Είσοδος Ιστορία

Κεφάλαιο 1

II. ΕΞΩΤΕΡΙΚΑ ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑΔΙΟΡΓΑΝΩΣΗ ΤΟΥ ΚΡΑΤΟΥΣ
1.ΙΙ.1. Ο Ιουστινιανός και το έργο του


Η ενότητα στο σχολικό βιβλίο
Κατέβασε τις ερωτήσεις για την ευκολότερη κατανόηση του κειμένου ερωτήσεις


 


χρονολόγιο ιμε

306| 313| 324| 325| 337| 361| 363| 364| 379| 380| 381| 395| 400| 408| 425| 431| 438| 450| 451| 457|
474| 476| 491| 493| 518| 527| 529| 532| 534| 537| 555| 562| 565| 578| 582| 602| 610| 612| 614| 622|
626| 629| 630| 638| 641| 668| 681| 685| 692| 695| 698| 713| 715|

Δυναστείες και αυτοκράτορες

Δυναστεία του Λέοντα

Λέων Α' (457-474) αετ ΙΜΕ Βικιπαίδεια
Λέων Β' (474) αετ Βικιπαίδεια
Ζήνων (474-491) αετ ΙΜΕ Βικιπαίδεια
Αναστάσιος (491-518) αετ ΙΜΕ Βικιπαίδεια

Δυναστεία του Ιουστίνου

Ιουστίνος Α'(518-527) αετ Βικιπαίδεια
Ιουστινιανός Α' (527-565) αετ ΙΜΕ Βικιπαίδεια
Ιουστίνος Β' (565-578) αετ ΙΜΕ Βικιπαίδεια
Τιβέριος (578-582) αετ Βικιπαίδεια
Μαυρίκιος (582-602) αετ ΙΜΕ Βικιπαίδεια
Φωκάς (602-610) αετ ΙΜΕ Βικιπαίδεια

Δυναστεία του Ηρακλείου (των Ηρακλειδών)

Ηράκλειος
(610-641) αετ Βικιπαίδεια
Κωνσταντίνος Γ' & Ηρακλεωνάς (641) αετ Βικιπαίδεια
Κώνστας Β' (641-668) αετ Βικιπαίδεια
Κωνσταντίνος Δ' (668-685) αετ Βικιπαίδεια
Ιουστινιανός Β' (685-695 & 705-711) αετ Βικιπαίδεια

Όροι – κλειδιά της ενότητας
Στάση του Νίκα, δήμοι Ιπποδρόμου, Νεοπλατωνική Ακαδημία, Κωδικοποίηση Ρωμαϊκού Δικαίου, Ιουστινιάνειος Κώδικας, Πανδέκτης, Εισηγήσεις, Νεαρές, αποκατάσταση ρωμαϊκής οικουμένης, βασιλική, περίκεντρο κτίριο, βασιλική μετά τρούλου, πεσσοί, ημισφαιρικά τρίγωνα, τρούλος.

α. Η πολιτική του Ιουστινιανού Θεματικό Χρονολόγιο Ιουστινιανού Ιουστινιανός Α΄(Βιογραφία)

Ένας από τους σημαντικότερους ηγέτες της πρώιμης βυζαντινής ιστορίας υπήρξε ο Ιουστινιανός Α' (527-565). Το πολιτικό του πρόγραμμα ήταν: Ένα κράτος, μία εκκλησία, μία νομοθεσία.

β. Εσωτερική πολιτική Οι Δήμοι και η Στάση του Νίκα Ιουστινιανός και Θεοδώρα Ο Ιππόδρομος της Κωνσταντινούπολης

σχόλιο Θέτοντας σε εφαρμογή το πρόγραμμα αυτό, ο αυτοκράτορας κατέστειλε με αποφασιστικότητα και σε συνεργασία με την ικανότατη σύζυγο του Θεοδώρα, την εξέγερση των δήμων του Ιπποδρόμου Πράσινων και Βένετων, που έμοιαζαν με αθλητικά σωματεία, αλλά είχαν και πολιτική ισχύ, και του λαού της Κωνσταντινούπολης, που ονομάστηκε Στάση του Νίκα (532). Ακολούθως ενίσχυσε την αυτοκρατορική εξουσία και περιόρισε σημαντικά τη δύναμη των δήμων.

Ιππόδρομος

σχόλιο Παράλληλα ο αυτοκράτορας προσπάθησε με αυστηρούς νόμους να περιορίσει τη δύναμη των μεγάλων γαιοκτημόνων των επαρχιών και να προστατεύσει τους ελεύθερους αγρότες, που ήταν πολύ χρήσιμοι στην κεντρική εξουσία γιατί πλήρωναν φόρους. Σόλιδος Ιουστινιανού Α

σχόλιο Στο θρησκευτικό τομέα προσπάθησε να επιβάλει την Ορθοδοξία σε όλη την έκταση της αυτοκρατορίας και γι' αυτό καταδίωξε τους οπαδούς των αιρέσεων και της αρχαίας θρησκείας και ανέστειλε τη λειτουργία της Νεοπλατωνικής Ακαδημίας στην Αθήνα (529). Παράλληλα φρόντισε με κάθε μέσο να διαδώσει το Χριστιανισμό σε λαούς του Καυκάσου και της Ανατολικής Αφρικής. Ανάγνωση ιστορικής πηγής: Ιουστινιανή πρώτη Τα αρχαία προνόμια της Ιεράς Μονής Σινά

Κωδικοποίηση του Δικαίου

Ο Ιουστινιανός, επειδή βρήκε τους νόμους σκοτεινούς λόγω της ανεπίτρεπτης πληθώρας τους και σε εμφανή σύγχυση εξαιτίας των αντιφάσεών τους, τους απάλλαξε από την αταξία των απατηλών λέξεων. Παραμέρισε τις αποκλίσεις τους και τους έδωσε διαρκή ισχύ.

Προκόπιος, Κτίσματα I 1, έκδ. O. Veh, Μόναχο1977, 18-19.

σχόλιο Το διαρκέστερο έργο του αυτοκράτορα υπήρξε η κωδικοποίηση του Ρωμαϊκού Δικαίου. Επειδή το πλήθος και οι αντιφάσεις των νόμων δυσκόλευαν την ομαλή απονομή της δικαιοσύνης, συνέστησε επιτροπή ειδικών για την αναθεώρηση του ισχύοντος Δικαίου.

Μέσα σε μια πενταετία (529-534) εκδόθηκαν ο Ιουστινιάνειος Κώδικας με τους πριν από τον Ιουστινιανό αυτοκρατορικούς νόμους, ο Πανδέκτης που περιλάμβανε γνώμες ρωμαίων νομικών και οι Εισηγήσεις, εγχειρίδιο για τους αρχάριους σπουδαστές της Νομικής. Οι Νεαρές (δηλ. νέοι νόμοι) εκδόθηκαν μετά το 534 και γράφηκαν οι περισσότερες στα ελληνικά, γιατί οι υπήκοοι του ανατολικού τμήματος κυρίως δεν κατανοούσαν τη λατινική. Το Ιουστινιάνειο Δίκαιο αποτέλεσε τη βάση του Δικαίου της Νεότερης Ευρώπης.

Επιστολή του καταζητούμενου Γελίμερου, τελευταίου βασιλιά των Βανδάλων

[...] Δεν ξέρω τι άλλο να σου γράψω. Γιατί η τωρινή συμφορά μου πήρε το μυαλό. Να είσαι καλά, φίλε μου Φάρα, μόνο στείλε μου, σε παρακαλώ, μια κιθάρα, ένα καρβέλι ψωμί και ένα σφουγγάρι».

Όταν ο Φάρας διάβασε την επιστολή, απορούσε και δεν μπορούσε να ερμηνεύσει την ακροτελεύτια φράση της, ώσπου ο γραμματοκομιστής του εξήγησε ότι ο Γελίμερος χρειαζόταν το καρβέλι, επειδή επιθυμούσε να δει με τα ίδια του τα μάτια και να φάει ψωμί, αφού από τότε που ανέβηκε στο όρος Παπούα δεν είχε δει ποτέ του ψημένο ψωμί- το σφουγγάρι του χρειαζόταν, γιατί το ένα του μάτι είχε πάθει φλεγμονή από την απλυσιά και ήταν πολύ φουσκωμένο. Τέλος, όπως ήταν ικανός κιθαριστής, είχε συνθέσει τραγούδι για τη τωρινή του συμφορά και βιαζόταν να το εκτελέσει με τη συνοδεία κιθάρας, κλαίγοντας και θρηνώντας. Όταν άκουσε αυτά τα λόγια ο Φάρας, κυριεύτηκε από βαθύ πόνο και εξέφρασε τη λύπη του για τη μοίρα των ανθρώπων. Ανταποκρίθηκε ωστόσο στην παράκληση και έστειλε στον Γελίμερο όλα όσα χρειαζόταν.

Προκόπιος,Υπέρ των πολέμων,IV, 27-34 εκδ. O.Veh, Μόναχο 1971,210.

Ιουστινιανός

γ. Εξωτερική πολιτική

σχόλιο Η εξωτερική πολιτική του Ιουστινιανού απέβλεπε στην αποκατάσταση της Ρωμαϊκής Οικουμένης, δηλαδή την ανόρθωση της ρωμαϊκής εξουσίας στη Δύση. Αν το Βανδαλικό Βασίλειο στη Β. Αφρική καταλύθηκε εύκολα και γρήγορα (533-534), οι αγώνες για την κατάκτηση του Οστρογοτθικού Βασιλείου στην Ιταλία υπήρξαν μακροί και σκληροί (535-555). Τέλος από το Βησιγοτθικό Βασίλειο στην Ισπανία ανακτήθηκαν μόνο οι παράκτιες περιοχές στα ΝΑ.

Πολύ επικίνδυνη έγινε η κατάσταση στην Ανατολή, όταν ο Πέρσης μεγάλος βασιλιάς Χοσρόης Α' κατέλαβε εκτεταμένες περιοχές. Ωστόσο με τη συνθήκη του 562 η εύθραυστη ισορροπία μεταξύ των δύο υπερδυνάμεων της εποχής, Βυζαντίου και Περσίας, αποκαταστάθηκε.

σχόλιο Στη γραμμή του Δούναβη και τη Χερσόνησο του Αίμου ο Ιουστινιανός έκτισε πολλά φρούρια και δαπάνησε τεράστια ποσά για την εξαγορά της ειρήνης, αλλά δεν μπόρεσε να αναχαιτίσει τις καταστροφικές εισβολές των Σλάβων και άλλων λαών στις ευρωπαϊκές επαρχίες.

σχόλιο Συνολικά η εξωτερική πολιτική του Ιουστινιανού Α' ήταν σύμφωνη με τη ρωμαϊκή παράδοση και πολύ φιλόδοξη, αλλά ξεπερνούσε τις δυνατότητες του κράτους. Οι πόλεμοι του στη Δύση και την Ανατολή απογύμνωσαν τις ευρωπαϊκές επαρχίες από στρατεύματα και άδειασαν τα κρατικά ταμεία. Η κατάσταση αυτή εξασθένισε τη διεθνή θέση του Βυζαντίου και είχε ολέθριες επιπτώσεις στην εδαφική ακεραιότητα του κράτους επί των διαδόχων του. Ο έφιππος ανδριάντας του Ιουστινιανού

Χάρτης Χάρτης Βυζαντινής Αυτοκρατορίας

δ. Κτίσματα και Αγία Σοφία Οικοδομικό πρόγραμμα Ιουστινιανού Ψηφιδωτό Αγίας Σοφίας Όψεις της Αγίας Σοφίας Κωνσταντινούπολη, Το Μεγάλο παλάτι και η Αγία Σοφία Κτήρια της βυζαντινής Κωνσταντινούπολης Ο ναός της Αγίας Σοφίας

σχόλιο Ιδιαίτερα φιλόδοξο υπήρξε το οικοδομικό πρόγραμμα του Ιουστινιανού. Κατασκευάστηκε μεγάλος αριθμός έργων που ήταν χρήσιμα στην άμυνα (φρούρια και τείχη), τη θρησκεία (ναοί), την υποδομή και την κοινή ωφέλεια (δρόμοι, γέφυρες, υδραγωγεία, αποθήκες σιτηρών). Λίγα από αυτά άντεξαν στο πέρασμα του χρόνου, όπως οι οχυρώσεις της συριακής Σεργιούπολης (σημερινή Resafa) και η Αγία Σοφία στην Κωνσταντινούπολη.

σχόλιο Η Αγία Σοφία είναι το λαμπρότερο κτίσμα της βυζαντινής τέχνης. Εκπροσωπεί το νέο ρυθμό βασιλική μετά τρούλου, που προήλθε από το συνδυασμό του κατά μήκος άξονα των βασιλικών (μακρόστενων ρωμαϊκών κτιρίων) με τον καθ' ύψος άξονα των περίκεντρων κτιρίων (κυκλικών ή πολυγωνικών). Ο συνδυασμός αυτός εφαρμόστηκε πρώτη φορά στο ναό της Αγίας Ειρήνης και εξέφραζε την αγάπη του Ιουστινιανού Α' για τις μνημειώδεις κατασκευές.

σχόλιο Οι αρχιτέκτονες Ανθέμιος από τις Τράλλεις και Ισίδωρος από τη Μίλητο της Μ. Ασίας, που επεξεργάστηκαν τα σχέδια και διεύθυναν τις εργασίες κατασκευής της (532-537), έδωσαν έμφαση στο κέντρο, δηλαδή στον καθ' ύψος άξονα του ναού. Το κτίριο είναι σχεδόν τετράγωνο (76 Χ 71 μ.). Τέσσερις ογκώδεις πεσσοί (τετράγωνοι κίονες) σχηματίζουν το κεντρικό τετράγωνο. Οι πεσσοί συνδέονται με τόξα που σχηματίζουν ημισφαιρικά τρίγωνα και δημιουργούν ένα στεφάνι, πάνω στο οποίο στηρίζεται ο τεράστιος τρούλος. Ο τρούλος μοιάζει να κρέμεται από τον ουρανό (Προκόπιος). Το φως εισδύει άπλετο από τα παράθυρά του και πλημμυρίζει το εσωτερικό του ναού. Ο ιστορικός Προκόπιος εξαίρει το κάλλος και το μέγεθος της Αγίας Σοφίας. Από τους τριάντα δύο ναούς που ο Ιουστινιανός έχτισε στην Κωνσταντινούπολη η Αγία Σοφία ήταν η μόνη που άντεξε στο χρόνο, υμνήθηκε και έγινε σύμβολο και πηγή έμπνευσης όχι μόνο για το μεσαιωνικό αλλά και για το νεότερο Ελληνισμό.

Αγία Ειρήνη Αγία Σοφία Αγία Σοφία Αγία Σοφία Αγία Σοφία, τομή Αγία Σοφία, κάτοψη Αγία Σοφία Αγία Σοφία Αγία Σοφία Αγία Σοφία Ο τρούλος του ναού της Αγίας Σοφίας Εσωτερική άποψη του ναού προς το ιερό Ψηφιδωτό της Παναγίας στην κόγχη του ιερού Ψηφιδωτό της Παναγίας στην κόγχη του ιερού Ψηφιδωτό Ψηφιδωτό2 Ψηφιδωτό3

ΙΜΕ Βικιπαίδεια ταινία εικ. εικ.

χρονολόγιο

 

 


ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ


  1. Έχει λεχθεί ότι ο Ιουστινιανός ήταν ο τελευταίος ρωμαίος αυτοκράτορας στο βυζαντινό θρόνο (G. Ostrogorsky) Μπορείς να εξηγήσεις το χαρακτηρισμό;
     
  2. Γιατί ο Ιουστινιανός αναθεώρησε και κωδικοποίησε το ισχύον ρωμαϊκό Δίκαιο. Ποια ήταν η σημασία του νομοθετικού του έργου;
     
  3. Ποιο είναι κατά τη γνώμη σου το στοιχείο της Αγίας Σοφίας που εντυπωσίαζε και εντυπωσιάζει ακόμη και σήμερα τον επισκέπτη;

Ιουστινιανός ΙΜΕ
Αγία Σοφία ΙΜΕ Βικιπαίδεια ταινία εικ. εικ.
Δυναστείες και αυτοκράτορες του Βυζαντίου: εικ.