ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 1976 & ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΕΙΣ

Συνοπτικά σχόλια στις αναθεωρημένες διατάξεις του Συντάγματος 1975/1996/2001

Ολόκληρο το κείμενο του Συντάγματος του 1975 που ψήφισε η Ε' Αναθεωρητική Βουλή των Ελλήνων και ετέθη σε ισχύ στις 11.6.1975, όπως μεταφέρθηκε αρχικά στη δημοτική γλώσσα με το Β' Ψήφισμα της 6ης Μαρτίου 1986 της ΣΤ' Αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων και όπως αναθεωρήθηκε με το Ψήφισμα της 6ης Απριλίου 2001 της Ζ' Αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων.

Με έναν αστερίσκο σημειώνονται τα άρθρα που αναθεωρήθηκαν το 1986 και με δύο αστερίσκους, όσα αναθεώρησε η Βουλή το 2001. Σ' αυτά ακολουθούν ­ με πλάγια στοιχεία ­ τα σχόλια του γενικού εισηγητή της πλειοψηφίας, καθηγητή του Συνταγματικού Δικαίου, Ευάγγελου Βενιζέλου.

 

ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ:

Οργάνωση και λειτουργίες της Πολιτείας

ΤΜΗΜΑ ΣΤ.

Διοίκηση

KEΦAΛAIO ΠPΩTO

Oργάνωση της Διoίκησης


 

Άρθρo 101

1. H διoίκηση τoυ Kράτoυς oργανώνεται σύμφωνα με τo απoκεντρωτικό σύστημα.

2. H διoικητική διαίρεση της Xώρας διαμoρφώνεται με βάση τις γεωoικoνoμικές, κoινωνικές και συγκoινωνιακές συνθήκες.

** 3. Τα περιφερειακά όργανα του Κράτους έχουν γενική αποφασιστική αρμοδιότητα για τις υποθέσεις της περιφέρειάς τους. Τα κεντρικά όργανα του Κράτους, εκτός από ειδικές αρμοδιότητες, έχουν τη γενική κατεύθυνση, το συντονισμό και τον έλεγχο νομιμότητας των πράξεων των περιφερειακών οργάνων, όπως νόμος ορίζει.

** Ερμηνευτική δήλωση:

O κοινός νομοθέτης και η διοίκηση όταν δρα κανονιστικά έχουν υποχρέωση να λαμβάνουν υπόψη τις ιδιαίτερες συνθήκες των νησιωτικών περιοχών.

Άρθρο 101: Με την αναθεώρηση της παραγράφου 3 ενισχύονται τα περιφερειακά όργανα του κράτους σε σχέση με τις κεντρικές υπηρεσίες, ενώ με την ερμηνευτική δήλωση που προστίθεται, ενισχύονται όλες οι νησιωτικές περιοχές της χώρας, που πρέπει ν' αντιμετωπίζονται με βάση τις ιδιαίτερες συνθήκες τους, από το νομοθέτη και την κανονιστική διοίκηση. Η ερμηνευτική αυτή δήλωση συνδέεται ερμηνευτικά και με την παράγραφο 1 του άρθρου 106 που μεριμνά για την ιδιαίτερη αναπτυξιακή μεταχείριση των νησιωτικών, των ορεινών και των παραμεθόριων περιοχών.

** Άρθρο 101Α

1. Όπου από το Σύνταγμα προβλέπεται η συγκρότηση και η λειτουργία ανεξάρτητης αρχής, τα μέλη της διορίζονται με ορισμένη θητεία και διέπονται από προσωπική και λειτουργική ανεξαρτησία, όπως νόμος ορίζει.

2. Νόμος ορίζει τα σχετικά με την επιλογή και την υπηρεσιακή κατάσταση του επιστημονικού και λοιπού προσωπικού της υπηρεσίας που οργανώνεται για την υποστήριξη της λειτουργίας κάθε ανεξάρτητης αρχής. Τα πρόσωπα που στελεχώνουν τις ανεξάρτητες αρχές πρέπει να έχουν τα ανάλογα προσόντα, όπως νόμος ορίζει. Η επιλογή τους γίνεται με απόφαση της Διάσκεψης των Προέδρων της Βουλής και με επιδίωξη ομοφωνίας ή πάντως με την αυξημένη πλειοψηφία των τεσσάρων πέμπτων των μελών της. Τα σχετικά με τη διαδικασία επιλογής ορίζονται από τον Κανονισμό της Βουλής.

3. Με τον Κανονισμό της Βουλής ρυθμίζονται όσα αφορούν τη σχέση των ανεξάρτητων αρχών με τη Βουλή και ο τρόπος άσκησης του κοινοβουλευτικού ελέγχου.

Άρθρο 101Α: Με την νέα αυτή συνταγματική διάταξη τυποποιείται και οργανώνεται συνταγματικά ο θεσμός των ανεξάρτητων αρχών. Oι ρυθμίσεις του άρθρου 101Α αφορούν τις πέντε ανεξάρτητες αρχές, η συγκρότηση και η λειτουργία των οποίων προβλέπεται ρητά στο Σύνταγμα. Πρόκειται για το Εθνικό Συμβούλιο Ραδιοτηλεόρασης (άρθρο 15 παρ.2), για την Ανεξάρτητη Αρχή Προστασίας των Προσωπικών Δεδομένων (άρθρο 9α), για την Ανεξάρτητη Αρχή Προστασίας του Απορρήτου των Τηλεπικοινωνιών και γενικά των ανταποκρίσεων (άρθρο 19 παρ. 2), για την Ανεξάρτητη Αρχή που είναι αρμόδια για τον έλεγχο της διαδικασίας προσλήψεων στο δημόσιο και τον ευρύτερο δημόσιο τομέα (άρθρο 103 παρ. 7) και για τον Συνήγορο του Πολίτη (άρθρο 103 παρ. 9).

Σύμφωνα με το νέο άρθρο 101Α τα μέλη των Ανεξάρτητων αυτών Αρχών, πρέπει να διορίζονται με συγκεκριμένη θητεία και να περιβάλλονται από εγγυήσεις προσωπικής και λειτουργικής ανεξαρτησίας και φυσικά να έχουν τα προσόντα που είναι αναγκαία για την επιτέλεση των καθηκόντων τους. Ανάλογες εγγυήσεις περιβάλλουν και την υπηρεσία υποστήριξης των Ανεξάρτητων Αρχών, δηλαδή τη γραμματεία τους και τα στελέχη της.

Σημαντικότερη όμως είναι η διάταξη της παραγράφου 2 που εντάσσει τις Ανεξάρτητες Αρχές μέσα στο γενικότερο πλαίσιο της αρχής της συναίνεσης που διέπει το αναθεωρημένο Σύνταγμα της χώρας. Έτσι, η επιλογή των Ανεξαρτήτων Αρχών γίνεται από τη Διάσκεψη των Προέδρων της Βουλής, με επιδίωξη ομοφωνίας, ή το λιγότερο με την αυξημένη πλειοψηφία των 4/5 του όλου αριθμού της. Φυσικά ο κανονισμός της Βουλής είναι αυτός που εξειδικεύει τα σχετικά με τη συγκρότηση και τη λειτουργία της Διάσκεψης των Προέδρων, η βασική όμως συνταγματική επιλογή είναι ακριβώς να διασφαλίζεται μία πλειοψηφία που υπερβαίνει την εκάστοτε κυβερνητική πλειοψηφία.

Τέλος, με την παράγραφο 3 διασφαλίζεται η άσκηση του κοινοβουλευτικού ελέγχου επί των Ανεξαρτήτων Αρχών και η στενότερη σχέση των αρχών αυτών με τη Βουλή, η οποία και τις εντάσσει στο γενικότερο μηχανισμό του κοινοβουλευτικού ελέγχου. Αυτό δεν μεταβάλλει τη φύση των Ανεξαρτήτων Αρχών ως διοικητικών αρχών που εκδίδουν δικαστικά ελεγχόμενες διοικητικές πράξεις.

** Άρθρo 102

1. Η διοίκηση των τοπικών υποθέσεων ανήκει στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης πρώτου και δεύτερου βαθμού. Υπέρ των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης συντρέχει τεκμήριο αρμοδιότητας για τη διοίκηση των τοπικών υποθέσεων. Νόμος καθορίζει το εύρος και τις κατηγορίες των τοπικών υποθέσεων, καθώς και την κατανομή τους στους επί μέρους βαθμούς. Με νόμο μπορεί να ανατίθεται στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης η άσκηση αρμοδιοτήτων που συνιστούν αποστολή του Κράτους.

2. Oι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης έχουν διοικητική και οικονομική αυτοτέλεια. Oι αρχές τους εκλέγονται με καθολική και μυστική ψηφοφορία, όπως νόμος ορίζει.

3. Με νόμο μπορεί να προβλέπονται για την εκτέλεση έργων ή την παροχή υπηρεσιών ή την άσκηση αρμοδιοτήτων των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης αναγκαστικοί ή εκούσιοι σύνδεσμοι οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης που διοικούνται από αιρετά όργανα.

4. Το Κράτος ασκεί στους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης εποπτεία που συνίσταται αποκλειστικά σε έλεγχο νομιμότητας και δεν επιτρέπεται να εμποδίζει την πρωτοβουλία και την ελεύθερη δράση τους. O έλεγχος νομιμότητας ασκείται, όπως νόμος ορίζει. Πειθαρχικές ποινές στα αιρετά όργανα της τοπικής αυτοδιοίκησης, εκτός από τις περιπτώσεις που συνεπάγονται αυτοδικαίως έκπτωση ή αργία, επιβάλλονται μόνο ύστερα από σύμφωνη γνώμη συμβουλίου που αποτελείται κατά πλειοψηφία από τακτικούς δικαστές, όπως νόμος ορίζει.

5. Το Κράτος λαμβάνει τα νομοθετικά, κανονιστικά και δημοσιονομικά μέτρα που απαιτούνται για την εξασφάλιση της οικονομικής αυτοτέλειας και των πόρων που είναι αναγκαίοι για την εκπλήρωση της αποστολής και την άσκηση των αρμοδιοτήτων των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης με ταυτόχρονη διασφάλιση της διαφάνειας κατά τη διαχείριση των πόρων αυτών. Νόμος ορίζει τα σχετικά με την απόδοση και κατανομή, μεταξύ των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, των φόρων ή τελών που καθορίζονται υπέρ αυτών και εισπράττονται από το Κράτος. Κάθε μεταβίβαση αρμοδιοτήτων από κεντρικά ή περιφερειακά όργανα του Κράτους προς την τοπική αυτοδιοίκηση συνεπάγεται και τη μεταφορά των αντίστοιχων πόρων. Νόμος ορίζει τα σχετικά με τον καθορισμό και την είσπραξη τοπικών εσόδων απευθείας από τους οργανισμούς τοπικής αυτοδιοίκησης.

Άρθρο 102: Με την αναθεωρημένη μορφή του άρθρου 102 ενισχύεται η συνταγματική θέση της Τοπικής Αυτοδιοίκησης και εισάγονται νέες εγγυήσεις που διασφαλίζουν την Τοπική Αυτοδιοίκηση σε σχέση με την κεντρική κρατική εξουσία.

Στην παράγραφο 1 του αναθεωρημένου άρθρου 102 εισάγονται οι εξής νέοι κανόνες: Πρώτον, κατοχυρώνεται συνταγματικά ο πρώτος αλλά και ο δεύτερος βαθμός Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Δεύτερον, κατοχυρώνεται συνταγματικά το τεκμήριο αρμοδιότητας των OΤΑ ως προς τις τοπικές υποθέσεις.

O νόμος διατηρεί τη δυνατότητα να εξειδικεύει και να κατανέμει τις τοπικές αυτές υποθέσεις στους επιμέρους βαθμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Τρίτον, διασφαλίζεται η δυνατότητα του κοινού νομοθέτη ν' αναθέτει στους OΤΑ και την άσκηση κρατικών ως προς τη φύση τους αρμοδιοτήτων, που παίρνουν τη μορφή έκδοσης είτε ατομικών είτε και κανονιστικών διοικητικών πράξεων.

Με την παράγραφο 2 κατοχυρώνεται ρητά όχι μόνο η διοικητική, αλλά και η οικονομική αυτοτέλεια των OΤΑ. Με την παράγραφο 3 ενισχύεται ο θεσμός των εκούσιων ή ακούσιων συνδέσμων των OΤΑ, που δεν συγκροτούνται μόνο για την άσκηση έργων ή για την παροχή υπηρεσιών, αλλά και για την άσκηση αρμοδιοτήτων της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Αυτό επιτρέπει στον κοινό νομοθέτη να επιλύσει το μείζον ζήτημα των μητροπολιτικών λειτουργιών, κυρίως στα μεγάλα πολεοδομικά συγκροτήματα, στα οποία συνυπάρχουν και λειτουργούν πολλοί επιμέρους OΤΑ. Με την παράγραφο 4 διασφαλίζεται η πρωτοβουλία και η ελεύθερη δράση των OΤΑ και ο έλεγχος του κράτους περιορίζεται μόνο στον έλεγχο νομιμότητας.

Ιδιαίτερα καινοτομική όμως είναι η τελευταία παράγραφος του άρθρου 102 που ρυθμίζει τα σχετικά με τα οικονομικά των OΤΑ και τις δημοσιονομικές τους λειτουργίες. Ιδιαίτερη σημασία έχουν τρεις νέοι κανόνες που εισάγονται από την άποψη αυτή. Πρώτον, ο κανόνας πως κάθε μεταβίβαση αρμοδιοτήτων από το κράτος στους OΤΑ πρέπει να συνοδεύεται και από τη μεταφορά των αντιστοίχων πόρων. Δεύτερον, ο κανόνας της διαφάνειας ως προς τη διαχείριση των οικονομικών των OΤΑ. Κανόνας που συναρτάται και με τις αρμοδιότητες του Ελεγκτικού Συνεδρίου, όπως αυτές προσδιορίζονται στο αναθεωρημένο άρθρο 98 του Συντάγματος. Τρίτον, η ρητή πρόβλεψη για τη δυνατότητα των OΤΑ να επιβάλλουν και να εισπράττουν με δικές τους αποφάσεις και με δικούς τους μηχανισμούς τοπικά έσοδα τα οποία δεν πρέπει να έχουν αναγκαστικά τη μορφή ανταποδοτικού τέλους, αλλά μπορεί να έχουν και μη ανταποδοτικό χαρακτήρα, εφόσον στηρίζουν γενικότερα τη λειτουργία και την αποστολή των OΤΑ.