Κεφ. 1
Ο ΠΟΙΗΤΗΣ ΟΜΗΡΟΣ, Η ΤΡΟΙΑ
ΤΑ ΠΑΛΙΟΤΕΡΑ ΕΠΗ - Η ΓΡΑΦΗ

Κάθε σοβαρή προσέγγιση, στο αίνιγμα, του "Πολυμήχανου Οδυσσέα" του "πολυπλάνητου βασιλιά", διέρχεται μέσα από το πρόσωπο του "δημιουργού ποιητή", ο οποίος, καταθέτει επίσημα και φιλοσοφημένα, την σημερινή κυρίαρχη εικόνα του Οδυσσέα, η οποία, φυσικά, δεν ήταν και η μοναδική, για τον αρχαίο κόσμο.

Έχει λοιπόν, αξία για μας να καταλάβουμε, πως ο Όμηρος την συνθέτει και πως ενεργεί μορφοπλαστικά. Πως σκέφτεται αναλαμβάνοντας να υλοποιήσει ένα τόσο δύσκολο "επικό άθλο": να δώσει εικόνα, στο πρόσωπο του προγόνου ήρωα και πως βλέπει την αινιγματική δράση του. Σ' οποιαδήποτε έρευνα παρόμοια, δεν θα μπορούσε να παραθεωρηθεί ότι:

"Ο ΟΜΗΡΟΣ ΕΙΝΑΙ Ο ΔΙΑΜΟΡΦΩΤΗΣ-ΕΜΠΝΕΥΣΤΗΣ ΤΗΣ ΠΡΩΤΗΣ ΕΛΛΗΝΙΚΗΣ ΤΑΥΤΟΤΗΤΑΣ"

Είναι ο αρχαίος ΠΟΙΗΤΗΣ ΦΙΛΟΣΟΦΟΣ, με όραμα, για την πορεία του Ελληνισμού, μέσ' το χρόνο. Η εκτίμηση αυτή, ως άποψη, καταγράφεται από πολλούς επιστήμονες στις μελέτες τους και δεν αποτελεί την δική μας πρωτότυπη θέση. Αρκεί βέβαια να πούμε ότι (από την αρχαιότητα) ακόμη και ο αρνητής της ηθικής αξίας της ομηρικής ποίησης, ο Πλάτων (επισημαίνοντας την προβαλλόμενη εξωηθική στάση των θεών), δεν μπόρεσε να μην παραδεχθεί την γενική προσφορά του, λέγοντας ότι "ούτος ο ποιητής τήν Ελλάδα πεπαίδευκε".

Ο θαυμαστής του Ομήρου, ο Στράβων, επισημαίνοντας την ηθική, μορφωτική, γεωγραφική, ιστορική σημασία του έργου του, γράφει ότι "ο Όμηρος παρέλαβε τις βάσεις της ποίησής του, από πραγματικά ιστορικά συμβάντα...". Αλλά και ο Αριστοτέλης, στην "Ποιητική" του, εγκωμιάζει τον Όμηρο, θεωρώντας τον ότι υπερέχει στην "ποιητική δεξιοτεχνία και στην ιδιοφυία του" απ' τους άλλους ποιητές και εκθειάζει τους ποιητικούς του τρόπους.

Το μεγαλόπνοο έργο του Ομήρου έχει από μόνο του ελληνική ταυτότητα και ο ίδιος ο ποιητής το προορίζει να μείνει γνήσια ελ-ληνικό, προβάλλοντας μορφές που θα εκφράζουν μέσα τους την σπίθα εκείνη που έκανε τον ελληνικό πολιτισμό να λάμψει. Έτσι η "ετυμολόγηση" λοιπόν του ονόματος "Οδυσσεύς", από τον ποιητή δεν είναι τόσο αβασάνιστη και τυχαία, αφού η επιλογή της μορφής του Οδυσσέα, δεν έγινε έξω από κάποιες υπαρκτές "εθνικές" μορφές.

Ο Όμηρος δεν έχει την πρόθεση να ψάλλει ένα γνωστό "προελληνικό - μεσογειακό παραμύθι"... Μια ερώτηση, που προβάλλει, όταν κάνουμε τέτοιες διαπιστώσεις, είναι "συνέπεια" αυτής της παραδοχής:

Εάν πράγματι ο Όμηρος, είναι ο εμπνευσμένος δημιουργός, ενός τόσο μεγάλου οράματος, τότε, πως θα μπορούσαμε να εισέλθουμε στα άδυτα της σκέψης του ποιητή, ώστε ν' αντιληφθούμε σωστά, δύο πράγματα: α) την μυστηριώδη σύνθεση και β) την αποστολή, της "Οδύσσειας";

Η απάντηση, σ' αυτά τα θεμελιακά ερωτήματα, θα δοθεί σταδιακά, στην πορεία της μελέτης, που κάνουμε, και την απορία μας συνοδεύει, ένα πλήθος παράλληλων ερωτημάτων, που μας διαφωτίζουν, για τις πτυχές του ζητήματος.

Εδώ θα παραθέσω, λοιπόν, διάφορες ερωτήσεις, που οργανώνουν μόνες τους τον δρόμο μιας έρευνας, ώστε να μπορεί κάθε απλοϊκός άνθρωπος να κατάλάβει, όσα λέμε, και να παρακολουθήσει, με τις λίγες γνώσεις του (όχι μόνο οι ειδικοί) την πορεία μιας αναζήτησης.

Όταν λοιπόν διαβάζω την "Οδύσσεια" και φέρνω ταυτόχρονα στο μυαλό μου τον Όμηρο και την εποχή, που γράφει, αναρωτιέμαι:

Τι σημαίνει, "ποιητής του έπους", για ένα λαό στον όγδοο και τον έβδομο π.Χ αιώνα, και πως αξιολογείται, σ' αυτή την εποχή το έργο του; Ποιά ήταν η σημασία του;

Θα απαντούσα απλά,ότι ο ποιητής, στα πρώιμα αυτά χρόνια, γίνεται εκφραστής του λαού του: των ιδεών του, της ιστορίας του, της ψυχολογίας του. Ποιητής και λαός έχουν μια αμφίδρομη σχέση.

Κι όμως, το έργο του Ομήρου, διαβάστηκε μετά για χιλιάδες χρόνια και διαβάζεται ακόμη και σήμερα, με πάθος,τόσο από εμάς τους Έλληνες, όσο και από όλους τους λαούς του κόσμου, ξεπερνώντας από μόνο του, τους φραγμούς που έθεταν, τα στενά όρια "του λαού και του χρόνου", για την αξιολόγηση του. Φανέρωσε μια ασύγκριτη ποιητική αξία!

Ο Όμηρος αποτελεί, έναν από τους πιο πολυμελετημένους και πολυσυζητημένους ποιητές στον κόσμο. Η "Οδύσσεια" και η "Ιλιάδα", τα δύο μεγάλα του έπη, με την ποιητική τους και μόνο αξία, υπηρέτησαν όχι μόνο τον λαό, που τα υποδέχτηκε, αλλά τον κάθε λαό, την παγκόσμια παιδεία, κατάφεραν να καταργήσουν την "εποχή τους", κάνοντας αθάνατο τον δημιουργό τους.

Παρ' όλα αυτά, ως έπη είναι διαφορετικά, λες και το ένα τηρεί απόσταση από το άλλο, λες και το καθένα περνά, τα δικά του, μηνύματα.

Η διαφορετικότητα και το εύρος της, εντοπίστηκε από πολλούς και περιγράφηκε. Αποτέλεσε μάλιστα ένα κριτήριο χρονολόγησης των επών, για τον καθορισμό μιας χρονικής απόστασης μεταξύ τους, ως προς το πρωτερόχρονο και το υστερόχρονο (η "Ιλιάδα" δείχνει να είναι νεώτερη 100 χρόνια της "Οδύσσειας").