκπαιδευτικού - μαθητή είναι, στα βασικά και αποφασιστικά της σημεία, μια σχέση θεσμική, όσο κι αν πολλές φορές στα μάτια των μαθητών φαντάζει ως προσωπική. Αυτό σημαίνει ότι σε γενικές γραμμές προσδιορίζεται με νόμους και διατάξεις, ανεξάρτητα από τις προσωπικές διαθέσεις καθώς κάθε εκπαιδευτικός είναι «θεσμικά» υποχρεωμένος να χρησιμοποιήσει προς τους μαθητές του ένα minimum από την εξουσία που του παρέχει η θέση του στο σχολείο (διδασκαλία ορισμένης ύλης, εξέταση, βαθμολογία, απουσίες, ποινές, κ.λπ) πρακτική που δημιουργεί «αυτεπαγγέλτως» αντιθέσεις, σε κάποιες περιπτώσεις εκρηκτικές. Όμως, αν είναι δύσκολη με τη συγκεκριμένη δομή και λειτουργία του υπαρκτού εκπαιδευτικού συστήματος, η λύση βασικών αντιθέσεων μεταξύ εκπαιδευτικών και εκπαιδευομένων σε διαπροσωπική βάση, είναι σίγουρο ότι η ανίχνευση του «μαύρου κουτιού» της αίθουσας διδασκαλίας και των μαθητικών βιωμάτων, οριοθετούν τα χαρακτηριστικά του «δασκάλου που αγαπήσαμε».

 

1. Η ΤΑΞΗ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΕΝΙΑΙΑ!

«Δεν χρειάζεται να σαι μάντης για να καταλάβεις. Αρκεί να κοιτάξεις του γονείς συγκεντρωμένους κάθε μέρα στην είσοδο του σχολείου, τους χοντρούς και τους λεπτούς, τους καλοντυμένους και τους φτωχοντυμένους, τους εξαντλημένους και τους ακμαίους» (Dupasc)

            Το μαθητικό σώμα είναι ανομοιογενές καθώς προέρχεται από διαφορετικά κοινωνικά στρώματα και διαπερνάται από τις υπάρχουσες κοινωνικές αντιθέσεις. Η σχολική τάξη δεν είναι ενιαία και αυτή η πραγματικότητα είναι τεκμηριωμένη από την έρευνα και την καθημερινή εμπειρία.

            Κάθε μαθητής «κουβαλάει» μαζί του ένα ολόκληρο φορτίο προσωπικών, οικογενειακών και κοινωνικών «αποσκευών». Η γνώση που αποκτά ο καθηγητής για τους μαθητές του μοιάζει, πολλές φορές, με τη γνώση που αποκτά ο θεατής για τον ηθοποιό που παίζει κάποιο ρόλο στη θεατρική σκηνή. Η γνώση του δασκάλου για το μαθητή δεν μπορεί να «ρυμουλκείται» με το αυστηρό κριτήριο της επιτυχίας ή της αποτυχίας του στο σχολείο, αλλά πρέπει να περιλαμβάνει τα βασικά στοιχεία της ταυτότητας του παιδιού για την καλύτερη «χαρτογράφηση» της τάξης. Κι αυτό, βέβαια, όχι από την αίσθηση μιας αφηρημένης δικαιοκρισίας αλλά από τη βεβαιότητα ότι μόνο έτσι θα είναι σε θέση να προσεγγίσει τις στάσεις και τις πρακτικές των μαθητών.

  

2. ΔΙΔΑΞΕ ΜΕ!

            Μια σύγχρονη μορφή διδασκαλίας κάνει το μαθητή παρατηρητή - δράστη, του διεγείρει την παρατηρητικότητα, τον αναγκάζει να πάρει αποφάσεις, του δίνει επιχειρήματα αντί να τον ταυτίζει με ιδέες, συναισθήματα ή πρόσωπα, τελικά ωθεί τα συναισθήματά του στη συνειδητοποίηση. Στο παραδοσιακό μάθημα η τάξη είναι τάξη και η κοινωνία είναι κοινωνία. Όμως οι τοίχοι της σχολικής αίθουσας δεν μπορεί να είναι τα όρια της επικοινωνίας και χρειάζεται η σχολική ομάδα να γίνει κοινωνός των προβλημάτων της τοπικής κοινωνίας, μάρτυρας, παρατηρητής και αναλυτής των κοινωνικών ζητημάτων. Ο εκπαιδευτικός απαιτείται να έχει τη γνώση και την ικανότητα να φέρει όλη την κοινωνία στην τάξη όχι με μια παραδοσιακή «επίσκεψη» αλλά αναλύοντας με κάθε ευκαιρία το σύνολο των αντιφάσεων και συγκρούσεών της. Στα πλαίσια αυτά, ο ολιγόλεπτος σχολιασμός πριν από κάθε μάθημα, με οξυδέρκεια και διεισδυτικότητα, των χτεσινών συμβάντων, δεν είναι καθόλου άσχημη ιδέα.

  

3. ΟΥΤΕ ΑΥΤΑΡΧΙΣΜΟΣ, ΟΥΤΕ ΑΝΤΙΑΥΤΑΡΧΙΣΜΟΣ!

            Η συζήτηση που αφορά τις σχολικές ποινές συνήθως επικεντρώνεται στη χρησιμότητα ή όχι των κυρώσεων και ποτέ σχεδόν στο τι προκαλεί τις κυρώσεις. Εμφανίζονται έτσι στους σχολικούς χώρους οι «οπαδοί» των ποινών και οι «αρνητές» τους οι οποίοι δρομολογούν τις θεωρητικές τους αντιθέσεις στο αν πρέπει να επιβάλλονται ποινές, πότε και ποιες, χωρίς, όπως σημειώνει ο Θανάσης Γκότοβος, να αναφέρονται στη γέννηση και τη «βιογραφία» του μαθητικού παραπτώματος το οποίο «ελκύει» την ποινή.

            Η παραπάνω λογική, ενώ για τους «οπαδούς» των ποινών παραπέμπει στην αυταρχικότητα, για τους «αρνητές» τους, κοντολογίς γι εκείνους που «καταργούν» τις ποινές, κλείνοντας τα μάτια στο πλαίσιο που λιπαίνει το έδαφος των μαθητικών παραπτωμάτων, γρήγορα οδηγείται σε αδιέξοδο και πολλές φορές στην «κάθετη» αναθεώρηση της προηγούμενης στάσης τους. Μια αντίπαλη πρόταση στη λειτουργία του σχολικού ποινολογίου δεν μπορεί να αντιπαραθέτει στον όποιο θεσμοθετημένο αυταρχισμό μια ηθικιστική λογική που μοιάζει με την «ελεημοσύνη στην επαιτεία που ησυχάζει την ψυχή χωρίς η ζητιανιά να εξαλείφεται». Ο μαθητής δεν έχει ανάγκη ούτε από την αυστηρότητα ούτε από την ανεκτικότητα του εκπαιδευτικού. Αυτό που χρειάζεται είναι η ουσιαστική συμμετοχή του σε μια διαδικασία που θα δρομολογεί τους όρους θέσπισης και τήρησης των κανόνων της σχολικής ζωής που θα εξασφαλίζουν δικαιώματα και καθήκοντα σε όλους. Η στάση του δασκάλου ορίζεται με το αν και κατά πόσο εξυπηρετεί μια ολόκληρη κίνηση προς τα μπρος, με άλλα λόγια αν διαπαιδαγωγεί και διαπαιδαγωγείται σωστά ολόκληρη η ομάδα.

  

4. ΟΧΙ ΣΤΗ ΜΕΙΩΣΗ ΤΗΣ ΑΞΙΑΣ ΤΟΥ ΜΑΘΗΤΗ!

            «Θυμάμαι ακόμη μια καθηγήτρια που δεν έχανε ευκαιρία να με ξεφτιλίζει μέσα στην τάξη. Είχε πάρει κάποτε μια έκθεσή μου και τη διάβαζε μεγαλόφωνα στην τάξη, με ειρωνευόταν συνέχεια προκαλώντας έντεχνα και τα γέλια των συμμαθητών μου» (Ε.Ν. 36 ετών σήμερα)

            Η πρώτη εικόνα που ένα παιδί μπορεί να έχει για τον ίδιο του τον εαυτό είναι συχνά διαμορφωμένη από το σχολείο. Εκεί βρίσκεται για πρώτη φορά αντιμέτωπο με ομάδες παιδιών της ηλικίας του και συγκρίνει τον εαυτό του με τα άτομα που αποτελούν αυτές τις ομάδες. Περισσότερο όμως από τη συμπεριφορά των συμμαθητών του, οι εκτιμήσεις ου γίνονται από τους δασκάλους θα συντελέσουν στο να αναπτύξει το παιδί μέσα του διαθέσεις αυτοεκτίμησης ή αυτοϋποτίμησης. Η εξουσία του δασκάλου φανερώνεται με τη βαθμολογία, τον διαχωρισμό και την απροκάλυπτη εκτίμηση. Αυτά είναι τα λεγόμενα «αντικειμενικά μέσα» που έχει ο δάσκαλος στη διάθεσή του ώστε να εκφράσει την εκτίμησή του για την εργασία του παιδιού. Περισσότερο «ύπουλα» όμως είναι τα υποκειμενικά μέσα, που πολλές φορές ο δάσκαλος δεν συγκρατείται να μην χρησιμοποιήσει. Φανερώνονται μέσα στις κρίσεις, τους συλλογισμούς, τις υποτιμητικές μιμήσεις, την ειρωνεία. Φανερώνονται ακόμα μέσα στη λησμονιά, την εγκατάλειψη, την έλλειψη εκτίμησης, την αδιαφορία. Η φυσική ποινή έχει θεωρητικά αποδυναμωθεί, χωρίς να έχει εντελώς εξοβελιστεί και συνυπάρχει με τη μη λεκτική επίκριση (παιχνίδι βλεμμάτων, γκριμάτσες αποδοκιμασίας) και με τις πιο πολιτισμένες, όχι λιγότερο οδυνηρές μορφές επίπληξης (ειρωνεία, οίκτος, αδιαφορία). Μπορεί η υποτίμηση να συντελέσει στη σχολική αποτυχία και σε διαταραχές στη φοίτηση; Έχει αποδειχθεί ότι όχι δύσκολα μπορεί το υποτιμημένο παιδί να οδηγηθεί στην παθητικότητα, την αδιαφορία ή να περάσει στην αντεπίθεση...

  

5. ΝΑΙ ΣΤΗ ΣΥΛΛΟΓΙΚΟΤΗΤΑ - ΑΛΛΗΛΕΓΓΥΗ !

            Η σχολική ζωή έχει συρρικνωθεί, η σχολική μάθηση κυριαρχεί έναντι της κοινωνικής μάθησης και αξίες όπως δημοκρατία, συνεργασία, αλληλεγγύη έχουν «παραχωρήσει» τη θέση τους στον ανταγωνισμό, την αντιπαράθεση, τον ατομικισμό, το φθόνο, τη βαθμοθηρία, την υποτέλεια, την κυριαρχία. Η συλλογική προσπάθεια και ευθύνη, η ομαδικότητα -και μέσα σ΄ αυτήν η ανάπτυξη της ατομικότητας- δίνουν τη θέση τους στην παράλογη διάσπαση και σπατάλη δυνάμεων, σ΄ έναν αδιέξοδο ανταγωνισμό που βρίσκεται σε πλήρη αντίφαση με τις ανάγκες και τις προδιαθέσεις της νέας γενιάς που διψά για διανθρώπινη επαφή, ομαδικότητα και συναδελφικότητα. Πολύ σωστά επισημαίνεται από πλήθος ειδικών, εκπαιδευτικών, κοινωνιολόγων και ψυχολόγων ότι αυτό το κλίμα ευνοεί τη δημιουργία αντικοινωνικών συναισθημάτων και τάσεων, όπως η υπεροψία, ο φθόνος, η μνησικακία, η κακεντρέχεια, η υποκρισία και η παθολογική φιλοπρωτία. Στις απαντήσεις των πρώην μαθητών η συνεργασία και η ανάπτυξη φιλικών σχέσεων αποτελεί μια από τις θετικές εμπειρίες και τα ευχάριστα βιώματά τους. Ο δάσκαλος μπορεί να υπονομεύει την ανταγωνιστική σχολική ατμόσφαιρα, δημιουργώντας όρους συνεργασίας, επιβραβεύοντας τη συλλογικότητα και την αλληλεγγύη, επιχειρηματολογώντας υπέρ της θέσης, ότι «τα καλύτερα όνειρα στη ζωή μας είναι τα συλλογικά!»

  

6. ΔΙΔΑΞΕ ΜΑΘΑΙΝΟΝΤΑΣ ! ΑΚΟΥΣΕ ΚΑΙ ΜΕΝΑ !

            Ο δάσκαλος που βολεύεται στο «κοστούμι» - πανοπλία της αυθεντίας και την χρησιμοποιεί μάλιστα και ως εφαλτήριο για το κοινωνικό status του ακυρώνει γρήγορα την επικοινωνιακή σύμβαση, αποξηραίνει κάθε δυνατότητα δημιουργικής - ουσιαστικής σχέσης με τους μαθητές του. Διδάσκουμε μαθαίνοντας, σημαίνει όχι μόνο ότι διαλεκτικά προσεγγίζουμε τη γνώση, αλλά και ότι παίρνουμε από την τάξη καθετί το κοινωνικά χρήσιμο, το αξιοποιήσιμο. Ο καλός δάσκαλος δεν ξέρει μόνο να μιλάει και να μεταδίδει. ξέρει πρώτα να ακούει.

  

7. ΔΩΣΕ «ΧΡΩΜΑ» ΣΤΗΝ ΤΑΞΗ !

            Διδασκαλία δεν μπορεί να αποτελέσει ο ξύλινος μονόλογος που μετατρέπει τη μαθησιακή διαδικασία σε μια από τις πιο «στημένες» και πιο ασφυκτικές επικοινωνίες στις οποίες συμμετέχει καθημερινά ο μαθητής. Παράλληλα ο σχολικός χώρος δεν είναι απλό θέμα γεωμετρίας ή απλής και ουδέτερης διευθέτησης για τη στέγαση της μαθησιακής διαδικασίας. Η διάταξη των πραγμάτων στην τάξη (θρανία, πίνακες, έδρα, κατά παράταξιν καθίσματα) έχει συγκεκριμένη εσωτερική συνοχή και λογική, το ίδιο και η αρχιτεκτονική των σχολικών χώρων. Η γλώσσα της κίνησης του σώματος μπορεί να αλλάξει. Δώστε στις τάξεις ένα άλλο χρώμα πιο ανθρώπινο, πιο ζωηρό, πιο κοινωνικό. Δώστε στους μαθητές τη δυνατότητα να διακοσμήσουν οι ίδιοι την τάξη τους, να φέρουν αφίσες, βιβλία, περιοδικά που αγαπούν και διαβάζουν σε αυτήν. Φτιάξτε μια μικρή βιβλιοθήκη, αν αυτό είναι δυνατόν, μέσα στην τάξη με αυτά που αγαπούν να διαβάζουν τα παιδιά. Αν δεν υπάρχει πρόβλημα με το μέγεθος της αίθουσας και τον αριθμό των μαθητών αλλάξτε τη διάταξη των θρανίων. Τοποθετείστε τα σε σχήμα Π και ζητήστε από τους μαθητές να εργάζονται ομαδικά προκειμένου να λύσουν μια άσκηση, να μεταφράσουν ένα κείμενο ή να διαμορφώσουν ένα επιχείρημα. Ανοίχτε δίαυλους επικοινωνίας ανάμεσα τους. Το ομαδικό πνεύμα δεν θα πέσει στα κεφάλια των μαθητών από τον ουρανό ούτε θα έρθει μέσα από τις ανταγωνιστικές εξετάσεις και τη βαθμοθηρία, όπου ο καθένας γράφει σκυφτός μπροστά στην κόλα του. Φυσικά, σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να έχουμε την αυταπάτη ότι οι αναγκαίες διδακτικές μας παρεμβάσεις που κινούνται προς την κατεύθυνση ενός άλλου σχολείου αρκούν για να αλλάξουν το σχολείο. Δημιουργούν ρωγμές στο σύστημα και διαμορφώνουν τους όρους να σκεφθεί η νέα γενιά κριτικά προκειμένου να αποκτήσει τα όπλα για να αλλάξει τον κόσμο. Το σχολείο αλλάζει αλλάζοντας την κοινωνία!

 

8. ΑΣΕ ΜΕ ΝΑ ΚΑΝΩ ΛΑΘΟΣ !

            Στη διάρκεια της μαθησιακής διαδικασίας, ο μαθητής, αρκετές φορές, είναι υποχρεωμένος να απαντήσει στις ερωτήσεις του εκπαιδευτικού που αφορούν κατά βάση το περιεχόμενο του μαθήματος. Η όχι εύστοχη απάντηση του μαθητή, γίνεται αρκετές φορές αντικείμενο επικρίσεων , γεγονός που προετοιμάζει το έδαφος για «αφοπλισμό» του μαθητή. Αντίθετα μια λειτουργική εκμετάλλευση του λάθους, μια δυναμική κατανόησή του μέσα από την οποία δε νοείται πλέον ως αποτυχία, η αναδόμηση του σωστού μέσα από την ευκαιρία του λάθους μπορεί όχι μόνο να μην απογοητεύσει το μαθητή αλλά και να ανοίξει το σύνθετο δρόμο της μάθησης. Η γνώση είναι και αποτέλεσμα σύγκρουσης του σωστού με το λαθεμένο και ακριβώς το λαθεμένο είναι απαραίτητο για τη διατύπωση του ορθού και του κοινωνικά αναγκαίου.

 

9. ΕΝΘΑΡΡΥΝΕ ΜΕ!

«Ο καλός δάσκαλος είναι αυτός που απλώνει το χέρι στην ψυχή του παιδιού και τονώνει αυτό που διαθέτει το καθένα» (Μίλτος Κουντουράς)

            Το σχολικό σύστημα δεν έχει το δικαίωμα να δημιουργεί «παραμελημένα» παιδιά. Η ενθάρρυνση μπορεί να γίνει θετικό κίνητρο, ενώ η μείωση της αξίας πλήττει το μαθητή καίρια στην εικόνα που έχει για τον εαυτό του. Το πρώτο βήμα για μια επιτυχημένη επικοινωνιακή - μαθησιακή διαδικασία είναι η ενθάρρυνση.

 

10. ΓΝΩΡΙΣΕ ΜΕ! ΣΥΝΑΝΤΗΣΕ ΤΙΣ ΑΝΑΓΚΕΣ ΜΟΥ!

«Τι ξέρουμε για τους μαθητές μας; επίδοση, διαγωγή, θέση στο θρανίο» (Γ.Κ., εκπαιδευτικός)

 

Έχει καθοριστική σημασία για την πορεία της διδασκαλίας και τις σχέσεις με τους μαθητές να τους γνωρίσουμε όσο το δυνατόν περισσότερο, να συναντήσουμε τις ανάγκες τους. Και σε καμία περίπτωση γνωριμία με τους μαθητές δεν σημαίνει να πουν το όνομα τους, όπως γίνεται συνήθως στο πρώτο μάθημα. Γνωριμία με τους μαθητές σημαίνει να γνωρίσουμε την άποψη τους για τον κόσμο και τη ζωή τους, τις επιθυμίες τους, τις εργασίες που κάνουν οι γονείς τους, τις συνθήκες που επικρατούν στο σπίτι τους, τις συνθήκες κάτω από τις οποίες ζουν και μελετούν, τη σχέση τους με το σχολείο, το πώς περνούν τον ελεύθερο χρόνο τους, το πώς σκέφτονται. Μόνο έτσι θα μπορέσουμε να αποκωδικοποιήσουμε το λόγο και τη συμπεριφορά τους και να συναντήσουμε πραγματικά τις ανάγκες τους προσαρμόζοντας τη διδασκαλία στο πολιτιστικό τους κεφάλαιο και στα υλικά μέσα που έχουν διαθέσιμα.

 

ΚΟΡΥΦΗ

..

..ΚΟΡΥΦΗ

Διαδραστική διδασκαλία

Διαδραστική αποκαθήλωση της αυθεντίας Πείραμα έδειξε ότι ένα διαδραστικά οργανωμένο μάθημα αξίζει πολύ περισσότερο από την καλύτερη διάλεξη

Διαδραστική αποκαθήλωση της αυθεντίας

Οσο χαρισματικός και αν είναι ένας καθηγητής οι νέες έρευνες δείχνουν ότι θα μπορούσε να βελτιώσει σημαντικά το μάθημά του αν υιοθετούσε μια πιο «διαδραστική» προσέγγιση

Σε ένα αμφιθέατρο του Πανεπιστημίου της Βρετανικής Κολομβίας στον Καναδά, ο διακεκριμένος και έμπειρος καθηγητής ολοκληρώνει το μάθημα της Κβαντομηχανικής. Οι φοιτητές τον έχουν παρακολουθήσει με ενδιαφέρον, η παράδοση ήταν άψογη - ο εν λόγω πανεπιστημιακός άλλωστε φημίζεται για τα μαθήματά του και είναι από τους πιο «αγαπημένους» των σπουδαστών.
Σε άλλο αμφιθέατρο του ίδιου πανεπιστημίου, τη σκυτάλη της διδασκαλίας παίρνει ένας άπειρος αλλά ειδικά εκπαιδευμένος μεταδιδακτορικός ερευνητής. Μοιράζει στους φοιτητές ηλεκτρονικές συσκευές που μοιάζουν με το τηλεκοντρόλ της τηλεόρασης και διδάσκει το ίδιο ακριβώς κεφάλαιο της Κβαντομηχανικής αλλά με μια διαφορετική, αμφίδρομη μέθοδο, βασισμένη στις έρευνες της Γνωσιακής Ψυχολογίας και στις μελέτες που αφορούν την εκπαίδευση σε σχέση με το μάθημα της Φυσικής.
Ποια «τάξη» κατάλαβε περισσότερα και έμαθε καλύτερα το μάθημά της; Οσο και αν αυτό δυσαρέστησε πολλούς, ο άπειρος ερευνητής κέρδισε σε όλα τα σημεία. Η συμμετοχή στα μαθήματά του αυξήθηκε, οι φοιτητές τα παρακολούθησαν με μεγαλύτερη προσοχή και έμαθαν διπλάσια απ' ό,τι στα «παραδοσιακά» μαθήματα, δίνοντας τροφή για σκέψη και προβληματισμό στους εκπαιδευτικούς, όχι μόνο της άλλης πλευράς του Ατλαντικού.
Το Νομπέλ πίσω από το πείραμα Το πείραμα, το οποίο έχει προκαλέσει αρκετές αντιπαραθέσεις στην πανεπιστημιακή κοινότητα των Ηνωμένων Πολιτειών, ήταν μια πρωτοβουλία του Καρλ Γουάιμαν, βραβευμένου με το Νομπέλ Φυσικής καθηγητή των πανεπιστημίων της Βρετανικής Κολομβίας και του Κολοράντο. Ο κ. Γουάιμαν είναι σήμερα σύμβουλος σε επιστημονικά θέματα του προέδρου Μπαράκ Ομπάμα και για ένα διάστημα απέχει των διδακτικών καθηκόντων του. Ως υπεύθυνος όμως των προγραμμάτων επιστημονικής εκπαίδευσης και των δύο πανεπιστημίων έχει ξεκινήσει εδώ και μερικά χρόνια μια «εκστρατεία» για την αλλαγή του τρόπου διδασκαλίας των θετικών επιστημών την οποία δεν εγκαταλείπει.
Υποστηρίζει ότι η διδασκαλία, για να είναι αποδοτική, απαιτεί μια πιο επιστημονική προσέγγιση και διαφορετική μεθοδολογία. Θεωρεί ότι όταν το ζητούμενο είναι να μάθει κάποιος πραγματικά και να κατανοήσει ένα αντικείμενο, το σημαντικό δεν είναι το ποιος θα του το διδάξει αλλά το πώς. Η μελέτη που διεξήγαγε στο καναδικό πανεπιστήμιο και δημοσιεύθηκε στην επιθεώρηση «Science» αποδεικνύει ότι μάλλον έχει δίκιο. Σε μια κλασική παράδοση, όπως την έχουμε συνηθίσει στα περισσότερα πανεπιστήμια του κόσμου, ο καθηγητής κάνει μια διάλεξη και οι φοιτητές τον ακούν. Η διάλεξη αυτή μπορεί να είναι περισσότερο ή λιγότερο «ζωντανή» και «μεταδοτική», είναι όμως πάντα «μονόδρομη», από τον καθηγητή προς τους φοιτητές, οι οποίοι ενδεχομένως, αν έχουν απορίες, θα κάνουν κάποιες ερωτήσεις.
Η αμφίδρομη συμμετοχή Στο μάθημα «αμφίδρομης συμμετοχής», όπως το ονομάζουν οι ερευνητές, ο στόχος είναι η μετατροπή αυτής της μονόδρομης σχέσης σε αμφίδρομη. «Στον παραδοσιακό τρόπο διδασκαλίας οι φοιτητές έχουν παθητικό ρόλο, οι πληροφορίες διοχετεύονται διαρκώς από τον δάσκαλο στον φοιτητή» λέει μιλώντας στο «Βήμα» ο Λουί Ντελοριέ, ένας από τους ερευνητές που συμμετείχαν στο πείραμα και από τους συγγραφείς της μελέτης. «Οι φοιτητές δεν έχουν τον χρόνο να αφομοιώσουν και πρέπει μόνοι τους να συνθέσουν όλες τις πληροφορίες και να σχηματίσουν ένα νοητικό μοντέλο για όλες αυτές τις ιδέες. Αυτό απαιτεί μεγάλη προσπάθεια και είναι δύσκολο».  Η αμφίδρομη μέθοδος επιδιώκει να βοηθήσει τους φοιτητές σε αυτή τη σύνθεση, «εκπαιδεύοντάς» τους ώστε να την κάνουν σταδιακά, ιδέα την ιδέα, κατά τη διάρκεια της παράδοσης. Εκτός από αλλαγές στον τρόπο διδασκαλίας, αυτό απαιτεί μια συνεχή επικοινωνία του καθηγητή με όλους. Για να την εξασφαλίσουν οι ερευνητές χρησιμοποίησαν την τεχνολογία, εφοδιάζοντας τον κάθε φοιτητή με μία ηλεκτρονική συσκευή.
«Αυτά τα “προσωπικά συστήματα απόκρισης”, όπως τα αποκαλούμε, είναι ένας τρόπος που εξασφαλίζει τη συμμετοχή όλης της τάξης ταυτοχρόνως» εξηγεί ο κ. Ντελοριέ. «Αν δεν τα έχεις μπορείς βέβαια να ζητήσεις από τους φοιτητές να σηκώνουν το χέρι τους απαντώντας “ναι” ή “όχι”. Με τη βοήθειά τους όμως, όταν έχεις 300 φοιτητές, ανά πάσα στιγμή μπορείς να ξέρεις τι καταλαβαίνουν όλοι. Απαντούν απλώς στην ερώτηση και όχι μόνο ο καθηγητής αλλά και οι ίδιοι ξέρουν αμέσως αν έχουν καταλάβει σωστά».
Μάθημα - κέντημα Εκτός από τη «μηχανική» υποστήριξη το αμφίδρομο μάθημα έχει και άλλες διαφορές στον τρόπο διδασκαλίας από την κλασική παράδοση. Η πιο σημαντική έγκειται στις συνεχείς «διακοπές» της στεγνής παράδοσης, στις οποίες οι φοιτητές με ερωτήσεις ή ασκήσεις καλούνται κατά κάποιον τρόπο να βάλουν σε τάξη στο μυαλό τους όσα έχουν ακούσει ως εκείνη τη στιγμή. «Στην τάξη αμφίδρομης συμμετοχής», εξηγεί ο κ. Ντελοριέ, «δίδονται στους φοιτητές, π.χ., πέντε λεπτά για να ολοκληρώσουν μερικές ομαδικές εργασίες, προβλήματα που έχω σχεδιάσει από πριν και τα οποία θα πρέπει να “δουλέψουν” για πέντε λεπτά. Στη συνέχεια τους δίνω πληροφορίες και τους εξηγώ πώς ένας εξειδικευμένος φυσικός προσεγγίζει αυτό το πρόβλημα και έτσι μπορούν να κάνουν τη σύγκριση».
Φυσικά ένας τέτοιος τρόπος διδασκαλίας απαιτεί περισσότερη «δουλειά» αλλά και ειδική εκπαίδευση και για τον καθηγητή. Αυτός είναι και ο λόγος, όπως εξηγεί ο φυσικός, για τον οποίο οι ίδιοι οι ερευνητές που σχεδίασαν το πείραμα παρέδωσαν τα αμφίδρομα μαθήματα και συνέγραψαν και τη μελέτη, κάτι το οποίο έδωσε έναυσμα για ορισμένες διαμαρτυρίες. «Δεν μπορούσε όμως να γίνει διαφορετικά», λέει ο κ. Ντελοριέ, «γιατί αυτού του είδους η διδασκαλία απαιτεί αρκετή εκπαίδευση και, εδώ, στο δικό μας Τμήμα Φυσικής, δεν θα μπορούσαμε να ζητήσουμε από άλλους να την περάσουν. Οι αντιρρήσεις που εξέφρασαν ορισμένοι δεν έχουν βάση. Ανησυχούν ότι θα είμαστε μεροληπτικοί υπέρ της αμφίδρομης μεθόδου, με τον τρόπο που σχεδιάστηκε η έρευνα όμως δεν υπήρχε περιθώριο για κάτι τέτοιο».
Εκτός από την ερευνητική ομάδα στο πείραμα συμμετείχε ένας διακεκριμένος καθηγητής της Φυσικής του Πανεπιστημίου της Βρετανικής Κολομβίας του οποίου το όνομα δεν αποκαλύπτεται. Η διδακτέα ύλη είχε συμφωνηθεί εκ των προτέρων και τόσο οι ερευνητές όσο και ο καθηγητής παρακολουθούσαν ο ένας τα μαθήματα του άλλου. Για να εξασφαλιστεί η αντικειμενικότητα ανεξάρτητοι παρατηρητές ήταν παρόντες σε όλες τις παραδόσεις και αξιολογούσαν το επίπεδο κατανόησης και αφομοίωσης των φοιτητών. Αρχικά όλοι οι φοιτητές διδάχθηκαν με την παραδοσιακή μέθοδο ώστε να υπάρχει ένα «μέτρο» του επιπέδου και του βαθμού αφομοίωσής τους.
Εντυπωσιακά αποτελέσματα Καθ' όλη τη διάρκεια της κοινής «παραδοσιακής» διδασκαλίας οι επιδόσεις των φοιτητών ήταν ταυτόσημες. Οταν όμως χωρίστηκαν σε τμήματα, το τμήμα της αμφίδρομης μεθόδου εμφάνισε σημαντική διαφορά: η συμμετοχή και το επίπεδο προσοχής τους αυξήθηκαν σημαντικά, ενώ το επίπεδο των γνώσεων διπλασιάστηκε. Στο τελικό «συνοπτικό» ερωτηματολόγιο, για παράδειγμα, οι φοιτητές του αμφίδρομου τμήματος απάντησαν σωστά στο 74% των απαντήσεων, ενώ εκείνοι που έμειναν στην παραδοσιακή μέθοδο απάντησαν σωστά στο 41%. Παρ' όλα αυτά, όπως τονίζεται στη μελέτη, όλοι οι φοιτητές συγκράτησαν τις γνώσεις που απέκτησαν στον ίδιο βαθμό, είτε είχαν διδαχθεί με την κλασική είτε με την αμφίδρομη μέθοδο. Ο κ. Γουάιμαν θεωρεί ότι τα θετικά αποτελέσματα της αμφίδρομης μεθόδου δεν περιορίζονται μόνο στο μάθημα της Φυσικής. Πιστεύει ότι είναι δυνατόν να εφαρμοστούν, όχι μόνο στους άλλους τομείς των θετικών επιστημών, αλλά και στο μάθημα της Ιστορίας.
Ενθουσιασμός αλλά και αντιρρήσεις Αρκετές έρευνες που έχουν γίνει στο παρελθόν με μεθόδους που εξασφαλίζουν μεγαλύτερη συμμετοχή των φοιτητών στο μάθημα έχουν δείξει ανάλογα αποτελέσματα. Η συγκεκριμένη μελέτη όμως, η οποία είχε επικεφαλής τον Καρλ Γουάιμαν, έναν νομπελίστα φυσικό, και δημοσιεύθηκε στο «Science», μια έγκυρη επιστημονική επιθεώρηση, συγκέντρωσε μεγαλύτερο ενδιαφέρον αλλά και περισσότερα πυρά.

Ο Γουόλτερ Λούιν, έγκριτος φυσικός του Ινστιτούτου Τεχνολογίας της Μασαχουσέτης, είναι ένας από τους πλέον φανατικούς πολέμιούς της, επιμένοντας ότι το πρόσωπο του καθηγητή αποτελεί τον κύριο παράγοντα για το αποτέλεσμα της διδασκαλίας. «Εγώ έχω ένα μοναδικό στυλ στις διαλέξεις μου, το οποίο δεν θα μπορούσαν να καλύψουν σε αυτά τα τεστ» δήλωσε με ηλεκτρονικό μήνυμα στο πρακτορείο Associated Press. Αλλοι όμως διαφωνούν. «Η μελέτη αυτή δείχνει ότι δεν είναι ο καθηγητής, δεν είναι καν η τεχνολογία, είναι η προσέγγιση» τόνισε στο ίδιο πρακτορείο ο Λόιντ Αρμστρονγκ, φυσικός και πρώην πρύτανης του Πανεπιστημίου της Νότιας Καλιφόρνιας, ενώ ο Ρόμπερτ Μπάιχνερ, φυσικός και καθηγητής της επιστημονικής εκπαίδευσης στο Πολιτειακό Πανεπιστήμιο της Βόρειας Καρολίνας, ο οποίος εφαρμόζει πιο «συμμετοχική» προσέγγιση στις παραδόσεις του, είπε ότι η διαφορά ανάμεσα στην παραδοσιακή και στην αμφίδρομη μέθοδο είναι «σαν να σου λένε πώς να οδηγήσεις ένα ποδήλατο αντί να ανεβαίνεις επάνω και να το οδηγείς».

ΚΟΡΥΦΗ

ΠΡΑΣΙΝΑ ΣΧΟΛΕΙΑ

Κοζάνη: Ενα σχολείο πολύ...πράσινο!

Ενα πρότυπο βιοκλιματικό δωδεκαθέσιο δημοτικό σχολείο ετοιμάζεται στη δυτική Μακεδονία

Ενα σχολείο που δεν χρειάζεται πετρέλαιο για το καλοριφέρ και παράγει μόνο του το ρεύμα που χρησιμοποιεί, με φωτοβολταϊκά πάνελ στην ταράτσα του, θα δημιουργηθεί στη Ζώνη Ενεργού Πολεοδομίας(ΖΕΠ) της Κοζάνης.
Το βιοκλιματικό κτίριο, συνολικού εμβαδού περίπου 4.200 τ.μ. θα λύσει το πρόβλημα για τους περίπου 150 μαθητές του οικισμού της ΖΕΠ, οι οποίοι ως τώρα αναγκάζονταν να επισκέπτονται σχολεία μακριά από τον τόπο κατοικίας τους.

«Οι ενεργειακές ανάγκες του κτιρίου τόσο σε ό,τι αφορά το ρεύμα όσο και τη θέρμανση, υπολογίζονται στο 55% σε σχέση με ένα συμβατικό κτίριο αντίστοιχου μεγέθους, και αυτό λόγω της βιοκλιματικής κατασκευής του» λέει ο κ. Κώστας Ισπόγλου, διευθύνων σύμβουλος της Δημοτικής Επιχείρησης Ενεργού Πολεοδομίας (ΔΕΠΕΠΟΚ) του δήμου Κοζάνης, η οποία έχει την ευθύνη της κατασκευής του δωδεκαθέσιου δημοτικού σχολείου που θα έχει τη δυνατότητα να εξυπηρετήσει συνολικά 300 μαθητές.

Το έργο εντάσσεται στο πρόγραμμα «Επιδεικτικά Βιοκλιματικά Σχολεία» του Επιχειρησιακού Προγράμματος «Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη» του ΥΠΕΚΑ. «Ο προϋπολογισμός υπολογίζεται στα 9,1 εκ. ευρώ.

 

Μάθημα 1ον: Οικονομία στην ενέργεια Ρεπορτάζ Μάνος Χαραλαμπάκης

Η ταράτσα του 4ου Δημοτικού Σχολείου Νέας Σμύρνης έχει μετατραπεί σε... μποστάνι μειώνοντας την κατανάλωση ενέργειας, ενώ αρκετά ελληνικά σχολεία γεμίζουν τον κουμπαρά τους από τα φωτοβολταϊκά!

«Είστε έτοιμοι; Κοιτάξτε τι κάνω. Πρώτα θα σκαλίσουμε το χώμα. Επειτα ο καθένας θα μου δίνει από ένα μικρό βολβό κρεμμυδιού για να τον φυτέψουμε. Θα μετράτε και θα τους φυτεύω». Οι μαθητές του Β2 από το 4ο Δημοτικό Σχολείο Ν. Σμύρνης παρατηρούν προσεκτικά τον δάσκαλό τους και με ενθουσιασμό δίνουν τους βολβούς. «Κύριε, πάρτε τον πρώτο». «Κύριε, κύριε και τον δικό μου, τον δεύτερο».

Για το μάθημα της... φύτευσης κρεμμυδιών οι μαθητές της Β' Τάξης δεν χρειάστηκε να πάνε μακριά, στην ύπαιθρο. Απλούστατα διότι η φύση είναι στο σχολείο τους! Για την ακρίβεια, βρίσκεται στην οροφή του κτιρίου. Πρόκειται για την πράσινη ταράτσα με αρωματικά φυτά και θάμνους που δημιουργήθηκε το 2010 από τον δήμο σε συνεργασία με τους υπεύθυνους της σχολικής μονάδας. Από τότε τα παιδιά μαθαίνουν στην πράξη τα οφέλη του πρασίνου στη ζωή, αποκτούν περιβαλλοντική συνείδηση και το διασκεδάζουν. «Κύριε, κύριε. Κοιτάξτε, βρήκα ένα σαλιγκάρι», λέει ενθουσιασμένος ένας πιτσιρίκος την ώρα της δραστηριότητας στον κήπο. Φέτος ο ταρατσόκηπος έχει μετατραπεί σε κανονικό μποστάνι με κουνουπίδια, μαρούλια, μπρόκολα.

Το 4ο Δημοτικό Σχολείο χάρη στον ταρατσόκηπο και σε άλλες περιβαλλοντικές δράσεις που υλοποιεί, αποτελεί πρότυπο. Υπάρχουν και άλλα σχολεία, στα οποία πλέον το γκρίζο του τσιμέντου έχει δώσει τη θέση του στο πράσινο. Είτε με πρωτοβουλίες εκπαιδευτικών και γονέων είτε με οργανωμένες προσπάθειες από την κεντρική διοίκηση, σιγά σιγά τα ελληνικά σχολεία γίνονται φιλικότερα στο περιβάλλον και ευαισθητοποιούν τους μαθητές. Εχουν φωτοβολταϊκά και εξοικονομούν ενέργεια. Διαθέτουν ταρατσόκηπους. Αλλα έχουν τη δυνατότητα να πωλούν ρεύμα στη ΔΕΗ βάζοντας έτσι χρήματα στον σχολικό «κουμπαρά». Επιπλέον, οι νέες σχολικές μονάδες κατασκευάζονται με βιοκλιματικές προδιαγραφές και χρησιμοποιούν φυσικό αέριο. Ο ταρατσόκηπος στο 4ο Δημοτικό Σχολείο Νέας Σμύρνης που βρίσκεται ανάμεσα σε πολυκατοικίες και δίπλα στη Λεωφόρο Μάχης Ανάλατου, στην συμβολή των οδών Κράτητος και Αποστολάκη, αποτελεί όαση πρασίνου. Οι εκπαιδευτικοί όμως δεν περιορίστηκαν σε αυτό. Τον αξιοποίησαν, αφού πρώτα τοποθέτησαν προστατευτικά κάγκελα, στο πλαίσιο της βιωματικής μάθησης. «Εχουμε εντάξει τον κήπο στη μαθησιακή διαδικασία. Στη βιωματική μάθηση που προωθούμε στο σχολείο μας και η οποία δίνει έμφαση στον σημαντικό ρόλο που διαδραματίζει η εμπειρία στη  διαδικασία απόκτησης της γνώσης. Τα παιδιά φυτεύουν και έπειτα παρακολουθούν όλη τη διαδικασία. Πώς μεγαλώνουν τα φυτά. Είναι ένας κύκλος ζωής. Ξέρετε τι χαρά παίρνουν τα παιδιά της πρώτης τάξης ερχόμενα εδώ;», λέει στα «ΝΕΑ» ο διευθυντής του σχολείου δρ ψυχολογίας, ειδικός παιδαγωγός και πρώην σχολικός σύμβουλος Νίκος Σιούτας.

Τα κρεμμύδια για παράδειγμα, λέει ο κ. Σιούτας την ώρα που οι μαθητές τα φυτεύουν, «θα τα μαγειρέψουμε. Εδώ στο σχολείο. Θα κάνουμε πρότζεκτ πάνω σε αυτό». Το ίδιο έγινε και με άλλα λαχανικά. Ηδη οι μικροί αγρότες έχουν γευτεί βιολογική μαρουλοσαλάτα από τα μαρούλια που είχαν καλλιεργήσει στον κήπο τους. Μάλιστα την παρασκεύασαν και την έφαγαν στις σχολικές αίθουσες.

Η διαδικασία της φύτευσης στον λαχανόκηπο διασκεδάζει τους μαθητές. Οση ώρα έμειναν «ΤΑ ΝΕΑ» στον ταρατσόκηπο του 4ου Δημοτικού η ατμόσφαιρα θύμιζε σχολική εκδρομή: χαμόγελα, παιχνίδι με το πράσινο και το χώμα. Και βέβαια το σκάλισμα μπορεί να συνδυαστεί και με... γραμματική. «Ποιος θα μου πει πώς γράφεται το σκαλίζω;», ρωτάει ο δάσκαλος των παιδιών Γεώργιος Πίχλιαβας.  

Τα ελαιόδενδρα και το αμπέλι. Πλάι στον καταπράσινο ταρατσόκηπο με τα αρωματικά φυτά (ανάμεσά τους ρίγανη, δεντρολίβανο, αρμπαρόριζα) και τα λαχανικά οι υπεύθυνοι του σχολείου και τα παιδιά έχουν φτιάξει και έναν κρεμαστό κήπο, σε έναν τοίχο. Μέσα σε πλαστικά μπουκάλια αναψυκτικών που τα έχουν κόψει στη μέση έχουν τοποθετήσει αρωματικά φυτά, σέλινο, δυόσμο, άνηθο, μαϊντανό.

«Βλέπετε; Απλά υλικά όπως τα μπουκάλια αξιοποιούνται. Το σημερινό σχολείο πρέπει να έχει φαντασία», τονίζει ο κ. Σιούτας. Αυτό που λέει το επιβεβαιώνουν και άλλες πρωτοποριακές δράσεις του σχολείου: διαθέτει μετεωρολογικό σταθμό και αισθητήρα καταγραφής σεισμών. Επίσης ένας μικρότερος κήπος υπάρχει και σε άλλη οροφή του σχολείου. Σημειώνεται ότι δύο χρόνια τώρα εκπαιδευτικοί και μαθητές απολαμβάνουν τα οφέλη του ταρατσόκηπου. Βοηθάει στη μείωση της κατανάλωσης ενέργειας για τις ανάγκες θέρμανσης και κλιματισμού χάρη στη μόνωση που προσφέρει. Βελτιώνει το μικροκλίμα, συγκρατεί το βρόχινο νερό και συμβάλλει στη μείωση των ποσοτήτων διοξειδίου του άνθρακα που εκλύονται στην ατμόσφαιρα. Οι δράσεις του σχολείου για το περιβάλλον δεν σταματούν στην ταράτσα. «Εχουμε δημιουργήσει το δικό μας λιοστάσι. Φυτέψαμε περιμετρικά της αυλής 20 ελιές με τη βοήθεια των γονέων, των δασκάλων και των γεωπόνων του δήμου», αναφέρει ο διευθυντής. Τώρα στα σχέδια του σχολείου είναι, όπως λέει ο κ. Σιούτας, «να δημιουργήσουμε το δικό μας αμπέλι». Το πράσινο σχολείο διαθέτει επίσης γωνιά ανακύκλωσης, όπου οι μαθητές ανακυκλώνουν σχεδόν τα πάντα, από μπαταρίες και συσκευασίες έως λάμπες. Στα σκαριά είναι και η τοποθέτηση φωτοβολταϊκών δίπλα στον ταρατσόκηπο.

Πουλάει ρεύμα από τον ήλιο και πληρώνει τη θέρμανση

Ποντάρουν στα πράσινα σχολεία

Βραβεύτηκε για τις περιβαλλοντικές πρακτικές του

 

ΚΟΡΥΦΗ

Το σχολείο ισοπεδώνει τα παιδιά; Α. Γαλδαδάς 

Προβληματισμοί για τον φόρτο μαθημάτων με αφορμή άρθρο της εφημερίδας «Die Zeit»

«Από τα σχολικά χρόνια έχω συγκρατήσει μόνο τα κενά στη μόρφωσή μου» είχε πει ο γνωστός ζωγράφος Οσκαρ Κοκόσκα (1886-1980). Και το θυμήθηκε η μεγάλη γερμανική εφημερίδα «Die Zeit» σε εκτεταμένο αφιέρωμα στις 11 Αυγούστου με το ξεκίνημα της νέας σχολικής χρονιάς. Θέμα και προβληματισμός του αφιερώματος ήταν «αυτό που δεν πρέπει να μάθω». Υπάρχει δηλαδή μια έντονη αμφισβήτηση, από λίγους εκπαιδευτικούς ακόμη, για το αν είναι άμεση ανάγκη τα παιδιά από το Δημοτικό ως το Λύκειο να αρχίσουν να μαθαίνουν λιγότερα. Την ίδια στιγμή οι κινήσεις όσων καθορίζουν την ύλη και τα εκπαιδευτικά προγράμματα εδώ και σε άλλες χώρες της Ευρώπης φαίνεται να ακολουθούν αντίρροπη κατεύθυνση. Αυτή τη χρονιά, για παράδειγμα, δύσκολα κεφάλαια των Μαθηματικών θα διδαχθούν και στην Ελλάδα μια τάξη πιο κάτω, χωρίς να έχει φανεί από κάπου ότι οι μαθητές είναι στην πλειονότητά τους πιο έτοιμοι να αντιμετωπίσουν θετικά κάτι τέτοιο. Μία εβδομάδα αργότερα στην ίδια γερμανική εφημερίδα δημοσιεύθηκε το γράμμα ενός μικρού κοριτσιού, που πηγαίνει στην Τρίτη Γυμνασίου, με τίτλο: «Το κεφάλι μου είναι τίγκα» και στην πρώτη κιόλας πρόταση λέει: «Εχω ένα πρόβλημα, δεν έχω πια ζωή. Με τη λέξη ζωή εννοώ χόμπι, ελεύθερο χρόνο, διασκέδαση...». Στη συνέχεια αναφέρει ότι επιστρέφει στις τέσσερις το απόγευμα στο σπίτι και δεν πηγαίνει για ύπνο πριν από τις έντεκα. Οπως διηγείται στη συνέχεια, τηλεφώνησε στον Σχολικό Σύμβουλο για να του πει τα παράπονά της αλλά εκείνος γρήγορα τη διέκοψε και της εξήγησε ότι «το Γυμνάσιο είναι κατάλληλο μόνο για μαθητές με αυτάρκεια και συγκρότηση»! Χάος δηλαδή χωρίζει τον αρμόδιο για τα προγράμματα από ένα παιδί, το οποίο, όπως γράφει, θεωρεί όνειρο άπιαστο να γυρίσει καθημερινή στις τρεις το μεσημέρι στο σπίτι του και να καθήσει να βλέπει μόνο έξω από το παράθυρό του.  

Στις συμπληγάδες πέτρες

Στη Γερμανία οι εργοδότες γκρινιάζουν επειδή μερικοί από τους υπαλλήλους τους δεν ξέρουν καν να συντάξουν σωστά και χωρίς ορθογραφικά λάθη ένα έγγραφο. Και οι καθηγητές στο πανεπιστήμιο είναι στην ίδια κατάσταση διότι θεωρούν ότι οι νέοι φοιτητές έρχονται με ανεπαρκείς γνώσεις στα Μαθηματικά. Ετσι οι άνθρωποι και εδώ και εκεί πιέζονται διπλά. Από ένα αναποτελεσματικό, όπως φαίνεται, εκπαιδευτικό σύστημα και από μια απαιτητική για τη μεγάλη μάζα επαγγελματική σταδιοδρομία μετά. Ο Gerhard Roth, ερευνητής στο Πανεπιστήμιο της Βρέμης για θέματα εγκεφάλου και συγγραφέας ενός βιβλίου σχετικού με το πώς μαθαίνουμε, αναφέρει: «Πέντε χρόνια μετά την αποφοίτηση από το Λύκειο, αν εξετάσεις τις γνώσεις που έχουν οι άνθρωποι, θα καταλάβεις ότι ο βαθμός απόδοσης του εκπαιδευτικού συστήματος είναι κοντά στο μηδέν. Τι σπατάλη ενέργειας και χρημάτων!».

 Εδώ ακριβώς ταιριάζει ένας ορισμός, τον οποίο δίνει όταν τον ρωτούν σχετικά ο καθηγητής της Ιστορίας της Εκπαίδευσης σε Πανεπιστήμιο του Βερολίνου H. E. Tenorth: «Μόρφωση είναι ό,τι απομένει όταν έχουμε ξεχάσει όλα όσα μάθαμε στο σχολείο». Ενας έλληνας εκπαιδευτικός μάλιστα μου διηγήθηκε τα σχετικά με την περίπτωση υποψηφίου στις Πανελλαδικές, που αφού πέρασε σε κάποια σχολή θετικών επιστημών πήγε, τον βρήκε, του ομολόγησε ότι από την άλλη ημέρα κιόλας των εξετάσεων είχε ξεχάσει όλα τα μαθηματικά και τον παρακάλεσε να αρχίσουν μαθήματα για να τα βάλει στη σωστή σειρά.  

Σχολείο σαν γραμμή παραγωγής

Ο κ. Δημήτρης Γαβαλάς διδάσκει Μαθηματικά σε πρότυπο σχολείο, αλλά ασχολείται και με την έρευνα γύρω από τη συστημική εκπαίδευση, έχοντας ήδη δύο διδακτορικά στη Θεωρία Κατηγοριών και στη Διδακτική των Μαθηματικών και ένα καινούργιο βιβλίο: «Συστημική σκέψη και εκπαίδευση». Μιλώντας στο «Βήμα» κάνει έναν παραλληλισμό ανάμεσα στο τωρινό σχολείο και στην «ταινία παραγωγής», μια εφεύρεση από τις αρχές του προηγούμενου αιώνα: «Το σημερινό εκπαιδευτικό σύστημα παραμένει ακόμη σύστημα της βιομηχανικής εποχής, βασισμένο δηλαδή στην εικόνα της γραμμής συναρμολόγησης. Στην πραγματικότητα το σχολείο μπορεί να είναι το πιο χτυπητό παράδειγμα στη σύγχρονη κοινωνία ενός θεσμού βασισμένου στη γραμμή συναρμολόγησης. Οπως κάθε γραμμή συναρμολόγησης, το σύστημα οργανώνεται σε διακριτά στάδια (τάξεις). Υποτίθεται ότι όλοι μετακινούνται από στάδιο σε στάδιο μαζί. Κάθε στάδιο έχει τους τοπικούς επιτηρητές - τους δασκάλους που είναι υπεύθυνοι για αυτό. Τάξεις των 20-40 μαθητών συναντιούνται για συγκεκριμένες περιόδους και υπάρχει και μια προγραμματισμένη ημέρα για τη διαδικασία των εξετάσεων. Ολο το σχολείο είναι σχεδιασμένο να τρέχει με ομοιόμορφη ταχύτητα, συμπληρωμένο με κουδούνια και αυστηρά ωρολόγια προγράμματα. Κάθε δάσκαλος ξέρει τι πρέπει να καλυφθεί ώστε να κρατήσει τη γραμμή σε κίνηση, αν και έχει μικρή επιρροή στην ταχύτητά της, η οποία καθορίζεται από συμβούλια και τυποποιημένα προγράμματα σπουδών».

Η δασκαλο-κεντρική προσέγγιση

Δεν είναι ευχάριστη η αντίληψη αυτή για τον τρόπο λειτουργίας ενός σχολείου, αλλά για πολλά από αυτά που γνωρίζουμε πώς λειτουργούν είναι ρεαλιστική. Ακόμη χειρότερη όμως είναι η συνέχεια αυτών των σκέψεων. «Το αποτέλεσμα είναι ένα μοντέλο για το σχολείο ανεξάρτητο από την καθημερινή ζωή, κυβερνημένο με εξουσιαστικό τρόπο, προσανατολισμένο στην παραγωγή τυποποιημένου προϊόντος, και η εργασιακή ενέργεια απαιτείται από τον συνεχώς αυξανόμενο χώρο εργασίας της βιομηχανικής εποχής στον οποίο πρέπει να διατηρήσει τον έλεγχο. Το βιομηχανικό μοντέλο των σχολείων δεν άλλαξε απλώς το πώς μάθαιναν οι μαθητές, άλλαξε επίσης και το τι διδασκόταν. Σήμερα το εκπαιδευτικό σύστημα της “γραμμής συναρμολόγησης” βρίσκεται υπό πίεση (στρες). Τα προϊόντα του δεν κρίνονται επαρκή από την κοινωνία. Η παραγωγικότητά του αμφισβητείται. Και αυτό ανταποκρίνεται με τον μόνο τρόπο που το σύστημα γνωρίζει πώς να ανταποκριθεί: κάνοντας αυτό που έκανε πάντοτε, αλλά πιο σκληρά. Τα εργασιακά βάρη αυξάνονται. Οι προτυποποιημένες εξετάσεις εντατικοποιούνται. Μεταξύ των νευροφυσιολόγων υπάρχει μια κοινή έκφραση: “Ο εγκέφαλος κατεβάζει ταχύτητα τελώντας υπό πίεση”. Οταν φοβόμαστε καταφεύγουμε στις πιο συνηθισμένες μας συμπεριφορές - τα μεγαλύτερα ανθρώπινα συστήματα δεν διαφέρουν. Είτε το ενστερνίζονται είτε όχι, οι εκπαιδευτικοί αντιδρούν στο ασυνήθιστο άγχος και στην πίεση που βιώνουν με το να αυξάνουν την ταχύτητα της γραμμής συναρμολόγησης. Ενώ αυτό μπορεί να παράγει λίγο περισσότερο αποτέλεσμα, όλοι μας - μαθητές, δάσκαλοι και γονείς - πρέπει να ρωτήσουμε αν παράγει περισσότερη μάθηση. Ταυτόχρονα ορίζει λειτουργικά τα “έξυπνα” και τα “χαζά” παιδιά. Αυτοί που δεν μαθαίνουν με την ταχύτητα της γραμμής συναρμολόγησης είτε απορρίπτονται είτε αναγκάζονται να αγωνίζονται συνεχώς για να ακολουθήσουν τον ρυθμό. Χαρακτηρίζονται “αργοί” ή, όπως είναι σήμερα της μόδας, “μαθησιακά προβληματικοί”. Εγκατέστησε την ομοιομορφία του προϊόντος, υποθέτοντας αφελώς ότι όλοι οι μαθητές μαθαίνουν με τον ίδιο τρόπο. Εκανε τους εκπαιδευτές ελεγκτές και ανακριτές, αλλοιώνοντας έτσι την παραδοσιακή σχέση δασκάλου - μαθητή και εγκαθίδρυσε τη δασκαλο-κεντρική και όχι τη μαθητο-κεντρική μάθηση».  

Ξεχάστε τα «πράγματα», δείτε τα συστήματα

Τα τελευταία 100 χρόνια μια επανάσταση συμβαίνει στην επιστημονική άποψη για τον κόσμο. Η συστημική σκέψη εμφανίζεται αρχικά λίγο μετά το 1900, αλλά οι θεσμοί μας είναι ακόμη οργανωμένοι με βάση τη μηχανική σκέψη που χρονολογείται από τον 17ο αιώνα. Πιθανώς να απαιτηθούν άλλα 50 ή 100 χρόνια προτού η συστημική επανάσταση ολοκληρωθεί στη ζωή μας, όπως έγινε με τη μηχανιστική σκέψη που προηγήθηκε.

Τι είναι όμως αυτή η επαναστατική άποψη που ξεκίνησε από τα ζώντα συστήματα; Οπως λέει ο κ. Γαβαλάς: «Ξεκινά με τη διαβεβαίωση ότι η θεμελιώδης φύση της πραγματικότητας είναι οι σχέσεις και όχι τα πράγματα. Η νευτώνεια κουλτούρα μάς λέει ότι ο κόσμος αποτελείται από πράγματα. Αλλά η επιστήμη των τελευταίων 100 ετών μάς λέει ότι περισσότερο από το 99% κάθε υπόστασης είναι άδειος χώρος. Ακόμη και το υπόλοιπο 1% δεν είναι απλώς “πολύ μικρά πράγματα”, όπως άτομα και ηλεκτρόνια, αλλά ένα είδος πιθανότητας ότι συγκεκριμένες ιδιότητες λαμβάνουν χώρα στο υποατομικό επίπεδο. Σε πιο ανθρώπινο επίπεδο, αυτό το “πράγμα” που αποκαλούμε σώμα δεν είναι τόσο υλικό όσο μας εμφανίζεται. Αυτή είναι η φύση των ζώντων συστημάτων. Το σώμα είναι περισσότερο ένας ποταμός, με νέα ουσία να ρέει και να οργανώνεται, όπως οι όχθες του ποταμού οργανώνουν το νερό που ρέει. Οι σπόροι δεν παράγουν δέντρα. Οργανώνουν τη διαδικασία που τα δημιουργεί».

Τα ζώντα συστήματα φτιάχνονται από μόνα τους, ενώ οι μηχανές φτιάχνονται από άλλους. Σε αντίθεση με τις μηχανές, τα ζώντα συστήματα συνεχώς μεγαλώνουν και εξελίσσονται, σχηματίζουν νέες σχέσεις και έχουν εσωτερικούς στόχους για να υπάρχουν και να αναδημιουργηθούν. Δεν είναι ούτε προβλέψιμα ούτε ελεγχόμενα, αν και έχουν μοντέλα συμπεριφοράς που τείνουν να επαναληφθούν και η μέλλουσα ανάπτυξή τους μπορεί να επηρεαστεί. Επιπλέον, τα ζώντα συστήματα δημιουργούν μηχανές. Οταν η θεωρία της σχετικότητας έγινε αποδεκτή σταδιακά, ειπώθηκε ότι «ο Αϊνστάιν ξαναφύτεψε το φυτό του Νεύτωνα σε μεγαλύτερη γλάστρα». Το ίδιο μπορεί να ειπωθεί και για την εποχή των ζώντων συστημάτων έναντι της μηχανιστικής εποχής.  

Πώς μπορεί να εξελιχθεί το σχολείο;

Τι θα συνέβαινε αν το σχολείο οργανωνόταν γύρω από την άποψη για τα ζώντα συστήματα παρά για τις μηχανές; Σύμφωνα με τους θιασώτες της συστημικής προσέγγισης, «πρώτα από όλα η μαθησιακή διαδικασία θα γινόταν ζωντανή. Υπάρχει ξεκάθαρα κάτι σημαντικά διαφορετικό όταν μελετάς τα συστήματα σαν να ήταν ζωντανά. Μια τέτοια εκπαιδευτική διαδικασία βασίζεται σε:

- μαθητο-κεντρική παρά δασκαλο-κεντρική μάθηση·

- ενθάρρυνση της ποικιλίας και όχι της ομοιογένειας, αγκαλιάζοντας την ευφυΐα πολλαπλών τύπων και τα διάφορα στυλ μάθησης·

- κατανόηση ενός κόσμου αλληλεξάρτησης και δυναμικής αλλαγής παρά στην απομνημόνευση γεγονότων και στον αγώνα εξεύρεσης ορθών απαντήσεων».

Τελικά, όταν αντιμετωπίζουμε ένα σχολείο ως ζωντανό σύστημα, ανακαλύπτουμε ότι πάντα εξελίσσεται.  

ΤΑ ΙΔΙΑ ΜΑΘΗΜΑΤΑ ΜΕ ΑΛΛΟ ΜΑΤΙ

Γερμανοί και έλληνες εκπαιδευτικοί, από αυτούς που εκφράζουν την ανησυχία τους για το πώς (δεν) εξελίσσεται το σχολείο, φαίνεται ότι συμπίπτουν σε τρία σημεία:

- Ο κατακερματισμός της γνώσης δεν είναι πλέον αποδοτικός.

- Η μεγάλη αύξηση της πληροφορίας επιβάλλει διαφορετικούς τρόπους μάθησης.

- Αυξάνεται η πίεση για αποτελεσματικότητα της μάθησης. Ο μαθητής καλείται να εφαρμόσει τις γνώσεις στον κόσμο γύρω του.

Στο τέλος του αφιερώματος της γερμανικής εφημερίδας «Die Zeit» γίνεται μια ενδιαφέρουσα προσπάθεια επαναπροσδιορισμού των κλασικών μαθημάτων. Ας δούμε συνοπτικά τις απόψεις αυτές:

Μαθηματικά: Ενδεικτικά αναφέρουν ότι πρέπει ο μαθητής των 15-16 ετών να κατανοεί τη γραφική παράσταση της ταχύτητας ως προς τον χρόνο και να γνωρίζει ότι η κλίση της αντιστοιχεί στην επιτάχυνση. Ταυτόχρονα προτείνουν να καταργηθεί η τριγωνομετρία, να θεμελιωθεί η αίσθηση της διαφοράς από το 1 εκατομμύριο στο 1 δισεκατομμύριο, να υπάρχει εξοικείωση για λογαριασμούς με ποσοστά και ΦΠΑ και οι γιατροί να μπορούν να υπολογίσουν από ένα θετικό αποτέλεσμα σε εξέταση για καρκίνο του μαστού πόση είναι η πιθανότητα να εμφανιστεί όγκος.

Γεωγραφία: Το βλέπουν πλέον ως το μάθημα-εργαλείο για την εισαγωγή της πολυπολιτισμικότητας. Το μάθημα, απαλλαγμένο από ονομασίες νομών, χωριών και τοποθεσιών, θα συνενώνει Φυσική, Χημεία, Κοινωνιολογία, Οικονομία.

Γυμναστική: Οχι πια οι κλασικές ασκήσεις και λίγο σπορ. Αυτά θα γίνονται στους συλλόγους. Γυμναστική θα σημαίνει γνωριμία με το σώμα και γνώση γύρω από αυτό.

Ιστορία: Οχι πια τόσο πολλή εθνική ιστορία όσο παγκόσμια ιστορία. Οχι απομνημόνευση ημερομηνιών και μικρότερων γεγονότων. Ερευνα όμως γύρω από την τοπική ιστορία και πολύ προσεκτική παρουσίαση σε επίπεδο αυριανής παρουσίασης προϊόντος!

Φυσική: Γιατί το φεγγάρι άλλοτε εμφανίζεται σαν μισοφέγγαρο και άλλοτε σαν ένα λεπτό δρεπάνι; Ενας στους τέσσερις απαντά, λάθος, ότι οφείλεται απλώς στη σκιά της Γης που πέφτει επάνω στη Σελήνη. Πρέπει με τη βοήθεια των νόμων της Φυσικής να ξεκλειδώνουμε τα αινίγματα που βάζει καθημερινά ο κόσμος γύρω μας.

 Βιολογία: Οχι περισσότερα από τα βασικά, π.χ., για τη φωτοσύνθεση, για τα μπιζέλια του Μέντελ, για τη θεωρία του Δαρβίνου. Πιο σημαντικό θεωρούν να ξέρεις ποια η διαφορά ενός βλαστικού κυττάρου από τα άλλα κύτταρα ή γιατί ο δημιουργισμός είναι ένας τρόπος θεώρησης του κόσμου ενώ η θεωρία της εξέλιξης μια επιστημονικά τεκμηριωμένη θεωρία.

Μουσική: Οπως γράφουν χαρακτηριστικά, αν στο μάθημα αυτό κυριαρχούν ο ήχος της κιμωλίας ή του μαρκαδόρου στον πίνακα, τότε όλα είναι χαμένα...

 

Το εκπαιδευτικό σύστημα «πνίγει» τους εφήβους

 

ΚΟΡΥΦΗ

Κάτω από τη βάση το ελληνικό σχολείο Παπαματθαίου, Μάρνυ

Η συντριπτική πλειονότητα θεωρεί ότι ευνοεί την αποστήθιση και την στείρα απομνημόνευση Ο τρόπος διδασκαλίας στο λύκειο ευνοεί την απομνημόνευση και την αποστήθιση κρίνει ένα ποσοστό 86,5% των ελληνικών οικογενειών. Την ίδια στιγμή, ένα 55% θεωρεί ότι πρέπει να εφαρμοστεί μικτό σύστημα εισαγωγής στα ανώτατα Ιδρύματα (με συνυπολογισμό βαθμού απολυτηρίου του κάθε υποψηφίου, των επιδόσεων του στις πανελλαδικές εξετάσεις αλλά και των κριτηρίων που θέτουν τα ίδια τα πανεπιστήμια και τα ΤΕΙ).

Αυτό προκύπτει από νέα έρευνα κοινής γνώμης που παρουσίασε σήμερα το υπουργείο Παιδείας, παραμονές της ανακοίνωσης των αναλυτικών προγραμμάτων του Νέου Λυκείου που θα εφαρμοστούν από την επόμενη σχολική χρονιά.

Η έρευνα έγινε πανελλαδικά σε ένα δείγμα 2000 ατόμων και χρηματοδοτήθηκε από κοινοτικά κονδύλια.

Σ’ αυτήν, ένα 48, 9 % του δείγματος, απαντάει ότι τα εκπαιδευτικά προγράμματα του  λυκείου σήμερα δεν προάγουν την δημιουργική και κριτική σκέψη των μαθητών και ένα 54,8% ότι  δεν προετοιμάζουν τους μαθητές γα το μέλλον τους.

Δεν θέλουν υποχρεωτικά τα Θρησκευτικά

Στην έρευνα του υπουργείου Παιδείας, ένα 62,4% των ερωτηθέντων εκφράζουν την άποψη ότι τα Θρησκευτικά πρέπει να είναι «σίγουρα και μάλλον επιλογής», ενώ ένα 37% τα χαρακτηρίζει «σίγουρα και μάλλον υποχρεωτικά».

Ποσοστά που ξεπερνούν το 50% των ερωτηθέντων κατατάσσουν στην κατηγορία του «σίγουρα και μάλλον επιλογής» τα μαθήματα των πολιτικών επιστημών, δεύτερης ξένης γλώσσας, μουσικής, εικαστικών.

Αντιθέτως, ένα 88,9% του δείγματος κατατάσσει στην κατηγορία «σίγουρα και μάλλον υποχρεωτική» την διδασκαλία της Ιστορίας, μαζί με τα άλλα μαθήματα υποδομής (Μαθηματικά, φυσική, χημεία, αρχαία και νέα ελληνκά, βιολογία κ.α.)

Αλλαγή του εξεταστικού συστήματος

Η αναποτελεσματικότητα του σχολικού προγράμματος οδηγεί στην παραπαιδεία κρίνει το 50% του δείγματος, ενώ ένα ποσοστό 33,2% απαντάει ότι το φαινόμενο αυτό θα μειωθεί εάν αλλάξει ο τρόπος εισαγωγής στα πανεπιστήμια και τα ΤΕΙ.

Ένα 73,3% των ελληνικών οικογενειών θέλουν να σπουδάσουν τα παιδιά τους εκείνο που πραγματικά θέλουν και όχι να επιλέξουν τα σπουδές τους με κριτήριο την  επαγγελματική τους αποκατάσταση. Επίσης ένα 67% κρίνει ότι οι εισακτέοι στην ανώτατη εκπαίδευση της χώρας, είναι περισσότεροι από όσους «αντέχει» η χώρα.

Τέλος, ένα ποσοστό του δείγματος που ξεπερνάει το 40% κρίνουν αναποτελεσματική την μορφή της δευτεροβάθμιας τεχνολογικής εκπαίδευσης της χώρας και ζητούν αναβάθμιση της.

 

Κατά παραγγελία απαξίωση Είναι υπεύθυνοι για τη χαμηλή ποιότητα διδασκαλίας. Είναι υπεύθυνοι για την παραπαιδεία, επειδή δεν ασχολούνται με τις αδυναμίες των μαθητών και τους οδηγούν στα φροντιστήρια. Ενδιαφέρονται μόνο για τα ιδιαίτερα μαθήματά τους.

 

ΚΟΡΥΦΗ

Φτωχός συγγενής το δημόσιο σχολείο ΡΕΠΟΡΤΑΖ: Νίκος Μάστορας

Την εικόνα της πλήρους διαστρέβλωσης στο εκπαιδευτικό μας σύστημα δίνει μια νέα έρευνα του Κέντρου Ανάπτυξης Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΚΑΝΕΠ) της ΓΣΕΕ που παρουσιάστηκε χθες (24/11/2009).
Καλύτερες οι επιδόσεις των μαθητών στα ιδιωτικά σύμφωνα με έρευνα της ΓΣΕΕ
Σύμφωνα με την έρευνα οι μαθητές στα ιδιωτικά Γυμνάσια, Λύκεια και ΤΕΕ αποδίδουν πολύ καλύτερα από τους συμμαθητές τους στα δημόσια σχολεία Ειδικά στο Λύκειο, όπου λόγω των Πανελληνίων Εξετάσεων δεν είναι εύκολο να αποδώσει κανείς τη διαφορά σε υποκειμενική βαθμολόγηση των ιδιωτικών εκπαιδευτικών, βλέπουμε ότι «καλά» και «άριστα» αποδίδει το 56,5% των μαθητών στα ιδιωτικά σχολεία, ενώ στα δημόσια μόλις ένας στους τρεις (33,3%)... Επιπλέον, από την έρευνα προκύπτουν μεγάλες γεωγραφικές ανισότητες στην εκπαίδευση μεταξύ των διαφόρων περιοχών της χώρας, όπου σε άλλες υπάρχει μεγάλη μαθητική διαρροή και υψηλή αποτυχία στις εισαγωγικές και σε άλλες εμφανίζονται μεγαλύτερες ιδιωτικές επενδύσεις στην εκπαίδευση.
Γεωγραφικές ανισότητες Όπως λέει ο επικεφαλής της έρευνας κ. Ν. Παΐζης, ανάμεσα στις 10 περιφέρειες με τις καλύτερες επιδόσεις στη χώρα, είναι όλοι οι νομοί της Θεσσαλίας, η Χίος, η Αν. Αττική και η Αθήνα, ενώ τις χειρότερες επιδόσεις συναντά κανείς στην Ξάνθη και τη Ροδόπη, αλλά και στην Κέρκυρα, τη Ζάκυνθο, τη Λευκάδα, το Ρέθυμνο και τη Δ. Αττική. Τα στοιχεία αυτά κάνουν επιτακτική την ανάγκη για χάραξη νέας εκπαιδευτικής πολιτικής με καθορισμό Ζωνών Εκπαιδευτικής Προτεραιότητας για την άρση των ανισοτήτων, κάτι που η υπουργός Παιδείας κ. Άννα Διαμαντοπούλου έχει πει ότι περιλαμβάνεται στον προγραμματισμό της. Η υπουργός Παιδείας, παρουσία της οποίας έγινε η ανακοίνωση της έρευνας, δήλωσε ότι η εκπαίδευση χρειάζεται βαθιές τομές κι όχι επικοινωνιακές αλλαγές. «Δεν γίνεται κάθε υπουργός να έχει ένα παιχνίδι που λέγεται σύστημα πρόσβασης, και όλη η συζήτηση να περιστρέφεται γύρω από αυτό», είπε χαρακτηριστικά.
Η χρήση υπολογιστών Τέλος, μια ακόμα «λεπτομέρεια» της έρευνας καταδεικνύει πόσο διστακτικοί είναι οι Έλληνες εκπαιδευτικοί στη χρήση των νέων τεχνολογιών: το 2006, η χώρα μας ήταν η τελευταία στην Ευρωπαϊκή Ένωση στον αριθμό εκπαιδευτικών που χρησιμοποίησαν υπολογιστή μέσα στην τάξη. Μόλις 35,6% είχαν κάνει εκπαιδευτική χρήση των υπολογιστών για το μάθημα, όταν ο μέσος όρος στην Ε.Ε. ήταν 74,3% και σε χώρες όπως η Δανία, η Νορβηγία, η Βρετανία, η Σουηδία κ.ά., το ποσοστό ξεπερνούσε το 90%...

4,9 δισ. ευρώτον χρόνο πληρώνουν τα νοικοκυριά ΣΤΟ ΙΛΙΓΓΙΩΔΕΣ ποσό των 13,5 δισ. ευρώ συνολικάσχεδόν 5,9% του ΑΕΠ!- ανέρχονται ετησίως, σύμφωνα με την έρευνα της ΓΣΕΕ, οι δημόσιες και οι ιδιωτικές δαπάνες για την Εκπαίδευση, παρ΄ ότι θεωρούμε ότι ως χώρα δίνουμε λίγα λεφτά για την Παιδεία. Από αυτά, οι εθνικοί πόροι ανέρχονται σε 7 δισ. ευρώ, οι κοινοτικοί σε 1,5 δισ. ευρώ, ενώ τα ελληνικά νοικοκυριά δαπανούν 4,9 δισ. ευρώ χωρίς όμως να αμβλύνουν τις ανισότητες: το ποσοστό των μαθητών που εγκαταλείπουν την Υποχρεωτική Εκπαίδευση ξεπερνά ετησίως το 14%.
 

ΚΟΡΥΦΗ

Ο Τζέιμι Ολιβερ μαγειρεύει «Το Σχολείο των Ονείρων» του Κ. ΤΣΑΒΑΛΟΣ  

Ο διάσημος τηλεσέφ βάλθηκε να καταρρίψει με ένα νέο ριάλιτι τον μύθο του καλού και του κακού μαθητή

ΕΙΚΟΣΙ ατίθασοι και «τελειωμένοι» έφηβοι παράτησαν το σχολείο. Δεν φταίνε όμως οι ίδιοι, αλλά το «σύστημα». Μπορούν να επιστρέψουν στις σχολικές αίθουσες,
με τη βοήθεια 15 διάσημων δασκάλων- από τη μεγαλοδικηγόρο Σερί Μπλερ ως τον δεκαθλητήθρύλο Ντάλεϊ Τόμσον. Ιδού η πρόκληση, το στοίχημα και το νέο ριάλιτι σόου που εμπνεύστηκε ο διάσημος τηλεσέφ Τζέιμι Ολιβερ - κάκιστος μαθητής και ο ίδιος.
Ξεκινάει σε λίγες ημέρες στο Channel 4. Στόχος του; Να αποδείξει στο βρετανικό υπουργείο Παιδείας πως δεν υπάρχουν μαθητές δύο ταχυτήτων, αλλά πως όλοι έχουν δικαίωμα στην εκπαίδευση. Ακόμη και όσοι φέρουν τη ρετσινιά του «σκράπα».
Πώς μπορείς να επαναφέρεις 20 παιδιά αδιάφορα, με εκατοντάδες απουσίες, με μαθησιακές δυσκολίες ή απέχθεια για την Ιστορία, την Αλγεβρα και τη Βιολογία, ξανά στον αγώνα για τη γνώση; Μπορείς να πάρεις μια χούφτα αντιδραστικούς νεαρούς και να τους μετατρέψεις, σαν πλαστελίνη στα χέρια σου, σε αριστούχους μαθητές;
Αυτό είναι το βασικό ερώτημα που απασχολούσε τα τελευταία χρόνια τον 35χρονο Ολιβερ. Το ερώτημα γέννησε ένα ενδιαφέρον τηλεοπτικό πείραμα με τίτλο «Jamie΄s Dream School» («Το Σχολείο των Ονείρων» του Τζέιμι). Το ριάλιτι, το οποίο έχει ήδη προκαλέσει συζητήσεις στη Βρετανία, θα αρχίσει να μεταδίδεται στις 2 Μαρτίου 2011.
Πάνω από 330.000 βρετανοί μαθητές παράτησαν το σχολείο στις πρώτες τάξεις του Λυκείου κατά το σχολικό έτος 2009-2010 και ο Ολιβερ θέλει να κάνει κάτι γι΄ αυτό, επειδή, όπως λέει, «κάποτε βρέθηκα ακριβώς στην ίδια δεινή θέση». «Πάσχω από δυσλεξία και αναγκάστηκα να παρατήσω το σχολείο μου στην πόλη που μεγάλωσα, το Εσεξ, στα 16 μου χρόνια» τονίζει ο Ολιβερ, προσθέτοντας: «Θέλω να εφιστήσω την προσοχή των αρμοδίων πάνω σε ένα φαινόμενο το οποίο, για μένα τουλάχιστον, αποτελεί και μείζον πολιτικό ζήτημα». Το στοίχημα, σύμφωνα με τον διάσημο σεφ, είναι να καταφέρεις να δημιουργήσεις μαθητές-διαμάντια μέσα στη λάσπη ενός εκπαιδευτικού συστήματος, από το οποίο κάθε χρόνο οι μισοί μαθητές ηλικίας 16-18 ετών αποχωρούν, χωρίς καμία προοπτική για τριτοβάθμιες σπουδές. «Στη Βρετανία έχουμε μια δευτεροβάθμια παιδεία δύο ταχυτήτων: το 50% των παιδιών που είναι προορισμένα να κάνουν ανώτερες, πανεπιστημιακές σπουδές και το υπόλοιπο 50% που είναι γραφτό να παρατήσουν το σχολείο, γεγονός που συχνά τους βγάζει έξω στη ζωή και στην αγορά εργασίας χωρίς καμία ελπίδα για το επαγγελματικό τους μέλλον» επισημαίνει ο Ολιβερ, προσθέτοντας πως «αυτή η κατάσταση πρέπει σύντομα να αλλάξει».
Στο πλευρό του σεφ και των 20 μαθητών που ο ίδιος επέλεξε έσπευσαν για βοήθεια σημαίνοντα πρόσωπα της βρετανικής δημόσιας ζωής, όπως ο ποιητής Αντριου Μόσιον, ο επιστήμονας Ρόμπερτ Γουίνστον, ο τραγουδιστής της ραπ Τίντσι Στράιντερ , η δικηγόρος και πρώην πρώτη κυρία της χώρας Σερί Μπλερ και ο ιστορικός Ντέιβιντ Στάρκι. Κατά τη διάρκεια των μαθημάτων, δίδαξαν πολιτικές επιστήμες ο δημοσιογράφος Αλιστερ Κάμπελ, πρώην «μάγος των μίντια» για τον πρωθυπουργό Τόνι Μπλερ, δράμα και υποκριτική οι ηθοποιοί Σάιμον Κάλοου και Ντομινίκ Γουέστ, Αλγεβρα και Γεωμετρία ο μαθηματικός Αλβιν Χολ, Ιστορία Τέχνης ο Ρολφ Χάρις. Τη γυμναστική επιμελήθηκε ο θρύλος του στίβου Ντάλεϊ Τόμσον, για πολλούς ο κορυφαίος δεκαθλητής όλων των εποχών, ενώ το γενικό πρόσταγμα είχε ο, βραβευμένος για τις υπηρεσίες του στο βρετανικό εκπαιδευτικό σύστημα, λυκειάρχης Τζον Ντ΄ Αμπρο. «Το τηλεοπτικό αυτό πείραμα εξετάζει και κάτι ακόμη, εξίσου σημαντικό» σημειώνει ο Ολιβερ. Και εξηγεί: «Το κατά πόσο χρειάζεται να έχεις τα κλασικά, τυπικά και παραδοσιακά προσόντα ώστε να γίνεις καθηγητής παιδιών με μαθησιακές δυσκολίες ή με σοβαρή αδυναμία προσαρμογής στην τάξη.Πιστεύω πως η απάντηση είναι όχι.Απαιτείται κάτι άλλο,βαθύτερο,το οποίο νομίζω πως το κοινό θα ανακαλύψει βλέποντας τη σειρά αυτή των εκπομπών».
Σε τι όμως χρησιμεύει η εμπειρία στην... κουζίνα για τη νέα εκπομπή; Ως μάγειρας μαθαίνει να ψάχνει νέες λύσεις και να αλλάζει συνεχώς. Αυτό είναι το μυστικό και για την καλή διδασκαλία. «Συχνά οι άνθρωποι διδάσκουν με τον ίδιο παλαιό τρόπο που είχαν διδαχτεί.Και οι γονείς μεγαλώνουν τα παιδιά τους όπως μεγάλωσαν και οι ίδιοι.Αυτό νομίζω ότι είναι ένα μέρος του προβλήματος» τονίζει.
Ενας σεφ αξίας... 50 εκατ. ευρώ! Μόλις 23 ετών ήταν ο Τζέιμι Ολιβερ όταν ξεκίνησε την καριέρα του με τον «Γυμνό Σεφ»,την πρώτη εκπομπή που το 1998 έκανε διεθνή μόδα τη μαγειρική.Είναι σταυροφόρος της υγιεινής διατροφής στα αγγλικά σχολεία.Το τελευταίο του βιβλίο,«Τα Γεύματα 30 Λεπτών του Τζέιμι»,έγινε το πρώτο μη μυθιστόρημα που πούλησε τα περισσότερα αντίτυπα στον λιγότερο δυνατό χρόνο: 735.000 αντίτυπα μέσα σε δέκα εβδομάδες!
Εχει πλέον στο ενεργητικό του 22 βιβλία μπεστ σέλερ,απασχολεί 350 άτομα στα εστιατόρια και τα εργαστήριά τους,ενώ οι ειδικοί εκτιμούν πως ο ίδιος αποτελεί ένα «προϊόν» αξίας 50 εκατ. ευρώ.

Η αποτυχημένη (διατροφική) επανάσταση του Τζέιμι Ολιβερ «Κόπηκε» η εκπομπή του από το τηλεοπτικό δίκτυο ABC Οι υπεύθυνοι του καναλιού καταλογίζουν στον νεαρό μάγειρα πως «καβάλησε το καλάμι» και θαμπώθηκε από την τρυφηλή ζωή του Λος Άντζελες, ξεχνώντας ποιος είναι ο στόχος του: να μάθει στα μικρά αμερικανάκια που δεν ξέρουν καν τι εστί ντομάτα και πατάτα να τρώνε πιο υγιεινά.

 

ΚΟΡΥΦΗ

Jamie Oliver η ιστοσελίδα του ΜΕΤΑΦΡΑΣΜΕΝΗ

19 Μαΐου   Παγκόσμια Ημέρα Διατροφικής Επανάστασης

Το άρρωστο σχολείο

Ασφαλώς, αυτό που κυρίως βιώνουν οι μαθητές των ελληνικών Γυμνασίων και Λυκείων είναι μεταξύ άλλων ένα απάνθρωπο εξεταστικό σύστημα, που φορτώνει τους μαθητές με δυσβάσταχτο άγχος, που εξοντώνει τον προσωπικό τους χρόνο και τη δημιουργικότητα, που πνίγει δηλαδή κάθε χαρά της εφηβικής ηλικίας.

Γι' αυτό και ασφαλώς πρέπει να αλλάξει. Ομως δεν είναι μόνο το εξεταστικό σύστημα που αρρωσταίνει τα παιδιά στο σχολείο. Το ίδιο το ελληνικό σχολείο είναι ένα άρρωστο σχολείο, που παράγει καπνιστές, παχύσαρκους, σωματικά αδρανείς και μελλοντικά άρρωστους πολίτες.

Σύμφωνα με τα ευρήματα της πανευρωπαϊκής έρευνας Kidscreen, που πραγματοποιούμε τα τελευταία χρόνια, διαπιστώσαμε ότι οι Ελληνες μαθητές ηλικίας 12-18 ετών ξεπερνούν τους άλλους Δυτικοευρωπαίους συνομηλίκους τους στο κάπνισμα και στην παχυσαρκία, ενώ υπολείπονται σε κρίσιμους τομείς, όπως είναι η ψυχική υγεία, η σωματική ευρωστία, η συναισθηματική ισορροπία, η αυτονομία και οι σχέσεις με γονείς και συνομηλίκους.

Σε ό,τι αφορά τους γονείς, ένας στους τέσσερις εφήβους δηλώνει ότι οι γονείς του δεν έχουν αρκετό χρόνο να ασχοληθούν μαζί του και ένας στους πέντε ότι δεν διαθέτουν ούτε καν τον απαραίτητο χρόνο για να μιλήσουν μαζί του! Είναι φανερό πως η ελληνική οικογένεια, ένας από τους πιο ισχυρούς θεσμούς της ελληνικής κοινωνίας, φθίνει χρόνο με το χρόνο και μαζί της φθίνει η ιδιαίτερα προστατευτική δράση που ασκούσε επί χρόνια στη σωματική και ψυχική υγεία των μελών της. Γι' αυτό και ο ρόλος του σχολείου, που αποτελεί το έτερο φυτώριο ανάπτυξης αξιών, στάσεων και συμπεριφορών και βασικό φορέα εγκοινωνισμού των νέων, γίνεται όλο και πιο αποφασιστικός για την υγεία των παιδιών μας. Ετσι κι αλλιώς, η ανάπτυξη προγραμμάτων και υπηρεσιών υγείας στο σχολικό περιβάλλον είναι η πιο σημαντική επένδυση στην υγεία που μπορεί να κάνει μια οργανωμένη κοινωνία.

Παρ' όλα αυτά, το υπουργείο Παιδείας δεν έθεσε ποτέ τα θέματα υγείας σε προτεραιότητα. Ναι μεν καταρτίστηκαν τα τελευταία 15 χρόνια εκπαιδευτικοί, αλλά λίγοι. Διορίστηκαν υπεύθυνοι Αγωγής Υγείας, με ανεπαρκή όμως υποστήριξη. Υλοποιήθηκαν προγράμματα Αγωγής Υγείας, αλλά περιορισμένα σε αριθμό και διάρκεια. Και, επιπλέον, τα προγράμματα Αγωγής Υγείας στα σχολεία είναι προαιρετικά και απευθύνονται σε μικρές ομάδες μαθητών (συνήθως 15-30) και εκπαιδευτικών (1-2), εκτός ωρολογίου προγράμματος, απογεύματα ή Σαββατοκύριακα, δηλαδή λειτουργούν απαγορευτικά για τους περισσότερους μαθητές. Στο υπουργείο Παιδείας δεν υπάρχει συμβουλευτικό όργανο που να σχεδιάζει παρεμβάσεις με βάση τις ανάγκες και τα ιδιαίτερα προβλήματα του σχολικού περιβάλλοντος. Η αναιμική διεύθυνση Αγωγής Υγείας που υπήρχε ενσωματώθηκε στην Περιβαλλοντική Αγωγή, συρρικνούμενη ακόμα περισσότερο. Στο δε ΕΣΠΑ 2007-2013 δεν υπάρχει εμφανής άξονας για τη χρηματοδότηση της Αγωγής Υγείας, δράσεις της οποίας εντάσσονται αποσπασματικά και περιστασιακά σε άλλους άξονες, χωρίς να διασφαλίζονται έτσι οι αναγκαίοι πόροι.

Είναι όμως εθνική ανάγκη το ελληνικό σχολείο να πάψει να είναι ένα άρρωστο σχολείο. Τα θέματα υγείας θα πρέπει να καταστούν μέρος, και μάλιστα σημαντικό, της καθημερινής ζωής της σχολικής κοινότητας. Και αυτό προϋποθέτει την ένταξη της Αγωγής Υγείας στο αναλυτικό πρόγραμμα, ώστε όλοι οι μαθητές να έχουν την ευκαιρία πολλαπλής συμμετοχής. Ετσι μόνο η υπόθεση της υγείας θα μπορέσει να τεθεί στον πυρήνα της καθημερινής ζωής του σχολείου.

 

ΑΡΡΩΣΤΑ ΚΤΙΡΙΑ

 

ΚΟΡΥΦΗ

Οι ρύποι βλάπτουν τη... συγκέντρωση των μαθητών Ν. ΧΑΣΑΠΟΠΟΥΛΟΣ

Το γεγονός ότι ορισμένοι μαθητές, των σχολείων της Αττικής δεν μπορούν να συγκεντρωθούν την ώρα της διδασκαλίας στα σχολεία τους οφείλεται σε ένα μεγάλο μέρος, στη ρύπανση της ατμόσφαιρας και στους... μαρκαδόρους που χρησιμοποιούν. Η συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα στα σχολεία δημιουργεί προβλήματα «μαθησιακής ικανότητας στους μαθητές», αναφέρει έκθεση που παρουσιάσθηκε στην αρμόδια επιτροπή της Βουλής.

Οι σχολικές αίθουσες, τα χειρουργεία και τα κέντρα διασκέδασης συγκαταλέγονται στους πιο ρυπογόνους εσωτερικούς χώρους της χώρας, σύμφωνα με μετρήσεις του Πανεπιστημίου Αθηνών, που συμπεριελήφθη στην Τελική Εκθεση της Επιτροπής Περιβάλλοντος της Βουλής για αέρα και ρύπανση. Πρόκειται για μία έκθεση σοκ, όπως την χαρακτήρισε ο πρόεδρος της διακομματικής επιτροπής για το Περιβάλλον, βουλευτής του ΠαΣοΚ κ. Κ. Καρτάλης, ο οποίος μάλιστα ζητεί να ληφθούν άμεσα μέτρα για την υγεία των μαθητών, των ασθενών, αλλά και του πληθυσμού του Λεκανοπεδίου Αττικής.

Τα στοιχεία από μετρήσεις που πραγματοποίηση το Πανεπιστήμιο Αθηνών σε περισσότερα από 1000 κτήρια σε όλη τη χώρα (κατοικίες, σχολεία, νοσοκομεία, κλινικές, γραφεία, μουσεία, αθλητικά κέντρα) αποδεικνύουν ότι στους πιο βεβαρυμένους εσωτερικούς χώρους, συγκαταλέγονται -σύμφωνα με τα στοιχεία που παρουσιάσθηκαν στη Βουλή- οι σχολικές αίθουσες.

Ειδικότερα για τις σχολικές αίθουσες στο 75% των σχολείων που εξετάσθηκαν παρουσιάζεται συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα κατά πολύ μεγαλύτερη από το όριο των 600-700 ppm (μερικές φορές φτάνει και στα 2500-3000 ppm). Αυτό έχει ως συνέπεια την έλλειψη συγκέντρωσης των μαθητών κατά την διάρκεια της διδασκαλίας και τη μείωση της μαθησιακής τους ικανότητας. Επιπρόσθετα η συγκέντρωση οργανικών πτητικών ενώσεων στα σχολικά κτίρια ξεπερνά τα όρια στα περισσότερα σχολικά κτίρια.

* Η συγκέντρωση, μάλιστα του διοξειδίου του άνθρακα στα ελληνικά σχολικά κτίρια ξεπερνά κατά πολύ το όριο των προτύπων. Το γεγονός αυτό δημιουργεί σημαντικά προβλήματα συγκέντρωσης και μαθησιακής ικανότητας στους μαθητές.

* Τα επίπεδα του αερισμού στο 70% των σχολικών κτιρίων είναι μικρότερα από τα οριζόμενα από τα πρότυπα.

* Η χρήση των μαρκαδόρων μέσα στις σχολικές άιθουσες δημιουργεί σοβαρή αύξηση στις συγκεντρώσεις πτητικών ενώσεων, ενώ θεωρείται αναγκαία η χρήση φωτοκαταλυτικών βαφών για τους εσωτερικούς χώρους των σχολείων.

Όσον αφορά την τους ρύπους που επικρατούν στα μπαρ, η έκθεση του Πανεπιστημίου που παρουσιάσθηκε (και υιοθετήθηκε) από τη Βουλή των Ελλήνων αναφέρει:

* Εγιναν μετρήσεις σε 10 νυχτερινά μπαρ. Παρατηρήθηκαν συγκεντρώσεις αιωρούμενων σωματιδίων που φτάνουν έως τα 1.600 μικρογραμμάρια ανά κυβικό μέτρο με όριο τα 40. Στην πραγματικότητα, όπως επισημαίνεται, « ένας νέος ο οποίος παρέμεινε στο μπαρ για κάποιες ώρες ήταν σαν να είχε καπνίσει περίπου 100 τσιγάρα, έστω και αν δεν κάπνισε».

Τα χειρουργεία των νοσοκομείων και των κλινικών είναι επίσης ρυπογόνα: Σε έρευνα που πραγματοποιήθηκε σε 17 χειρουργεία σε νοσοκομεία στην Αττική τα επίπεδα των οργανικών πτητικών ενώσεων υπερβαίνει τα όρια, αγγίζοντας τα όρια της τοξικής έκθεσης. Ειδικότερα σε αίθουσα του νοσοκομείου Παίδων η συγκένρτρωση -με όριο το 0,02,- μετρήθηκε στο 40 και στο 50 για μεγάλα χρονικά διαστήματα.

Σύμφωνα με την έκθεση οι κύριοι ρυπαντές στις αστικές περιοχές της Ελλάδας είναι η κυκλοφορία των οχημάτων, η βιομηχανία και η θέρμανση, με την παρατήρηση ότι η κυκλοφορία των οχημάτων είναι με μεγάλη απόσταση σημαντικότερη αυτή την στιγμή. Από μετρήσεις που ξεκίνησαν να πραγματοποιούνται από το 1985 άρχισε να γίνεται φανερό ότι η ατμοσφαιρική ρύπανση και κυρίως η σωματιδιακή έχει δυσμενείς επιδράσεις στην υγεία άμεσες και μακροχρόνιες (υποκλινικά συμπτώσματα, μεθωμένη αναπνευστική ικανότητα κτλ).

 

Ασφυξία λόγω διοξειδίου στις τάξεις Διπλάσιες οι τιμές από τα όρια Της Γαληνης Φουρα

Κακή διάθεση, αίσθημα κόπωσης αλλά και κακή επίδοση των παιδιών στο σχολείο συνδέονται συχνά με την έλλειψη καθαρού αέρα και τη μεγάλη συγκέντρωση διοξειδίου του άνθρακα στις σχολικές αίθουσες. Μετρήσεις που έγιναν τα τελευταία πέντε χρόνια σε σχολεία του Λεκανοπεδίου έδειξαν ότι συχνά οι συγκεντρώσεις του διοξειδίου του άνθρακα στους εσωτερικούς χώρους των σχολείων είναι διπλάσιες των ανώτερων ανεκτών ορίων. Το πρόβλημα επιδεινώνεται τους χειμερινούς μήνες και είναι μεγαλύτερο σε παιδικούς σταθμούς, νηπιαγωγεία και σχολικές τάξεις με μικρούς μαθητές. «Οι δάσκαλοι αποφεύγουν να ανοίγουν τα παράθυρα με το σκεπτικό ότι είναι μικρά παιδιά και μπορεί να κρυώσουν», λέει στην «Κ» η λέκτορας του Εργαστηρίου Μέτρησης Ποιότητας Εσωτερικού Περιβάλλοντος που ανήκει στο τμήμα Φυσικής του Πανεπιστημίου Αθηνών, Μαργαρίτα Ασημακοπούλου. «Το διοξείδιο του άνθρακα δεν είναι τοξικό, αλλά σε πολύ υψηλές συγκεντρώσεις προκαλεί υπνηλία, έλλειψη συγκέντρωσης και πιθανόν πονοκέφαλο, που δεν αφήνει τα παιδιά να παρακολουθήσουν το μάθημα και έχουν επίπτωση στην επίδοσή τους. Οταν υπάρχουν 30 άτομα σε ένα κλειστό χώρο που εκπνέουν διοξείδιο του άνθρακα, είναι φυσικό να αυξάνεται η συγκέντρωσή του στον χώρο». Σχεδόν όλες οι μετρήσεις που έχουν γίνει την τελευταία πενταετία από το εργαστήριο δείχνουν υψηλές συγκεντρώσεις διοξειδίου στα σχολεία. «Το όριο που έχει τεθεί από διεθνείς οργανισμούς», επισημαίνει η ίδια, «είναι 600 ppm και τα τελευταία χρόνια έχει αυξηθεί στα 1.000 ppm, επειδή αυξάνονται οι συγκεντρώσεις στους εξωτερικούς χώρους. Θεωρούμε ότι τα 1.000 ppm είναι οριακά ανεκτά και εμείς έχουμε μετρήσει στα σχολεία έως και 2.000 ppm». «Συνήθως ο οργανισμός μπορεί να αντιμετωπίσει την αύξηση του διοξειδίου του άνθρακα και να κρατά μια σχετική ισορροπία», λέει στην «Κ» ο καθηγητής παιδιατρικής Γεώργιος Χρούσος, «καθώς έχουμε ομοιοστατικούς μηχανισμούς μέσα στον εγκέφαλό μας, οι οποίοι αναγνωρίζουν τις συγκεντρώσεις οξυγόνου και διοξειδίου του άνθρακα. Μετά όμως από ένα όριο ο οργανισμός δυσχεραίνεται, αλλάζει ενδεχομένως η οξεοβασική ισορροπία και η οξυγόνωση των ιστών και παράγεται γαλακτικό οξύ που προκαλεί ένα αίσθημα κόπωσης». Εκτός από τις υψηλές συγκεντρώσεις διοξειδίου του άνθρακα, από τις μετρήσεις έχουν βρεθεί, κυρίως σε νηπιαγωγεία και σε τάξεις με μικρά παιδιά που χρησιμοποιούν μαρκαδόρους, πτητικές οργανικές ενώσεις, σε επίπεδα όμως κάτω του τοξικού.

Επίσης παρατηρήθηκαν υψηλά επίπεδα σκόνης μεγάλης διαμέτρου (PM 10), την ώρα που οι δάσκαλοι και τα παιδιά γράφουν με κιμωλία ή σβήνουν τον πίνακα. Λόγω του μεγέθους τους, όμως, τα σωματίδια αυτά σταματούν στη μύτη ή στο στόμα και δεν φτάνουν στον πνεύμονα.

ΚΟΡΥΦΗ

Υγεία και Σχολείο

Για μια... υγιή νέα σχολική χρονιά

Σχολική επαναφορά

Τα «τεστ» πριν από το πρώτο κουδούνι

Επτά «κλειδιά» για το σχολείο

Πρόληψη παιδικών ατυχημάτων στα σχολεία

Το άρρωστο σχολείο

Σχολική τσάντα: Τί πρέπει να προσέξετε;

Προστατεύστε τα παιδιά από τις αρρώστιες των θρανίων

Πόσο αθώα είναι τα σχολικά είδη;

Περιέχουν «μολύβι» τα μολύβια;

Ποια σχολεία προάγουν την υγεία

 

ΠΑΙΔΙ & ΥΓΕΙΑ

 

ΚΟΡΥΦΗ

 

Για μια... υγιή νέα σχολική χρονιά Θέμης Γύπαρης, Δημοσιογράφος

Το φετινό καλοκαίρι αποτελεί πλέον παρελθόν και το φθινόπωρο που το διαδέχεται, έρχεται φέρνοντας μαζί του τη νέα σχολική χρονιά. Οι χαλαροί ρυθμοί του θέρους αρχίζουν να δίνουν τη θέση τους στις ταχείς προετοιμασίες για την πρώτη μέρα στο σχολείο. Ωστόσο, τα απαραίτητα εφόδια των μικρών μαθητών δεν περιορίζονται στη σχολική τσάντα, τα τετράδια και την κασετίνα. Η υγεία των παιδιών έχει μεγάλη σημασία και οι γονείς θα πρέπει να φροντίσουν άμεσα για τη διαφύλαξή της σε όλα τα δυνατά επίπεδα.

Φυσικά, με βάση τα νέα δεδομένα, που τέθηκαν σε εφαρμογή τα τελευταία χρόνια, η ιατρική εξέταση των μαθητών με την έναρξη της σχολικής περιόδου και η τήρηση βιβλιαρίου υγείας είναι πλέον υποχρεωτικά. Παρά ταύτα, καθένας γονιός οφείλει να μεριμνήσει και προσωπικά για την αρτιμέλεια του/των παιδιού-ών του, ώστε να αποφευχθούν τυχόν μελλοντικές δυσάρεστες συνέπειες. ʼλλωστε η πρόληψη είναι πάντοτε ο καλύτερος σύμμαχος.

Τα απαραίτητα εμβόλια Η χαρά των παιδιών αυξάνεται κατακόρυφα όταν βρεθούν στο κατάστημα με τα σχολικά ήδη, ωστόσο εξαφανίζεται παντελώς όταν τους ανακοινώσετε πως θα πρέπει να εξεταστούν προληπτικά από κάποιον ιατρό. Η αντίδρασή τους είναι, βεβαίως, φυσιολογική, δεδομένου του νεαρού της ηλικίας, αλλά το βέβαιο είναι πως θα πρέπει να αποδεχθούν την ιατρική εξέταση ως πάγια πρακτική, που γίνεται για το δικό τους καλό.

Ο λόγος είναι απλός: Ο συγχρωτισμός μιας μεγάλης ομάδας ατόμων, όπως αυτής των μαθητών μιας σχολικής αίθουσας, εγκυμονεί τον κίνδυνο μετάδοσης πλήθους νοσημάτων, που ενδέχεται να αποβούν έως και πολύ σοβαρά για την παιδική υγεία. Το πρώτο πράγμα, λοιπόν, για το ο οποίο θα πρέπει να μεριμνήσετε ως γονείς, είναι ο εμβολιασμός των παιδιών ενάντια στα παραπάνω νοσήματα. Αρκετές ημέρες πριν από την πρώτη σχολική ημέρα, κανονίστε μια επίσκεψη σε κάποιο παιδίατρο, ο οποίος θα σας ενημερώσει σχετικά. Χρήσιμο είναι, ωστόσο, να γνωρίζετε ότι τα υποχρεωτικά εμβόλια είναι τα εξής:

- Εμβόλιο κατά του τετάνου, της διφθερίτιδας και της κοκύτη (DTP). Το εν λόγω εμβόλιο πρέπει να χορηγείται αρχικά σε δόσεις κατά τους πρώτους μήνες της ζωής του παιδιού, ωστόσο καλό θα είναι (ιδίως αν το παιδί σας πηγαίνει για πρώτη φορά στο σχολείο) να ελέγξετε την επάρκειά του, ζητώντας τη συνδρομή κάποιου ειδικού.

Εμβόλιο κατά της πολυομυελίτιδας (Sabin ή IPV)

Εμβόλιο κατά της ιλαράς, της ερυθράς και της παρωτίτιδας (MMR)

Εμβόλιο κατά της φυματίωσης (BCG)

Εμβόλιο κατά της ηπατίτιδας Β

Εμβόλιο κατά του αιμοφίλου ινφλουέντζας τύπου Β (Hib)

Φυσικά υπάρχουν και εμβόλια που μπορούν να χορηγηθούν σε προαιρετική βάση, όπως αυτά κατά της μηνιγγίτιδας τύπου Α και C αλλά και της γρίπης, αλλά είναι βέβαιο πως είναι άκρως ωφέλιμα για την παιδική υγεία. Όσον αφορά το χρόνο χορήγησης αλλά και τις δόσεις των εμβολίων, μην ξεχνάτε να συμβουλεύεστε τον αρμόδιο ιατρό.

Μυοσκελετικές παθήσεις Μερικές από τις πιο συχνά εμφανιζόμενες νόσους μεταξύ των μαθητών είναι εκείνες που αφορούν το μυοσκελετικό σύστημα. Στην πλειονότητα των περιπτώσεων οι συγκεκριμένες παθήσεις είναι αποτέλεσμα παλαιότερης αμέλειας, συνήθως από την πλευρά των γονέων, και η εξέλιξή τους επηρεάζει άμεσα τη σωματική ανάπτυξη των παιδιών. Το πιο γνωστό πρόβλημα είναι η σκολίωση. Πρόκειται για την παραμόρφωση της σπονδυλικής στήλης, η οποία εξαναγκάζεται σε κλίση προς τα δεξιά ή προς τα αριστερά. Σε πολλές περιπτώσεις η σκολίωση δεν είναι ορατή από το άπειρο μάτι ενός μη-ειδικού, κατά συνέπεια η εξέταση από τον αρμόδιο ορθοπαιδικό είναι λίαν απαραίτητη.  Δυο άλλα συνήθη προβλήματα είναι η ύπαρξη ραιβοποδίας ή βλαισοποδίας. Πρόκειται για δύο νοσήματα που χαρακτηρίζονται στην περίπτωση της ραιβοποδίας από κλίση των ποδιών προς τα μέσα (από τα γόνατα και κάτω) και στην περίπτωση της βλαισοποδίας από κλίση προς τα έξω. Συνήθως οι εν λόγω ορθοπεδικές παθήσεις έχουν γενετική προδιάθεση αλλά η κατάστασή τους μπορεί να επιδεινωθεί αν για τον οποιονδήποτε λόγο το άτομο βαδίζει ή στέκεται με λανθασμένο τρόπο.

Αν, επομένως, παρατηρήσετε κάποιο από τα παραπάνω φαινόμενα στο σώμα των παιδιών σας, μην αμελήσετε σε καμία περίπτωση να επισκεφθείτε έναν ειδικό και να ακολουθήσετε κατά γράμμα τις οδηγίες του. Βεβαίως, φροντίστε να ενημερώσετε εγκαίρως τόσο το διευθυντή του σχολείου, όσο και τον καθηγητή Φυσικής Αγωγής.

Τα παιδιά σας και... τα μάτια τους!

Βεβαίως, οι συχνότερες παθήσεις που αφορούν τα παιδιά είναι αναμφισβήτητα οι οφθαλμικές. Τα προβλήματα όρασης μπορεί να είναι από πολύ απλά και εύκολα διορθώσιμα έως αρκετά σύνθετα και για το λόγο αυτό θα πρέπει να είστε ιδιαίτερα προσεκτικοί. Οι συνηθέστερες διαταραχές όρασης είναι η μυωπία, ο αστιγματισμός και η υπερμετρωπία. Πιο σημαντική πάθηση είναι ο στραβισμός, φαινόμενο που χρήζει της άμεσης παρέμβασης ενός οφθαλμιάτρου. Διαφορετικά είναι ιδιαίτερα ισχυρό το ενδεχόμενο να εξελιχθεί σε αμβλυωπία, μια μη αναστρέψιμη κατάσταση κατά την οποία το άτομο έχει χαμηλή οπτική οξύτητα από το ένα μάτι, ενώ διαθέτει ισχυρό ενδεχόμενο να μην αποκτήσει ποτέ σωστή αίσθηση του βάθους. Συνεπώς, αν θέλετε να αποφύγετε τυχόν βλάβες στην όραση των παιδιών σας, θα πρέπει αφενός να φροντίσετε για την προληπτική εξέταση των ματιών τους πριν από την έναρξη του σχολικού έτους και να τα μεταφέρετε άμεσα στο οφθαλμιατρείο σε περίπτωση που σας αναφέρουν οφθαλμικές ενοχλήσεις οποιουδήποτε είδους. Επιπλέον, θα πρέπει να έχετε κατά νου ότι ένας από τους πλέον ενδεδειγμένους τρόπους για την προφύλαξη των παιδικών ματιών είναι η εξασφάλιση των επαρκών συνθηκών φωτισμού κατά τη διάρκεια του διαβάσματος, η αποφυγή της έκθεσης σε έντονο φως και η θέαση της τηλεόρασης από απόσταση μεγαλύτερη των τριών μέτρων.

Αν, τέλος, το παιδί σας κάνει χρήση ηλεκτρονικού υπολογιστή, φροντίστε ώστε η οθόνη να βρίσκεται σε αρκετή απόσταση από τα μάτια του (60-70 εκατοστά) και βεβαιωθείτε ότι είναι εγκεκριμένη από την αρμόδια αρχή όσον αφορά την εκπεμπόμενη ακτινοβολία (θα πρέπει να φέρει ειδική σήμανση TCO στο πίσω μέρος της). Χρήσιμο θα ήταν, ωστόσο, να ελαττώσετε αρκετά τα επίπεδα φωτισμού και αντίθεσης (κοντράστ).

Σχολικό κολατσιό και υγιεινή Με βάση πρόσφατη βρετανική έρευνα, το μεγαλύτερο μέρος των παιδιών του δημοτικού σχολείου πετά το φαγητό που του δίνουν οι γονείς του από το σπίτι, ενώ αρέσκεται ιδιαίτερα στην κατανάλωση πρόχειρων - και εμφανώς ανθυγιεινών - σνακ και αναψυκτικών. Το εν λόγω φαινόμενο αποτελεί μια θλιβερή πραγματικότητα και για τα ελληνικά δεδομένα, τρανή απόδειξη ύπαρξης του οποίου είναι τα αυξανόμενα κρούσματα παχυσαρκίας μεταξύ των νέων παιδιών. Είναι, λοιπόν, χρήσιμο, να συμβουλεύσετε τα παιδιά σας για τις ωφέλειες της υγιεινής διατροφής. Μιλήστε τους για τη θερμιδική αξία των τροφών και τις βλαβερές συνέπειες που εγκυμονεί για τον οργανισμό η κατανάλωση σνακ, αναψυκτικών και τυποποιημένων τροφίμων και κάντε τα να αντιληφθούν ότι η αγορά τέτοιων προϊόντων από τη σχολική καντίνα είναι άκρως επιβλαβής για την υγεία τους.

Πολύ σημαντικό είναι, επίσης, να τους μιλήσετε για την αξία της προσωπικής υγιεινής. Πείτε τους πως είναι απαραίτητο να πλένουν τα χέρια τους πριν και μετά από κάθε γεύμα και αμέσως μετά την επίσκεψη στις σχολικές τουαλέτες, τη σωματική επαφή με τις οποίες θα πρέπει να αποφεύγουν σε κάθε περίπτωση. Βεβαίως, φροντίστε να ελέγξετε κατά πόσο εφαρμόζουν αυτά που τους λέτε...

Η ασφάλεια είναι το παν... Πέρα από όλα τα παραπάνω, υπάρχουν και ορισμένα πράγματα που πολλοί γονείς αλλά και τα ίδια τα παιδιά δεν λαμβάνουν σοβαρά υπόψη τους. Ένα από αυτά είναι η μετακίνηση προς και από το σχολείο καθώς και οι τραυματισμοί, που πολλές φορές μπορεί να είναι πολύ σοβαροί.

Οι περισσότεροι μαθητές, κυρίως από τις νεαρότερες ηλικίες, έχουν την τάση να τρέχουν στο δρόμο για το σχολείο, να υπερφορτώνουν τη σάκα τους με διάφορά πράγματα και να παραβιάζουν ακόμη και τις διατάξεις του ΚΟΚ που αφορούν τη συμπεριφορά των πεζών. Υπάρχουν, όμως, διάφοροι τρόποι για να αποτραπούν όλα αυτά. Όσον αφορά τη σχολική τσάντα, θα πρέπει να είναι δεμένη σωστά και στηριγμένη στην πλάτη των παιδιών με τα δύο λουριά περασμένα σε καθένα ώμο. Θυμηθείτε ότι το βάρος της θα πρέπει να είναι ισοκατανεμημένο και να μην υπερβαίνει το 10% του σωματικού βάρους των παιδιών.

Τέλος, διδάξτε τα παιδιά να είναι ιδιαίτερα προσεκτικά στο δρόμο και να τηρούν πιστά τις υποδείξεις της οδικής σήμανσης, προκειμένου να αποφύγουν τα ατυχήματα. Καλό θα ήταν, ιδίως στην αρχή, να τα συνοδεύετε εσείς έως το σχολείο, ώστε να μάθουν από τη δική σας συμπεριφορά.

Αν τηρήσετε όλα τα παραπάνω είναι βέβαιο πως, σε ένα μεγάλο βαθμό, θα έχετε αποφύγει ένα μεγάλο μέρος κινδύνων που απειλούν τα παιδιά σε καθημερινή βάση.

Ωστόσο, παρότι η πρόληψη έχει τεράστια σημασία, εξίσου σημαντική και απαραίτητη είναι η παρακολούθηση της συμπεριφοράς και σχολικής απόδοσης από εσάς, τους ίδιους τους γονείς. Θυμηθείτε πως τα παιδιά σας, σάς έχουν ανάγκη σε κάθε περίσταση και πως, όπως και οι δικοί σας γονείς, έτσι και εσείς θα πρέπει να είστε δίπλα τους σε κάθε βήμα ακόμη και αν τα παιδιά δεν σας το ζητήσουν ποτέ.

ΚΟΡΥΦΗ

Σχολική επαναφορά

Τα σχολεία ανοίγουν. Τα συναισθήματα των παιδιών είναι ανάμικτα: άγχος, στενοχώρια, πλήξη, ανυπομονησία για τα νέα μαθήματα ή τις νέες δραστηριότητες που θα αναλάβουν, χαρά και ενθουσιασμός επειδή θα συναντήσουν τους παλιούς τους φίλους. Ηρθε ο καιρός που τα παιδιά θα πρέπει να λησμονήσουν την ανεμελιά του καλοκαιριού και να ανταποκριθούν στις ανάγκες και τις απαιτήσεις της νέας σχολικής χρονιάς, που ξεκινάει από τη Δευτέρα. Οσον αφορά τα σχολικά ψώνια, οι γονείς πρέπει να προσέχουν καθώς για πολλά προϊόντα δεν υπάρχει επαρκές νομοθετικό πλαίσιο που να εγγυάται την ασφάλεια των προϊόντων. Ολα αυτά τα έντονα χρωματιστά και -ακόμα χειρότερα- με άρωμα πλαστικά, βινίλια, μολύβια και μαρκαδόροι μπορούν να εκθέσουν το παιδί σε χημικά. Καλή σχολική χρονιά!

Επιστροφή στο σχολείο Ο Σεπτέμβριος είναι μήνας προσαρμογής τόσο για τα παιδιά όσο και για τους ενηλίκους. Τα παιδιά θα πρέπει να λησμονήσουν την ανεμελιά του καλοκαιριού και να ανταποκριθούν στις ανάγκες και τις απαιτήσεις της νέας σχολικής χρονιάς.

′Οταν το παιδί αρνείται να πάει στο σχολείο Πολλά από τα παιδιά που πάνε πρώτη φορά σχολείο, μπορεί να αρνηθούν να πάνε σχολείο. Η άρνηση αυτή είναι τόσο έντονη που φέρνει σε απελπισία γονείς και δασκάλους, γιατί δεν ξέρουν τι να κάνουν. Μερικές φορές μάλιστα, οι γονείς αντιδρούν με έντονο θυμό σ’αυτή τη συμπεριφορά του παιδιού, αλλά γρήγορα διαπιστώνουν ότι μ’αυτή την αντίδραση, όχι μόνο δεν πετυχαίνουν τίποτα, αλλά μπορεί και να φέρουν τα αντίθετα αποτελέσματα, απ’αυτά που επιθυμούν.

Η σωστή προετοιμασία για την επιστροφή στο σχολείο Σεπτέμβριος. Μαζί με το φθινόπωρο έρχεται και η στιγμή που πρέπει να επιστρέψουν τα παιδιά στο σχολείο. Μέχρι αυτή τη στιγμή, τα περισσότερα παιδιά έχουν ‘χορτάσει’ από καλοκαιρινές διακοπές και είναι έτοιμα να επιστρέψουν στα μαθήματα. Ωστόσο υπάρχουν και παιδιά που μπορεί να είναι λίγο διστακτικά όσον αφορά την επιστροφή στο σχολείο. Στηρίξτε τα παιδιά και καθησυχάστε τα πριν την έναρξη των μαθημάτων. Για όσους αλλάζουν σχολείο υπάρχει η πρόκληση ενός εντελώς καινούργιου περιβάλλοντος. Ακόμα και τα παιδιά που επιστρέφουν στο ίδιο σχολείο έχουν νέους δασκάλους, συμμαθητές, μαθήματα και προσδοκίες. Να ενθαρρύνετε τα παιδιά να μοιράζονται τις αμφιβολίες ή τον ενθουσιασμό για το σχολείο μαζί σας. Προσπαθήστε να καταλάβετε πώς νιώθουν τα παιδιά σας, με το να μοιράζεστε τις δικές σας εμπειρίες επιστροφής στο σχολείο, μαζί τους.

ΚΟΡΥΦΗ

Τα «τεστ» πριν από το πρώτο κουδούνι

Καθώς το σχολικό κουδούνι πρόκειται σε λίγες ημέρες να χτυπήσει, το κρίσιμο ερώτημα για τα πρωτάκια είναι: «Είναι το παιδί έτοιμο για το σχολείο;». Στο ερώτημα αυτό, οι επιστήμονες δίνουν σήμερα αξιόπιστη απάντηση με ειδικές- απλέςεξετάσεις, που πρέπει να κάνουν όλα τα παιδιά.
«Η έναρξη της σχολικής φοίτησης αποτελεί βασικό αναπτυξιακό ορόσημο που σηματοδοτεί όχι μόνο την ακαδημαϊκή πορεία των παιδιών μας, αλλά και τη γενικότερη κοινωνική και επαγγελματική τους καταξίωση και επιτυχία στη ζωή», λέει η κ. Λωρέτα Θωμαΐδου, επίκουρη καθηγήτρια Αναπτυξιακής Παιδιατρικής στο Πανεπιστήμιο Αθηνών. «Γι΄ αυτό, είναι πολύ σημαντικό να ελέγχουμε με αντικειμενικό και ασφαλή τρόπο τη σχολική ετοιμότητα και επάρκεια των παιδιών μας πριν αρχίσουν το σχολείο, για να αναγνωρίζουμε έγκαιρα τα παιδιά εκείνα που δεν είναι ακόμη έτοιμα ή ώριμα να αρχίσουν το σχολείο και να προλαβαίνουμε με αυτόν τον τρόπο την εκδήλωση μαθησιακών δυσκολιών αργότερα, με όλες τις αρνητικές συνέπειες που αυτές συνεπάγονται».
Σχολική ετοιμότητα σημαίνει «τι πρέπει να ξέρει και τι μπορεί να κάνει ένα παιδί», για να φοιτήσει ομαλά στο σχολείο.
Σημαίνει ταυτόχρονα τη δυνατότητά του να δεχθεί νέες γνώσεις σε δομημένο πλαίσιο και με καθορισμένο ρυθμό.
Αποτελεί μια σύνθετη λειτουργία, που προϋποθέτει επιμέρους ετοιμότητες, όπως γνωστική, γλωσσική, κινητική, συναισθηματική και γραφική.
Οι καλά οργανωμένες κοινωνίες- όπως εξηγεί η κ. Θωμαΐδου- ελέγχουν τη σχολική ετοιμότητα των παιδιών, γιατί έχει αποδειχθεί ότι η σχολική αποτυχία δημιουργεί στα παιδιά κακή εικόνα για τον εαυτό τους, που τα οδηγεί σε:
Χαμηλή αυτοεκτίμηση. Αρνητική στάση, όχι μόνο για το σχολείο, αλλά για τη μάθηση γενικότερα.
Διαταραχές συμπεριφοράς. Εάν αυτά τα συμπτώματα δεν αντιμετωπιστούν έγκαιρα, τα παιδιά διατρέχουν υψηλό κίνδυνο να:
Εγκαταλείψουν πρόωρα το σχολείο και τη μάθηση.
Εμφανίσουν παραπτωματικές συμπεριφορές. Οδηγηθούν σε χρήση εθιστικών ουσιών.
Εχουν εφηβική εγκυμοσύνη.
Επτά «κλειδιά» για το σχολείο Πριν από είκοσι χρόνια, μοναδικό κριτήριο σχολικής ετοιμότητας αποτελούσε η ηλικία του παιδιού. Σήμερα δεν αρκεί. Από πλήθος παιδαγωγικών μελετών φαίνεται ότι η προσχολική εκπαίδευση των παιδιών στους παιδικούς σταθμούς και τα νηπιαγωγεία, όταν γίνεται από ειδικευμένους παιδαγωγούς, αυξάνει σημαντικά την ετοιμότητα των παιδιών και διασφαλίζει αργότερα στο σχολείο πολύ καλύτερες επιδόσεις. Εκτός όμως από τα δύο κριτήρια της ηλικίας και της προσχολικής εκπαίδευσης, σημαντικά κριτήρια αποτελούν:
Η σωματική υγεία. Παιδιά με χρόνια νοσήματα ή δυστροφία έχουν αργό ρυθμό μάθησης.
Η γλωσσική επάρκεια. Αφορά τον προφορικό λόγο και περιλαμβάνει την ευκρίνεια του λόγου, τη σωστή άρθρωση, το μέγεθος του λεξιλογίου, τη γνώση της σημασίας των λέξεων και τη σωστή χρήση της γραμματικής και του συντακτικού (να μη λέει π.χ. το παιδί «αύριο έφυγα σπίτι μου»).
Η φωνολογική επίγνωση. Η ικανότητα του παιδιού να χειρίζεται σωστά τις μικρές φωνολογικές μονάδες που αποτελούν τις λέξεις.
Η συναισθηματική ωριμότητα. Απαραίτητη για την κοινωνική προσαρμογή στις απαιτήσεις του σχολικού περιβάλλοντος.
Η γνωστική ικανότητα. Δηλώνει την ικανότητα επίλυσης προβλημάτων, τη σύνθετη και αφηρημένη σκέψη και την κρίση. Η οπτικοκινητική αντίληψη. Αναγκαία για την αναγνώριση του σχήματος των γραμμάτων και τη γραφή.
Το καλό επίπεδο προσοχής. Βέβαια, και η επιλογή καλού σχολείου είναι δύσκολη υπόθεση, όπως επισημαίνει η κ. Θωμαΐδου. Οι έρευνες δείχνουν ότι καλά σχολεία είναι αυτά που:
Εχουν σαφείς εκπαιδευτικούς στόχους και πρόγραμμα.
Διαθέτουν έμπειρους εκπαιδευτικούς. Απαιτούν πειθαρχία, που επιβάλλεται όμως με τεχνικές υπευθυνότητας και όχι με επιβολή τιμωρίας.
Λειτουργούν ιεραρχικά και διαθέτουν υψηλό εκπαιδευτικό ήθος, που μεταδίδεται από τους ανωτέρους. Με άλλα λόγια, «καλά σχολεία είναι τα οργανωμένα, αλλά και αυστηρά σχολεία», λέει η κ. Θωμαΐδου. «Και όλες οι μελέτες συμφωνούν στο ότι τα παιδιά τα πάνε καλύτερα, όταν οι αρχές που εφαρμόζονται στο σχολείο από τους δασκάλους, ταυτίζονται με αυτές που εφαρμόζονται στο σπίτι από τους γονείς».
«Τεστ» σχολικής ετοιμότητας Η σχολική ετοιμότητα μετράται με προτυπωμένες και σταθμισμένες αναπτυξιακές δοκιμασίες. Οι δοκιμασίες αυτές διακρίνονται σε: Ανιχνευτικές, που είναι σύντομες και απλές. Είναι σχεδιασμένες έτσι ώστε να εντοπίζουν γρήγορα και έγκαιρα παιδιά υψηλού κινδύνου για μαθησιακές δυσκολίες και σχολική αποτυχία. Χρησιμοποιούνται για προληπτικό πληθυσμιακό έλεγχο όλων των παιδιών προσχολικής ηλικίας.
Διαγνωστικές, που είναι χρονοβόρες. Ελέγχουν πολλούς μαθησιακούς και γνωστικούς τομείς και χρησιμοποιούνται σε επιλεγμένες περιπτώσεις, όταν υπάρχει ανησυχία από τους γονείς ή τους δασκάλους, ή σε παιδιά που έχουν αποτύχει στις Ανιχνευτικές Δοκιμασίες.
Σε πολλές χώρες της Ευρώπης και στις ΗΠΑ, ανιχνευτικές δοκιμασίες σχολικής ετοιμότητας γίνονται προληπτικά σε όλα τα παιδιά, πριν από την έναρξη του σχολείου, ιδιαίτερα όμως σε αυτά που διαμένουν σε φτωχές ή υποβαθμισμένες περιοχές. «Στη χώρα μας, δεν γίνεται συστηματικά προληπτικός έλεγχος σχολικής ετοιμότητας», λέει η κ. Θωμαΐδου. «Σε περιορισμένη κλίμακα, γίνεται σε λίγα μεγάλα ιδιωτικά σχολεία. Ετσι, ο έλεγχος γίνεται όχι στις οικονομικά αδύναμες κοινωνικές ομάδες που έχουν και υψηλότερο κίνδυνο για σχολική αποτυχία, αλλά μάλλον σε εύρωστες».
Στη Μονάδα Αναπτυξιακής Παιδιατρικής της Β΄ Παιδιατρικής Κλινικής του Πανεπιστήμιου Αθηνών δημιουργήθηκε ένα Ανιχνευτικό Τεστ Σχολικής Ετοιμότητας (Α΄ Τεστ). Σταθμίστηκε σε πληθυσμιακό δείγμα 2.000 παιδιών (5-6 χρόνων) που παρακολουθούσαν 50 δημόσια και ιδιωτικά νηπιαγωγεία της Αθήνας. Το τεστ δεν μετρά το Ι.Q., ούτε εξάγει κάποια διάγνωση. Συνιστάται να γίνεται σε όλα τα παιδιά που φοιτούν σε νηπιαγωγεία, λίγο πριν από την έναρξη της φοίτησής τους στην Α΄ δημοτικού. Ιδανικός χρόνος θεωρείται ο Απρίλιος, ώστε να υπάρχει η δυνατότητα σύντομης εκπαιδευτικής παρέμβασης σε παιδιά που βαθμολογούνται με οριακά σκορ. Ελέγχει 4 πρακτικές και 4 λεκτικές ικανότητες, ενώ διαθέτει δύο συμπληρωματικές κλίμακες που ελέγχουν την υπερκινητικότητα και το επίπεδο προσοχής του παιδιού. Η διάρκεια εφαρμογής του είναι 10 λεπτά. Η βαθμολόγησή του γίνεται αυτόματα σε ηλεκτρονικό υπολογιστή.
Εάν το παιδί δεν το περάσει, πρέπει να παραπεμφθεί για λεπτομερή έλεγχο, για να καλύψει τις δυσκολίες του πριν πάει στο σχολείο.
Το τεστ γίνεται στο Νοσοκομείο Παίδων, καθώς και από παιδιάτρους και ειδικούς θεραπευτές, που μπορεί να βρει κανείς στην ηλεκτρονική διεύθυνση www.atest.gr
Οι απαραίτητες εξετάσεις Η επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Πόπη Αναστασέα- Βλάχου συμβουλεύει: Πριν από το νηπιαγωγείο, να ελέγξετε την όραση του παιδιού σε παιδοοφθαλμίατρο και την ακοή του σε παιδοωτορινολαρυγγολόγο.
Πριν από το γυμνάσιο, να ζητήσετε εξέταση για σκολίωση από τον παιδίατρο.
Εάν το παιδί αθλείται, να του κάνετε τρίπλεξ καρδιάς.
Ελέγξτε το βιβλιάριο υγείας του παιδιού για τα απαραίτητα εμβόλια.
Πώς να βοηθήσετε τα πρωτάκια
Οι γονείς οφείλουν να διευκολύνουν τη μετάβαση του παιδιού τους στο σχολείο:
Διαβάζοντάς του βιβλία και συζητώντας τα μαζί του.
Εξηγώντάς του τις υποχρεώσεις του στο σχολείο.
Μαθαίνοντάς του κανόνες καλής συμπεριφοράς και υπευθυνότητας.
«Οι γονείς βοηθούν τα παιδιά τους όταν τους αφιερώνουν χρόνο και κυρίως όταν τα διδάσκουν με το δικό τους καλό παράδειγμα και όχι μόνο με λόγια», τονίζει η κ. Θωμαΐδου.

 

Έλεγχος υγείας πριν από την καινούργια σχολική χρονιά Εφτασε η ώρα, τα σχολεία ανοίγουν! Μια σημαντική κίνηση αυτής της περιόδου είναι ο προληπτικός έλεγχος της υγείας του παιδιού μας από τον παιδίατρο. Η πρόληψη είναι πάντα πιο σημαντική από τη θεραπεία και στα παιδιά αυτό ισχύει ακόμα περισσότερο.

 

Στα θρανία με υγιές χαμόγελο! Εκτός από τα σχολεία που περιμένουν τους μικρούς μαθητές υπάρχει και μια μεγάλη ομάδων γονιών που χρειάζεται... εκπαίδευση. Γι' αυτούς μια επίσκεψη στον παιδοδοντίατρο συνίσταται στην εκπαίδευση για το ποιες πρέπει να είναι οι σωστές συνήθειες στοματικής υγιεινής του παιδιού τους.

 

 

ΚΟΡΥΦΗ

Διαστροφή στα κυλικεία...                                 Υγιεινό κολατσιό για το παιδί

Πρόληψη παιδικών ατυχημάτων στα σχολεία Υπεύθυνος: Με την επιμέλεια του Σωματείου «Αντιμετώπιση Παιδικού Τραύματος»

Τα μικρά παιδιά είναι από τη φύση τους γεμάτα περιέργεια και δεν έχουν ανεπτυγμένη την αίσθηση του κινδύνου, γι' αυτό και είναι ιδιαίτερα επιρρεπή στα ατυχήματα. Μεγαλώνοντας, αναπτύσσουν μεν την αίσθηση του κινδύνου, επηρεάζονται όμως και από άλλους παράγοντες, όπως η ανάγκη επίδειξης, η αντίδραση στους νόμους και στις συμβουλές των ενηλίκων και η γοητεία της περιπέτειας, με αποτέλεσμα να εξακολουθούν να κινδυνεύουν από ατυχήματα. Για τους λόγους αυτούς, είναι σημαντικό να μάθουν από μικρή ηλικία να προστατεύουν τον εαυτό τους και να μην τον θέτουν σε κίνδυνο.

Από την προσχολική ηλικία, τα παιδιά περνούν μεγάλο μέρος του χρόνου τους σε χώρους εκπαίδευσης (παιδικοί σταθμοί, σχολεία), με αποτέλεσμα ένα μεγάλο ποσοστό των παιδικών ατυχημάτων να συμβαίνει εκεί, καθώς και κατά τη μεταφορά των παιδιών προς και από τους χώρους αυτούς.

Από την προσχολική ηλικία, πρέπει να μάθουμε στα παιδιά μας τη σωστή οδική συμπεριφορά. Πρέπει όμως να έχουμε υπόψη μας ότι τα παιδιά κάτω των 8 ετών δεν έχουν την απαιτούμενη ωριμότητα για να χρησιμοποιήσουν πάντα όσα έχουν μάθει. Για τον λόγο αυτό, πρέπει να συνοδεύονται από ενήλικες, από και προς το σχολείο ή στη στάση του σχολικού λεωφορείου. Κρατάμε πάντα τα μικρά παιδιά από το χέρι και τα έχουμε από τη μέσα πλευρά του πεζοδρομίου. Και μην ξεχνάμε ότι τα παιδιά μαθαίνουν παρατηρώντας, γι' αυτό πρέπει να τους δίνουμε το καλό παράδειγμα, ακολουθώντας οι ίδιοι τους κανόνες της σωστής οδικής συμπεριφοράς.

Εφόσον πηγαίνουμε τα παιδιά στο σχολείο με το αυτοκίνητο, πρέπει να τους μάθουμε να κάθονται πάντα στο πίσω κάθισμα, δεμένα με τον σωστό τρόπο. Οι αντιπροσωπείες αυτοκινήτων και τα μαγαζιά με αξεσουάρ αυτοκινήτων ή παιδικά είδη μπορούν να προτείνουν ποιο είναι το σωστό κάθισμα ή ζώνη ασφαλείας για κάθε παιδί, ανάλογα με το ύψος και το βάρος του. Πρέπει επίσης να μάθουμε στα παιδιά να μπαίνουν και να βγαίνουν από το αυτοκίνητο πάντοτε από την πλευρά του πεζοδρομίου. Επιπλέον, είναι σημαντικό να εξηγήσουμε στα παιδιά ότι δεν θα πρέπει να βγάζουν το κεφάλι τους έξω από το παράθυρο του αυτοκινήτου γιατί εάν κάνουν κάτι τέτοιο, ο κίνδυνος πρόκλησης ατυχήματος είναι μεγάλος. Στην περίπτωση που τα παιδιά πηγαίνουν με σχολικό λεωφορείο, πρέπει το ίδιο το σχολείο, αλλά και εμείς οι γονείς, να τους εξηγήσουμε γιατί πρέπει και εκεί να φοράνε τη ζώνη ασφαλείας και να προσέχουν πολύ την ώρα που μπαίνουν και βγαίνουν από το λεωφορείο.

Αν τα παιδιά πηγαίνουν στο σχολείο με ποδήλατο ή μοτοποδήλατο, πρέπει να γνωρίζουν ότι, εφόσον βγαίνουν στον δρόμο με το δίκυκλό τους, έχουν τις ίδιες υποχρεώσεις με τα άλλα οχήματα. Είναι ιδιαίτερα σημαντικό να φορούν πάντα κράνος και τον απαραίτητο εξοπλισμό, κατάλληλα προσαρμοσμένο στον σωματότυπό τους, καθώς και να γνωρίζουν καλά και να ακολουθούν τους κανόνες οδικής κυκλοφορίας. Τα δίκυκλά τους να είναι σε καλή κατάσταση και σωστά εξοπλισμένα με καθρέφτες και φώτα, ώστε να φαίνονται τις βραδινές ώρες. Για να κυκλοφορήσουν στον δρόμο με μοτοποδήλατο, πρέπει να έχουν συμπληρώσει το 16ο έτος της ηλικίας τους και να έχουν προμηθευτεί τη νόμιμη άδεια.

Ολα τα σχολεία πρέπει συνεχώς να ελέγχουν τις κτιριακές τους εγκαταστάσεις ώστε να είναι ασφαλείς για τα παιδιά που στεγάζουν. Σε αυτό μπορούν να βοηθήσουν και οι γονείς των μαθητών με σωστές παρατηρήσεις και εποικοδομητικές προτάσεις. Θα πρέπει επίσης να μην υπάρχουν στους χώρους του σχολείου σκουριασμένα ή αιχμηρά αντικείμενα στα οποία τα παιδιά θα μπορούσαν να χτυπήσουν (π.χ. σκουριασμένα κάγκελα). Εφόσον το σχολείο διαθέτει χημείο, θα πρέπει αυτό να παραμένει κλειδωμένο εκτός από τις ώρες του μαθήματος που υπάρχει υπεύθυνος εκπαιδευτικός.

Στην αρχή κάθε σχολικού έτους πρέπει να γίνεται μια ανοικτή συζήτηση μεταξύ δασκάλων και μαθητών, για θέματα πρόληψης παιδικών ατυχημάτων, κυρίως στους σχολικούς χώρους. Οι ιδέες των ίδιων των παιδιών μπορούν κάποιες φορές να είναι ιδιαίτερα χρήσιμες και να προάγουν τη δημιουργία ενός ασφαλέστερου σχολικού περιβάλλοντος.

Η ύπαρξη συστήματος πυρασφάλειας είναι απαραίτητη σε κάθε σχολείο. Επιπλέον, θα πρέπει κάθε χρόνο να γίνεται άσκηση ασφαλούς εγκατάλειψης του κτιρίου σε περίπτωση φωτιάς.

Σε περίπτωση σεισμού υπάρχει μεγάλος κίνδυνος πρόκλησης ατυχήματος όχι μόνον εξαιτίας της σεισμικής δόνησης αλλά και λόγω του πανικού που δημιουργείται. Μόνος τρόπος για την προσπάθεια ελέγχου μιας τέτοιας κατάστασης είναι η πραγματοποίηση σε τακτά χρονικά διαστήματα ασκήσεων σεισμού.

Ολα τα σχολεία πρέπει να διαθέτουν πλήρες φαρμακείο για την παροχή Α' Βοηθειών, με κάποιον υπεύθυνο γι' αυτό και, αν είναι δυνατόν, έναν νοσηλευτή ή μια νοσηλεύτρια. Σημαντικό είναι ακόμη οι γονείς να ενημερώσουν έγκαιρα το ιατρείο του σχολείου εάν το παιδί τους τυχαίνει να έχει κάποια αλλεργία. Πρέπει επίσης να υπάρχουν εμφανώς αναρτημένα τα τηλέφωνα του πλησιέστερου Κέντρου Υγείας ή Νοσοκομείου. Νηπιαγωγοί, δάσκαλοι, καθηγητές και γυμναστές πρέπει ιδανικά να εκπαιδεύονται στις βασικές Α' Βοήθειες. Στις μεγάλες τάξεις αυτό μπορεί να γίνεται και για τους μαθητές.

Οσο σημαντική είναι για την πρόληψη παιδικών ατυχημάτων η υποδομή που παρέχεται από τους ενήλικες, εξίσου σημαντικό είναι να μάθουν τα παιδιά, από την πιο μικρή ηλικία, να αναγνωρίζουν τους κινδύνους και να αυτοπροστατεύονται. Προσοχή όμως στην υπερπροστασία, γιατί μπορεί εύκολα να φέρει το αντίθετο αποτέλεσμα.

* Το Σωματείο «Αντιμετώπιση Παιδικού Τραύματος» είναι μη κερδοσκοπικός οργανισμός που έχει σκοπό να συμβάλει στην καθοριστική μείωση των παιδικών ατυχημάτων και των συνεπειών τους.

e-mail:info@pedtrauma.gr, www.pedtrauma.gr

Προσοχή στο παιχνίδι Εάν το σχολείο διαθέτει παιδική χαρά ή γυμναστήριο, πρέπει να γίνεται συνεχής έλεγχος, ώστε το υλικό (κούνιες, τσουλήθρες, μονόζυγα, μπασκέτες) και ο γύρω χώρος να πληρούν τους κανόνες ασφαλείας. Πρέπει επίσης τα παιδιά να ενημερώνονται ποιος είναι ο σωστός τρόπος χρήσης του υπάρχοντος εξοπλισμού από τους γυμναστές του σχολείου. Πρέπει τα παιδιά να προειδοποιούνται και να γίνεται σωστός έλεγχος, ώστε να μη φέρνουν στο σχολείο επικίνδυνα και αιχμηρά αντικείμενα. Την ώρα του διαλείμματος πρέπει πάντα να είναι παρόντες κάποιοι υπεύθυνοι.

Με τα πόδια στο σχολείο Τα παιδιά που πηγαίνουν με τα πόδια στο σχολείο πρέπει να φορούν ανοιχτόχρωμα ρούχα ή ρούχα με ένθετο ανακλαστικό υλικό, για να διακρίνονται από τους διερχόμενους οδηγούς, ειδικότερα το βράδυ. Στην έξοδο όλων των σχολείων, πρέπει να υπάρχει προστατευτικό κιγκλίδωμα, ώστε τα παιδιά να μην μπορούν να βγουν απευθείας στον δρόμο. Ιδιαίτερα σημαντικό ρόλο διαδραματίζει ο σχολικός τροχονόμος στην πρόληψη των παιδικών ατυχημάτων. Αρμοδιότητά του είναι η ρύθμιση της κυκλοφορίας στη γύρω από το σχολείο περιοχή κατά τις ώρες προσέλευσης και αποχώρησης των μαθητών, με στόχο την ασφαλή διέλευση αυτών. Προκειμένου, όμως, οι οδηγίες του σχολικού τροχονόμου να επιτελούν τον σκοπό τους, θα πρέπει αφενός οι γονείς να εξηγήσουμε στα παιδιά πόσο σημαντικό είναι να συμμορφώνονται με τις υποδείξεις του και αφετέρου οι οδηγοί να σέβονται την παρουσία του και να ακολουθούν τις οδηγίες του.

 

Πρόληψη και αντιμετώπιση ατυχημάτων στο σχολείο: Απλές συμβουλές για μαθητές, γονείς και εκπαιδευτικούς Τα παιδικά ατυχήματα θεωρούνται άμεσης προτεραιότητας για τη δημόσια υγεία λόγω των συνεπειών τους στη σωματική, ψυχική υγεία και σχολική επίδοση των παιδιών. Τα σοβαρότερα ατυχήματα, ιδίως στο πυκνοκατοικημένο αστικό περιβάλλον, συμβαίνουν στη διαδρομή σπίτι-σχολείο-σπίτι.

 

Πρόληψη ατυχημάτων στο σχολείο Ιδιαίτερη προσοχή απαιτείται στη μετακίνηση των παιδιών από και προς το σχολείο, καθώς τα μικρά παιδιά είναι από τη φύση τους γεμάτα περιέργεια και δεν έχουν ανεπτυγμένη την αίσθηση του κινδύνου.

 

Πρόληψη παιδικών ατυχημάτων στα σχολεία Τα μικρά παιδιά είναι από τη φύση τους γεμάτα περιέργεια και δεν έχουν ανεπτυγμένη την αίσθηση του κινδύνου, για αυτό και είναι ιδιαίτερα επιρρεπή στα ατυχήματα. Μεγαλώνοντας, αναπτύσσουν μεν την αίσθηση του κινδύνου, επηρεάζονται όμως και από άλλους παράγοντες, όπως η ανάγκη επίδειξης, η αντίδραση στους νόμους και στις συμβουλές των ενηλίκων και η γοητεία της περιπέτειας, με αποτέλεσμα να εξακολουθούν να κινδυνεύουν από ατυχήματα. Για τους λόγους αυτούς, είναι σημαντικό να μάθουν από μικρή ηλικία να προστατεύουν τον εαυτό τους και να μην τον θέτουν σε κίνδυνο.

 

Πρόληψη ατυχημάτων στα σχολεία Στην αρχή κάθε σχολικού έτους πρέπει να γίνεται ανοιχτή συζήτηση μεταξύ δασκάλων και μαθητών για θέματα πρόληψης παιδικών ατυχημάτων, κυρίως στους σχολικούς χώρους.

 

ΠΡΩΤΕΣ ΒΟΗΘΕΙΕΣ

 

ΚΟΡΥΦΗ

Οι τσάντες που κουβαλάνε οι μαθητές στην πλάτη αποτελούν κίνδυνο για την υγεία τους. Ειδικοί απαντούν σχετικά με την επίδραση του σακιδίου στους μυς και τα οστά των μαθητών, συμβουλεύουν για το σωστό είδος τσάντας που πρέπει να επιλέξετε και πώς να τη γεμίσετε και να τη φορέσετε, ώστε να ελαχιστοποιηθεί ο πόνος και να μεγιστοποιηθεί η άνεση.

Οι σχολικές τσάντες είναι είδος ευρείας κατανάλωσης, περιέχοντας όλα τα βασικά που χρειάζονται τα παιδιά για να περάσουν τη μέρα στο σχολείο. Αλλά όταν αρχίζει να βαραίνει, μπορεί να προκαλέσει μακροχρόνια βλάβη;

Πολλοί γονείς απευθύνονται σε γιατρό νομίζοντας ότι το παιδί τους ενδεχομένως έχει σκολίωση λόγω βαριάς τσάντας, δηλώνει η Lori Karol, εκπρόσωπος της Αμερικανικής Ακαδημίας Ορθοπεδικών Χειρούργων. Στην πραγματικότητα, εξηγεί η Karol, η σκολίωση δεν αποτελεί πρόβλημα. Ωστόσο, τα σακίδια πλάτης μπορούν να προκαλέσουν πόνο στην πλάτη, τον ώμο και τον λαιμό όταν είναι πολύ βαριές και μεταφέρονται για πολλή ώρα.

Ναι, δηλώνει η Karol, το παιδί σας θα μπορούσε να εμφανίσει πόνο που συνδέεται με βαριά τσάντα. Ωστόσο, οι γονείς δεν χρειάζεται να ανησυχούν ότι το παιδί τους θα καταλήξει να έχει παραμόρφωση στην πλάτη ούτε ότι οι τσάντες πρόκειται να δημιουργήσουν πρόβλημα που θα χρειαστεί εγχείρηση.

Αν και οι τσάντες δεν είναι πιθανό να προκαλέσουν μακροχρόνια βλάβη στους μυς ή στα οστά ως αποτέλεσμα της συνεχούς μεταφοράς, αποτελούν πιο φανερό κίνδυνο.

Υπάρχουν περιστατικά που το παιδί πέφτει και τραυματίζεται επειδή η τσάντα στην πλάτη είναι πολύ βαριά, δηλώνει ο William Hennrikus, της αμερικανικής ακαδημίας Παιδιάτρων.

Αν τα παιδιά κουβαλάνε τσάντα 18 κιλών και αυτά ζυγίζουν 36 κιλά μπορεί να πέσουν ή να μην έχουν αρκετή σταθερότητα να ισσοροπήσουν κατά τη διάρκεια της μέρας, ρισκάροντας τραυματισμό στον ώμο, το χέρι, το πόδι, ή κάτι χειρότερο.

Αγοράστε μια καλύτερη τσάντα

Υπάρχουν δεκάδες μάρκες τσαντών για να διαλέξει κάποιος. Όταν ψωνίζετε στην έναρξη της σχολικής χρονιάς καλό είναι να ακολουθήσετε τα παρακάτω βασικά βήματα.

Δυο είναι καλύτερα από ένα. Παρόλο που το παιδί μπορεί να προτιμά την τσάντα που κρέμεται στον ένα ώμο, με το λουρί να περνά πάνω από το ένα στήθος, αποφύγετε να αγοράσετε μια τέτοια καθώς βάζει όλο το βάρος στον ένα ώμο, σύμφωνα με τον Ορθοπεδικό Χειρούργο Hennrikus, του παιδικού νοσοκομείου της Καλιφόρνια. Τέτοια τσάντα σπρώχνει τον ώμο προς τα κάτω και μπορεί να προκαλέσει πόνο στην πλάτη, το λαιμό και τον ώμο. Επιλέξτε καλύτερα μια τσάντα με δυο λουριά που μοιράζει το βάρος μεταξύ των ώμων.

Να έχει σκληρή επένδυση. Τα λουριά με ενίσχυση τα εμποδίζουν από το να μπαίνουν βαθιά στον ώμο, την πλάτη και το λαιμό του παιδιού.

Μια τσάντα γεμάτη με πολλά βιβλία μπορεί να είναι βάρος για το παιδί. Πριν αρχίσετε να τη γεμίζετε, οι ειδικοί συνιστούν οδηγίες για να μετρήσετε το βάρος της έναντι του σωματικού βάρους.

Ειδικοί συνιστούν το βάρος της τσάντας που κουβαλά ένα παιδί να μην ξεπερνά το 15-20% του σωματικού του βάρους.

Ένας εύκολος τρόπος να διαπιστώσετε πόσο ζυγίζει πραγματικά η τσάντα είναι να τη βάλετε στη ζυγαριά του μπάνιου. Αν και μπορεί να μην είναι ακριβής, θα σας δείξει αν βρίσκεστε στην επικίνδυνη ζώνη και αν βάζετε το παιδί σας σε κίνδυνο εμφάνισης πόνου στην πλάτη.

Μια λογική σύσταση είναι η μείωση κατά 10% στο βάρος της τσάντας έναντι του σωματικού βάρους. Αυτό θα βοηθήσει στη μείωση του κινδύνου τραυματισμού σχετιζόμενου με πτώση και θα ανακουφίσει τον πόνο που προέρχεται από τη μεταφορά τεράστιων τσαντών φορτωμένων με σχολικά είδη.

Με το 10% σαν πιο συντηρητικό στόχο, ακολουθεί κατάλογος σωματικού βάρους για να υπολογιστεί πόσο βάρος θα πρέπει να μεταφέρει το παιδί.

Για παράδειγμα, για σωματικό βάρος 22 κιλών η τσάντα πρέπει να ζυγίζει 2, μαθητής 34 κιλών πρέπει να έχει τσάντα 3,4 κιλών, ενώ αν ζυγίζει 45 κιλά η τσάντα του πρέπει να ζυγίζει 4,5.

Ξέρετε τι τσάντα να αγοράσετε, πώς να τη γεμίσετε και πόσο πρέπει να ζυγίζει. Όμως γνωρίζει το παιδί σας πώς να τη φορέσει σωστά; Ακολουθούν συμβουλές ειδικών για να βοηθήσετε τα παιδιά σας να μετριάσουν το φορτίο.

Να χρησιμοποιείτε τα λουριά και για τους δυο ώμους. Αν το φορτίο είναι στον ένα ώμο μπορεί να προκληθεί μυϊκός πόνος στο λαιμό, την πλάτη και τον ώμο.

Αφήστε τα παιδιά να διαπιστώσουν σε πιο σημείο πάνω τους είναι πιο άνετη η τσάντα, αλλά προσπαθήστε να σφίξετε τα λουριά για να είναι η τσάντα κολλημένη στο σώμα. Ωστόσο, μην το παρακάνετε. Δεν θα πρέπει να σφίγγουν τους ώμους.

Οι τσάντες είναι γεμάτες τσέπες και θα πρέπει να τις χρησιμοποιείτε όλες. Μοιράστε το βάρος στις διάφορες θήκες για να ομαλοποιήσετε το βάρος και αποφύγετε να βάζετε όλα τα βιβλία σε μια περιοχή με αποτέλεσμα να γίνεται βαριά στον πάτο ή στο πάνω μέρος.

Να θυμάστε ότι δουλεύουν και τα χέρια του παιδιού. Επειδή έχετε σακίδιο πλάτης δεν σημαίνει ότι όλα τα πράγματα θα πρέπει να μεταφέρονται με αυτό. Μπορούν τα παιδιά να βγάλουν ένα ή δυο βιβλία από την τσάντα και να τα μεταφέρουν στα χέρια.

 

ΚΟΡΥΦΗ

 

Σχολική τσάντα και πόνοι μυοσκελετικού

Στην Αυστρία από τον Αύγουστο του 2006, το υπουργείο Παιδείας απαγόρευσε τη χρήση σχολικών τσαντών το βάρος των οποίων ξεπερνούσε το 10% του βάρους σώματος του παιδιού, αναφέροντας ότι οι βαριές τσάντες οδηγούν σε πόνους στην πλάτη και στους ώμους και ότι αποτελούν παράγοντα πρόκλησης ανωμαλιών στη σπονδυλική στήλη. Οι τελευταίες μελέτες που πραγματοποιήθηκαν σε ευρωπαϊκές χώρες δηλώνουν ότι το βάρος της σχολικής τσάντας σε συνδυασμό με το φύλο (κορίτσια), την προέλευση των παιδιών (από αστικές κοινωνίες), το είδος της σχολικής τσάντας (σακίδιο ώμου) και τον τρόπο μεταφοράς της (κρεμασμένη στον ένα ή και τους δύο ώμους) είναι καταλυτικός παράγοντας πρόκλησης ορθοπεδικών κακώσεων.

Στην Ελλάδα, τα τελευταία χρόνια, γίνεται προσπάθεια καταγραφής των περιστατικών με παθήσεις της σπονδυλικής στήλης στα παιδιά σχολικής ηλικίας και συσχετισμού με τη σχολική τσάντα, ενώ από το επιστημονικό προσωπικό του Athens Sports Clinic, σε συνεργασία με το Πανεπιστήμιο Αθηνών και το Τμήμα Ανατομίας, έχει συσταθεί ειδική ομάδα προληπτικού ελέγχου, που δραστηριοποιείται για το λόγο αυτό σε μεγάλα σχολικά συγκροτήματα της πρωτεύουσας. Τα πρώτα αποτελέσματα της έρευνας αυτής συνοψίζονται στα εξής:

**Το βάρος της σχολικής τσάντας δεν πρέπει να υπερβαίνει το 10% του βάρους σώματος του παιδιού.

** Πρέπει να αποφεύγεται η μεταφορά της μόνο με το ένα χέρι από τους ιμάντες στήριξης στους ώμους.

** Επίσης να αποφεύγεται η μεταφορά της μόνο από τον έναν ώμο.

** Να αποφεύγεται η μη σωστή τοποθέτηση των σχολικών πραγμάτων εντός αυτής και

** Να προσαρμόζεται μορφολογικά στην ανατομία της σπονδυλικής στήλης.

Κύριοι τρόποι περιορισμού του κινδύνου πρόκλησης βλάβης:

* Αγοράστε το σωστό τύπο σακιδίου,

* σιγουρευτείτε για τον ορθό τρόπο τακτοποίησης των περιεχομένων,

* δείξτε στο παιδί σας το σωστό τρόπο μεταφοράς.

** Αναζητήστε στην αγορά σχολικές τσάντες που φέρουν έγκριση διεθνών προδιαγραφών ως προς τον τρόπο κατασκευής και χρησιμοποίησής τους. Μην προσπαθείτε να αγοράσετε το μεγαλύτερο σακίδιο της αγοράς -βεβαιωθείτε ότι είναι κατάλληλο για το μέγεθος του παιδιού σας. Διαλέξτε ένα σακίδιο με εύκαμπτο υλικό και φαρδείς ιμάντες στήριξης με βάτες, που προσαρμόζονται εύκολα τόσο στους ώμους όσο και στη μέση, ανάλογα με το μέγεθος του παιδιού. Με τον τρόπο αυτό γίνεται καλύτερη κατανομή βάρους και δεν επιβαρύνονται μόνο οι ώμοι ή η σπονδυλική στήλη. Οι ιμάντες στήριξης των σχολικών σακιδίων θα πρέπει να είναι προσαρμοσμένοι με ακρίβεια στους ώμους και το τμήμα αυτών που είναι προς την πλευρά της πλάτης να είναι κατασκευασμένο από μαλακό-εύκαμπτο υλικό. Τα σακίδια πρέπει απαραίτητα να είναι σχεδιασμένα με αρκετές θήκες, έτσι ώστε να είναι εφικτή η ισοκατανομή βάρους εντός αυτών. Θυμηθείτε ότι τα σακίδια από ύφασμα είναι σαφώς ελαφρύτερα από τα δερμάτινα. Προτιμήστε την αγορά σακιδίων που φέρουν ρόδες κύλισης στο κάτω τμήμα τους.

** Βεβαιωθείτε ότι η φόρτωση της τσάντας έχει γίνει με το σωστό τρόπο. Γεμίστε την τσάντα τοποθετώντας τα βαριά βιβλία προς την πλάτη του παιδιού, προσπαθώντας με τον τρόπο αυτό να αλλάξετε το κέντρο βάρους, ώστε να μην προκαλείται περαιτέρω επιβάρυνση στη σπονδυλική του στήλη. Χρησιμοποιήστε τις θήκες της τσάντας για σωστή φόρτωση και για την αποφυγή μετακίνησης αντικειμένων εντός αυτής κατά τη μεταφορά από το σπίτι στο σχολείο και αντίθετα, ώστε να μην αλλάξει το κέντρο βάρους και προκληθεί επιπλέον φόρτιση στην πλάτη του παιδιού.

** Οσον αφορά τη μεταφορά της σχολικής τσάντας, προσαρμόστε τους ιμάντες ώμου σωστά, έτσι ώστε το σχολικό σακίδιο να κρέμεται σωστά στην πλάτη και όχι κάτω από το επίπεδο της μέσης, στους γλουτούς, επηρεάζοντας έτσι αρνητικά τα φυσιολογικά κυρτώματα της σπονδυλικής στήλης. Οταν το σχολικό σακίδιο μεταφέρεται σωστά, προσαρμόζεται επακριβώς στη σπονδυλική στήλη και δεν δείχνει να κρέμεται από τους ώμους. Το παιδί σας θα πρέπει να μεταφέρει το σακίδιο με όρθια την πλάτη, χρησιμοποιώντας τους μυς του μηρού. Επίσης πρέπει να το μεταφέρει χρησιμοποιώντας και τα δύο χέρια ταυτόχρονα, συγκρατώντας τα κοντά στο επίπεδο του σώματος. Εάν το παιδί σας περπατά σκυφτά προς τα εμπρός όταν μεταφέρει το σακίδιο, αυτό σημαίνει ότι αυτό είναι ιδιαίτερα βαρύ ή ότι δεν έχει φορτωθεί κατά τα προβλεπόμενα ή, τέλος, δεν προσαρμόζεται σωστά στην πλάτη. Βεβαιωθείτε επίσης ότι το παιδί σας γνωρίζει ότι με το να μεταφέρει το σακίδιο μόνο στον έναν ώμο του μπορεί να προκαλέσει τραυματισμό.

** Αλλες σημαντικές προτάσεις είναι η προτροπή του παιδιού ώστε να παίρνει μαζί του στο σχολείο μόνο τα απαραίτητα βιβλία της ημέρας. Εάν το παιδί επιμένει να παίρνει μαζί του και άλλα βιβλία από αυτά των μαθημάτων ημέρας, επικοινωνήστε με τον εκπαιδευτικό του, ώστε η ίδια προτροπή να υπάρξει και από το σχολείο. Συμβουλέψτε τη σχολική κοινότητα έτσι ώστε να περιορίζεται το βάρος των σχολικών βιβλίων της ημέρας στην ελάχιστη δυνατή ποσότητα. Ρωτήστε το παιδί σε τακτική βάση εάν η σχολική τσάντα ή το σακίδιο ώμου προκαλούν κόπωση ή πόνο στους ώμους ή/και στην πλάτη. Εάν συμβαίνει κάτι τέτοιο, ελαφρύνετε την τσάντα και αναπροσαρμόστε τους ιμάντες στήριξης στους ώμους. Τέλος, επισκεφτείτε το γιατρό σας εάν το παιδί σας παραπονείται για παρατεταμένο πόνο στην πλάτη και τους ώμους.

 

Προσοχή στη βαριά σχολική τσάντα

 SOS για την τσάντα του μαθητή

ΚΟΡΥΦΗ

Μαθητές-αρσιβαρίστες!  Ειρήνη Βενιού 

Πόνους στην πλάτη των μαθητών προκαλεί η βαριά σχολική τσάντα Οι ασήκωτες σχολικές τσάντες «φορτώνουν» την πλάτη των μαθητών με προβλήματα, υποστηρίζουν ισπανοί επιστήμονες. Οπως τονίζουν με δημοσίευσή τους στο επιστημονικό έντυπο «Archives of Disease in Childhood», οι περισσότεροι μαθητές κουβαλούν υπερβολικά βαριές σχολικές τσάντες. Κάτι τέτοιο, όπως είδαν μελετώντας συνολικά 1.403 παιδιά σχολικής ηλικίας (12-17 ετών), συνοδευόταν από έντονους πόνους στην πλάτη.

Η μελέτη πραγματοποιήθηκε από ειδικούς του Νοσοκομείου ντα Κόστα, στην Μπουρέλα και του Πανεπιστημιακού Νοσοκομείου Σον Ντουρέτα, στην Πάλμα. Οι ερευνητές διαπίστωσαν ότι το φορτίο που κουβαλούν οι μαθητές στην πλάτη τους δεν θα πρέπει να ξεπερνά το 10% του σωματικού τους βάρους.

Σχολικά βάρη παιδεύουσι τέκνα  Ωστόσο, όπως είδαν παρακολουθώντας τις περιπτώσεις μαθητών από 11 σχολεία στη Βόρεια Ισπανία,σχεδόν τα 2/3 των μαθητών κουβαλούσαν καθημερινά τσάντες, των οποίων το βάρος ξεπερνούσε το 10% του σωματικού τους βάρους. Συγκεκριμένα το 92% των παιδιών κρατούσε σε καθημερινή βάση σχολική τσάντα με βάρος επτά κιλά κατά μέσο όρο. Αναλύοντας το σχολικό «φορτίο» σε συνάρτηση με τα παράπονα των μαθητών για πόνους στην πλάτη, οι ερευνητές είδαν ότι οι ασήκωτες τσάντες ευθύνονταν για πόνους συνολικής διάρκειας 15 ημερών τον χρόνο.   

Θηλυκό «προνόμιο» οι έντονοι πόνοι  Οι μαθητές μοιράστηκαν σε τέσσερις ομάδες, ανάλογα με το βάρος της τσάντας τους. Όσοι κουβαλούσαν τις βαρύτερες τσάντες είχαν κατά 50% μεγαλύτερη πιθανότητα εμφάνισης πόνων στην πλάτη. Τα κορίτσια φάνηκε να αντιμετωπίζουν εντονότερους πόνους στην πλάτη, συγκριτικά με τα αγόρια, οι οποίοι μάλιστα αυξάνονταν με την ηλικία. «Πολλά παιδιά μεταφέρουν υπερβολικά βάρη» υπογραμμίζουν οι ερευνητές. «Βάρη των οποίων η μεταφορά δεν επιτρέπεται ούτε σε εργάτες».

 

 

Αθώα η σχολική τσάντα για τη σκολίωση Γράφει ο δρ ΗΛΙΑΣ Χ. ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, χειρουργός σπονδυλικής στήλης - σκολίωσης, Ευρωκλινική Αθηνών

Η σχολική τσάντα δεν προκαλεί σκολίωση. Επίσης, δεν επιδεινώνει τη σκολίωση. Δεν υπάρχει καμία σοβαρή έρευνα που να δείχνει ότι η βαριά σχολική τσάντα μπορεί να στραβώσει τη σπονδυλική στήλη ενός παιδιού. Αλλωστε, αν αυτό ήταν αλήθεια, τότε θα τη βάζαμε στον άλλο ώμο και θα... ίσιωνε το παιδί!

Είναι απελπιστικό το πώς ο μύθος αυτός εξακολουθεί να συντηρείται σήμερα στην Ελλάδα και αυτό φαίνεται εύκολα στην αναζήτηση στο Google των λέξεων «σχολική τσάντα» και «σκολίωση». Το φαιδρό είναι ότι αναζητώντας αντίστοιχα τις λέξεις «backpackandscoliosis», όλα τα άρθρα λένε ότι η σχολική τσάντα δεν προκαλεί σκολίωση.

Φυσικά, η βαριά τσάντα μπορεί να είναι πηγή συνεχούς «τραυματισμού» και είναι δυνατόν να προκαλέσει πόνο στον ώμο, στον αυχένα ή και στη μέση του παιδιού, ακόμα και μουδιάσματα στο χέρι, ειδικά αν το παιδί έχει να περπατήσει μεγάλες αποστάσεις για το σχολείο ή αν την κρεμά μόνο στον έναν ώμο.

Τι να προσέχουμε

Μερικές συμβουλές για την αποφυγή τέτοιων προβλημάτων είναι οι εξής:

Προτιμήστε τσάντες με φαρδιά λουριά και βάτες για την πλάτη και όχι μόνο για τον έναν ώμο. Σε κάποιες τσάντες υπάρχουν λουριά που εφαρμόζουν σαν ζώνη γύρω από τη μέση, γεγονός που βοηθά στην καλύτερη κατανομή του βάρους στο σώμα. Οι τσάντες με τροχούς, ενώ μειώνουν τη φόρτιση του σώματος, ίσως να μην είναι βολικές για την ελληνική πραγματικότητα, με την έλλειψη πεζοδρομίων και τους απρόσεκτους οδηγούς (σέρνοντας μια τσάντα, το ίχνος του παιδιού είναι μεγαλύτερο, αλλά η ευελιξία του μικρότερη).

Προσοχή στον τρόπο με τον οποίο μπαίνουν τα βιβλία και τα υπόλοιπα πράγματα στην τσάντα. Τα βαριά αντικείμενα πρέπει να τοποθετούνται στο κέντρο και το υπόλοιπο βάρος να κατανέμεται ομοιόμορφα.

Η χρήση ατομικών ερμαρίων στο σχολείο, αν υπάρχουν, είναι μοναδικό πλεονέκτημα, γιατί μπορούν να φυλάσσονται εκεί τα πράγματα που δεν χρειάζονται στο σπίτι και αποφεύγεται έτσι το περιττό κουβάλημα.

Αν το παιδί νιώθει πόνους στην πλάτη, μην τους αγνοήσετε, αλλά απευθυνθείτε σε κάποιον ειδικό γιατρό. Αυτός θα διερευνήσει την αιτία των ενοχλήσεων και θα μπορέσει να συμβουλεύσει για τη μελλοντική τους πρόληψη.

 

ΚΟΡΥΦΗ

Πόσο αθώα είναι τα σχολικά είδη; Γράφει ο ΚΩΣΤΑΣ ΝΤΑΛΟΥΚΑΣ, παιδίατρος

Τα σχολεία ανοίγουν και τα σχολικά ψώνια για γονείς και μαθητές είναι ένα σημαντικό γεγονός. Ομως πρέπει να έχετε το νου σας καθώς για πολλά προϊόντα δεν υπάρχει επαρκές νομοθετικό πλαίσιο που να διασφαλίζει την ασφάλειά τους. Ολα αυτά τα έντονα χρωματιστά και, ακόμη χειρότερα, με άρωμα πλαστικά, βινίλια, μολύβια και μαρκαδόροι μπορούν να εκθέσουν το παιδί σας σε χημικά.

Αποφύγετε τις έντονα χρωματιστές τσάντες βινίλίου (κατασκευασμένες από πολυβινίλ χλωρίδιο PVC). Πιθανότατα η ετικέτα στο εσωτερικό να γράφει το υλικό με το οποίο είναι φτιαγμένη και τη χώρα προέλευσης.

Η νομοθεσία για το βινίλιο και τα βαρέα μέταλλα δεν είναι σε όλο τον κόσμο η ίδια.

Η παραγωγή και η απόρριψη του PVC έχουν συνδεθεί με καρκινογενέσεις και διαταραχές του αναπαραγωγικού συστήματος. Το μαλακό βινίλιο κατασκευάζεται με την προσθήκη φθαλικών αλάτων, χημικών που έχουν συνδεθεί με πλήθος διαταραχών στην υγεία των παιδιών.

Τα έντονα χρώματα μπορεί εξάλλου να περιέχουν μόλυβδο και άλλα βαρέα μέταλλα. Ο μόλυβδος θεωρείται τοξικός για τον αναπτυσσόμενο εγκέφαλο των παιδιών.

Λόγω των χημικών αυτών ή των πρόσθετων μετάλλων που περιέχονται, τα πλαστικά αντικείμενα από PVC είναι αδύνατο να ανακυκλωθούν.

Επιλέξτε σχολικές τσάντες από πολυέστερ ή νάιλον, που να είναι κατασκευασμένες στην Ευρώπη, την Αμερική και τον Καναδά ή εναλλακτικά τσάντες φτιαγμένες από ύφασμα ή δέρμα.

Περιορίστε τα φθαλικά πετώντας στα σκουπίδια την κουρτίνα του μπάνιου που είναι κασκευασμένη από βινίλιο (PVC), τα παιδικά παιχνίδια που έχουν ή είναι φτιαγμένα από μαλακό πλαστικό, τα πλαστικά δάπεδα από βινίλιο και τα αποσμητικά χώρων.

Δοχεία φαγητού και νερού

Το βινίλιο επίσης χρησιμοποιείται ως υλικό για την κατασκευή δοχείων φαγητού για παιδιά. Αν το παιδί σας οπωσδήποτε πρέπει να χρησιμοποιήσει ένα δοχείο από βινίλιο, προσέξτε να γράφει ότι είναι «ελεύθερο μολύβδου». Θυμηθείτε όμως ότι αυτό είναι απλώς κάτι που έγραψε ο κατασκευαστής. Αυτά τα προϊόντα δεν έχουν ελεγχθεί ξεχωριστά. Η καλύτερη προσέγγιση είναι να αποφεύγετε το βινίλιο παντελώς. Δοκιμάστε τα μεταλλικά κουτιά φαγητού (ανοξείδωτα).

Οι γονείς συχνά ενθαρρύνουν τα παιδιά τους να πάρουν στο σχολείο μαζί τους ένα μπουκάλι με νερό. Αν το νερό της βρύσης είναι ασφαλές, δεν χρειάζεται να αγοράσετε μικρά πλαστικά μπουκάλια νερού. Αγοράστε καλύτερα ένα δοχείο πολλών χρήσεων για να το έχει στο σχολείο με νερό και πλύντε το συχνά.

Δυστυχώς, πολλά ελκυστικά, χρωματιστά, πολλών χρήσεων δοχεία νερού είναι κατασκευασμένα από πολυκαρμπονικό πλαστικό. Αυτό αναγνωρίζεται από τον αριθμό ανακύκλωσης 7, που είναι τυπωμένος στην κάτω μεριά του μπουκαλιού. Συχνά μπορεί να υπάρχουν τα γράμματα PC κάτω από το σύμβολο της ανακύκλωσης.

Τα πολυκαρμπονικά πλαστικά περιέχουν μπισφαινόλη Α (ΡΒΑ), χημικό που είναι πιθανόν, να συνδέεται με διάφορους τύπους καρκίνου (μαστού και προστάτη) και με διαταραχές στην ανάπτυξη των παιδιών. Η μπισφαινόλη Α μπορεί από το πλαστικό να περάσει στο νερό, μια διαδικασία που αυξάνει με το πλύσιμο των πολυκαρμπονικών πλαστικών με ζεστό νερό, με το χρόνο και τη φθορά ή την καταστροφή του πλαστικού δοχείου.

Γιατί να το ρισκάρετε; Υπάρχουν καλύτερα εναλλακτικά δοχεία. Επιλέξτε δοχεία νερού κατασκευασμένα από μέταλλο ή γυαλί που μπορούν να μεταφερθούν στο σχολείο. Κάντε το ίδιο για μεταφορά φαγητού, ιδίως αν αυτό είναι ζεστό ή καυτό.

Αν οπωσδήποτε πρέπει να χρησιμοποιήσετε πλαστικά δοχεία, επιλέξτε τα δοχεία με αριθμό ανακύκλωσης 1, 2, 4 και 5. Αποφύγετε τα 3, 6 και 7. Ιδιαίτερα ο αριθμός 3 πρέπει να αποφεύγεται καθώς αυτός είναι το σύμβολο για το PVC πλαστικό. Ποτέ δεν πρέπει να χρησιμοποιείται το PVC για την αποθήκευση νερού και τροφής.

Τα πλαστικά δοχεία που είναι φτιαγμένα από ανακυκλώσιμο πλαστικό 1 και 2 γενικά είναι αποδεκτά για την αποθήκευση τροφίμων.

Ανάμεσα στα ανακυκλώσιμα πλαστικά για αποθήκευση τροφής επιλέξτε δοχεία με τους αριθμούς 4 και 5. Αποφύγετε τον αριθμό 7. Επίσης, αποφύγετε τα πλαστικά που δεν έχουν αριθμό ανακύκλωσης και αυτά που γράφουν «other».

Μολύβια, στιλό, μαρκαδόροι και μπογιές

Μπορεί να είναι μια συνήθεια που είναι δύσκολο να σταματήσει, αλλά πρέπει να γίνετε επίμονοι στο να θυμίζετε στα παιδιά σας ότι δεν πρέπει να μασούν τα μολύβια και τα στιλό. Αν είναι εφικτό, επιλέξτε μολύβια που δεν περιέχουν χρώμα. Στο παρελθόν χρωματιστά μολύβια από την Κίνα περιείχαν μόλυβδο.

Επειδή υπάρχει απουσία επαρκών και σωστών κανονισμών στο διεθνές εμπόριο, καλό είναι να προτιμάτε να αγοράζετε μολύβια, χρωματιστά μολύβια και κραγιόν από χώρες της Ευρωπαϊκής Ενωσης, της Αμερικής και του Καναδά. Αν και δεν είναι εγγυημένο ότι τα προϊόντα αυτά δεν περιέχουν μόλυβδο, οι χώρες αυτές έχουν σίγουρα καλύτερους κανονισμούς που αφορούν τη χρήση του μόλυβδου από χώρες όπως, για παράδειγμα, η Κίνα. Μπορείτε επίσης να αναζητήσετε και να αγοράσετε μπογιές φτιαγμένες από κερί μελισσών ή άλλες οργανικές ουσίες.

Μαρκαδόροι απλοί ή υπογράμμισης με γλυκιά μυρωδιά θα αναγκάζουν τα παιδιά σας να τους μυρίζουν συνεχώς. Οπως και με άλλα αρωματικά προϊόντα, φθαλικά άλατα χρησιμοποιούνται συχνά για να δημιουργηθούν ισχυρά αρώματα, που να διαρκούν περισσότερο.

Επιλέξτε μαρκαδόρους χωρίς άρωμα ώστε να αποφύγετε την έκθεση του παιδιού σας σε φθαλικά.

Κινητά και μπιζού

Αποθαρρύνετε τα παιδιά και τους εφήβους να χρησιμοποιούν κινητά τηλέφωνα, ώστε να μειωθεί η έκθεσή τους στην ιονίζουσα ακτινοβολία. Τέλος πετάξτε τα μεταλλικά παιχνίδια, τις αλυσίδες για τα κλειδιά, τα σκουλαρίκια, τις καρφίτσες και άλλα που έχουν ένα θαμπό γκρι χρώμα, είναι πολύ βαριά για το μέγεθός τους και αν τα σύρουμε σε ανοιχτόχρωμη επιφάνεια αφήνουν μια γκρι γραμμή. Μπορεί να περιέχουν επικίνδυνα επίπεδα μολύβδου.

 

Περιέχουν «μολύβι» τα μολύβια;
Οχι, δεν περιέχουν πια ίχνος μολύβδου αλλά κάποτε ήταν τα πράγματα αλλιώς. Πόσο κάποτε; Ηταν το 1565, που ο Ελβετός Κόνραντ Γκέσνερ έβαλε μέσα σε μια ξύλινη θήκη ένα κομμάτι από μόλυβδο εξελίσσοντας τα από τον 12ο αιώνα «μολύβια» που ήταν από κράμα μολύβδου και ψευδαργύρου και τα χρησιμοποιούσαν οι καλλιτέχνες.Κάποια που να μοιάζουν με τα σημερινά εμφανίστηκαν τον 17ο αιώνα στη Νυρεμβέργη από τον Φρίντριχ Στέντλερ αφού χρησιμοποίησε πλέον γραφίτη και καθόλου μόλυβδο. Τον 18ο αιώνα ο Κάσπαρ Φάμπερ χρησιμοποίησε μείγμα γραφίτη, θείου, αντιμονίου και χαλαζία για να μη σπάνε εύκολα οι μύτες.

ΚΟΡΥΦΗ

Προστατεύστε τα παιδιά από τις αρρώστιες των θρανίων Ρεπορτάζ: Μαίρη Κατσανοπούλου

Οι ειδικοί προτείνουν τρόπους για να αντιμετωπίσετε μικρόβια και ιώσεις που πλήττουν συχνά τους μικρούς μαθητές Μικρόβια και ιοί μεταδίδονται στη σχολικής τάξη και προκαλούν στους μαθητές και στις μαθήτριες αθώες μα και σοβαρές ασθένειες. «Οι λοιμώξεις που μεταδίδονται από παιδί σε παιδί είναι κυρίως αυτές του αναπνευστικού συστήματος και αποτελούν τη συχνότερη αιτία νόσησης το φθινόπωρο και τον χειμώνα στην παιδική ηλικία», λέει η επίκουρη καθηγήτρια Παιδιατρικής του Πανεπιστημίου Αθηνών κ. Πόπη Αναστασέα-Βλάχου. Σχεδόν όλες οι ρινίτιδες και σε μεγάλο ποσοστό (περίπου 70%) οι λαρυγγίτιδες, οι φαρυγγίτιδες, οι τραχειοβρογχίτιδες και λιγότερο οι βρογχίτιδες οφείλονται σε ιούς. Οι ιοί που ευθύνονται για τις λοιμώξεις του ρινοφάρυγγα είναι πολλοί: ρινοϊοί, αδενοϊοί, ιοί της γρίπης, ιοί της παραγρίπης, ιοί Κοξάκι, ιοί Έκο κ.ά. Οι ιοί μεταδίδονται με τα σταγονίδια. Δηλαδή με τον βήχα, το φτάρνισμα, το γέλιο κ.ά. Το στάδιο επώασής τους (δηλαδή το διάστημα από τη μόλυνση έως την εκδήλωση των συμπτωμάτων) διαρκεί λίγες ημέρες έως μία εβδομάδα.

Οι παράγοντες που προδιαθέτουν τα παιδιά σε μια αναπνευστική ίωση είναι:

* Ο συγχρωτισμός με πολλούς ανθρώπους.

* Η μολυσμένη ατμόσφαιρα.

* Οι διαφορές της θερμοκρασίας μέσα στο 24ωρο.

* Ο καπνός του τσιγάρου ή άλλα αλλεργιογόνα στο σχολείο ή στο σπίτι.

«Υπάρχει μεγάλη διαφορά του κοινού κρυολογήματος και της γρίπης», τονίζει η κ. Βλάχου. «Το κοινό κρυολόγημα οφείλεται σε ρινοϊούς (πάνω από 110), εμφανίζεται το φθινόπωρο, τον χειμώνα και την άνοιξη και συνήθως προσβάλλει όχι μόνο τα μέλη μιας τάξης, αλλά και τα μέλη της οικογένειας των μαθητών».

Μερικές φορές η λαρυγγοτραχειοβρογχίτιδα επιμολύνεται με μικρόβια και η ρινίτιδα χρονίζει, κυρίως σε μεγαλύτερα παιδιά. «Το έκκριμα γίνεται παχύρρευστο και δύσοσμο», επισημαίνει η κ. Βλάχου. «Η θεραπεία καθορίζεται ύστερα από καλλιέργεια του εκκρίματος και αντιβιόγραμμα για ανεύρεση της κατάλληλης αντιβιοτικής ουσίας».

Στα μεγαλύτερα παιδιά (της πέμπτης και έκτης τάξης του δημοτικού), συχνός είναι και ο πονόλαιμος από στρεπτόκοκκο. «Στην περίπτωση αυτή, είναι απαραίτητο το στρεπτ-τεστ, για να διαπιστωθεί εάν πρέπει αν δοθεί αντιβίωση», συνιστά η κ. Βλάχου.

Γαστρεντερίτιδες

Οι λοιμώξεις αυτή την εποχή αρχίζουν συχνά με ενοχλήματα από το αναπνευστικό σύστημα, αλλά προχωρούν και στο πεπτικό. «Αυτές οι λοιμώξεις οφείλονται στους Ρότα ιούς (τους ιούς που μοιάζουν με τροχό, από τον οποίο πήραν και το λατινικό όνομά τους)», εξηγεί η κ. Βλάχου. «Οι οξείες αυτές γαστρεντερίτιδες είναι πιο συχνές τον χειμώνα παρά το καλοκαίρι, όπως θα ανέμενε κανείς».

Το στάδιο επώασης των ιών αυτών διαρκεί 1-3 ημέρες. Εκτός από τα συμπτώματα από το αναπνευστικό σύστημα, παρουσιάζεται διάρροια, έμετος και μερικές φορές υψηλός πυρετός. «Οι ιώσεις αυτές μπορεί να προκαλέσουν αφυδάτωση και διαταραχές ηλεκτρολυτών», προειδοποιεί η κ. Βλάχου.

Γρίπη

Η γρίπη έχει πιο βαριά συμπτώματα από εκείνα των απλών αναπνευστικών ιώσεων:

* Υψηλός πυρετός.

* Κακουχία.

* Πόνοι στους μυς.

* Πόνοι στις αρθρώσεις.

* Πονοκέφαλος.

* Πόνος στον φάρυγγα.

* Ζωηρός βήχας.

* Φωτοφοβία.

Στα μικρά παιδιά η γρίπη παρουσιάζει επιπλοκές, με λαρυγγοτραχειοβρογχίτιδα, βρογχιολίτιδα, βρογχίτιδα ή και πνευμονία. «Στα μικρά παιδιά, ο πυρετός είναι υψηλότερος, αλλά στα μεσοδιαστήματα της απυρεξίας τα παιδιά φαίνεται να είναι σε καλή κατάσταση και ζωηρά», λέει η κ. Βλάχου. «Αυτό διαφοροποιεί τη γρίπη από τη μικροβιακή μηνιγγίτιδα». Οι ιοί της γρίπης μεταδίδονται αερογενώς και σπανίως με μολυσμένα αντικείμενα. Η επώασή τους διαρκεί 1-3 ημέρες, αλλά η μεταδοτικότητα της νόσου διαρκεί 1-2 ημέρες πριν και μία εβδομάδα μετά την εκδήλωση των συμπτωμάτων.

Οι ιοί της γρίπης είναι τρεις (Α, Β και C), αλλά έχουν πολλούς αντιγονικούς τύπους και στελέχη. Τον άνθρωπο απασχολεί κυρίως ο ιός Α (και λιγότερο ο Β), στον οποίο οφείλονται οι πανδημίες της νόσου. «Οι αντιγονικές παραλλαγές του ίδιου υποτύπου είναι συχνές και γι' αυτό ο εμβολιασμός με ένα στέλεχος δεν προστατεύει από τα άλλα στελέχη», λέει η κ. Βλάχου. «Το εμβόλιο για τη γρίπη συνιστάται να γίνεται μόνο στα παιδιά με χρόνια νοσήματα και στα ανοσοκατασταλμένα. Το κλείσιμο των σχολείων δεν έχει αποδειχθεί ότι μπορεί να προλάβει τέτοιες επιδημίες στον παιδικό πληθυσμό».

Η αντιμετώπιση της γρίπης στα παιδιά, εφόσον δεν υπάρχει επιπλοκή, πρέπει να γίνεται με:

* Ξεκούραση.

* Καθαρή ατμόσφαιρα στο σπίτι.

* Πολλά υγρά.

* Αντιπυρετικά φάρμακα.

Η σημαντικότερη επιπλοκή της γρίπης είναι η λοίμωξη με μικρόβια του αναπνευστικού συστήματος, τα οποία είναι - ανάλογα με την ηλικία - ο αιμόφιλος, ο πνευμονιόκοκκος και ο σταφυλόκοκκος. Ως συνέπεια, μπορεί να εμφανιστεί ωτίτιδα, παραρρινοκολπίτιδα, βρογχίτιδα και πνευμονία. «Τα παιδιά με γρίπη πρέπει να πηγαίνουν ξανά στο σχολείο αφού έχουν μείνει δύο ημέρες απύρετα», συμβουλεύει η κ. Βλάχου.

Η βρογχιολίτιδα

Τα βρέφη που αναγκάζονται να πάνε στον παιδικό σταθμό στον πρώτο χρόνο της ζωής τους νοσούν συχνά από τον αναπνευστικό συγκυτιακό ιό και εμφανίζουν βρογχιολίτιδα. «Λόγω της απόφραξης της μύτης, παρουσιάζουν δύσπνοια και αυτό τρομάζει τους γονείς», λέει η κ. Βλάχου. «Η πρόγνωση είναι όμως καλή και μάλιστα χωρίς θεραπεία. Η ασθένεια περνά ύστερα από λίγες ημέρες ή το πολύ μέσα σε 3 - 4 εβδομάδες. Σπάνια, η κατάσταση επιπλέκεται με ωτίτιδα».

Συνιστώνται μόνο:

* Ενσταλάξεις φυσιολογικού ορού στη μύτη πριν από τα γεύματα.

* Καθαρή και υγροποιημένη ατμόσφαιρα.

* Ελαφρά αντιπυρετικά φάρμακα, εάν υπάρχει πυρετός.

Ανεμοβλογιά

Τα λοιμώδη νοσήματα _ όπως η ιλαρά _ έχουν εξαφανισθεί χάρη στα εμβόλια. Η ανεμοβλογιά, όμως, εξακολουθεί να υπάρχει, παρά το εμβόλιο των τελευταίων χρόνων.

Ο ιός της ανεμοβλογιάς έχει μακρύ στάδιο επώασης: 12-17 ημέρες. «Μόλις εμφανισθεί το πρώτο σπυράκι», συμβουλεύει η κ. Βλάχου, «το παιδί πρέπει να μείνει στο σπίτι και να ζητηθεί η συμβουλή του παιδιάτρου. Η αντιμετώπιση με ασυκλοβίρη (σε σιρόπι) πρέπει να αρχίζει αμέσως. Απαραίτητο είναι και το καθημερινό μπάνιο (χωρίς τρίψιμο και με σταμπωτό σκούπισμα με βαμβακερές πετσέτες), καθώς και η επάλειψη με αντισηπτικό στα σπυράκια».

Η ανεμοβλογιά χαρακτηρίζεται από τους παιδιάτρους ως η πιο περίεργη αρρώστια, καθώς η διάρκειά της και η ένταση των εκδηλώσεών της ποικίλλουν. Το παιδί, πάντως, μπορεί να γυρίσει στο σχολείο δύο ημέρες αφού εξαφανιστούν τελείως τα ίχνη της ανεμοβλογιάς.

«Εάν το παιδί δεν έχει νοσήσει έως την εφηβεία, θα πρέπει να κάνει το εμβόλιο, γιατί πρόκειται για μια βαριά αρρώστια στις μεγαλύτερες ηλικίες», υπογραμμίζει η κ. Βλάχου. «Εάν έχει νοσήσει και δεν το έχει καταλάβει, μπορεί να κάνει το εμβόλιο χωρίς να φοβάται».

Φυματίωση-μηνιγγίτιδα

«Η φυματίωση δεν μεταδίδεται από παιδί σε παιδί, αλλά από μεγάλους που έχουν ανοικτή νόσο», διευκρινίζει η κ. Βλάχου. «Επίσης, η μηνιγγίτιδα μεταδίδεται στα παιδιά από τους μεγάλους, καθώς εκείνοι φιλοξενούν τον μηνιγγιτιδόκοκκο χωρίς να αρρωσταίνουν».

H μηνιγγίτιδα άλλωστε _ όπως τονίζει η κ. Βλάχου _ δεν μεταδίδεται από τα αντικείμενα (π.χ. κιμωλίες, βιβλία κ.ά.) και δεν είναι απαραίτητο το κλείσιμο του σχολείου σε περίπτωση κρούσματος της νόσου σε μαθητή. Χημειοπροφύλαξη πρέπει να πάρουν μόνο τα παιδιά που κάθονται σε διπλανά θρανία και εκείνα της οικογένειας του παιδιού.

Η μηνιγγίτιδα οφείλεται σε 9 κόκκους. Tο υπάρχον εμβόλιο καλύπτει μόνο τη μηνιγγίτιδα C.

Οι μισοί μαθητές με ψείρες

Τα παιδιά του Δημοτικού κινδυνεύουν περισσότερο να κολλήσουν ψείρες στα μαλλιά, γιατί αγκαλιάζονται ή παλεύουν μεταξύ τους περισσότερο από τα μεγαλύτερα παιδιά.

Τα μισά παιδιά σχολικής ηλικίας υπολογίζεται ότι περνάνε μία τουλάχιστον φθειρίαση στα μαλλιά. Το παράσιτο μεταδίδεται με άμεση επαφή από τα μαλλιά του παιδιού που πάσχει ή με μολυσμένα αντικείμενα και προτιμά να «κατοικεί» τις περιοχές πίσω από τα αυτιά και το ηνίο.

Τα συμπτώματα είναι έντονος κνησμός και εξανθήματα, ενώ από το ξύσιμο προκαλούνται συχνά δευτερογενείς μολύνσεις με σταφυλόκοκκο, στρεπτόκοκκο κ.ά.

Η φαρμακευτική θεραπεία της φθειρίασης, με σαμπουάν και λοσιόν με βάση το μαλαθείο, θα πρέπει να χορηγείται με μεγάλη φειδώ αφού τα φάρμακα αυτά είναι τοξικά. Οι χτένες, οι μαξιλαροθήκες και όλα τα αντικείμενα που έρχονται σε επαφή με τα μολυσμένα μαλλιά, πρέπει να αλλάζονται καθημερινά και να πλένονται με καυτό νερό.

Για την πρόληψη της φθειρίασης στα μαλλιά, η κ. Βλάχου συνιστά στα παιδιά:

* Να έχουν κοντό μαλλί.

* Να μη μοιράζονται χτένες, βούρτσες, κορδέλες, σκουφιά κλπ. με άλλα παιδιά

* Να λούζουν τα μαλλιά τους συχνά.

* Να τα περνάνε στο τέλος του λουσίματος με ξύδι και να τα χτενίζουν με λεπτό χτενάκι.

6 συμβουλές προς τους γονείς

1. Να μάθετε τα παιδιά να πλένουν συχνά τα χέρια τους _ οπωσδήποτε πριν φάνε κάτι, όταν γυρίζουν από το σχολείο ή το παιχνίδι και μετά την τουαλέτα.

2. Να τα μάθετε να βάζουν το χέρι μπροστά στο στόμα όταν βήχουν ή φταρνίζονται και να πλένουν μετά τα χέρια τους.

3. Να μην τα στέλνετε στο σχολείο φορτωμένα με ρούχα (γιατί θα ζεσταθούν, θα ιδρώσουν και μετά θα τα βγάλουν).

4. Να φροντίζετε να κάνουν καθημερινά ντους.

5. Να μην τα στέλνετε στο σχολείο εάν υπάρχει υποψία ασθένειας.

6. Να μην παραμελείτε τα εμβόλιά τους.

 

Το σχολείο 'κρύβει' αλλεργίες Ο σχολικός χώρος, από την προσχολική ηλικία μέχρι την τριτοβάθμια Εκπαίδευση, έχει παρατηρηθεί ότι, ενδεχομένως, συνδυάζεται με την εκδήλωση ποικίλων αλλεργικής μορφής αντιδράσεων σε ευαισθητοποιημένα άτομα. Η σημασία των αλλεργικών παθήσεων ή καταστάσεων (αλλεργική ρινίτιδα, άσθμα, ατοπική δερματίτιδα ή έκζεμα, τροφική αλλεργία) φαίνεται από την επιδημική έξαρση στη συχνότητά τους κατά τα τελευταία 20 και πλέον χρόνια.

 

ΚΟΡΥΦΗ

Ποια σχολεία προάγουν την υγεία  Γράφει ο Ευστράτιος Παπάνης, Επίκουρος Καθηγητής Πανεπιστημίου Αιγαίου

Ο 21ος αιώνας χαρακτηρίζεται από πολλούς ως εποχή της διακινδύνευσης, των ρευστών πολυεπίπεδων σχέσεων και της έξαρσης της ατομικότητας. Οι προσωπικές βιογραφίες αντικαθιστούν τις συλλογικότητες, οι σταθερές του παρελθόντος καθίστανται δυσλειτουργικές και ατονούν, ενώ η ευελιξία, η μετανεωτερική γνώση και η έγκαιρη και έγκυρη πρόσβαση στην πληροφορία αναδεικνύονται σε μέγιστα εφόδια για τον νέο που εισέρχεται στην κοινωνική και επαγγελματική κονίστρα.

Το σχολείο, κατεξοχήν θεσμός υπεύθυνος για τη μετάδοση πολιτιστικών αγαθών, καλείται να διαδραματίσει καθοριστικό ρόλο, να αναπροσαρμόσει τα διδακτικά του προγράμματα, ώστε να αντανακλούν (ή και να προετοιμάζουν) την κοινωνική μεταβολή, αλλά κυρίως να παρέχει ένα ασφαλές περιβάλλον, μέσα στο οποίο η προαγωγή της ψυχικής και βιολογικής υγείας, η εξάλειψη των παραγόντων κινδύνου και η πρόληψη θα αποτελούν εχέγγυα για την αντισταθμιστική, δημοκρατική και ισότιμη παιδεία. Η αγωγή υγείας αποτελεί μία παράλληλη εκπαιδευτική δραστηριότητα, άρρηκτα συνδεδεμένη με το σχολείο, το μαθητή, τον εκπαιδευτικό, τους γονείς και την κοινωνία στο σύνολό της. Η εφαρμογή προγραμμάτων αγωγής της υγείας στο σχολείο, συμβάλλει στην αναβάθμιση της εκπαίδευσης και της σχολικής ζωής, ενισχύοντας την ομαλή κοινωνική και επαγγελματική ένταξη των μαθητών, ενώ συγχρόνως περιορίζει την εμφάνιση ψυχικών και σωματικών διαταραχών. Σκοπός τους είναι η κοινωνική ευεξία, η ανάπτυξη της κριτικής ικανότητας και των δεξιοτήτων και η άρση φαινομένων όπως η σχολική αποτυχία και η κοινωνική ανισότητα.

Η αγωγή υγείας είναι κατ’ εξοχήν μαθητοκεντρική και εντάσσει στα προγράμματά της όλους τους μαθητές, ανεξάρτητα από το κοινωνικό-οικονομικό και πνευματικό επίπεδο των γονέων τους. Επιδιώκει να αναπτύξει θετικές συνήθειες, που αφορούν την υγεία των μαθητών, πριν μεταβληθούν σε ανήκεστο πρόβλημα. Προάγει την προσωπική, οικογενειακή και κοινοτική ευθύνη για την υγεία και εφοδιάζει τους μαθητές με τις προσήκουσες γνώσεις. Στοχεύει στην παροχή αρωγής και υποστήριξης για τα οικογενειακά, κοινωνικά και ψυχολογικά προβλήματα, τόσο στο χώρο του σχολείου όσο και στο χώρο έξω από αυτό. Αποβλέπει στην ενδυνάμωση της σχολικής κοινότητας, ώστε να μπορούν οι εμπλεκόμενοι φορείς να χειρίζονται και να προλαμβάνουν αποτελεσματικά δυσλειτουργικές καταστάσεις, και τέλος δίνει έμφαση στην κινητοποίηση των δασκάλων και τη δια βίου εκπαίδευσή τους (World Health Organization, 1999, p.5).

Τα οφέλη που προκύπτουν από την εφαρμογή των προγραμμάτων υγείας έχουν πολλαπλασιαστικό χαρακτήρα: βελτιώνουν την ποιότητα ζωής των μαθητών και των οικογενειών τους, συντελούν στη διαπαιδαγώγηση συνειδητοποιημένων και ενήμερων πολιτών, περιορίζουν μακροπρόθεσμα το κόστος περίθαλψης, αναδεικνύουν και αντιμετωπίζουν τα προβλήματα υγείας σε τοπικό και εθνικό επίπεδο, διαχέουν πολύτιμες πληροφορίες πρόληψης και προφύλαξης, κινητοποιούν τα στελέχη της εκπαίδευσης, αυξάνουν τον κοινωνικοποιητικό ρόλο του σχολείου, αλλά κυρίως εγκαθιδρύουν στάσεις και αντιλήψεις, που μπορούν να μεταλαμπαδευτούν από γενιά σε γενιά. Παράλληλα, αξιοποιούν τους διαθέσιμους πόρους της κοινότητας, ενισχύουν τα τοπικά δίκτυα, ενεργοποιούν τα κοινωνικά αντανακλαστικά σε περιπτώσεις αποκλεισμού, προάγουν το κοινωνικό κεφάλαιο μιας περιοχής και διευρύνουν τη χρήση καινοτόμων μεθόδων διδασκαλίας.

Συμπερασματικά, τα προγράμματα υγείας έχουν τα ακόλουθα χαρακτηριστικά:

Ευαισθητοποιούν τα στελέχη της υγείας και της εκπαίδευσης σε θέματα προαγωγής της υγείας

Διασφαλίζουν τις συνθήκες υγιεινής στο σχολικό περιβάλλον

Διασυνδέουν και κινητοποιούν το διαθέσιμο δυναμικό της κοινότητας

Εντάσσουν στη διδακτέα ύλη μαθήματα, που βοηθούν τους μαθητές να κατανοήσουν τους παράγοντες που επηρεάζουν την υγεία, ώστε να υιοθετήσουν τις κατάλληλες στάσεις και συμπεριφορές

Εξασφαλίζουν την πρόσβαση σε υπηρεσίες υγείας

Υλοποιούν πολιτικές και πρακτικές προαγωγής υγείας, που υποστηρίζονται τόσο από τη διοίκηση του σχολείου και από τη διεύθυνση, όσο και από τις εκπαιδευτικές πρακτικές, και δημιουργούν ένα υγιές και ασφαλές ψυχολογικό περιβάλλον για τους μαθητές. Οι πολιτικές αυτές προωθούν θεμελιώδεις αρχές, όπως η ίση αντιμετώπιση όλων των μαθητών και ο σεβασμός των ιδιαιτεροτήτων τους. Στους στόχους περιλαμβάνονται η μείωση των βιολογικών, κοινωνικών και συναισθηματικών προβλημάτων, όπως είναι η χρήση αλκοόλ, ναρκωτικών, καπνού και κάθε μορφή βίας

Δικτυώνουν τα σχολεία μεταξύ τους για την ανταλλαγή πληροφοριών και εμπειριών

Αναπτύσσουν περιβαλλοντική συνείδηση

Παρέχουν ευκαιρίες φυσικής άσκησης και αναψυχής

Θεωρούν την πνευματική, ψυχική και βιολογική υγεία ως ενιαίο σύνολο και ενισχύουν μαθησιακές διαδικασίες, που διατηρούν την ισορροπία μεταξύ των τριών αυτών στοιχείων

Καλλιεργούν την κοινωνική αλληλεγγύη, εμπιστοσύνη και συμμετοχικότητα

Επεκτείνουν τα προγράμματα υγείας στο οικογενειακό πλαίσιο

Διαμορφώνουν κατάλληλα τα αναλυτικά προγράμματα, ώστε να εξοπλίσουν τους μαθητές με όλα τα κατάλληλα εφόδια, που θα τους επιτρέπουν να κάνουν ασφαλείς και υγιεινές επιλογές

Διαχέουν τις καλές πρακτικές και πληροφορίες για την προαγωγή της υγείας σε όλα τα κοινωνικά στρώματα

Επιλέγουν μαθητοκεντρικές διαδικασίες μάθησης, με έμφαση την ενεργό έρευνα, τη βιωματική προσέγγιση και την ανάπτυξη μεταγνωστικών στρατηγικών και κριτικής σκέψης

Διευκολύνουν την πρόσβαση στις υπηρεσίες υγείας, αλλά ταυτόχρονα εξασφαλίζουν την πραγματοποίηση πρωτοβάθμιων διαδικασιών μέσα στο σχολικό πλαίσιο (εμβολιασμοί, διαγνώσεις, ενημέρωση, πρώτες βοήθειες, φαρμακευτικές αγωγές κ.λπ.)

Ενισχύουν την υπογραφή μνημονίων συνεργασίας του σχολείου με κοινοτικούς και άλλους φορείς

Τονώνουν τη συμμετοχικότητα και παράγουν ενεργούς μαθητές-πολίτες, που αγωνίζονται για την εξάλειψη των κοινωνικών ανισοτήτων

Καταπολεμούν τη φτώχεια, τη σχολική διαρροή και αποτυχία.

 Τα προγράμματα υγείας στοχεύουν

στη Συνειδητοποίηση, η οποία θα βοηθήσει τα άτομα και τις κοινωνικές ομάδες να κατανοήσουν ότι η υγεία αποτελεί ένα ενιαίο σύνολο και να ευαισθητοποιηθούν στους παράγοντες που την προάγουν
στη Γνώση, για να εμπεδώσουν οι μαθητές τους τρόπους με τους οποίους η υγεία μπορεί να προαχθεί σε όλα τα εκπαιδευτικά πλαίσια

στις Στάσεις, με τις οποίες τα άτομα και οι κοινωνικές ομάδες θα αποκτήσουν κοινωνικές αξίες, θα αναπτύξουν έντονο ενδιαφέρον για την υγεία και διάθεση για ενεργό συμμετοχή στην προστασία και βελτίωση αυτής

στις Δεξιότητες, που είναι αναγκαίες στα άτομα και τις κοινωνικές ομάδες για τη διαχείριση και επίλυση των προβλημάτων υγείας

στην Ικανότητα αξιολόγησης, μέτρων που λαμβάνονται για την υγεία, καθώς και των εκπαιδευτικών προγραμμάτων ως προς οικολογικούς, πολιτικούς, οικονομικούς, κοινωνικούς, αισθητικούς και εκπαιδευτικούς παράγοντες

στη Συμμετοχικότητα, μέσω της οποίας αναπτύσσεται η αίσθηση της υπευθυνότητας και αμεσότητας στη θεώρηση των προβλημάτων υγείας και παρωθείται η δραστηριοποίηση των ατόμων σε ατομικό ή συλλογικό επίπεδο για την επίλυση τους.

Η αγωγή υγείας, ουσιαστικά αποτελεί αλλαγή του τρόπου σκέψης των μαθητών και διατήρηση της νέας αυτής φιλοσοφίας σε όλα τα πλαίσια και εκφάνσεις της ζωής. Τα προγράμματα υγείας είναι συνυφασμένα με την έννοια του ‘Νέου Σχολείου’, του ανοιχτού στην καινοτομία, την κοινότητα, τις τεχνολογικές εξελίξεις, τη βελτίωση των περιβαλλοντικών συνθηκών. Είναι προσαρμοσμένα στις κοινωνικοοικονομικές συνθήκες μιας περιοχής και διαπνεόμενα από ανθρωπιστικά ιδεώδη, αποβλέπουν στην κοινωνική ενδυνάμωση και ευθύνη. Τα σχολεία επωφελούνται από αυτά, γιατί η διασφάλιση συνθηκών υγιεινής αυξάνει την αποτελεσματικότητα και την επίδοση των μαθητών, απαλλάσσει τους γονείς από το άγχος, τροφοδοτεί την κοινωνία με υγιείς πολίτες, μειώνει το κόστος της υγείας μέσω της πρόληψης και κινητοποιεί πλαίσια, που πριν δρούσαν αποσπασματικά και ανεξάρτητα. Η αγωγή υγείας, τέλος, επιχειρεί να αμβλύνει τις διαφορές ανδρών-γυναικών, δεδομένου ότι σύμφωνα με τα στοιχεία του ΟΗΕ, 86 εκατομμύρια κορίτσια (13 εκατομμύρια περισσότερα από τα αγόρια) δεν έχουν πρόσβαση στην πρωτοβάθμια εκπαίδευση και τα 2/3 από το 1 δισ ανθρώπων, που είναι αναλφάβητοι, είναι γυναίκες.

Η θεσμοθέτηση και ίδρυση σχολείων που προάγουν την υγεία πρέπει να αποτελεί τμήμα μιας εθνικής πολιτικής για την Παιδεία, στα πλαίσια του Κράτους Πρόνοιας. Παρόλα αυτά οι Διεθνείς Οργανισμοί (Ευρωπαϊκή Ένωση, ΟΗΕ κτλ) ενισχύουν συμπληρωματικά κάθε ατομική πρωτοβουλία ή κοινοτική δράση, δίνοντας ιδιαίτερη έμφαση στην ύπαρξη μιας αρχικής ομάδας κρούσης σε κάθε σχολείο, (που θα αποτελείται από εκπαιδευτικούς, μαθητές, γονείς και τοπικούς φορείς), η οποία θα συντάσσει τον στρατηγικό σχεδιασμό, θα συνάπτει συμμαχίες, θα διαδίδει την έννοια της πρόληψης, θα επισημαίνει τους κινδύνους που απειλούν τους μαθητές στο σχολικό περιβάλλον, θα ανακαλύπτει μεθόδους πρόσβασης σε συναφείς πληροφορίες, θα ευαισθητοποιεί την κοινωνία, δρώντας πολλαπλασιαστικά, θα προκαλεί δημόσιο διάλογο για θέματα υγείας των μαθητών, θα εκδίδει έντυπα και ενημερωτικό υλικό, θα οργανώνει συνέδρια, θα λαμβάνει κοινωνική συναίνεση για καινοτόμες δράσεις και θα επιλέγει τα κατάλληλα πρόσωπα, για να διασπείρουν την έννοια της αγωγής υγείας. Η όλη διαδικασία προσομοιάζει με έρευνα-δράσης, κατά την οποία, την αρχική καταγραφή των υφιστάμενων πολιτικών και κινδύνων υγιεινής.

Ακολουθεί η ανάλυση αναγκών, η προσμέτρηση των διαθέσιμων πόρων – μέσων, η επιλογή του εκπαιδευτικού υλικού και των κατάλληλων μεθόδων διδασκαλίας. Η αξιολόγηση των προγραμμάτων αυτών μπορεί να γίνει κατά τη διάρκεια και το τέλος τους από εσωτερικούς και εξωτερικούς αξιολογητές.

Το σχέδιο δράσης περιλαμβάνει λεπτομερείς καταγραφές των ενεργειών και των δεδομένων, ομαδοσυνεργατική μάθηση, ανάλυση αναγκών της περιοχής, θέσπιση κανόνων και μεθοδολογίας δράσης, διασύνδεση των φορέων, διοικητικό και εκτελεστικό πλάνο, αναπλαισίωση αναλυτικών προγραμμάτων και προσαρμογή των μαθημάτων, ώστε να ενταχθούν στους σκοπούς της αγωγής υγείας, συνεργασία με σχολεία ειδικής αγωγής για άρση των ανισοτήτων και εκπαίδευση των αναπήρων μαθητών. Στην αρχική ομάδα δέον να εμπλέκονται επαγγελματίες υγείας (νοσοκόμες, ψυχολόγοι, κοινωνικοί λειτουργοί, γιατροί κ.λπ.), συνδικαλιστικές ενώσεις εργαζομένων, σύλλογοι καθηγητών και σύλλογοι γονέων και κηδεμόνων, νομικοί, μη κυβερνητικές οργανώσεις και εκπρόσωποι τοπικών φορέων, ενώσεις γυναικών, τοπικές επιχειρήσεις κ.λπ.

Οι κίνδυνοι, που σε γενικές γραμμές σχετίζονται με τη σχολική διαδικασία με τους οποίους ασχολείται η αγωγή υγείας είναι:

Κατάχρηση εξαρτητικών ουσιών

Μολυσματικές ασθένειες – AIDS – σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα

Ασθένειες δοντιών

Υποβιταμίνωση/ κακή διατροφή, ποιότητα σχολικών κυλικείων

Αναπνευστικά νοσήματα

Ανεπιθύμητη εγκυμοσύνη

Κακή ποιότητα ή ανεπάρκεια νερού

Βία από ομάδες συνομηλίκων – παιδική κακοποίηση

Προβλήματα όρασης και ακοής

Σχολικά ατυχήματα

Στερεότυπα απέναντι στα άτομα με αναπηρίες

Κακός σχεδιασμός σχολικών κτιρίων – εγκατάσταση σχολικών μονάδων σε περιοχές με μεγάλη ρύπανση, πλημμελής αντισεισμική θωράκιση, έλλειψη μέσων πυρασφάλειας

Μιμητικές συμπεριφορές μαθητών, που μπορεί να προκαλέσουν βλάβη στους ίδιους και τους συμμαθητές τους

Αδικαιολόγητες απουσίες

Διαταραχές συμπεριφοράς/προσωπικότητας

Παιδική παράνομη εργασία-κακοποίηση

Κακή διαπαιδαγώγηση από τους γονείς, ακατάλληλες μέθοδοι διδασκαλίας

Πρόσβαση σε απομακρυσμένες σχολικές μονάδες

Επικίνδυνα μέσα μεταφοράς

Ελλιπώς εκπαιδευμένο βοηθητικό προσωπικό

Στερεοτυπικές/αναχρονιστικές αντιλήψεις γονέων-εκπαιδευτικών

Κακή διαχείριση σκουπιδιών-αποβλήτων

Έλλειψη μαθησιακών κινήτρων-ανεπαρκής επαγγελματικός προσανατολισμός.

Οι πυλώνες για την αλλαγή στάσεων προς ένα σχολείο, που προάγει την υγεία αφορούν:

Τη συνειδητοποίηση εκ μέρους των μαθητών ότι πρέπει να φροντίζουν τους εαυτούς τους και τους άλλους

Την ενδυνάμωσή τους, ώστε να κατανοήσουν πως η λήψη ορθών αποφάσεων επηρεάζει τη βιολογική και ψυχική τους υγεία

Τη γνώση για τη διαμόρφωση κοινωνικών συνθηκών, που θα εγγυώνται την υγεία του πληθυσμού

Τη συντονισμένη δράση που μπορεί να προκαλέσει κοινωνική αλλαγή

Η αποτελεσματικότητα των προγραμμάτων αυτών εξαρτάται από τη διάθεση συνεργασίας των εκπαιδευτικών, από τη συμβολή των διάφορων υποστηρικτικών φορέων (Διεθνείς Οργανισμοί, όπως η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας, το Συμβούλιο της Ευρώπης, η Ευρωπαϊκή Κοινότητα και η κοινωνία στο σύνολο), καθώς και από το αρμόζον εκπαιδευτικό περιβάλλον (Peled E, Jaffe P, Edleson J, 1994). Πιο συγκεκριμένα, ο εκπαιδευτικός καλείται να αναπτύξει δεξιότητες και να υιοθετήσει διδακτικές μεθόδους, που θα ενθαρρύνουν την ενεργό μάθηση σε θέματα υγείας. Το σχολείο οφείλει να ενισχύσει το ρόλο του εκπαιδευτικού ως Παιδαγωγού-Ψυχολόγου, ώστε να μετατραπεί σε συντονιστή και εμψυχωτή, που θα αυξήσει την ικανότητα του μαθητή να φροντίζει συνολικά τον εαυτό του και τους άλλους.

Γενικότερα, τα σχολεία που εφαρμόζουν προγράμματα υγείας χρησιμοποιούν όλη τους την οργανωτική διάρθρωση, έτσι ώστε να προωθήσουν την υγεία ανάμεσα στους μαθητές, το προσωπικό, την οικογένεια και τα μέλη της ευρύτερης κοινωνίας. Προκειμένου να τεθούν σε εφαρμογή όλες οι παραπάνω πρακτικές και πολιτικές, τα σχολεία πρέπει να χρηματοδοτηθούν επαρκώς, να διαθέτουν τον απαραίτητο εξοπλισμό και τους κατάλληλους χώρους μάθησης, άθλησης και ψυχαγωγίας.

Η ανεπάρκεια του παραδοσιακού εκπαιδευτικού συστήματος προκάλεσε το ενδιαφέρον για εξωσχολικές μορφές εκπαίδευσης σε θέματα πρόληψης των κινδύνων υγείας, ως συμπλήρωμα της τυπικής σχολικής διδασκαλίας.

Η μη τυπική εκπαίδευση είναι: η εκπαίδευση που περιγράφει όλες τις μορφές διδασκαλίας που οι δάσκαλοι και οι εκπαιδευόμενοι προάγουν συνειδητά, η ‘μαθησιακή κατάσταση’ που επιχειρείται και από τις δυο πλευρές (πομπός και δέκτης).

Ως κύρια χαρακτηριστικά της μη τυπικής εκπαίδευσης αναφέρονται τα ακόλουθα:

Η μη τυπική εκπαίδευση αποτελείται από οργανωμένες και δομημένες δραστηριότητες (αλλιώς θεωρείται άτυπη)

Είναι σχεδιασμένη για μια ορισμένη μονάδα στόχου

Είναι οργανωμένη έτσι ώστε να επιτευχθούν μια σειρά από εκπαιδευτικοί στόχοι

Αυτές οι μη θεσμοθετημένες δραστηριότητες εκτελούνται έξω από το καθιερωμένο εκπαιδευτικό σύστημα και προορίζονται για εκπαιδευόμενους που δεν κατατάσσονται επίσημα στο σχολείο (ακόμη και αν σε ορισμένες περιπτώσεις η διδασκαλία πραγματοποιείται στο σχολικό περιβάλλον)

Η μη τυπική εκπαίδευση ορίζεται, ως ‘οποιαδήποτε οργανωμένη εκπαιδευτική δραστηριότητα εκτός του καθιερωμένου τυπικού συστήματος’ και έχει διακριτούς μαθητευόμενους και στοιχειώδη εκπαιδευτικό προσανατολισμό. Οι εθελοντικές οργανώσεις και οι κοινοτικές ομάδες είναι τα ευρέως διαδεδομένα μέσα της μη τυπικής εκπαίδευσης.

Η μη τυπική εκπαίδευση έχει οριστεί σαν ένα σκόπιμο και συστηματικό εκπαιδευτικό εγχείρημα (συνήθως εκτός του παραδοσιακού σχολείου), στο οποίο το περιεχόμενο προσαρμόζεται στις ιδιαίτερες ανάγκες των εκπαιδευομένων (ή ιδιαίτερες καταστάσεις) έτσι ώστε να μεγιστοποιεί τη μάθηση και να ελαχιστοποιεί άλλα στοιχεία, τα οποία συνήθως απασχολούν τους εκπαιδευτές του τυπικού σχολείου (π.χ. ρόλοι, πειθαρχία, έλεγχοι κ.λπ.)

Η έννοια της μη τυπικής εκπαίδευσης είναι εξ ορισμού ευρεία και μέχρι ένα βαθμό ασαφής. Θα ήταν αδύνατο να δοθεί στη συγκεκριμένη έννοια ένας μοναδικός και καθολικός ορισμός, καθώς αυτό που διαφοροποιεί τη μη τυπική εκπαίδευση είναι η ποικιλία των μορφών που μπορεί να πάρει, καθώς ανταποκρίνεται σε διάφορα αιτήματα και ανάγκες, διαφορετικών ατόμων και ομάδων. Επίσης, η μη τυπική εκπαίδευση μπορεί να οριστεί μόνο σε σχέση με τη λειτουργία της σε ένα συγκεκριμένο περιβάλλον. Δεν πρέπει να ξεχνιέται το γεγονός ότι η μη τυπική εκπαίδευση δημιουργήθηκε για να καλύψει τις αδυναμίες του παραδοσιακού σχολικού συστήματος και να ικανοποιήσει τις ανάγκες που συχνά, η τυπική εκπαίδευση παραβλέπει. Έτσι εξηγείται το ενδιαφέρον που εκδηλώνεται από τις τοπικές κοινωνίες για αυτή τη μορφή εκπαίδευσης, η οποία ικανοποιεί τις ανάγκες τους αποτελεσματικότερα. Γι’ αυτό, τα αντικείμενά της μπορούν να σχεδιαστούν μόνο σε ξεχωριστή βάση, η οποία βασίζεται στις ανάγκες των εκπαιδευομένων και στο τοπικό περιβάλλον. Για τον ίδιο λόγο, η μη τυπική εκπαίδευση δεν μπορεί να επιβλέπεται από την κεντρική εξουσία (Hamadache, 1991).

Για καλύτερη κατανόηση της εμφάνισης του τομέα της μη τυπικής εκπαίδευσης, πρέπει να ληφθούν υπ’ όψιν ορισμένες παρατηρήσεις:

Πρώτον, το σχολείο, πλέον δεν θεωρείται το μοναδικό μέρος όπου πραγματοποιείται η διδασκαλία, και δεν μπορεί να έχει μοναδικό εκπαιδευτικό ρόλο στην κοινωνία. Εκτός από αυτό, η διδασκαλία συμπεριλαμβάνει ποικίλους παράγοντες, οι οποίοι είναι ανέφικτο να κατανοηθούν μέσα στους περιορισμούς ενός και μοναδικού συστήματος, το οποίο οργανώνεται και εποπτεύεται από την κεντρική εξουσία. Η εκπαίδευση δεν ανήκει πλέον μόνο στη δικαιοδοσία των εθνικών εκπαιδευτικών ιδρυμάτων, αλλά και σε άλλες υπηρεσίες και ιδρύματα, συμπεριλαμβανομένων και παραγόντων που προάγουν την ανάπτυξη.

Δεύτερον, η εκπαίδευση και η μάθηση, σήμερα πια, δεν θεωρούνται πλέον συνώνυμα της ‘σχολικής διδασκαλίας’, ακόμη και αν μερικοί γονείς εξακολουθούν να εξισώνουν την εκπαίδευση με το σχολείο, καθώς εστιάζονται στο πτυχίο που εξασφαλίζει το σχολείο, το οποίο αποτελεί εγγύηση για μελλοντική επαγγελματική απασχόληση, η οποία όμως γίνεται ολοένα και περισσότερο υποθετική. Αυτή η εξίσωση της μάθησης με την τυπική εκπαίδευση παραμένει σταθερά στο μυαλό πολλών γονιών, αλλά καθώς αυτοί αναγκάζονται να αναγνωρίσουν την αποτυχία του συστήματος, πάνω στο οποίο είχαν εναποθέσει όλες τις ελπίδες τους, αναπτύχθηκαν νέα εκπαιδευτικά συστήματα και έγιναν αντικείμενο μεγάλου ενδιαφέροντος.

Τρίτον, απαιτούνται νέες μη συμβατικές εκπαιδευτικές μέθοδοι, οι οποίες θα εστιάζονται στην ιδέα, η οποία όπως αναφέρεται και από το Club of Rome σε κάποια έκθεση, ως ‘το ανθρώπινο χάσμα που πρέπει να γεφυρωθεί’, το οποίο είναι, η ασυμφωνία ανάμεσα στην ολοένα και αυξανόμενη πολυπλοκότητα, που προκύπτει από την πρόοδο των ανθρώπων, και την αποτυχία μας να συμβαδίσουμε. Στο σημείο αυτό, το πρόβλημα ήταν να προσδιοριστεί ο τρόπος με τον οποίο μια νέα διδασκαλία θα μπορούσε να καλύψει αυτό το χάσμα. Αυτή η ιδέα αναφέρεται από τους συγγραφείς της έκθεσης σαν καινοτόμα, κοινωνική διδασκαλία, η οποία είναι βασισμένη στην εκδήλωση ενδιαφέροντος και στην εθελοντική, ενεργή συμμετοχή, σε αντίθεση με την ασυνείδητη αναπαραγωγή και προσαρμογή των χαρακτηριστικών που παρέχεται στα παραδοσιακά σχολεία (Hamadache, 1991).

Βασισμένοι στην εμπειρία του παρελθόντος και του παρόντος, τα κύρια χαρακτηριστικά της μη τυπικής εκπαίδευσης, σύμφωνα με τον Hamadache (1991), συνοψίζονται στα παρακάτω:

Οι πολλές και ποικίλες μορφές που είναι δυνατόν να πάρει

Η λειτουργική φύση του περιεχομένου της, σε σχέση με συγκεκριμένα πεδία, και συνεπώς η δεκτικότητά της στο τοπικό περιβάλλον και η ικανότητά της να ανταποκρίνεται στις ανάγκες του

Συγκεκριμένα αντικείμενα – συχνά μικρής διάρκειας- περιορισμένα σε ένα πεδίο, ένα περιεχόμενο ή μια ομάδα. Το πρόγραμμα διδασκαλίας που διαμορφώνεται, έτσι ώστε να ικανοποιεί συγκεκριμένες ανάγκες των εκπαιδευομένων

Ευκαμψία στην υλοποίησή της

Ετερογενείς ομάδες στόχου

Δραστηριότητες οργανωμένες και συστηματικές, αλλά ποτέ συνηθισμένες

Δραστηριότητες, οι οποίες οργανώνονται συχνά χωρίς να επαναλαμβάνονται και σε μικρότερο χρονικό πλαίσιο από αυτές του τυπικού συστήματος

Χρήση εθελοντών ή εκπαιδευτών μερικής απασχόλησης και χρήση μη επαγγελματικού, επί πληρωμής ή εθελοντικά

Αυτάρκεια και συμμετοχή.

Η αξιολόγηση των προγραμμάτων αγωγής και προαγωγής της υγείας, έχει ως σκοπό την εκτίμηση του βαθμού επιτυχίας, των στόχων και των σκοπών, του σχεδιασμού και των μεθόδων που χρησιμοποιήθηκαν.

Γενικότερα, η έρευνα έδειξε ότι η εφαρμογή των προγραμμάτων στο χώρο της εκπαίδευσης μείωσε τους παράγοντες κινδύνου και προώθησε πιο υγιείς τρόπους ζωής. Η ανάλυση των δεδομένων από 207 προγράμματα βασισμένα στην καταπολέμηση των παραγόντων, που εγκυμονούν κινδύνους στα σχολεία, έδειξε ότι τα πιο αποτελεσματικά προγράμματα είναι αυτά που μεταδίδουν δεξιότητες ζωής, επικοινωνιακές ικανότητες και προσαρμοστικότητα (Tobler,1992).

Η εφαρμογή των προγραμμάτων ελαχιστοποίησε τις πιθανότητες εμφάνισης βίαιης συμπεριφοράς, απέτρεψε τη χρήση εξαρτησιογόνων ουσιών (World Health Organization, 1997, p. 25). Συγχρόνως, αποσοβήθηκε ο κίνδυνος εμφάνισης σεξουαλικών νοσημάτων, ανεπιθύμητης εγκυμοσύνης και εκτρώσεων στο μαθητικό πληθυσμό. Οι μαθητές έμαθαν να διαχειρίζονται τα συναισθήματά τους, αυξήθηκε η αυτοεκτίμησή τους και απετράπησαν έκτροπα μέσω εκφοβισμού και απειλής (World Health Organization, 1997, p.26). Η έρευνα κατέληξε στο συμπέρασμα ότι τα προγράμματα πρέπει να ενταχθούν στα αναλυτικά προγράμματα των σχολείων (Ο’ Donnell, Stueve, Doval 1998).

Συμπεράσματα

Τα προγράμματα αγωγής υγείας στα σχολεία συμβάλλουν στην αλλαγή συμπεριφορών, ενισχύουν χαρακτηριστικά όπως, η αυτοεκτίμηση, η αυτοπεποίθηση, ενώ εξοπλίζουν τους μαθητές με δεξιότητες απαραίτητες για τν ζωή τους. Αποδείχθηκε ότι μπορούν να τους προσφέρουν κοινωνική και ψυχολογική υποστήριξη, να τους διδάξουν, να τους διαπαιδαγωγήσουν, ενώ ταυτόχρονα τους βοήθησαν να γνωρίσουν τον εαυτό τους και να κάνουν προσωπικές επιλογές θετικές για την υγεία τους. Ταυτόχρονα, η συνεργασία των γονέων, των εκπαιδευτικών και των μαθητών στο χώρο του σχολείου συντελεί στη βελτίωση των σχέσεών τους αλλά και στν βελτίωση του επιπέδου της υγείας τους, εκπληρώνοντας τους στόχους των προγραμμάτων. Τέλος, τα προγράμματα αυτά φέρνουν το σχολείο κοντά στην πραγματικότητα, δημιουργώντας ένα χώρο έκφρασης και δημιουργίας για τα παιδιά.

Η επιτυχία των προγραμμάτων αυτών σε άλλες χώρες δημιουργεί την ανάγκη να εφαρμοστούν αυτά τα προγράμματα στο εκπαιδευτικό σύστημα, καθώς αποτελεί το σημαντικότερο φορέα μετάδοσης συμπεριφορών, στάσεων και τρόπου σκέψης. Αυτό που είναι σημαντικό να λάβουμε υπόψη, έτσι ώστε να έχει επιτυχία το πρόγραμμα αγωγής και προαγωγής της υγείας στα σχολεία είναι τα εμπόδια, τα οποία θα πρέπει να απομονωθούν και να εξαλειφθούν (World Health Organization 1996b).

Τέτοιου είδους εμπόδια είναι:

Η μερική γνώση σε θέματα υγείας, συνεπάγεται η γνώση, οι συμπεριφορές και οι ικανότητες εξελίσσονται σε μια στρατηγική ενδυνάμωσης

Όχι επαρκής επιμόρφωση των εκπαιδευτικών και άλλων συμβουλευτικών υπαλλήλων

Μη εξειδικευμένα προγράμματα

Λίγος χρόνος αφιερωμένος στο αντικείμενο της μάθησης

Δυσκολίες συνεργασίας

Έλλειψη επιμορφωτικών σεμιναρίων για τους εκπαιδευτικούς και τους γονείς.

 

ΚΟΡΥΦΗ

Η ιστοσελίδα αυτή είναι  τμήμα του οικοχώρου "Η ΖΩΗ ΜΑΣ ΣΤΟ ΓΥΜΝΑΣΙΟ

 

 

 

ΟΡΟΙ ΧΡΗΣΗΣ © 2008-2009 ΒΟΥΛΑ ΒΑΒΑΡΟΥΤΣΟΥ*

                        από 7/4/09   .free counters..free counters.

...

.                                         μετρητής               Επισκεπτών

 

 

               ......

 

 

.............