Κεφ. 4
Μια άλλη εκδοχή:
Η εικόνα του Οδυσσέα στους τραγικούς ποιητές.

Η αντίληψη που έχουν οι τραγικοί για το πρόσωπο του Οδυσ-σέα, είναι σημαντική, και πρέπει να την δούμε προσεκτικά, για να καταλάβουμε την στάση τους, όπως αυτή παρουσιάζεται και κατατίθεται  μέσα στα κείμενά τους.

Α) Αισχύλος

Ο Αισχύλος θεωρήθηκε περισσότερο απ’ όλους τους άλλους ποιητές, κοντά στο πνεύμα του Ομήρου και εμπνευσμένος από το θεματολόγιο του έπους.

Στην τριλογία του «Ορέστεια», και ειδικά στην πρώτη τραγωδία «Αγαμέμνων», όταν ο κορυφαίος του χορού, υποδέχεται τον Αγαμέμνονα, χαρούμενος, που γυρίζει στην πατρίδα, αφού έχει κατακτήσει την Τροία, ενώ ο Αγαμέμνονας μιλάει «για τα σπάνια, ειλικρινά αισθήματα, που πρέπει να έχουν οι φίλοι αναμεταξύ τους» (κυρίως όταν είναι ο ένας μόνο ευτυχισμένος) λέει χαρακτηριστικά:

«Γνωρίζω καλά τι λέγω. Και άριστα καταλαβαίνω, ότι η φιλική διάθεση ορισμένων, οι οποίοι παριστάνουν τον πιστό, δεν είναι παρά ένα είδωλο εικόνας μέσα σε καθρέφτη, μια φευγαλέα σκιά. Μόνος δε ο Οδυσσέας, ο οποίος έπλευσε μαζί μας, παρά την θέλησή του, εφόσον δεσμεύτηκε, υπήρξε έμπιστος συνεργάτης. Ομιλώ γι’ αυτόν είτε είναι ζωντανός είτε είναι πεθαμένος…»

Τα λόγια του Αισχύλου βεβαιώνουν την στενή σχέση του Οδυσσέα, με τους αρχηγούς και την ανεπιφύλακτη αποδοχή του από εκείνους. Δηλώνουν, όμως και κάτι άλλο, μια διάκριση τιμής για τον Οδυσσέα που πηγάζει από τον χαρακτήρα του και την πίστη του, σε μεγάλες αξίες, όπως η φιλία. Η στάση του μεγάλου ποιητή, είναι «θετική» και η κρίση του για τον Οδυσσέα, προέρχεται από κάποια πρόθεση «ηθικής αξιολόγησης».

Β) Ο Σοφοκλής.

Στην ταραγωδία του «Αίας», ο μεγάλος τραγικός ποιητής, διαπραγματεύεται το θέμα της αυτοκτονίας του Αίαντα, μετά από την απόφαση των συμπολεμιστών του, να δωθούν τα όπλα του νεκρού Αχιλλέα, στον Οδυσσέα.

Η υποτίμηση αυτή, προς τον γενναίο Αίαντα, τον δυσαρεστεί και του προκαλεί μια κρίση μανίας, η οποία εκτονώνεται πάνω στα ζώα του στρατοπέδου, με βίαιο τρόπο θανατώνοντάς τα, ενώ νομίζει, ότι πλήττει τους αρχηγούς των Αχαιών.

Η Αθηνά, εμφανίζεται στον ευνοούμενό της Οδυσσέα, ο οποίος ακολουθει τα ίχνη του ανθρώπου, που σκότωσε τα κοπάδια του στρατοπέδου και του λέει:

«Γιέ του Λαέρτη, πάντοτε σε βλέπω να  ψάχνεις τα κρυφά σχέδια των εχθρών για να τα ανακαλύψεις, (να τα παρεμποδίσεις)…»

Μ’ αυτά τα λόγια δίνει το κύριο χαρακτηριστικό του Οδυσσέα που είναι η πονηριά ….

Όταν, όμως η ίδια η Αθηνά, του αποκαλύπτει, ότι δράστης της σφαγής, είναι ο Αίαντας, που καταλήφθηκε από μια μορφή τρέλας, επειδή πιστεύει ότι αδικήθηκε και τον οδηγεί μπρος στην σκηνή του Αίαντα, γίνεται ο ακόλουθος διάλογος:

Αθηνά: «               ...εσένα φωνάζω, τον Αίαντα,

                                βγές τώρα έξω από την σκηνή σου. 

                Οδυσσέας:             Τι κάνεις Αθηνά; Με κανένα τρόπο

                                μην τον καλέσεις έξω.

                Αθ.         Δεν θα σωπάσεις, μήπως φανερώσεις,

                                ότι  είσαι δειλος;

                Οδ.          Για τους θεούς! Ας κάθεται

                                αυτός εκεί μέσα καλύτερα.

                Αθ.         Γιατί, τι πρόκειται να γίνει;

                                Και πριν δεν ήταν ο ίδιος;

                Οδ.          Εχθρός μου ήταν και πριν,

                                και τώρα ακόμη εχθρός μου.

                Αθ.         Δεν είναι γλυκό να γελάς με τους εχθρούς σου;

                Οδ.          Εμένα, μου φτάνει να μένει αυτός

                                μέσα στην σκηνή του.

                Αθ.         Έναν τρελό άνδρα, φοβασαι ν’ αντικρίσεις;

                Οδ.          Δεν θα τον φοβόμουν, αν ήταν στα λογικά του.

                Αθ.         Αλλά και τώρα, δεν θα σε δει,

                                κι ας βρίσκεσαι δίπλα του.

                Οδ.          Μα πως; Αφού με τα ίδια τα μάτια

                                θα βλέπει, όπως και πριν;

                Αθ.         Κι ανοιχτά να είναι, εγώ θα τα  σκοτίσω.

                Οδ.          Κάθε τι που ο θεός θα μηχανευτεί,

                                μπορεί να γίνει.

                Αθ.         Σώπα λοιπόν και στάσου,

                                στην θέση που βρίσκεσαι.

                Οδ.          Θα μείνω, όμως θα προτιμούσα

                                να βρισκόμουν μακριά του.

                                …………………………………...............…. Στίχ. 91 ­ 105

(η Αθηνά συνομιλεί με τον Αίαντα που βγαίνει έξω, απ’ την σκηνή)

                Αθ.         ...Του Λαέρτη ο γιός...

                                Τι του έκανες, σου έχει ξεφύγει;

                Αίας.      Α ! για την παμπόνηρη αλεπού,

                                με ρωτάς, που είναι;

(ο Αίαντας  έχει πιάσει ένα κριάρι και νομίζει ότι αυτός είναι ο Οδυσσέας )

                Αίας.      πρώτα με το μαστίγιο

                                θα  του ματώσω τις πλάτες …

                                ………………………………………

                Αθ.         Βλέπεις Οδυσσέα ……..

                Οδ.          ...Με πιάνει  θλίψη για αυτόν τον  δύστυχο,

                                ας είναι, εχθρός  μου, γιατί  βρίσκεται

                                τυλιγμένος σε μεγάλη συμφορά...