Η ΑΝΑΠΤYΞΗ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7

4. ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟY ΑΛΕΞΑΝΔΡΟY



4. Το έργο του Αλέξανδρου

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

Η πολιτική του Αλέξανδρου για τη διακυβέρνηση της αυτοκρατορίας του

Τα ενοποιητικά στοιχεία της οργάνωσης του κράτους του

Υποστηρικτικό υλικό:

-Πηγές σχ. βιβλίου (σσ. 100, 102) ή άλλες, ώστε να αναδειχθεί η σημασία των μέτρων και των θεσμών που εφάρμοσε ο Αλέξανδρος για τη διακυβέρνηση του κράτους του.

- «Διαδραστικός χάρτης – χρονολόγιο της εκστρατείας του Μ. Αλεξάνδρου», Φωτόδενδρο: εδώ

-Βίντεο: «Ο Μ. Αλέξανδρος στην Ινδία» (03.44΄), Εκπαιδευτικά Βίντεο, Φωτόδεντρο: εδώ

Προτεινόμενες δραστηριότητες:

-Ερωτήσεις 2 και 3, σ. 103 του βιβλίου

 1 ώρα 


χρονολόγιο
776| 721| 632| 594| 550| 527| 525| 510| 509| 508| 499| 495| 494| 492| 490| 481| 480| 479| 478| 476| 467| 461| 454| 449| 446| 432| 431| 430| 429| 428| 425| 422| 421| 415| 413| 407| 406| 405| 404| 403| 401| 394| 385| 382| 379| 378| 371| 365| 362| 359| 338| 337| 336| 334| 333| 332| 331| 326| 324| 323|


ύφασμα
Ύφασμα από την Αίγυπτο με παράσταση του Αλέξανδρου.
Φέρει την επιγραφή: Μακετόν Αλεξάντερος
(Ουάσιγκτον, Μουσείο Yφασμάτων)
Αλέξανδρος, Λύσιππος Αλέξανδρος

Τα σύνορα του κράτους

εικ. Η εκστρατεία του Αλέξανδρου δημιουργεί ένα εκτεταμένο κράτος από την Αδριατική έως τον Ινδό ποταμό και από την Κασπία έως την Αίγυπτο. Αυτό περιλάμβανε ένα πλήθος λαών με διαφορετικές γλώσσες, θρησκείες, νοοτροπίες και παραδόσεις. Ο Αλέξανδρος κατανόησε ότι, για να κυβερνηθεί αυτό το κράτος, έπρεπε να εφαρμοστεί μια πολιτική που θα γινόταν αποδεκτή από τους λαούς.

Χάρτης με τις κατακτήσεις του Αλεξάνδρου

Η διοίκηση

εικ. Η αρχή της νέας πολιτικής γίνεται από το στρατό. Εντάσσονται σ’ αυτόν νεαροί Πέρσες, αφού πρώτα εκπαιδεύονταν στη μακεδονική πολεμική τακτική και στα ελληνικά γράμματα. Διατηρείται η διοικητική διαίρεση της περσικής αυτοκρατορίας, υιοθετούνται ορισμένα από τα έθιμα της περσικής αυλής και ενθαρρύνονται οι μεικτοί γάμοι, ένα μέσο για τη συμφιλίωση Ελλήνων και Περσών. Όλη αυτή η συμπεριφορά έδειχνε ότι ο Αλέξανδρος επιθυμούσε να συμπεριφερθεί προς όλους τους κατοίκους του κράτους του όχι ως κατακτητής αλλά ως αγαθός ηγεμόνας.

Ίδρυση νέων πόλεων Η σαρκοφάγος του Μεγάλου Αλεξάνδρου

εικ. Όμως η μεγαλύτερη προσφορά του Αλέξανδρου στον πολιτισμό είναι οι πόλεις που ίδρυσε στα κατακτημένα εδάφη. Στις νέες Αλεξάνδρειες εγκαταστάθηκαν αρχικά Έλληνες στρατιώτες. Γρήγορα όμως έγιναν πόλος έλξης και για πολλούς άλλους Έλληνες από την Ελλάδα και τη Μικρά Ασία. Οι πόλεις αυτές, με το πέρασμα του χρόνου, μεταβλήθηκαν σε οικονομικές και πολιτιστικές κυψέλες του ελληνισμού, όπου άνθισαν η ελληνική παιδεία και γλώσσα καθώς και ο ελληνικός τρόπος ζωής. Για πρώτη φορά ο ελληνικός πολιτισμός απλώνεται στα βάθη της Ανατολής και ο απόηχος της κληρονομιάς που άφησε ο Αλέξανδρος στις περιοχές αυτές κρατά μέχρι σήμερα.

Ανάμειξη πληθυσμών

εικ. Αυτή η πολιτική συνεργασίας συμπληρώνεται από μια προσπάθεια πολύ περισσότερο φιλόδοξη και ριζικά νεωτεριστική ως προς τη σύλληψη. Ο Αλέξανδρος δεν επιδιώκει να μεταβάλει τους λαούς της Ασίας σε Έλληνες, αλλά να τους αναμείξει σ’ ένα αρμονικό σύνολο, όπου ο καθένας θα είχε τη θέση του. Ο καλύτερος τρόπος για να πετύχει το σχέδιο είναι οι μεικτοί γάμοι. Ο Αλέξανδρος δίνει το παράδειγμα. Νυμφεύεται τη Ρωξάνη, τη θυγατέρα ενός ευγενή από τη Βακτριανή. Μέσα σε μια ημέρα, όταν ο στρατός επιστρέφει από την Ινδία, οι περισσότεροι στρατηγοί του και 10.000 στρατιώτες νυμφεύονται Περσίδες σε μια λαμπρή τελετή. Συγχρόνως οργανώνει τη διδασκαλία των ελληνικών για 40.000 παιδιά της Περσίας.

Η ΕΝΩΣΗ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ ΜΕ ΤΗΝ ΑΣΙΑ

Ο Δημάρατος ο Κορίνθιος, ένας φιλοξενούμενος και φίλος του Φιλίππου, όταν συνάντησε τον Αλέξανδρο στα Σούσα, περιχαρής και δακρυσμένος είπε ότι στερήθηκαν μεγάλη χαρά οι Έλληνες που πέθαναν πρωτύτερα, επειδή δεν είδαν τον Αλέξανδρο να κάθεται στο θρόνο του Δαρείου…

Με μεγάλη μου χαρά έγινα θεατής εκείνης της γαμήλιας τελετής, όταν παρέλαβε σε μια χρυσοσκέπαστη σκηνή εκατό περσίδες νύφες και εκατό γαμβρούς Μακεδόνες και Έλληνες, και ο ίδιος στεφανωμένος έψαλε πρώτος τον υμέναιο, σα να έψαλλε τον ύμνο της αληθινής φιλίας στην ένωση των μεγαλύτερων και ισχυρότερων γενών, όντας εκείνος γαμβρός μιας νύφης και προξενητής όλων των υπολοίπων και συνάμα πατέρας και προστάτης τους, συνδέοντάς τους με τα δεσμά του γάμου.

Πλούταρχος, Ηθικά, 329 D.E. (Μετ. Φιλολογική ομάδα εκδόσεων «Κάκτος»)

Γιατί δίνει τόση σημασία ο Πλούταρχος στους μεικτούς γάμους;

102



Περίαπτο ρωμαϊκών χρόνων.
Ο Αλέξανδρος εικονίζεται με τα κέρατα
του αιγυπτιακού θεού Άμμωνα.
(Βερολίνο, Αρχαιολογικό Μουσείο.)

Το ελληνικό πνεύμα Το εκπολιτιστικό έργο του Μεγάλου Αλεξάνδρου Η ιστορία του Μ. Αλεξάνδρου

εικ. Ακόμη καλεί καλλιτέχνες από την Ελλάδα, όπως τον Λύσιππο και τον Απελλή, για να απαθανατίσουν με την τέχνη τους τη δόξα του. Οργανώνει στις πόλεις της Ασίας γυμναστικούς και μουσικούς αγώνες. Ο Αλέξανδρος εξακολουθεί να λατρεύει τους Έλληνες θεούς. Όμως κατανοεί την αξία της ανεξιθρησκίας και επιτρέπει στον καθένα να πιστεύει ό,τι θέλει.

Μέτρα για οικονομική ανάπτυξη

εικ. Όμως ο Αλέξανδρος είναι αρκετά ρεαλιστής για να κατανοεί ότι οι ανταλλαγές είναι η ασφαλέστερη εγγύηση για την ενοποίηση της αυτοκρατορίας. Ανταλλαγές ζωικών ή φυτικών προϊόντων ανάμεσα σε απομακρυσμένες περιοχές. Κυρίως ανταλλαγές ανθρώπων, τις οποίες διευκολύνουν οι δρόμοι, οι διώρυγες, τα λιμάνια, τα πλοία που συνεχώς κατασκευάζει ή επιδιορθώνει. Επιπλέον επιβάλλει στην αυτοκρατορία ένα κοινό νόμισμα. Τα μακεδονικά νομίσματα αντικαθιστούν σταδιακά στην Ασία τους δαρεικούς, τα βαριά περσικά νομίσματα.

Το πολίτευμα

εικ. Δωδεκάμισι χρόνια βασιλείας. Ελάχιστα και όμως αρκετά για τον Αλέξανδρο για να επιφέρει ριζικούς νεωτερισμούς, οι οποίοι επηρέασαν την πορεία της ιστορίας.
Θεμελιώνει ένα νέο συγκεντρωτικό πολίτευμα,
διαδίδει τον ελληνικό τρόπο ζωής στην Αίγυπτο και την Ασία,
εγκαινιάζει μια αντιρατσιστική πολιτική, αναγνωρίζοντας την ισότητα όλων των λαών. Κυρίως γι’ αυτό το τελευταίο η ιστορία δίκαια τον ονόμασε «Μέγα». Τα αποτελέσματα

ΣΚΙΑΓΡΑΦΙΑ ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ

Ο Αλέξανδρος… έζησε τριάντα δύο χρόνια και οκτώ μήνες. Βασίλεψε δώδεκα χρόνια και οκτώ μήνες. Ξεχώριζε για τη φυσική ωραιότητα, την εργατικότητα, την εξυπνάδα, τη γενναιότητα, την ευσέβειά του, την αγάπη που έτρεφε για τις τιμές και την περιφρόνηση που έδειχνε στους κινδύνους. Εγκρατέστατος στις σωματικές απολαύσεις, ήταν ιδιαίτερα άπληστος για τους επαίνους. Μπορούσε να διακρίνει το σωστό, όταν ακόμη δεν είχε στοιχεία, αλλά και να βγάζει συμπεράσματα από τα γεγονότα που παρατηρούσε. Ήταν εξαίρετος στρατηγός˙ μπορούσε θαυμάσια να παρατάξει τη στρατιά του, να την εξοπλίσει και να την οργανώσει. Η παλικαριά του τον βοηθούσε να εξυψώνει το ηθικό των στρατιωτών του, να τους εμπνέει εμπιστοσύνη και με την αφοβία του να εξαφανίζει τους δικούς τους φόβους. Σεβόταν ιδιαίτερα τις συνθήκες και ήταν αδιάφθορος.

Αρριανός, Αλεξάνδρου Ανάβασις, Ζ, 28 (Μετ. Δ. Μόσχου)

Σημείωσε τα κύρια χαρακτηριστικά που διαμορφώνουν τον τέλειο στρατιωτικό ηγέτη.

103


Ερωτήσεις-Δραστηριότητες

1. Γιατί οι πόλεις που ίδρυσε ο Αλέξανδρος αποτελούν το αποκορύφωμα του εκπολιτιστικού του έργου;
2. Τι ονομάζουμε σήμερα πολυπολιτισμική κοινωνία και ποια η σχέση της με την πολιτική που εφάρμοσε ο Αλέξανδρος απέναντι στους λαούς της Ανατολής;
3. Το εκπολιτιστικό έργου του Αλέξανδρου διαπνέεται από το πνεύμα της ελληνικής παιδείας. Αποδείξτε ότι η άποψη είναι ορθή.




Αλέξανδρος και Ρωξάνη Αλέξανδρος και Ρωξάνη Viktor Brodzki Αλέξανδρος Αλέξανδρος Αλέξανδρος, Λύσιππος Αλέξανδρος Αλέξανδρος Μέγας Αλέξανδρος Αλέξανδρος και Διογένης Αλέξανδρος και Διογένης Διογένης και Αλέξανδρος Αλέξανδρος-Διογένης Η είσοδος του Αλέξανδρου στη Βαβυλώνα Αλέξανδρος στην Ιερουσαλήμ Ο θάνατος του Δαρείου Αλέξανδρος και η οικογένεια του Δαρείου Ο Αλέξανδρος και η οικογένεια του Δαρείου Ο Αλέξανδρος και η οικογένεια του Δαρείου Ο Αλέξανδρος και η οικογένεια του Δαρείου Ο Αλέξανδρος και η οικογένεια του Δαρείου Ο Αλέξανδρος μπροστά στον τάφο του Αχιλλέα Ο Αλέξανδρος μπροστά στον τάφο του Αχιλλέα Αλέξανδρος Αλέξανδρος Μέγας Αλέξανδρος Μέγας Αλέξανδρος Μέγας Αλέξανδρος Μέγας Αλέξανδρος Μέγας Αλέξανδρος

Η μάχη του Γρανικού (334 π.Χ.) Βίντεο-χάρτης
Η μάχη της Ισσού (333 π.Χ.) Βίντεο-χάρτης
Γρανικός, η μάχη σύμφωνα με τον Αρριανό, τον Πλούταρχο και τον Διόδωρο τον Σικελιώτη
Ισσός, η μάχη σύμφωνα με τον Αρριανό, τον Πλούταρχο και τον Διόδωρο τον Σικελιώτη
Τύρος, η μάχη σύμφωνα με τον Αρριανό και τον Διόδωρο τον Σικελιώτη
Γαυγάμηλα, η μάχη σύμφωνα με τον Αρριανό, τον Διόδωρο τον Σικελιώτη και τον Πλούταρχο


Τα πιστεύω του Αλεξάνδρου και η προσωπική του ποιότητα

«Ο Αλέξανδρος μεγάλωσε σε ένα βασίλειο που βρισκόταν συνεχώς σε πόλεμο. Είδε ως καθήκον του να είναι επικεφαλής των Μακεδόνων στον πόλεμο όχι από μακριά αλλά στην πρώτη γραμμή της μάχης. Είδε τη μοίρα της Μακεδονίας ως νίκη στον πόλεμο, και οι άνδρες του έκαναν τη στρατιωτική δόξα μέρος των φιλοδοξιών του. Έτσι, μιλούσε για τη νικηφόρα σταδιοδρομία του Φιλίππου ως ένδοξη τόσο γι' αυτόν όσο και για την κοινότητα των Μακεδόνων. Η δική του δίψα για δόξα δεν γνώριζε ό­ρια. Όπως διακήρυξε στους διοικητές του στον Ύφαση, «δεν πιστεύω ότι υπάρχει όριο σε έναν άνδρα με διάθεση για άθλους». Ήθελε το ίδιο πράγμα και από τους διοικητές και από τους άνδρες του. Αν ένας άνδρας σκοτωνόταν στην υπηρεσία του, ο Αλέξανδρος διαβεβαίωνε τους υπολοίπους ότι ο θάνατός του του έφερνε δόξα για πάντα και το μέρος της ταφής του θα ήταν φημισμένο.

Ο Αλέξανδρος ήταν ανταγωνιστικός, σε όλη του τη ζωή. Ήταν ο πρώτος που ημέ­ρωσε τον Βουκεφάλα, που επετέθη στον Ιερό λόχο, που ανέβηκε σε μια ακρόπολη ή σκαρφάλωσε σ' έναν γκρεμό. Ο Αλέξανδρος ο ίδιος πίστευε ότι έπρεπε να συγκριθεί με τον Φίλιππο, τον Κύρο, τον Ηρακλή και τον Διόνυσο και να τους ξεπεράσει όλους. Ο Aρριανός παρατηρεί. «Αν είχε προσθέσει την Ευρώπη στην Ασία, θα συναγωνιζόταν τον εαυτό του, μια και δεν θα υπήρχε αντίπαλος».

Είχε απόλυτη πίστη στην υπεροχή του ελληνικού πολιτισμού. Ο πιο πολύτιμος θησαυρός του ήταν η Ιλιάδα του Ομήρου και είχε τα έργα των τριών μεγάλων τραγικών στην Ασία, μαζί με διθυραμβικούς ποιητές και την ιστορία του Φιλίστου. Ήταν τα αγα­πημένα του αναγνώσματα. Θαύμαζε τον Αριστοτέλη ως τον εξέχοντα εκπρόσωπο του πνεύματος και είχε πόθο να συνομιλεί για φιλοσοφικά θέματα. Το μυαλό του ήταν α­πό μια πλευρά σφυρηλατημένο με τον τρόπο του Αριστοτέλη. Η πίστη του για τις ελληνικές αξίες του καιρού δεν επηρέαζε τον σεβασμό του για τις αιγυπτιακές, βαβυλωνιακές και ινδικές ιδέες. Ένα σημάδι του ελληνικού πολιτισμού ήταν η ζωντάνια μιας πόλης στην Ευρώπη και στην Ασία. Ο Αλέξανδρος πίστευε ότι το καλύτερο μέσον για την διασπορά του ελληνικού πολιτισμού ήταν η ίδρυση πόλεων παντού στην Ασία. Στην αρχή, ηγέτες αυτών των πόλεων ήταν Έλληνες που ήξεραν τις δημοκρατικές διαδικασίες διακυβέρνησης. Την ίδια στιγμή οι νέες γενιές εκπαιδεύονταν στα ελληνικά γράμ­ματα και στη μακεδονική στρατιωτική μηχανή. Κι αυτά, σε σχολεία που ίδρυσε ο Αλέξανδρος. Η διαδικασία αυτή ήταν σε καλό δρόμο, όταν πέθανε ο Αλέξανδρος, όπως λέει ο Πλούταρχος στα «Ηθικά» του. Όταν ο Αλέξανδρος εκπολίτιζε την Ασία, το α­ναγνωστικό ήταν ο Όμηρος και τα παιδιά των Περσών, Σουσίων, και Γεδρωσίων συ­νήθιζαν να τραγουδούν χορικά του Ευριπίδη και του Σοφοκλή. Χάρη σ' αυτόν η Βακτρία και ο Καύκασος στράφηκαν στους Έλληνες θεούς. Στην Αίγυπτο υπήρχε εγχει­ρίδιο, τέλος του τρίτου αιώνα, που ήταν σχεδιασμένο να διδάσκει την ελληνική ως ξέ­νη γλώσσα. Περιείχε αποσπάσματα από τον Όμηρο και τους τραγωδούς. Οι ανασκα­φές στο Αφγανιστάν φανερώνουν ελληνικούς ναούς, θέατρο και ωδείο. Ο Αλέξανδρος ήταν φορέας του ελληνικού πολιτισμού.

Ο Αλέξανδρος συνδύασε την πρακτικότητά του με μία οραματική πνευματική διά­σταση που πήγαζε από τα θρησκευτικά του πιστεύω. Η πνευματική διάσταση της προσωπικότητάς του του δημιούργησε την υπέρτατη δύναμη της θέλησης, ότι θα ξεπερ­νούσε την αντίσταση των Μακεδόνων, ενώ γινόταν βασιλιάς της Ασίας, και ότι θα έ­πειθε τους Ασιάτες με την ειλικρίνεια των προθέσεών του να τους φερθεί ως ίσους και συνεταίρους στην εγκαθίδρυση ειρήνης και ευμάρειας. Οι λαοί της Ασίας δέχτηκαν τον Αλέξανδρο ως δικό τους βασιλιά και ενσωμάτωσαν τους άθλους του μέσα στη δική τους λαϊκή παράδοση. Χρωστάμε στον Πλούταρχο, που αντλεί από τον Αριστόβου­λο, τη ματιά στην πνευματικότητα του Αλεξάνδρου: «Πιστεύοντας ότι είχε έλθει από τους θεούς να γίνει κυβερνήτης και ενωτής της ανθρωπότητας, χρησιμοποιώντας τη δύ­ναμη των όπλων εκεί που δε δέχονταν την πειθώ του, ένωσε όλες του τις δυνάμεις σε έναν και μόνο σκοπό: να ενώσει σε ευτυχή μίξη τις ζωές, τους τρόπους, τους γά­μους και τα ήθη των ανθρώπων. Είπε σε όλους να θεωρούν την οικουμένη ως πατρί­δα και τον στρατό του ως δική τους ασφάλεια.»

N.G.L. Hammond, Μέγας Αλέξανδρος ένας ιδιοφυής (μετ. Πάvoς Θεοδωρίδης), σ. 238-242 (ΜΑΛΛΙΑΡΗΣ Παιδεία).

Ο Αλέξανδρος και το μέλλον της Αλεξάνδρειας

«Ο Αλέξανδρος είχε προβλέψει το λαμπρό μέλλον της Αλεξάνδρειας; Είναι αδύνατον να το βεβαιώσουμε. Μπορούμε καλύτερα, κατά τη γνώμη μας, να δώσουμε μια ερμηνεία άκρως ικανοποιητική για την πρωτοβουλία του. Ένας ιστορικός υποθέτει ότι έβλεπε α­ποκλειστικά τη νέα πόλη ως ένα λιμάνι, απ' όπου θα του ήταν εύκολο να κυβερνά την Αίγυπτο, την οποία θεωρούσε ως ένα τμήμα της αυτοκρατορίας του. Πράγματι εάν η Αίγυπτος δεν είχε μεταβληθεί, μετά τον θάνατο του Αλέξανδρου, σε ανεξάρτητο κράτος, η Αλεξάνδρεια θα είχε εξελιχθεί, πιθανόν, σε μια ασήμαντη πόλη. Άλλοι όμως υ­ποστηρίζουν ότι ο γιος του Φιλίππου θεωρούσε την Αίγυπτο ως τον ακρογωνιαίο λί­θο της «πρώτης αυτοκρατορίας του», την περιοχή της οποίας οι πλουσιότατοι φυσικοί πόροι θα εξασφάλιζαν, αντί της Τύρου που είχε υποταγεί και παρακμάσει, την ακμή του εμπορίου στην Ανατολική Μεσόγειο. Σ' αυτήν την περιοχή, η πόλη με το διπλό ε­μπορικό λιμάνι θα αποτελούσε το μεγάλο ελληνοαιγυπτιακό εμπορικό κέντρο, προο­ρισμένο να χρησιμεύσει ως γέφυρα ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή. Σύμφωνα μ' έναν άλλο ιστορικό, ο κατακτητής της Αιγύπτου δεν επιθυμούσε να καταστήσει την Α­λεξάνδρεια ούτε ένα φρούριο ούτε ένα διοικητικό κέντρο, αλλά μια ανοιχτή αγορά, που θα αποτελούσε την κληρονόμο της Τύρου και θα εξελισσόταν σε δυνατό ανταγωνιστή των τριών μεγάλων ελληνικών λιμανιών, του Πειραιά, της Ρόδου και των Συρακου­σών. Η αλήθεια είναι ότι η σιγή των πηγών μας απαγορεύει να θεωρήσουμε ως ακρι­βή τη μία ή την άλλη ερμηνεία, που διαφέρουν άλλωστε μεταξύ τους, για την ίδρυ­ση της Αλεξάνδρειας. Δεν αποδεικνύεται με κανένα τρόπο ότι ο Αλέξανδρος επιθυμούσε να ιδρύσει ένα απλό διοικητικό κέντρο ή μια στρατιωτική βάση. Αλλά το ίδιο δεν α­ποδεικνύεται ότι ήθελε να συγκροτήσει έναν ισχυρό ανταγωνιστή για τον Πειραιά, τις Συρακούσες και τη Ρόδο. Εάν έπρεπε να δεχθούμε αυτή την τελευταία υπόθεση, θα κα­ταλήγαμε στο συμπέρασμα ότι ο νικητής της Ισσού δεν έτρεφε και τόσο έντονα φι­λελληνικά αισθήματα. Το γεγονός είναι ότι η ίδρυση του λιμανιού της Αλεξάνδρειας θα είχε σοβαρότατες συνέπειες για το λιμάνι του Πειραιά, ένα από τα ζωτικά στοιχεία της οικονομικής ανάπτυξης της Αθήνας. Η όλο και εντονότερη δραστηριότητα του με­γάλου αιγυπτιακού λιμανιού θα είναι μία από τις κύριες αιτίες της οικονομικής παρακμής της Αθήνας κατά τον 3ο π.Χ. αιώνα.

Καταστρεπτική για τα συμφέροντα της Αθήνας η ίδρυση της Αλεξάνδρειας επέφε­ρε βαρύτατο πλήγμα και σε άλλες ελληνικές πόλεις, των οποίων τα λιμάνια και οι στό­λοι έπαιζαν πρωτεύοντα ρόλο στη διακίνηση που είχαν. Αντίθετα η χώρα του Νείλου γνώριζε μια πρωτόγνωρη οικονομική ανάπτυξη. Χάρη στις διευκολύνσεις που προ­σέφερε στην εξαγωγή των αιγυπτιακών προϊόντων προς τις περιοχές της Μεσογείου και ιδιαίτερα προς την Ελλάδα, η ίδρυση του λιμανιού της Αλεξάνδρειας ενδυνάμωνε τις δυνατότητες επικοινωνίας, ακόμη και ανάμειξης ανάμεσα στους Έλληνες και τους άλλους λαούς. Η νέα πόλη θα γινόταν, όπως προηγουμένως το τονίσαμε, η «γέφυρα» ή μία από τις γέφυρες που ένωναν τη Δύση με την Ανατολή. Ήδη, στο εσωτερικό της πόλης, της οποίας ο Αλέξανδρος χάραξε το σχέδιο, η Αιγυπτία θεά Ίσις δεν ήταν η μό­νη που διέθετε ένα ιερό. Δίπλα του υψώθηκαν ναοί για τους Έλληνες θεούς. Και σ' αυ­τή την πόλη ο Αλέξανδρος ενθρόνιζε τον ελληνικό τρόπο ζωής.»

Paul Cloché, Alexandre le Grand et les essays de fusion entre l’Occident gréco-macédonien et l’Orient, NEUCHATEL, 1953, σ. 66-68 (Μετ. Β.Σ.).

Ο θεμελιωτής της νεοελληνικής ιστοριογραφίας για τον Αλέξανδρο

«Αι αλεπάλληλοι εν τούτοις αύται στάσεις, συνωμοσίαι, σφαγαί δεν ίσχυσαν να αποτρέψωσι τον Αλέξανδρον ούτε από του μεγάλου έργου της αναμορφώσεως της Ασίας ούτε από αδιαλείπτων προς τα ενδότερα της Ανατολής κατακτήσεων. Το έτι παραδοξότερον είναι ότι, μηδέποτε παύσας του να τέρπεται δια της αναγνώσεως της Ιλιάδος ην είχε πάντοτε παρ' εαυτώ, έγραφε τότε εις τον Άρπαλον να τω στείλη προσέτι και τας βίβλους του Φιλίστου, και τας τραγωδίας του Ευριπίδου, του Σοφοκλέους, του Αισχύ­λου, και τους Τελέστου και Φιλόξενου διθυράμβους. Άνθρωπος τη αληθεία υπεράνθρωπος, όστις εν μέσω τηλικούτων φοβερών περισπασμών ησθάνετο πάντοτε την α­νάγκην να δροσίζη εαυτόν δια των νημάτων της ελληνικής ποιήσεως και ιστορίας.»

Κ. Παπαρρηγόπουλος, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Τ. Β. (Έκδοσις Εκατονταετηρίδας, Αθήνα, 1932) σ. 109.

Και ένας μεγάλος σύγχρονος ιστορικός

«Δωδεκάμισι χρόνια βασιλείας. Είναι εύκολο να συνθέσει κάποιος ένα αρνητικό διά­γραμμα. Άχρηστες βιαιότητες, υπερβολές ενός βασιλιά που τον είχε καταλάβει η ύβρις, ακατανόητες από τους Έλληνες που ανησυχούσαν με την καθιέρωση της προσκύνησης και πολύ περισσότερο με την ανάμειξη των φυλών, εξωφρενική επέκταση μιας αυτοκρατορίας η οποία δε θα επιζήσει μετά τον θάνατο του ιδρυτή της. Αλλά τι είναι αυ­τά τα μειονεκτήματα μπροστά σ' όλους τους νεωτερισμούς που επέφερε; Σύλληψη της ιδέας μιας απόλυτης μοναρχίας, ελληνική κατάκτηση της Αιγύπτου και της Ασίας, ίδρυση πόλεων και στις πιο απομακρυσμένες σατραπείες, αλληλεπίδραση ελληνικού και ανατολικού πολιτισμού. Ο Αλέξανδρος κατακτά τον κόσμο φέρνοντας μαζί του μία Ιλιάδα υπομνηματισμένη από τον δάσκαλό του Αριστοτέλη. Αλλ' αυτός ο επικός ήρωας είναι συγχρόνως ένας μεγαλοφυής μεταρρυθμιστής, αρνούμενος τη διάκριση ανά­μεσα σε Έλληνα και Βάρβαρο, βασικό στοιχείο του κλασικού ελληνικού πνεύματος, και αποδεχόμενος το υψηλό ιδανικό της ανθρώπινης ισότητας.»

Pierre Lèvêque, L’aventure grecque, Παρίσι 1964, σ. 346-347 (Μετ. Β.Σ.).



© Γιάννης Παπαθανασίου