Φυλή - Αρχαίος υδραγωγός - πηγή Ταμίλθι - σπήλαιο Πανός - Άρμα




ΓΕΝΙΚΑ
Η κυκλική αυτή διαδρομή είναι ίσως η πιο ενδιαφέρουσα στην Πάρνηθα καθώς περνά από σημεία μεγάλης φυσικής ομορφιάς (πηγή Ταμίλθι, φαράγγι Γιαννούλας) αλλά και σημαντικού αρχαιολογικού ενδιαφέροντος (αρχαίος υδραγωγός, αρχαίος δρόμος Φυλής, σπήλαιο Πανός, Άρμα). Το συνολικό της μήκος είναι 15 χλμ και η υψομετρική διαφορά ανάβασης 540 μ. Τα περισσότερα από τα μονοπάτια που ακολουθεί έχουν καθαριστεί και σημανθεί πρόσφατα (καλοκαίρι 2008) από τον Ελληνικό Πολιτιστικό Ορειβατικό Σύλλογο Φυλής με τη συνδρομή του τηλεοπτικού σταθμού ΣΚΑΙ και της Eurobank. Η διαδρομή, αν και γενικά είναι εύκολη, έχει κάποια σημεία όπου χρειάζεται αρκετή προσοχή, όπως η κατάβαση προς το Σπήλαιο Πανός, η ανάβαση αμέσως μετά από αυτό καθώς και η ανάβαση στο Άρμα. Στα πιο απότομα σημεία της διαδρομής υπάρχουν συρματόσκοινα.

ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΗΣ ΔΙΑΔΡΟΜΗΣ
Το ξεκίνημα της διαδρομής μας γίνεται από τη διασταύρωση των οδών Θρασυβούλου και Θρασύλου στη Φυλή, περίπου 250 μ δυτικότερα του τέρματος του λεωφορείου Α12 (Μάρνη - Άνω Λιόσια - Φυλή).
  • Μετά από 1050 μ πορείας στον υδραγωγό συναντάμε ταμπέλα "προς Πηγάδι Αβράμη" που δείχνει αριστερά (ABRAMI). Εμείς συνεχίζουμε ευθεία.
  • Μετά από 190 μ συναντάμε στα αριστερά μας χώρο αναψυχής με παιδική χαρά (PXARA) και συνεχίζουμε τον πορεία μας ευθεία.
  • Μετά από 70 μ φεύγει στα αριστερά μας μονοπάτι που οδηγεί στη μονή Κλειστών (KLISTON). Συνεχίζουμε την πορεία μας ευθεία παρακάμπτοντας τη μονή.
  • Μετά από 150 μ φτάνουμε σε σημείο όπου ο υδραγωγός περνά πάνω από ένα γεφυράκι (GEFCROSS). Εκεί υπάρχει μια σημαντική διασταύρωση όπου πρέπει να κάνουμε δεξιά και να ανηφορίσουμε για 5-10 μέτρα όπου θα συναντήσουμε ξανά διασταύρωση. Εκεί πρέπει να ακολουθήσουμε το αριστερό μονοπάτι ακολουθώντας τις ταμπέλες προς "Σπήλαιο Πανός".
Τοπικοί θρύλοι και παραδόσεις αναφέρονται στην αρχόντισσα Γιαννούλα που έδωσε το όνομά της στο ομώνυμο ρέμα και τον υδραγωγό. Το ποτάμι στην αρχαιότητα ονομαζόταν Κελάδων. Ο αγωγός αυτός μετέφερε τα νερά του ρέματος από ένα μικρό φράγμα κοντά στη μονή Κλειστών και ακολουθώντας τη διαδρομή Χασιά, Λιόσια, Πύργος Βασιλίσσης ενώνονταν με άλλον υδραύλακα του Κηφισού και κατέληγε στον Ελαιώνα των Αθηνών. Πιθανολογείται ότι είναι έργο της Ενετοκρατίας (1204-1456 μ.Χ.) και ήταν ζωτικής σημασίας για την Αθήνα. Δεύτερο και εξίσου σημαντικό ήταν το υδραγωγείο της Θεοδώρας, που ξεκινούσε από το ομώνυμο ρέμα της περιοχής της Φυλής. Κατασκευάστηκε την εποχή του ρωμαίου αυτοκράτορα Αδριανού και μετέφερε νερό στην Ελευσίνα. Πιθανόν ένα αρχαιότερο υδραγωγείο που μετέφερε νερό από το ρέμα της Γιαννούλας συνδέθηκε με αυτό το Αδριάνειο υδραγωγείο και διέσχιζε το Θριάσιο Πεδίο.
"Πάρνηθα", Νίκος Νέζης, Δημήτρης Γιώτας, Εκδόσεις Ανάβαση

  • Το μονοπάτι που ακολουθούμε ανεβαίνει απότομα. Καθώς ανεβαίνει διακλαδίζεται σε κάποια σημεία, αλλά οι κλάδοι σύντομα ξαναενώνονται.
  • Μετά από 650 μ ανάβασης, το μονοπάτι που ακολουθούμε καταλήγει στο άλλο ανατολικότερο μονοπάτι που έρχεται από τη Φυλή (MONFYLI). Στη διασταύρωση αυτή κάνουμε αριστερά ακολουθώντας την ταμπέλα "προς Σπήλαιο Πανός". Η σήμανση του μονοπατιού από το σημείο αυτό και εξής είναι μεταλλικά κόκκινα τετράγωνα με άσπρο πλαίσιο. Κατά τόπους είναι η φανερή η παλιά σήμανση με μωβ χρώμα.
  • Μετά από 210 μ, το μονοπάτι μπαίνει σε ένα ξέφωτο και βρίσκουμε τη συνέχειά του στην αριστερή πλευρά του ξέφωτου (XEFARI).
  • Μετά από 110 μ συναντάμε διακλάδωση (DIAKLARI1), όπου άλλο μικρότερο μονοπάτι φεύγει στα δεξιά μας. Εμείς συνεχίζουμε αριστερά στο κυριότερο μονοπάτι.
  • Μετά από 630 μ, ένα μικρότερο μονοπάτι φεύγει δεξιά μας και μετά από 60 μ οδηγεί στη μικρή σπηλιά "Πρέμη".
  • Μετά από 180 μ, καταλήγουμε σε διακλάδωση όπου κάνουμε αριστερά (DIAKARI2).
  • Αφού επισκεφθούμε το σπήλαιο, πρέπει για να συνεχίσουμε τη διαδρομή μας, να κατέβουμε στην κοίτη του φαραγγιού. Από τη βάση της "σιδερένιας σκάλας" ξεκινά απότομο μονοπάτι που κατηφορίζει, ενώ υπάρχει και συρματόσκοινο από το οποίο μπορούμε να κρατηθούμε.
  • Φτάνοντας στην κοίτη του ρέματος πρέπει να οδεύσουμε για λίγα μέτρα δεξιά μέσα σε αυτή, όπως μας δείχνουν τα πυκνά μπλέ σημάδια στα βράχια. Στη συνέχεια τα σημάδια μας οδηγούν σε μια πολύ απότομη ανάβαση στο δυτικό τοίχωμα του φαραγγιού.
  • Όταν τελειώσει η ανάβαση, συνεχίζουμε σε ομαλό και καλά σηματοδοτημένο μονοπάτι.
  • Μετά από 600 μ περίπου καταλήγουμε σε ένα ξέφωτο, όπου το μονοπάτι κάνει μια δεξιά στροφή (XEFDEX).
Στο σπήλαιο αυτό λατρεύονταν κατά την αρχαιότητα ο θεός Πάνας, ο τραγοπόδαρος θεός-προστάτης των βουνών, των δασών, των σπηλαίων αλλά και των ποιμνίων. Ονομάζεται και "λυχνοσπηλιά", από το μεγάλο αριθμό των λυχναριών (περίπου 2000) που βρέθηκαν μέσα σε αυτό. Η είσοδός του οδηγεί σε στενόμακρη αίθουσα μήκους περίπου 68 μ και πλάτους ως 15 μ. Από στενό πέρασμα που βρίσκεται αριστερά, οδηγούμαστε σε δεύτερη αίθουσα με μήκος 20 μ, πλάτος 9 μ και ύψος 4 μ και μεγάλη λιθωματική λεκάνη από όμορφο σταλαγμιτικό υλικό, άλλοτε γεμάτη νερό και με λευκούς σταλακτίτες. Στο σπήλαιο παλαιότερα υπήρχαν τρεις πηγές. Ο σταλακτιτικός διάκοσμος είναι μαυρισμένος από τα λυχνάρια και τους πυρσούς που χρησιμοποιούνταν για φωτισμό. 
"Ιστορικά σπήλαια", Άρθρο του Γ. Παπαδόπουλου στην Καθημερινή, φύλλο 1-1-2005

  • Μετά από 320 μ καταλήγουμε ξανά σε ξέφωτο, στο οποίο το μονοπάτι δεν αλλάζει κατεύθυνση (XEFEFT).
  • Μετά από 410 μ, καταλήγουμε σε ένα μικρό διάσελο. Στα δεξιά μας καταλήγει χωματόδρομος και υπάρχει ένα μαντρί. Η πορεία μας από το σημείο αυτό γίνεται κατηφορική, και συνεχίζει σε κατεύθυνση σχεδόν δυτική, αρχικά παράλληλη με τη νότια περίφραξη του μαντριού. 
  • Από το σημείο όμως αυτό, πριν συνεχίσουμε την πορεία μας, μπορούμε να κάνουμε μια παράκαμψη για να επισκεφθούμε την κορυφή Άρμα. Στο διάσελο ακολουθούμε στενό χωματόδρομο στα αριστερά μας (κατεύθυνση νότια) ο οποίος στη συνέχεια γίνεται μονοπάτι και οδεύει προς τα βράχια της κορυφογραμμής του Άρματος. Εκεί υπάρχουν μπλέ σημάδια (βέλη) που μας καθοδηγούν. Μόλις σκαρφαλώσουμε τα βράχια και φτάσουμε στην κορυφογραμμή, κάνουμε αριστερά και οδεύουμε για 150 μ περίπου μέχρι να συναντήσουμε το τριγωνομετρικό κολωνάκι της κορυφής.
  • Σε απόσταση 1350 μ από το διάσελο, φτάνουμε σε διακλάδωση όπου κάνουμε δεξιά (DEXIA1).
  • Μετά από 330 μ, το μονοπάτι που ακολουθούμε κάνει μια απότομη αριστερή στροφή (ARIST1), ενώ ένα άλλο στενότερο μονοπάτι συνεχίζει ευθεία.
Η ονομασία "Άρμα" προέρχεται πιθανόν από την ομοιότητα του βράχου με το άρμα του μυθικού ήρωα Αμφιάραου ο οποίος έπεσε με το άρμα του στο σημείο εκείνο. Πάνω από τη Μονή Κλειστών ορθώνεται ο ορεινός όγκος της κορυφής Άρμα (υψόμετρο 884 μ), όπου πιθανολογείται ότι υπήρχαν δύο βωμοί αφιερωμένοι στον Δία με την προσωνυμία Σημαλέος ο Απήμιος ή Όμβριος. Οι ιερείς της Αθήνας περίμεναν το σημάδι του Δία κοιτώντας από την Πνύκα και την Ακρόπολη για να ξεκινήσει η ιερή πομπή για τους Δελφούς, η Πυθαίδα πομπή. Όποτε τα σύννεφα μαζεύονταν και άστραφτε στην κορυφή "Άρμα", κατά τον αρχαίο γεωγράφο Στράβωνα, η πομπή λάμβανε ως Θεϊκό σήμα την αστραπή για να ξεκινήσει. Από εκείνα τα χρόνια έχει επιβιώσει η παροιμιώδης ρήση "... οπόταν δι' Άρματος αστράψει ...". Η πομπή των "πυθαϊστών" που ξεκινούσε από το βωμό του "Αστραπιαίου Διός" στην Αθήνα κατευθύνοντας μέσω του Δήμου των Χαστιέων προς τους Δελφούς. Οι "πυθαϊστές", ήταν οι επέλεκτοι Αθηναίοι πολίτες που αντιπροσώπευαν την πόλη στις Δελφικές εορτές των Πυθίων. Οι "πυθαϊστές" επιστρέφοντας από το Δελφικό Ιερό έφερναν καινούργια αμόλυντη φωτιά, "νέον φώς", για να καθάρουν τα ιερά της Αθήνας.
Παυσανίας Αττικά: "Και εν Πάρνηθι παρνήθιος Ζεύς χαλκούς εστί και βωμός σημαλέου Διός. Έστι δε εν τη Πάρνηθι και άλλος βωμός, θύουσι δε επ' αυτού τοτό μεν όμβριον τοτέ δε απήμιον καλούντες Δία."
(κείμενο από πληροφοριακή ταμπέλα του μονοπατιού κοντά στη Μονή Κλειστών).


(κάντε κλικ για πιο μεγάλη εικόνα)
  • Μετά από 120 μ, το μονοπάτι καταλήγει σε εγκαταλειμμένο χωματόδρομο, τον οποίο ακολουθούμε δεξιά (DEXIA2).
  • Μετά από 85 μ, συναντάμε στα δεξιά μας ένα κτίσμα (KTISMADEX).
  • Συνεχίζοντας την κατάβασή μας στον εγκαταλειμμένο χωματόδρομο, καταλήγουμε μετά από 150 μ στην άσφαλτο (ASFAL). Στο σημείο αυτό υπάρχει και ενημερωτική ταμπέλα με χάρτη των μονοπατιών.
  • Το μονοπάτι συνεχίζει κατηφορίζοντας σε κατεύθυνση περίπου 1300.
  • Μετά από 510 μ, καταλήγουμε σε διακλάδωση όπου κάνουμε δεξιά.
  • Μετά από 800 μ το μονοπάτι καταλήγει στην άσφαλτο και τη διασχίζει (DIAXASF). Τη συνέχεια του μονοπατιού τη βρίσκουμε λίγα μέτρα αριστερότερα.
  • Το μονοπάτι στενεύει και κατηφορίζει, περνά από ένα μικρό ρέμα και μετά από 300 μ περνά το ρέμα της Γιαννούλας καταλήγοντας στο χώρο αναψυχής με την παιδική χαρά που περάσαμε στο ξεκίνημα της διαδρομής. Από το σημείο αυτό ακολουθώντας τον αρχαίο υδραγωγό δεξιά επιστρέφουμε στη Φυλή.

ΔΕΔΟΜΕΝΑ GPS

Τα παρακάτω αρχεία είναι σε μορφή συμβατή με το πρόγραμμα ψηφιακού χάρτη OziExplorer. Μπορούν να απεικονιστούν σε ψηφιακό χάρτη καθώς και να φορτωθούν σε συσκευή δέκτη GPS.

Αρχείο με τις διαδρομές και τα waypoints για το Google Earth: fyli-spileopanos-arma.kmz