Η «Οδύσσεια» συνδέεται στενά με τον ελληνικό μύθο. Το είδος αυτής της σχέσης καθορίζεται με βάση τ’ ακόλουθα δεδομένα, που αναγνωρίστηκαν:

α) Εντάσσει στην αφήγησή της αρκετούς μύθους.

β) αφομοιώνει υλικό - πληροφορίες που προέρχονται από μύθους (γενεολογίες - μυθ. βασιλείων).

γ) χρησιμοποιεί τη θεματολογία και τις τεχνικές αφήγησης που καλλιέργησε ο μύθος.

δ) Αναπαράγει τις επικές μορφές πολύ κοντά στις παλιές μυθικές μορφές: Η Κίρκη, η Καλυψώ, η Ναυσικά, η Πηνελόπη, δεν είναι τόσο ξένες από τη Μήδεια, την Ανδρομέδα, την Αριάδνη, την Δηϊάνειρα, επίσης και ο Τηλέμαχος δεν είναι «ξένος» από τον Φρίξο ή τον Ίκαρο και ο Πολύφημος απ’ τον Ανταίο). Άραγε, και ο Οδυσσέας δεν είναι αποστασιοποιημένος απ’ τον Βελλερο-φόντη, τον Ηρακλή, τον Ιάσονα.... Συνεπώς η «Οδύσσεια» δεν αποξενώνεται από την ελληνική «ιστορία», που τότε ήταν ότι ονομάζουμε σήμερα «μυθολογία».

Ο Όμηρος, ως πνευματικός δημιουργός, μελέτησε καλά, όχι μόνο τα ιστορικά -γεωγραφικά, αλλά και τα πνευματικά- (ιδεολογικά στοιχεία) του λαού που ζει.

Ο Όμηρος ολοφάνερα υπηρετεί την τέχνη της ποίησης, της οποίας δίνει κύρος και μεγαλείο, αλλά και τον λαό και την ιστορία (μνήμη), αφού με το έργο του μένει κοντά σε «πραγματικά» πρόσωπα ή γεγονότα (ιστορικός πυρήνας). Δεν ζημιώνει την τέρψη  του ακροατή, αλλά ούτε του στερεί την γνώση, αφού ολοφάνερα τον παιδεύει, αξιοποιώντας την μαγεία της αφήγησης, ώστε κοντά στα γεγονότα να του διδάξει γεωγραφία, (που ο αμαθής ακροατής δεν ξέρει), να του μιλήσει για τη τέχνη, για διακόσμηση, για παραστάσεις, για μεταλλοτεχνία, για την ναυτιλία, για την ειρήνη, για τον πολιτικό βίο (την αξία της δημόσιας αγόρευσης). Πετυχαίνει να κλείσει μέσα στους χιλιάδες στίχους του ένα «σκέπτεσθαι», βιώματα συλλογικά, να καταγράψει την ψυχολογία ενός λαού, που βγαίνει από τα σκοτάδια της αμάθειας, και να του ξυπνήσει την φιλοπερίεργη διάθεση για να μάθει. Σαν καλός δάσκαλος, θα εκλαϊκεύσει την παλιότερη «ιστορία» που ο ίδιος ο ποιητής με έκδηλη φιλομάθεια αναζήτησε, ενώ μια ποικιλία απ’ τα στοιχεία της, διασκόρπισε στα έπη. Κατάφερε να φέρει κοντά  τους παλιούς μυθικούς ήρωες και τους νεότερους, συνδεοντάς τους, με τον ισχυρό ιστό της κοινής καταγωγής και δράσης.

Παρατηρώντας κάποια από τα θέματα, πάνω στα οποία οικοδομείται η πλοκή της «Οδύσσειας» θα δούμε ξεκάθαρα αυτή την συγγένεια, ως προς την δράση και τους τρόπους συμπεριφοράς των προσώπων : π.χ. Ο δόλος της Πηνελόπης προς τους μνηστήρες (το υφαντό των τριών χρόνων), ή εκείνος του Οδυσσέα προς τον Πολύφημο και προς τους μνηστήρες (ζητιάνος), ή του Μενελάου προς τον Πρωτέα, δεν αποτελεί ένα πρωτότυπο στοιχείο των Ομηρικών ηρώων (ο δόλος), ένα ομηρικό ποιητικό εύρημα, αφού υπάρχει και απηχεί στη παλαιότερη δράση (Ηρακλής,Σισυφος), το ίδιο ισχύει για το θέμα της πάλης με τα υπερκόσμια φαινόμενα (Σκύλλα, Κίρκη, Σειρήνες, Πρωτέας), αφού δεν είναι ξένο από τις πράξεις κι άλλων ηρώων π.χ. του Περσέα (η κεφαλή της Μέδουσας). Στην ίδια γραμμή, μιας παρόμοιας δράσης είναι και η κατάβαση του ήρωα στον Άδη (Οδυσσέας - Ηρακλής, Ορφέας), ή ο αγώνας του τόξου (Οιχαλία - Εύρυτος), ή το κυνήγι του αγριόχοιρου (Παρνασσός ­ Οδυσσέας), (αλλά και Ηρακλής ­ Ερύμαν-θος)... Επίσης δεν ήταν μια πρωτότυπη ομηρική επινόηση τα μακρινά θεαματικά θαλάσσια ταξίδια των νόστων (Ιάσων, Δα-ναός προηγήθηκαν…)...

Όταν κατανοήσουμε αυτό το γεγονός (την αντιστοιχία) τότε μπορούμε να ερμηνεύσουμε και τις πολλές γέφυρες προς την μυθολογία, που συντηρεί ο Όμηρος. Δηλαδή όλοι έχουν παρατηρήσει την αναφορά στην Αργώ και κάποια κοινά σημεία στην πορεία της Αργώς (Πλαγκτές, Σειρήνες, Φαίακες) με τον νόστο του Οδυσσέα, άρα οι δύο περιπέτειες επικοινωνούν. Επίσης το γεγονός ότι ο Οδυσσέας νεαρός, συναντά τον Ίφιτο, τον οποίο κατόπιν σκότωσε ο Ηρακλής, σημαίνει ότι ο Οδυσσέας συνδέεται, τόσο συναισθηματικά (αναπτύσει φιλία) όσο και ως ενεργός ήρω-ας (χρονικά) άμεσα με τους παλιότερους ήρωες. Με την ίδια λογική λειτουργεί και «το τόξο του Ιφίτου», το οποίο υπάρχει στο παλάτι και γίνεται το όπλο (τόξο) που ο Οδυσσέας θα φονεύσει τους μνηστήρες.

Ο αόρατος και άδηλος συχετισμός, απλώνεται στα πρόσωπα, στα αντικείμενα, στις ενέργειες. Με βάση αυτή τη λογική, είναι α-παραίτητο, οι περιπέτειες του Ηρακλή να εκθέτονται και στα δύο του έργα του Ομήρου, ενώ τον ίδιο θα τον συναντήσει ο Οδυσσέας στον κάτω κόσμο! Τα πρόσωπα, ως μυθολογικές μορφές έχουν κοινά σημεία (αναλογίες) γι’ αυτό και έντεχνα συναντούνται! Το ίδιο σημαίνει και η παρουσία του Μίνωα, τον οποίο μνημονεύει ο Όμηρος στο έπος, μαζί με το νησί του, την Κρήτη, η οποία εκτίθεται με μια σειρά αφηγήσεων.

Μια γέφυρα απαραίτητη προς την μυθολογία γίνεται και η προσφιλή παράθεση των γενεαλογιών των ηρώων. Αυτή η γνώση «της καταγωγής των προσώπων» συνδέει, πιο στενά, το μυθολογικό υλικό της «Οδύσσειας», ώστε να το προσθέτει στους δαιδάλους των μύθων. Τα πρόσωπα δένονται, τόσο μεταξύ τους, όσο και με τον χώρο. Κάποιες παλιές παραδόσεις έχουν την θέση τους κοντά στα πρόσωπα ή τους λαούς και ηχούν  ξέπνοα στον Όμηρο όπως η αρχαία λατρεία του Ήλιου π.χ. ο Ήλιος, σεβάσμιος θεός-γε-νάρχης πολλών βασιλέων και ηρώων: Ακτίς (Ηλιούπολη-Αίγυπτος), Μάκαρ, Αιήτης (Κολχίδα), Πασιφάη (Κρήτη), Θρίναξ (Θρινακία-Σικελία), Κίρκη (Τυρσηνοί)…

Αυτοί οι μύθοι παλιότεροι και νεότεροι, γίνονται το μεγάλο ταμείο,γνώσης, εμπειρίας, χαρακτηριστικών. Προσδιορίζουν το κεντρικό πρόσωπο της αφήγησης (τον Οδυσσέα), ερμηνεύουν την παρουσία του και τα χαρακτηριστικά του. Νοηματοδοτούν το σύμβολό του απέναντι στο λαό. Μεγάλη εντύπωση μας κάνει ότι ενώ ο Οδυσσέας φέρει κάποια χαρακτηριστικά, που θα παρέπεμπαν εύκολα προς παλιότερες μορφές (αναφορές που έγιναν κατόπιν - Τραγωδία), εντούτοις ο Όμηρος αποφεύγει τέτοιες αναλογίες. Εννοώ την αναλογία είτε με τον Σίσυφο, είτε με τον Αυτόλυκο. Ο πρώτος στη Ζ της Ιλιάδας αναφέρεται σαν ο «πονηρότερος άν-θρωπος του κόσμου», ενώ στην «Οδύσσεια» παρουσιάζεται σαν ο ταλαίπωρος κολασμένος. Ο δεύτερος πανούργος, που είναι ο Αυτόλυκος, ο παππούς του Οδυσσέα, δεν δημιουργεί συνειρμούς λόγω της στενής σχέσης του γένους (γενεολογία). στον Όμηρο αναλαμβάνει απλώς να υλοποιήσει ένα ρόλο διαφορετικό: γίνεται ο ονοματοθέτης-εισηγητής του ονόματος του Οδυσσέα, αφού στην Τ- 410, αυτός θα επιλέξει «προφητικά» το νοηματικό όνομά «Οδυσσεύς»: «Οδυσσεύς όνομα έστω επώνυμον….»

Για να καταλάβουμε λοιπόν την σημασία και τη σύνθεση των πληροφοριών, πρέπει να «εξετάσουμε», επιλεκτικά σημεία από την ελληνική μυθολογία, και κατόπιν να συζητήσουμε εκείνες τις αναλογίες, που ήδη προσδιορίσαμε……