pa
de

Βιβλίο Πρώτο (Ι) Κλειώ

 

Η Μούσα Κλειώ

 

 

 

ΠΕΡΙΛΗΨΗ

 

Το πρώτο βιβλίο της «Ἱστορίης» οργανώνεται γύρω από δυο μεγάλους βασιλιάδες: τον Κροίσο, βασιλιά της Λυδίας, και τον Κύρο, βασιλιά της Περσίας. Τον Κροίσο υπέδειξε ο Ηρόδοτος στο προοίμιο της Ἱστορίης ως υπεύθυνο για την αρχή της σύγκρουσης Ευρώπης- Ασίας, γιατί υποδούλωσε τις ελληνικές πόλεις της Μικράς Ασίας. Αρχίζει λοιπόν την αφήγησή του από αυτό το σημείο και, αμέσως, γυρίζει προς τα πίσω στην ιστορία των προγόνων του Κροίσου, για να καταλήξει πάλι στον ίδιο, στα γεγονότα της βασιλείας του, στη χώρα και στο λαό του και στη σύγκρουσή του με τον Κύρο· σύγκρουση που του στοιχίζει το θρόνο και την ελευθερία του. Ο ιστορικός πιάνει τώρα το νήμα της ιστορίας του Κύρου· θα μας αφηγηθεί πώς ανέβηκε στο θρόνο, πώς νίκησε τους Μήδους που είχαν υποδουλώσει τους Πέρσες, πώς έγινε ιδρυτής του περσικού κράτους και πώς συγκρούστηκε με τον Κροίσο. Θα μας μιλήσει για τα ήθη και τον τρόπο ζωής των Περσών αλλά και όλων των λαών με τους οποίους συγκρούστηκε ο Κύρος, και θα κλείσει την αφήγηση με το θάνατο του Κύρου.
 



 

1η ενότητα: Προοίμιο Ι, 1-5,6

 

ΚΥΡΙΑ ΘΕΜΑΤΑ:

  • Ο συγγραφέας και το έργο του

  • Οι αιτίες της σύγκρουσης Ελλήνων – Περσών

Χώρες όπου ταξίδεψε ο ΗρόδοτοςΟ κόσμος του Ηροδότου

 

Κείμενο

 

Αυτοπαρου-
σίαση συγγραφέα περιεχόμενο και σκοπός του έργου

 

Ηροδότου του Αλικαρνασσέα η έκθεση των ερευνών, ώστε ούτε όσα πραγμάτωσε το ανθρώπινο γένος να ξεθωριάσουν με τον καιρό, ούτε έργα μεγάλα και αξιοθαύμαστα, άλλα Ελλήνων και άλλα βαρβάρων επιτεύγματα, να μείνουν στην αφάνεια – κι όλα τα (εικ) παραπάνω κι επιπρόσθετα ποια ήταν η αιτία που πολέμησαν ο ένας τον άλλο.

 



 

 


Ἡροδότου Ἁλικαρνησσέος ἱστορίης ἀπόδεξις ἥδε, ὡς μήτε τὰ γενόμενα ἐξ ἀνθρώπων τῷ χρόνῳ ἐξίτηλα γένηται, μήτε ἔργα μεγάλα τε καὶ θωμαστά, τὰ μὲν Ἕλλησι, τὰ δὲ βαρβάροισι ἀποδεχθέντα, ἀκλεᾶ γένηται, τά τε ἄλλα καὶ δι' ἥν αἰτίην ἐπολέμησαν ἀλλήλοισι.
 

 

Οι μυθικές αιτίες:
Αρπαγές γυναικών
Η περσική εκδοχή


I1
. Λοιπόν, απ' τη μεριά των Περσών οι σπουδασμένοι τους ρίχνουν στους
Φοίνικες την (εικ) αιτία της έχθρας· λένε δηλαδή πως ετούτοι, με το που ήρθαν από τη θάλασσα που ονομάζεται Ερυθρά στη δική μας θάλασσα κι εγκαταστάθηκαν στους τόπους όπου και  σήμερα ζουν, επιδόθηκαν αμέσως σε ταξίδια σε τόπους μακρινούς και, μεταφέροντας εμπορεύματα της Αιγύπτου και της Ασσυρίας έφταναν και σ' άλλα μέρη, κυρίως όμως στο Άργος. Λοιπόν, το Άργος εκείνη την εποχή είχε τα πρωτεία στο καθετί ανάμεσα στις πόλεις της χώρας που σήμερα ονομάζεται Ελλάδα. Και, πως φτάνοντας τέλος πάντων σ' αυτό το Άργος οι Φοίνικες έβγαζαν και πουλούσαν τα εμπορεύματά τους. Και, πως, την πέμπτη ή την έκτη μέρα αφότου έφτασαν –κι είχαν ξεπουλήσει σχεδόν όλη την πραμάτεια τους– κατηφόρισαν στη θάλασσα κι άλλες πολλές γυναίκες κι ανάμεσά τους κι η θυγατέρα του βασιλιά· κι είχε τ' όνομα με το οποίο την αναφέρουν και οι Έλληνες, το ίδιο: Ιώ του Ινάχου. Πως στάθηκαν ετούτες εκεί, κατά την πρύμη του καραβιού, κι αγόραζαν απ' τα εμπορεύματα ό,τι λαχταρούσε η ψυχή τους πιο πολύ, κι οι Φοίνικες ξεσηκώνοντας ο ένας τον άλλο όρμησαν απάνω τους. Λένε λοιπόν πως οι περισσότερες απ' αυτές τους ξέφυγαν, όμως την Ιώ μαζί με άλλες τις άρπαξαν, τις έμπασαν στο καράβι και παρευθύς έβαλαν πλώρη για την Αίγυπτο. (εικ)


 

 


Ι2
. Λοιπόν, έτσι έφτασε η Ιώ στην Αίγυπτο λένε οι Πέρσες, κι όχι όπως λεν οι Έλληνες, (εικ) και πως αυτό στάθηκε η αρχή των αδικημάτων. Και ιστορούν πως ύστερ' απ' αυτά κάποιοι Έλληνες (γιατί δεν είναι σε θέση να τους αναφέρουν με τ' όνομά τους) πιάνοντας στεριά στην Τύρο της Φοινίκης άρπαξαν τη θυγατέρα του βασιλιά, την Ευρώπη· δεν αποκλείεται αυτοί να ήταν Κρήτες. Και, πως μ' αυτά ήρθαν ίσα κι ίσα· όμως, ύστερ' απ' αυτά, πως οι Έλληνες είναι που έγιναν πρωταίτιοι των δεύτερων αδικημάτων. Γιατί, πλέοντας με μακρόστενο καράβι, έπιασαν στεριά στην Αία της Κολχίδας, εκεί κατά τον ποταμό Φάση, και πως απ' εκεί, αφού πέτυχαν και τους άλλους σκοπούς για τους οποίους είχαν πάει, άρπαξαν τη θυγατέρα του βασιλιά, τη Μήδεια. Και πως ο Κόλχος έστειλε κήρυκα στην Ελλάδα και ζητούσε ικανοποίηση για την αρπαγή και να του δώσουν πίσω τη θυγατέρα· αλλά, πως οι άλλοι του αποκρίθηκαν ότι ούτε εκείνοι τους έδωσαν ικανοποίηση για την αρπαγή της Ιώς της Αργίτισσας· λοιπόν ούτε αυτοί θα δώσουν ικανοποίηση σ' εκείνους.

Αρπαγή της Ευρώπης

 


Ι3
. Και λένε πως, ύστερ' απ' αυτά, στην επόμενη γενιά ο Αλέξανδρος, ο γιος του Πριάμου, έχοντας ακούσει αυτά, θέλησε να πάρει γυναίκα απ' την Ελλάδα με αρπαγή, ξέροντας πως σε καμιά περίπτωση δε θα του ζητήσουν ικανοποίηση, αφού ούτε εκείνοι έδωσαν. Κι έτσι λοιπόν, σαν άρπαξε αυτός την Ελένη, οι Έλληνες αποφάσισαν αρχικά να στείλουν απεσταλμένους και να ζητήσουν πίσω την Ελένη και ν' απαιτήσουν ικανοποίηση για την αρπαγή. Και, πως οι άλλοι αντιπαράθεσαν στα επιχειρήματά τους την αρπαγή της Μήδειας· γι' αυτήν εκείνοι ούτε έδωσαν ικανοποίηση ούτε την έδωσαν πίσω, ενώ αυτοί τους τη ζητούσαν, και τώρα θέλουν να τους δοθεί από άλλους ικανοποίηση;

 

 

Η εκστρατεία των Ελλήνων στην Τροία


Ι4
. Λένε λοιπόν πως ως αυτό το σημείο το μόνο που έκαναν κι ο ένας και ο άλλος ήταν αρπαγές, αλλά απ' εδώ και πέρα η μεγάλη ευθύνη βαρύνει τους Έλληνες· γιατί εκείνοι ξεκίνησαν πρώτοι τις εκστρατείες εναντίον της Ασίας κι όχι αυτοί στην Ευρώπη. Λοιπόν λένε, θεωρούν ότι οι αρπαγές γυναικών δείχνουν οπωσδήποτε ανθρώπους άδικους, αλλά το να χαλάσουν τον κόσμο για να τιμωρήσουν, επειδή αρπάχτηκαν, ανόητους, ενώ η απόλυτη αδιαφορία για την αρπαγή τους, γνωστικούς· γιατί, στο κάτω-κάτω, αν δεν το ήθελαν οι ίδιες, δε θα αρπάζονταν. Λοιπόν λένε οι Πέρσες πως από τη μεριά τους αυτοί, οι Ασιάτες, δεν έδωσαν καμιά σημασία που αρπάζονταν οι γυναίκες τους, οι Έλληνες όμως, για μια γυναίκα απ' τη Λακωνία ξεσήκωσαν μεγάλο εκστρατευτικό σώμα κι έπειτα πηγαίνοντας στην Ασία αφάνισαν το κράτος του Πριάμου. Πως, από το γεγονός αυτό θεωρούν τον ελληνικό κόσμο μια για πάντα εχθρό τους. Γιατί οι Πέρσες θεωρούν κτήμα τους την Ασία και τους βάρβαρους λαούς που την κατοικούν, ενώ έχουν σχηματίσει τη γνώμη ότι η Ευρώπη και οι Έλληνες είναι άλλος κόσμος.

 

 

Η φοινικική εκδοχή


Ι5
. Λοιπόν, έτσι λένε οι Πέρσες ότι έγιναν τα πράγματα, και στην άλωση της Τροίας βρίσκουν ότι έχει την αρχή της η έχθρα τους με τους Έλληνες. Όμως τα όσα ιστορούν οι Φοίνικες για την Ιώ δε συμφωνούν και τόσο με αυτά που ιστορούν οι Πέρσες· λένε δηλαδή ότι δεν κατέφυγαν σε αρπαγή για να τη φέρουν στην Αίγυπτο, αλλά ότι στο Άργος έσμιγε με τον καραβοκύρη του πλοίου τους· κι όταν διαπίστωσε ότι έμεινε έγκυος, ο φόβος των γονιών της ήταν που την έσμπρωξε να ταξιδέψει από μόνη της με το καράβι των Φοινίκων, για να μη βγουν στη φόρα οι πομπές της. Πέρσες λοιπόν και Φοίνικες αυτά λένε. Όσο για μένα, δε σκοπεύω να μιλήσω γι' αυτά, αν έτσι έγιναν ή κάπως αλλιώς, τον άνθρωπο όμως που προσωπικά πιστεύω ότι πρώτος άρχισε τις αδικοπραγίες εναντίον των Ελλήνων, αυτόν θα καταδείξω και κατόπιν θα προχωρήσω στην εξιστόρησή μου, κάνοντας λόγο για μικρές και μεγάλες πόλεις ανθρώπων, χωρίς διαφοροποίηση. Γιατί όσες τον παλιό καιρό ήταν μεγάλες, οι πιο πολλές τους έχουν γίνει μικρές, ενώ αυτές που στην εποχή μου ήταν μεγάλες, στο παρελθόν ήταν μικρές. Έχοντας λοιπόν μάθει καλά την απόλυτη αστάθεια της ανθρώπινης ευτυχίας, θ' αναφερθώ και στις δυο με τον ίδιο τρόπο. (εικ)

 

 

Ο Κροίσος πρωταίτιος της σύγκρουσης


Ι6
. Ο Κροίσος ήταν Λυδός στην καταγωγή και γιος του Αλυάττη, βασιλιάς των λαών που κατοικούσαν από τον Άλυ ποταμό και δώθε, που, κυλώντας τα νερά του από τα νότια, ανάμεσα στους Συρίους και τους Παφλαγόνες, χύνεται κατά τον άνεμο του βοριά στη θάλασσα που ονομάζεται Εύξεινος Πόντος. Αυτός ο Κροίσος, πρώτος από τους βαρβάρους που μας είναι γνωστοί, άλλους από τους Έλληνες τους έκανε με τη βία φόρου υποτελείς, κι άλλους τους προσεταιρίστηκε ως φίλους. Έκανε λοιπόν με τη βία φόρου υποτελείς τους Ίωνες και τους Αιολείς και τους Δωριείς που ζουν στην Μικρά Ασία και προσεταιρίστηκε ως φίλους του τους Λακεδαιμονίους. Ενώ, πριν ανεβεί στον θρόνο ο Κροίσος, όλοι οι Έλληνες ήταν ελεύθεροι. Γιατί η εκστρατεία των Κιμμερίων που χτύπησε την Ιωνία, κι ήταν προγενέστερη από τον Κροίσο, δεν είχε αποτέλεσμα την καθυπόταξη των πόλεων, αλλά ήταν ληστρική επιδρομή.
 

 

 

Σημειώσεις

 
 


1 Ηροδότου του Αλικαρνασσέα:
δηλώνει το όνομα και την πατρίδα του, όπως πριν από αυτόν ο λογογράφος Εκαταίος και αργότερα ο Θουκυδίδης.
2 το ανθρώπινο γένος: ο Ηρόδοτος θεωρεί την ιστορία έργο όλων των ανθρώπων.
3 βαρβάρων: «βάρβαρος» στον Ηρόδοτο σημαίνει αλλόγλωσσος· η λέξη δεν έχει τη μειωτική σημασία που πήρε αργότερα. Ο ιστορικός αναφέρει ισότιμα Έλληνες και «βαρβάρους» και αποδίδει τα «αξιοθαύμαστα έργα» και στους δύο.
4 η αιτία: με τη φράση αυτή ολοκληρώνει το κυρίως προοίμιο και μεταβαίνει στο δεύτερο μέρος του προοιμίου του, όπου διερευνά τις αιτίες της σύγκρουσης Ελλήνων- βαρβάρων.
5 οι σπουδασμένοι τους (πρωτότυπο «λόγιοι»): οι μορφωμένοι, μέλη της ανώτερης τάξης, που γνώριζαν καλύτερα την προφορική παράδοση. Φαίνεται πως αποτελούσαν πηγή πληροφοριών για τον Ηρόδοτο.
6 Φοίνικες: σημιτικός λαός, εγκατεστημένος στην περιοχή του σημερινού Λιβάνου, θαλασσοπόροι και έμποροι, ανταγωνιστές των Ελλήνων, ταξίδευαν σ' όλο τον τότε γνωστό κόσμο.
7 Ερυθρά (θάλασσα): ο Ηρόδοτος ονομάζει έτσι, εκτός από την Ερυθρά θάλασσα, τον Περσικό κόλπο και τον Ινδικό Ωκεανό. Εδώ εννοείται ο Περσικός κόλπος.
8 στη δική μας θάλασσα: η Μεσόγειος, ιδίως η ανατολική, όπου αναπτύχθηκε η ελληνική ναυσιπλοΐα.
9 Άργος: ο Όμηρος αναγνωρίζει το Άργος ως τη σημαντικότερη πόλη της Πελοποννήσου και συχνά ονομάζει όλους τους Έλληνες Αργείους.
10 σήμερα: δηλαδή, την εποχή της συγγραφής του Ηροδότου (μέσα του 5ου αι. περίπου).
11 Ιώ: κόρη του Ινάχου, ιέρεια της Ήρας στο Άργος. Σύμφωνα με τον ελληνικό μύθο, ο Δίας την ερωτεύτηκε και τη μεταμόρφωσε σε αγελάδα, για να τη σώσει από την Ήρα· εκείνη όμως της έστειλε μια αλογόμυγα (οίστρο) που την κατεδίωξε ως την Αίγυπτο.
12 Ευρώπη: κόρη του βασιλιά της Φοινίκης, έδωσε το όνομά της στην ήπειρό μας, όταν ο Δίας την έφερε σ' αυτή μεταμορφωμένος σε ταύρο.
13 Κρήτες: ο Ηρόδοτος υποθέτει ότι θα ήταν Κρήτες, γιατί ήταν γνωστή η θαλασσοκρατορία τους τη μινωική εποχή και οι ληστρικές επιδρομές τους (και από τον Όμηρο).
14 ήρθαν ίσα κι ίσα: ήρθαν ισόπαλοι, αφού είχαν διαπράξει από μία αρπαγή ο καθένας.
15 των δεύτερων αδικημάτων: νέα αφορμή αντεκδίκησης με την αρπαγή της Μήδειας, κόρης του Αιήτη (ή Κόλχου), βασιλιά της Κολχίδας (βλ. χάρτη 1, σ. 41). Πρόκειται για την αργοναυτική εκστρατεία που έγινε για την αρπαγή του «χρυσόμαλλου δέρατος» (=δέρματος).
16 μακρόστενο καράβι: πολεμικό πλοίο (σε αντίθεση με το «στρογγυλό» που ήταν φορτηγό). Είναι η Αργώ της αργοναυτικής εκστρατείας.
17 Φάση ποταμό: τον θεωρούσαν όριο μεταξύ Ευρώπης και Ασίας (βλ. χάρτη 1, σ. 41).
18 επόμενη γενιά: εννοεί τους ήρωες του τρωικού πολέμου που ήταν παιδιά των Αργοναυτών. Ο Ηρόδοτος προσδιορίζει χρονικά τα γεγονότα με αναφορά στις γενιές των Λυδών και Περσών βασιλέων (εδώ των ηρώων)· η γενιά ισοδυναμεί με 33 περίπου χρόνια. Και σήμερα θεωρούμε ότι τρεις γενιές καλύπτουν έναν αιώνα.
19 Αλέξανδρος: άλλο όνομα του Πάρη, γιου του Πριάμου, γνωστό από την Ιλιάδα.
20 ικανοποίηση («δίκη» στο πρωτότυπο): με την επανάληψη της λέξης τονίζεται η σημασία της ανταπόδοσης της αδικίας· θυμίζει το «ὀφθαλμὸν ἀντὶ ὀφθαλμοῦ».
21 η μεγάλη ευθύνη: η άποψη ανήκει βέβαια στους Πέρσες.
22 αν δεν το ήθελαν οι ίδιες, δεν θα αρπάζονταν: λέγεται ειρωνικά από τους Πέρσες.
23 άλλος κόσμος: ο Ηρόδοτος πιστεύει ότι Ασία και Ευρώπη αποτελούν διαφορετικούς κόσμους. Η αντιπαράθεσή τους αποτελεί το ευρύτερο πλαίσιο μέσα στο οποίο τοποθετεί ο ιστορικός τη σύγκρουση Περσών- Ελλήνων (κύριο άξονα του έργου του).
24 έσμπρωξε: έσπρωξε, ώθησε.
25 οι πομπές της: οι ντροπές της, οι πράξεις που συνεπάγονται ντροπή· για το μύθο βλ. και Οδύσσεια ο 420 κε.
26 θα καταδείξω: περνάει στην έκθεση των αιτίων που προκύπτουν από την ιστορική έρευνα.
27 μεγάλες…μικρές: θα μπορούσαμε να παραστήσουμε την πορεία που διαγράφουν οι πόλεις στην ιστορία τους με την πορεία ενός τόξου. Το θέμα αυτό (κυκλική αντίληψη της ιστορίας*) θα συζητήσουμε στην τρίτη ενότητα. Προσέξτε και στην επόμενη φράση την πίστη του ιστορικού στην αστάθεια των ανθρώπινων πραγμάτων* και της τύχης.
28 Κροίσος: βασιλιάς των Λυδών. Από εδώ αρχίζει ο λυδικός λόγος* (: αφήγηση για τη χώρα των Λυδών).
29 από τον Άλυ ποταμό και δώθε: δυτικά από τον Άλυ ως το Αιγαίο.
30 Συρίους, Παφλαγόνες: οι Σύριοι είναι οι κάτοικοι της βόρειας Καππαδοκίας και όχι της Συρίας, που στον Ηρόδοτο αναφέρονται ως «Σύριοι οἱ ἐν Παλαιστίνῃ». Οι Παφλαγόνες κατοικούσαν στη χώρα που εκτείνεται από τον Εύξεινο Πόντο ως τη Γαλατία και από την Αρμενία ως τη Βιθυνία. Βλ. χάρτη 1, σ. 41.
31 φόρου υποτελείς: η υποτέλεια των ελληνικών πόλεων ήταν από τις πρώτες αιτίες των Μηδικών πολέμων. Ίωνες- Αιολείς- Δωριείς: οι ελληνικές φυλές που ίδρυσαν τις γνωστές, για το λαμπρό πολιτισμό τους, αποικίες στα παράλια της Μ.Ασίας.
32 Λακεδαιμονίους: για τη συμμαχία αυτή βλ. ενότητα 2, περίληψη σ. 25.
33 Κιμμέριοι: ζούσαν στην περιοχή της νότιας Ρωσίας (χερσόνησο Κριμαίας), από όπου εκδιώχθηκαν από τους Σκύθες (περίπου το 900 π.Χ.) και τράπηκαν στην Ασία. Οι επιδρομές τους στις ελληνικές πόλεις τοποθετούνται περίπου το 650-575 π.Χ. Με το ίδιο όνομα αναφέρεται και μυθικός λαός της δυτικής Ευρώπης (βλ. Οδύσσεια λ 15).

 

 
 

Β' ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ - ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ

 
 

 

  1. Στο προοίμιο ο συγγραφέας συστήνεται, παρουσιάζει το περιεχόμενο του έργου του και παίρνει θέση σε σχέση με όσα λένε οι Πέρσες και οι Φοίνικες. Να εντοπίσετε και να σχολιάσετε τα αντίστοιχα χωρία.

  2. Nα καταγράψετε τα έθνη που αναφέρει ο Ηρόδοτος στο προοίμιο και να σημειώσετε στο χάρτη (σ. 41) τα ταξίδια τους, με διαφορετικό για κάθε έθνος χρώμα. Τι μπορούμε να συμπεράνουμε για τις δραστηριότητές τους;

  3. Ο Ηρόδοτος στο προοίμιό του χρησιμοποιεί τη λογική για να εξηγήσει τα γεγονότα και την ανθρώπινη συμπεριφορά, και όχι υπερφυσικές, μυθολογικές δυνάμεις, γι' αυτό και μπορεί να χαρακτηριστεί «ορθολογιστής». Να εντοπίσετε τα σημεία στα οποία στηρίζεται αυτή η άποψη.

  4. έβγαζαν και πουλούσαν τα εμπορεύματά τους […] μας λέει ο Ηρόδοτος, ενώ στην Οδύσσεια (ο 415-416) ακούμε από τον Εύμαιο: τότε ήρθαν Φοίνικες θαλασσοξακουσμένοι / κλέφτες, παιγνίδια φέρνοντας χιλιάδες στο καράβι (α) Να αποδώσετε τις δύο σκηνές γράφοντας ένα σύντομο κείμενο. (β) Να συζητήσετε στην τάξη σας για τις μορφές που έχει σήμερα το εμπόριο και να αναζητήσετε επιβιώσεις παλαιότερων μορφών δίπλα στις σύγχρονες.

 

 

Γ. Ανακεφαλαίωση

 

 

 

Συμπληρώστε τα κενά, συνοψίζοντας όσα μάθατε στην ενότητα αυτή: Στο κυρίως προοίμιο ο συγγραφέας παρουσιάζει ...........… και ............ Τα θέματα που θα πραγματευτεί στο έργο του ο Ηρόδοτος είναι: . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο σκοπός του έργου του, σύμφωνα με τον συγγραφέα, είναι ... . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Σύμφωνα με τους Πέρσες, αιτία της σύγκρουσης Ελλήνων – Περσών ήταν. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ο Ηρόδοτος θεωρεί ότι αιτία της σύγκρουσης ήταν . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

 

 

 

Δ. Παράλληλα Κείμενα

 
 

 

Εκαταῖος Μιλήσιος ᾧδε μυθεῖται· τάδε γράφω, ὥς μοι ἀληθέα δοκέει εἶναι· οἱ γὰρ τῶν ῾Ελλήνων λόγοι πολλοί τε καὶ γελοῖοι, ὡς ἐμοὶ φαίνεται, εἰσίν.

Μετάφραση
: Ο Εκαταίος ο Μιλήσιος λέει τα εξής: εξιστορώ τα γεγονότα αυτά, όπως νομίζω ότι πράγματι συνέβησαν· γιατί οι λόγοι των Ελλήνων είναι, καθώς μου φαίνεται, και πολλοί και γελοίοι.

Θουκυδίδης ᾿Αθηναῖος ξυνέγραψε τὸν πόλεμον τῶν Πελοποννησίων καὶ ᾿Αθηναίων, ὡς ἐπολέμησαν πρὸς ἀλλήλους, ἀρξάμενος εὐθὺς καθισταμένου καὶ ἐλπίσας μέγαν τε ἔσεσθαι καὶ ἀξιολογώτατον τῶν προγεγενημένων.

Μετάφραση: Ο Θουκυδίδης ο Αθηναίος έγραψε για τον πόλεμο των Πελοποννησίων και των Αθηναίων, πώς πολέμησαν μεταξύ τους, αρχίζοντας (να γράφει) αμέσως μόλις ξέσπασε ο πόλεμος και πιστεύοντας ότι θα πάρει μεγάλες διαστάσεις και ότι θα είναι πολύ πιο αξιόλογος από όσους είχαν προηγηθεί.

 

 

 


Ερώτηση


Αφού διαβάσετε ξανά το κυρίως προοίμιο του Ηροδότου και τα προοίμια του Εκαταίου και του Θουκυδίδη που σας δίνονται, να σημειώσετε ποια είναι τα κοινά στοιχεία και στα τρία προοίμια. Αυτά τα στοιχεία υπήρχαν στο προοίμιο της Οδύσσειας;
εικ

 

 

 

Ε. Ερμηνευτικές επισημάνσεις, Αποσπάσματα από τη σχετική Βιβλιογραφία

 
 

 

Ερμηνευτικές επισημάνσεις

 

1. Τα θεματικά κέντρα της Ίστορίης
Το βασικό θεματικό κέντρο της Ιστορίας του Ηροδότου είναι η σύγκρουση ανάμεσα στους δυo κόσμους: τον ελληνικό και το βαρβαρικό, με στόχο τη διάσωση των μεγάλων και θαυμαστών έργων και των Ελλήνων και των βαρβάρων. Μέσα στο γενικό αυτό πλαίσιο και με βάση τη μεθοδολογική αρχή της αιτιοκρατικής ερμηνείας ξανοίγεται στην ιστόρηση του κόσμου της εποχής του.
Το πρώτο αξιολογικό θεματικό κέντρο που διαχέεται σ' ολόκληρο το έργο του είναι η παρουσία της θεότητας και η παρεμβολή της στ' ανθρώπινα. Μ' όλες τις γνώσεις «συγκριτικής θρησκειολογίας» που απόκτησε ο Ηρόδοτος, δεν συζητεί, ούτε δέχεται αντιλογίες για ό,τι αφορά τη θεότητα - ανήκει στο κλίμα της προκλασικής εποχής πιο πολύ το έργο. Η θεότητα παρεμβαίνει για ν' αποκαταστήσει την ηθική τάξη, αν διασαλεύτηκε, αλλά και στις περιπτώσεις της υπέρβασης, όταν δηλ. κάποιος ξεπερνάει το μέτρο (ύβρις), ακολουθεί η αγανάκτηση (νέμεσις) ή ο φθόνος και η τιμωρία (τίσις). Σε τρία σημεία του έργου του ονομάζει ο Ηρόδοτος το θείο «φθονερόν». Κλασικό παράδειγμα τα ιστορικά του Κροίσου.
Το δεύτερο θεματικό κέντρο είναι η ιδέα του μέτρου, καθαρά ελληνική αρετή, σ' αντίθεση με την ανατολική χλιδή και μαλθακότητα.
Το τρίτο, η ελευθερία του ατόμου, που σημαίνει μορφή ζωής τέτοια, που επιτρέπει στο άτομο ν' αναπτύξει όλες τις πνευματικές και ηθικές του δυνάμεις. Την αντιθέτει καθαρά προς την ανατολίτικη νοοτροπία (Ζ, 135).
Τέλος, στόχος ανυποχώρητος είναι ο άνθρωπος κι η μοίρα του, δηλαδή το μερδικό του από τη ζωή ετούτη.

Κ.Ν. Παπανικολάου, σσ. 116- 111

 

2. Σύγκριση προοιμίων
[...] Μέσα σε μια περίοδο με πολύπλοκη συνταχτική δομή μαθαίνουμε το όνομα του συγγραφέα, την καταγωγή του, τη φύση του έργου και τις προθέσεις του. Η σύνταξη είναι τριτοπρόσωπη και αντικειμενική - πόσο διαφορετικό, υποκειμενικό τόνο αναδίνει το προοίμιο του Εκαταίου στις Γενεαλογίες του με την έξαρση του πρώτου προσώπου (=τάδε λέγω)· το όνομα του συγγραφέα ακούγεται σε γενική πτώση (σε ονομαστική αντίθετα - κατά το πρότυπο του Εκαταίου;- βρίσκεται το όνομα του συγγραφέα στο προοίμιο του Θουκυδίδη: Θουκυδίδης Αθηναίος ξυνέγραψε). Στον Ηρόδοτο υποκείμενο της περιόδου είναι το ιστορίης απόδεξις, αυτή αποτελεί το περιεχόμενο του έργου και αυτή εξαίρεται. Σε αντίθεση με το έπος, όπου το μυθολογικό υλικό προσφέρεται με των Μουσών την έμπνευση, εδώ έχουμε την λέξη ιστορίη: το έργο είναι καρπός προσωπικής έρευνας και αυτοψίας ή αυτηκοΐας· το νέο πνεύμα της ιωνικής λογογραφίας δίνει το παρόν. Όμως στη διμελή πρόταση, που ακολουθεί αμέσως μετά την κύρια ονοματική πρόταση και προβάλλει τη σκοπιμότητα του έργου, ο Ηρόδοτος στρέφει την πλάτη στον γεωγράφο Εκαταίο και επιστρέφει, από νέο φυσικά δρόμο, στο ήθος των ομηρικών επών: οι πράξεις των ανθρώπων, τα έργα τους (βαρβαρικά και ελληνικά) ενδιαφέρουν. Εφόσον είναι άξια του κλέους, δεν πρέπει να σβήσουν. Στο κέντρο της περιφέρειας λοιπόν ο άνθρωπος, όχι η εθνογραφία και η γεωγραφία - διαφορά προς τον γεωγράφο Εκαταίο. [...]

Δ.Ν. Μαρωνίτης, 1964, σσ. 41- 42
 

3. Κυκλική αντίληψη της ιστορίας και της ανθρώπινης μοίρας
Η αντίληψη αυτή του Ηροδότου για την κυκλική πορεία της ιστορίας και της ανθρώπινης μοίρας αποτελεί μια βασική ερμηνευτική μήτρα, που επιβεβαιώνεται στα μέρη και στο σύνολο του έργου. Έτσι με αφετηρία ένα σημείο στην περιφέρεια του κύκλου ζωής προσώπων και εθνών ο ιστορικός παρακολουθεί και περιγράφει το ανοδικό τόξο της πορείας τους ως το ανώτατο σημείο της ακμής- ύβρη, καθώς και τη ραγδαία καταστροφή - τιμωρία (τίση) που αναπόφευκτα ακολουθεί. Με τον τρόπο αυτό καθένας από τους βασιλιάδες της Ανατολής διαγράφει, με τα έργα και τη μοίρα του, ένα δικό του κύκλο ζωής, που περιέχει αρχή, ακμή και πτώση, ενώ ταυτόχρονα οι μικρότεροι αυτοί κύκλοι των Περσών βασιλιάδων συναποτελούν τη μεγάλη περιφέρεια της ανοδικής και καθοδικής πορείας του περσικού έθνους, που με αφετηρία τον Κύρο προχωρεί στον Καμβύση, φτάνει στη μεγάλη ακμή του με το Δαρείο, για να καταλήξει στην καταστροφή με τον Ξέρξη. Την ίδια κυκλική πορεία διαγράφουν και πολλοί άλλοι Έλληνες και Πέρσες επιφανείς, όπως π.χ. οι Κυψελίδες, οι Πεισιστρατίδες, ο Πολυκράτης, ο Μιλτιάδης, ο Μαρδόνιος κ.α.

Σοφ. Μαρκιανός, σσ. 37- 38


4. Ειρωνεία
Ένα άλλο χαρακτηριστικό της αφηγηματικής τέχνης είναι η ειρωνεία, με την οποία επιδιώκεται να δημιουργηθεί μια διάσταση (ειρωνικό χάσμα) ανάμεσα στα «φαινόμενα» ή τα «λεγόμενα» και στην «πραγματικότητα» και να δηλωθεί η έντονη δυσπιστία του ιστορικού, ή και η διαφωνία του, προς αυτά που φαίνονται ή λέγονται αλλά που δεν είναι σύμφωνα με τη δική του αντίληψη για την πραγματικότητα. Ένα τέτοιο αντιπροσωπευτικό παράδειγμα βρίσκεται στα προλογικά κεφάλαια του έργου (1.1.5), όπου ο Ηρόδοτος, αφού εκθέτει τα λεγόμενα από τους Πέρσες λογίους, ότι δηλαδή η αιτία της έχθρας μεταξύ Ελλήνων και βαρβάρων υπήρξαν οι αρπαγές γυναικών, παραθέτει το επεξηγηματικό σχόλιο, κατά το οποίο «ει μη αύται εβούλοντο, ουκ αν ηρπάζοντο», δημιουργώντας έτσι, με την προβολή της «πραγματικότητας», το δεύτερο πόλο της ειρωνικής διάστασης και αμφισβητώντας την ίδια την ουσία των ισχυρισμών τους.

Σοφ. Μαρκιανός, σ. 100