Κεφ. 3
Οδυσσεύς. Στοιχεία της εικόνας του Οδυσσέα - "ΟΔΥΣΣΕΙΑ"

Αφού πρώτα κάναμε την απαραίτητη περιήγηση στον Τρωικό μύθο και εξετάσαμε το έπος, ως ποίηση, στην διάσταση που χρειάζεται για να ενοήσουμε, τις παραμέτρους που ερευνούμε και αφού επισημάναμε, όλα εκείνα τα στοιχεία τα απαραίτητα, για τον μεγάλο ποιητή της αρχαιότητας,τον Όμηρο, (την ποικιλομορφία των αναφορών του, και στην αξιοπιστία του λόγου του), ήρθε η στιγμή, να επικεντρωθούμε σε εκείνα τα ζητήματα, που ρίχνουν φως, γυρω από την αινιγματική παρουσία του ήρωα Οδυσσέα.

Το όνομα "Οδυσσεύς", πολλοί το θεώρησαν προελληνικό. Ο Kretschmer παρατήρησε ότι τα ονόματα - ευς (Οινεύς, Πηλεύς, Ατρεύς) ανήκουν σε μια παλιότερη εποχή, σε σχέση με τα νεότερα,που είναι σύνθετα και πιο νοηματικά, όπως για παράδειγμα Τηλέμαχος, Αριστόδημος, Κλεόβουλος...

Αξιοσημείωτο πάντως είναι ότι δεν εμφανίζεται παντού ως "Οδυσσεύς", αλλά έξω από τα έπη, συναντάται και ως "Ολυττεύς", ή "Ολυξεύς", ή "Ουλίξης" κυρίως στις γραφές των αγγείων, κάτι που πράγματι θυμίζει και το λατινικό "Ulixes" (το όνομά του στην λατινική)...

Βέβαια ο ίδιος ο Όμηρος, στην Τ ­ 407, ετυμολογεί το όνομα λέγοντας ότι το έδωσε ο παππούς του ο Αυτόλυκος, συνδέοντάς το με το ρήμα "οδύσσομαι" και την έννοια: " αυτός που μισήθηκε από πολλούς ανθρώπους"… Η ερμηνεία του όμως δεν πείθει τους ερευνητές, κι ίσως και ο ίδιος ο Όμηρος για τα "ελληνικά" του… "Παρετυμολογεί ο Όμηρος" παρατήρησαν πολλοί, προβάλλοντας την άποψη, πως πιθανόν εξελληνίζει το όνομα και "ελληνοποιεί" τον Οδυσσέα, αφού όχι μόνο το όνομα, αλλά και ο μύθος του είναι προελληνικός...

Το όνομα του Οδυσσέα, βρήκε και άλλη διαφορετική "ετυμολόγηση", η οποία απηχούσε στη μυθολογική παράδοση που ήθελε την Αντίκλεια να γεννά το γιό της στο όρος Νήριτο μια μέρα που λόγω της ξαφνικής βροχής αποκλείστηκε εκεί και συνεπώς "κατά τήν οδόν υσεν Ζεύς" δηλαδή "ο Δίας έβρεξε πάνω στον δρόμο".

"Η ετυμολόγηση… προδίνει με την σημασία που δίνει η επική αλλοίωση, προσέγγιση προς την ελληνική γλώσσα. Έτσι όλα φανερώνουν ότι ο Οδυσσέας έχει τις ρίζες του στα προελληνικά" πα-ρατηρεί και ο Lesky.

Κι όμως είναι άλλο ζήτημα η ετυμολογία και άλλο η υπόσταση του ήρωα.

Ο Οδυσσέας, λοιπόν, ανήκει, σ' αυτή την ισχυρή ομάδα των Ελλήνων βασιλέων, που εκστράτευσαν εναντίον της Τροίας. Το όνομά τους συνδέθηκε, όχι μόνο με την εκπόρθηση της πόλης, αλ-λά και με τις περιπλανήσεις, αφού, κάποιοι απ' αυτούς, όταν επέστρεφαν πίσω στην πατρίδα, νικητές, έχοντας περατώσει την αποστολή τους, χάθηκαν στην τρικυμισμένη θάλασσα του Αιγαίου, και βρέθηκαν σ' άγνωστες, μακρινές χώρες.

Στη συνέχεια, η μορφή του Οδυσσέα, στο ταξίδι της στην παγκόσμια λογοτεχνία, ταυτίστηκε με τον ικανό, εύστροφο, πολυμήχανο και περιπετειώδη άνθρωπο.

Θαυμάστηκε, λοιπόν από τους αρχαίους και τους σύγχρονους αναγνώστες, γιατί κατάφερε να παλέψει τις δυσκολίες με το μυαλό, γιατί ξεχώρισε σε μια εποχή, που το μυθώδες στοιχείο, κρατούσε καθηλωμένη τη σκέψη, και η άγνοια, εμπόδιζε να γίνονται τολμηρά βήματα προόδου.

Η μυθολογία διασώζει διάφορα στοιχεία για την καταγωγή της γενιάς του.

Ήταν γιος του Λαέρτη και της Αντίκλειας, κόρης του βασιλιά Αυτόλυκου.

Ο πατέρας του, (ο Λαέρτης), ήταν γιός του Αρκίσιου και της Χαλκομεδούσας και ο παππούς του, ονομαζόταν Κέφαλος. Στον Κέφαλο, παρέδωσε ο Αμφιτρίωνας (ο πατέρας του Ηρακλή) τα νησιά των Ταφίων, όταν τους νίκησε στην εκστρατεία που έκανε εναντίον τους(νίκησε τον βασιλιά Πτερέλαο). Ο Λαέρτης, νεαρός, κυρίευσε την πόλη Νήρικο και είχε συμμετάσχει στην Αργοναυτική εκστρατεία, που διοργάνωσε ο Ιάσονας, ενώ κατά την απουσία του Οδυσσέα, δεν ασκεί καθήκοντα βασιλιά, αλλά τον συναντάμε γέρο, να ζει στα κτήματα του στην Ιθάκη, ενασχολούμενος με γεωργικές δραστηριότητες, μακριά από την εξουσία. Ο πατέρας (του Οδυσσέα) του παρέχει ως σύμβουλο τον Μυίσκο για να τον καθοδηγεί στον τρωικό πόλεμο, όμως ο Όμηρος δεν κάνει καμία αναφορά σ' αυτόν.

Επίσης σύμφωνα με κάποια παράδοση, που ο Όμηρος δεν την αναφέρει καν, ο Οδυσσέας ήταν ένας από τους μαθητές του κενταύρου Χείρωνα (όπως και ο Αχιλλέας). Μετά το θάνατο των μνηστήρων (κατά κάποιες άλλες εκδοχές) ζήτησε από τους γονείς των νεκρών να κριθεί από τον Νεοπτόλεμο, ο οποίος βασίλευε στην Ήπειρο, εκείνος όμως καταδίκασε τον Οδυσσέα, εποφθαλμιώντας την Κεφαλονιά, έτσι ο παλιός συμπολεμιστής (τόσο του ιδίου αλλά και του πατέρα του, του Αχιλλέα), βρέθηκε απέναντι από την Ιθάκη, στην Αιτωλία όπου τον δέχτηκε ο βασιλιάς Θόας, ένας άλλος συμπολεμιστής του από την Τροία.

Εκεί παντρεύεται την κόρη του Θόαντα και αποκτά ένα γιο μαζί της, τον Λεοντόφονο. Πεθαίνει εκεί σε μεγάλη ηλικία: "Οδυσσέα δέ ε[ις Α[ιτωλίαν πρός Θόαντα [ Ανδραίμονος παραγενόμενον τήν τούτου θυγατέρα γημαι καταλιπόντα πα~ιδα Λεοντόφονον [εκ ταύτης γηραιόν τελευτησαι"1. Άλλες παραδόσεις σχετίζουν πιο στενά τον Οδυσσέα με την Ιταλία, αναφερόταν μάλιστα πως ο Οδυσσέας είχε συναντηθεί στις περιπλανήσεις του με τον Τρώα Αινεία. Ο Πλούταρχος αναφέρει πως μετά την απόφαση του Νεοπτολέμου, ο Οδυσσέας εξορίζεται στην Ιταλία... Μάλιστα η περιοχή στην οποία εγκαταστάθηκε ήταν η Τυρρηνία (Ετρούσκοι). Εκεί ίδρυσε τριάντα πόλεις, ονομάστηκε "Νάνος" που σημαίνει "πλανώμενος" και πέθανε στην ετρουσκική πόλη Γορτυνία (στον Κόρτωνα).