Η «γεωγραφική γνώση» είναι ένα κομμάτι της αναγκαίας «πολυπραγμοσύνης» που πρέπει να χαρακτηρίζει έναν επικό ήρωα», Κάθε έλληνας-ήρωας του έπους πρέπει να είναι γνώστης του χώρου μέσα στον οποίο ζει ο λαός του και να είναι, κυρίως, πολυταξιδευμένος.

Μόνο ο ορθά «γεωγραφημένος» άνθρωπος της «μυκηναϊκής» εποχής, μεταδίδει την σιγουριά και την αυτοδυναμία που γεννά η γνώση του κόσμου. Για ν’ αποκτήσει λοιπόν μια επική μορφή την «γεωγραφική της επάρκεια» χρειάζεται ο ποιητής να της την «πα-ραχωρήσει», χρειάζεται να επενδύσει συνολικά το έργο με γεωγραφική γνώση. Πιστεύω ότι δεν θα ήταν άτοπο να παρατηρήσουμε πως σ’ αυτήν την πρακτική το έπος «συγγενεύει» με κάποιους μύθους. Οι «καταρτισμένοι» γεωγραφικά επικοί ήρωες, έχουν μακρά παράδοση  στην ελληνική σκέψη. Το «έπος» λοιπόν υπηρετεί αυτό το αναγκαίο «προσόν» μιας απαιτητικής επικής μορφής, διότι μπορεί να συμπεριλάβει στην αφήγηση μια ποικιλία από αναφορές και κείμενα. Ας παρακολουθήσουμε λοιπόν, εκείνες τις αναφορές που επιλέξαμε.

Το ταξίδι του Τηλεμάχου.

Ο Τηλέμαχος, κατά το εικοστό χρόνο της απουσίας του πατέρα του, οργανώνει ένα ταξίδι, για να συναντήσει τους παλιούς συμπολεμιστές του Οδυσσέα, το Νέστορα και τον Μενέλαο, με στόχο να πληροφορηθεί, κάποια νέα είδηση για κείνον1.

Μας κάνει εντύπωση ότι, αυτό το ταξίδι, που το μισό είναι θαλάσσιο και το άλλο μισό χερσαίο, το πραγματοποιεί ένα άπειρο βασιλόπουλο, ο Τηλέμαχος, βρίσκοντας μάλιστα, κρυφά κα-ράβι και είκοσι κωπηλάτες (αρκετοί μελετητές το αμφισβητούν).

Φαίνεται, λοιπόν, ότι ο Όμηρος δεν το θεωρεί, κάτι ακατόρθωτο ακόμη και για απειρους νέους, αν και η απόσταση Ιθάκης ­ Πύλου δεν είναι και τόσο κοντινή για άμαθους ναυτικούς (ο Τηλέμαχος δεν έχει κάν καράβι, συνεπώς ούτε «εμπειρία» θάλασσας, και το καράβι του ταξιδιού είναι δανεικό).

Το ταξίδι γίνεται βράδυ, επομένως με μεγαλύτερες δυσκολίες προσανατολισμού, τήρησης σταθερής πορείας και αναγνώρισης της περιοχής.

Η διάρκειά του, ορίζεται ένα βράδυ, μόνο, και αυτό δείχνει γνώση της πραγματικής απόστασης, Πύλου - Ιθάκης, από τον Όμηρο.

Από διάφορα σημεία, αποδεικνύεται, ότι υπήρχε συχνή επαφή και επικοινωνία (θαλάσσια) ανάμεσα στις δύο περιοχές, αφού όλοι σχεδόν οι Ιθακήσιοι, γνωρίζουν τον θαλάσσιο δρόμο, λόγω της εκμετάλλευσης της Ήλιδας, (βοσκής ζώων), και επομένως το ταξίδι μια μέρας, (με το καράβι) δεν το θεωρούν, ένα σπουδαίο κατόρθωμα, αλλά μια μετακίνηση ρουτίνας.

Το πρώτο συμπέρασμα στο οποίο καταλήγει ο αναγνώστης είναι ότι στους Ομηρικούς χρόνους, η πραγματοποίηση μια τέτοιας πορείας, ακόμη και τη νύχτα και χωρίς σπουδαία πείρα, ήταν, (σχεδόν), εύκολη υπόθεση.

Για την εποχή που αναφέρεται, το κειμενο, (400 χρόνια πριν), πιστοποιεί, ότι «οι ναυτικές ικανότητες των Μυκηναίων, ήταν εξαιρετικές», (αφού είχαν την δυνατότητα να πραγματοποιούν συχνά ναυτικά ταξίδια), αποκαλύπτοντάς μας, παράλληλα, ότι παραθαλάσσιες και χερσαίες περιοχές, μεταξύ τους επικοινωνούσαν, είτε ανήκαν στο ίδιο βασίλειο είτε σε διαφορετικά.

Δεν πρέπει να μας διαφύγει εδώ, η λογοτεχνική στρατηγική του Ομήρου, να μην δημιουργεί αμφιβολίες, ή δυσπιστία στα λε-γόμενά του.

Προκαταβολικά «πείθει» και τους πιο δύσπιστους ακροατές, που θα θεωρούσαν υπερβολικό το εγχείρημα, να ταξιδεύει ένας άπειρος νέος βάζοντας δίπλα στον Τηλέμαχο, τον Μέντορα, (που είναι η Αθηνά), καθιστώντας έτσι τα πάντα δυνατά.

Στην Πύλο φτάνουν, λοιπόν, όταν ξημέρωσε και ο ήλιος έχει βγει.

Πως περιγράφεται όμως η Πύλος;

Μοιάζει να την έχει επισκεφτεί ο Όμηρος, να γνωρίζει την γεωγραφική της θέση, το μέγεθος, την εικόνα του λιμανιού της.

Είναι «πόλη πολυάνθρωπος, πλούσια, καρπερή, λιθόκτιστη». Στο λιμάνι υπάρχουν εννέα χωρίσματα, πιθανόν εννοεί αποβάθρες για τα καράβια, και μάλιστα ήταν τόσο μεγάλες που καθεμιά χωράει για την θυσία, που πραγματοποιείται, πεντακόσιους πολίτες. Άραγε το λιμάνι της Πύλου, μπορούσε να φιλοξενήσει τέσσερις χιλιάδες πεντακόσιους πολίτες, νούμερο που δεν είναι πραγματικό, αλλά συμβολικό της έκτασης του λιμανιού και της δύναμης της πόλης.

Η πόλη, είναι πλούσια, το παλάτι, είναι επιβλητικό, μεγάλο, με άνεση και χώρους πολλούς.

Την άλλη μέρα ο Τηλέμαχος, θα φύγει για την Σπάρτη. Δεν επιλέγει όμως, το θαλάσσιο δρόμο, παρόλο που έχει καράβι δικό του στο λιμάνι, αλλά την χερσαία διαρομή, με αμάξι και με οδηγό τον γιο του Νέστορα, Πεισίστρατο.

Το ταξίδι διαρκεί δύο ημέρες, με εδιάμεση στάση διανυκτέρευσης, στις Φηρές, στο σπίτι του Διοκλή.

Η πρόταση του Νέστορα και η απόφαση του Τηλεμάχου για ταξίδι με άμαξα, δείχνει, ότι η επικοινωνία Πύλου Σπάρτης ήταν συχνή, υπήρχε εμπορική επαφή και διακίνηση αγαθών και ανθρώπων, γι’ αυτό και αναφέρεται, ότι υπήρχε αμαξητός δρόμος. Η απόσταση των δύο πόλεων, όπως την υπολογίζει ο ποιητής, είναι απόλυτα λογική, με μεταφορικό μέσο την άμαξα, αλλά και την κούραση των αλόγων.

Κοντά στην Πύλο, υπάρχει πεδιάδα, όπως και κοντά στη Σπάρτη, (που έχει βαθιά φαράγγια) και οι κάτοικοι καλλιεργούν σιτηρά, κάτι που δηλώνει έμμεσα, ομαλή συμβίωση και ειρηνικές σχέσεις των δύο πόλεων.

Οι περιγραφές των περιοχών, είναι ρεαλιστικές και οι ειδικές λεπτομέρειες που αναφέρονται δείχνουν, ότι αυτή την διαδρομή, την έχει πραγματοποιήσει, πιθανόν, και ο ίδιος ο Όμηρος (ίσως ως ραψωδός).

Tο παλάτι του Μενελάου περιγράφεται ψηλό, πλούσιο, ενώ ο Τηλέμαχος απόλαμβάνει το μπάνιο του, σε μαρμαρένια λουτρά και θαυμάζει το κεχριμπάρι, το χρυσό, το φίλντισι, το ασήμι... επίσης, αναφέρεται, ότι υπάρχουν εκεί, πολλά πράγματα από την Αίγυπτο.

Η πολυήμερη παραμονή του Τηλεμάχου στη Σπάρτη γίνεται αιτία ν’ αποκαλυφθεί το ταξίδι στους μνηστήρες, όταν ο ιδιοκτήτης του καραβιού, ο οποίος θέλει να πάει στην Ήλιδα, που βόσκουν τα ζώα του, θα μιλήσει, στους μνηστήρες, για το καράβι που του λείπει, επειδή το χρειάζεται. Ο Όμηρος θεωρεί, πολύ λογικό, ένας απλός κάτοικος της Ιθάκης, να ταξιδεύει συχνά προς την Ηλεία και να επιτηρεί έτσι, αποτελεσματικά, τα κοπάδια του, που βόσκουν εκεί……