ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΑΣ 1976 & ΑΝΑΘΕΩΡΗΣΕΙΣ

Συνοπτικά σχόλια στις αναθεωρημένες διατάξεις του Συντάγματος 1975/1996/2001

Ολόκληρο το κείμενο του Συντάγματος του 1975 που ψήφισε η Ε' Αναθεωρητική Βουλή των Ελλήνων και ετέθη σε ισχύ στις 11.6.1975, όπως μεταφέρθηκε αρχικά στη δημοτική γλώσσα με το Β' Ψήφισμα της 6ης Μαρτίου 1986 της ΣΤ' Αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων και όπως αναθεωρήθηκε με το Ψήφισμα της 6ης Απριλίου 2001 της Ζ' Αναθεωρητικής Βουλής των Ελλήνων.

Με έναν αστερίσκο σημειώνονται τα άρθρα που αναθεωρήθηκαν το 1986 και με δύο αστερίσκους, όσα αναθεώρησε η Βουλή το 2001. Σ' αυτά ακολουθούν ­ με πλάγια στοιχεία ­ τα σχόλια του γενικού εισηγητή της πλειοψηφίας, καθηγητή του Συνταγματικού Δικαίου, Ευάγγελου Βενιζέλου.

 

ΜΕΡΟΣ ΤΡΙΤΟ:

Οργάνωση και λειτουργίες της Πολιτείας

ΤΜΗΜΑ Γ.

Βουλή

KEΦAΛAIO ΔEYTEPO

Kωλύματα και ασυμβίβαστα των βoυλευτών


 

Άρθρo 55

1. Για να εκλεγεί κανείς βoυλευτής απαιτείται να είναι Έλληνας πoλίτης, να έχει τη νόμιμη ικανότητα να εκλέγει και να έχει συμπληρώσει τo εικoστό πέμπτo έτoς της ηλικίας τoυ κατά την ημέρα της εκλoγής.

2. Boυλευτής πoυ στερήθηκε κάπoιo από τα παραπάνω πρoσόντα εκπίπτει αυτoδικαίως από τo βoυλευτικό αξίωμα.

Άρθρo 56

** 1. Έμμισθοι δημόσιοι λειτουργοί και υπάλληλοι, άλλοι υπάλληλοι του Δημοσίου, υπηρετούντες στις ένοπλες δυνάμεις και στα σώματα ασφαλείας, υπάλληλοι οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης ή άλλων νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, αιρετά μονοπρόσωπα όργανα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης, διοικητές, υποδιοικητές ή πρόεδροι διοικητικών συμβουλίων ή διευθύνοντες ή εντεταλμένοι σύμβουλοι νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου ή κρατικών νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου ή δημόσιων επιχειρήσεων ή επιχειρήσεων τη διοίκηση των οποίων ορίζει άμεσα ή έμμεσα το Δημόσιο με διοικητική πράξη ή ως μέτοχος ή επιχειρήσεων των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης δεν μπορούν να ανακηρυχθούν υποψήφιοι ούτε να εκλεγούν βουλευτές, αν δεν παραιτηθούν πριν από την ανακήρυξή τους ως υποψηφίων. Η παραίτηση συντελείται με μόνη τη γραπτή υποβολή της. Αποκλείεται η επάνοδος στην ενεργό υπηρεσία των στρατιωτικών που παραιτούνται. Τα ανώτερα αιρετά μονοπρόσωπα όργανα των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης δεύτερου βαθμού δεν μπορούν να ανακηρυχθούν υποψήφιοι ούτε να εκλεγούν βουλευτές κατά τη διάρκεια της θητείας για την οποία εξελέγησαν, ακόμη και αν παραιτηθούν.

2. Aπό τoυς περιoρισμoύς της πρoηγoύμενης παραγράφoυ εξαιρoύνται oι καθηγητές των ανώτατων εκπαιδευτικών ιδρυμάτων. Nόμoς oρίζει τoν τρόπo της αναπλήρωσής τoυς· κατά τη διάρκεια της βoυλευτικής περιόδoυ αναστέλλεται η άσκηση των αρμoδιoτήτων των σχετικών με την ιδιότητα τoυ καθηγητή πoυ εκλέχθηκε.

** 3. Δεν μπορούν να ανακηρυχθούν υποψήφιοι ούτε να εκλεγούν βουλευτές σε όποια εκλογική περιφέρεια υπηρέτησαν ή σε όποια εκλογική περιφέρεια εκτεινόταν η τοπική αρμοδιότητά τους μέσα στους τελευταίους δεκαοκτώ μήνες της τετραετούς βουλευτικής περιόδου:

α) Oι διοικητές, υποδιοικητές, πρόεδροι διοικητικών συμβουλίων, διευθύνοντες και εντεταλμένοι σύμβουλοι των νομικών προσώπων δημοσίου δικαίου, πλην των σωματειακών, των κρατικών νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου και των δημόσιων επιχειρήσεων ή άλλων επιχειρήσεων τη διοίκηση των οποίων ορίζει άμεσα ή έμμεσα το Δημόσιο με διοικητική πράξη ή ως μέτοχος.

β) Τα μέλη των ανεξάρτητων αρχών που συγκροτούνται και λειτουργούν κατά το άρθρο 101Α, καθώς και των αρχών που χαρακτηρίζονται με νόμο ως ανεξάρτητες ή ρυθμιστικές.

γ) Oι ανώτεροι και ανώτατοι αξιωματικοί των ενόπλων δυνάμεων και των σωμάτων ασφαλείας.

δ) Oι έμμισθοι υπάλληλοι του Δημοσίου, των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και των επιχειρήσεών τους, καθώς και των νομικών προσώπων και επιχειρήσεων της περίπτωσης α' που κατείχαν θέση προϊσταμένου οργανικής μονάδας επιπέδου διεύθυνσης ή άλλη αντίστοιχη, όπως ειδικότερα νόμος ορίζει. Υπάλληλοι που αναφέρονται στο προηγούμενο εδάφιο και είχαν ευρύτερη τοπική αρμοδιότητα υπάγονται στους περιορισμούς της παραγράφου αυτής ως προς εκλογικές περιφέρειες άλλες από αυτήν της έδρας τους, μόνο εφόσον κατείχαν θέση προϊσταμένου οργανικής μονάδας επιπέδου γενικής διεύθυνσης ή άλλη αντίστοιχη, όπως ειδικότερα νόμος ορίζει.

ε) Oι γενικοί ή ειδικοί γραμματείς υπουργείων ή αυτοτελών γενικών γραμματειών ή περιφερειών και όσοι ο νόμος εξομοιώνει με αυτούς.

Δεν υπάγονται στους περιορισμούς της παραγράφου αυτής οι υποψήφιοι βουλευτές Επικρατείας.

4. Πoλιτικoί υπάλληλoι και στρατιωτικoί γενικά, πoυ έχoυν κατά τo νόμo αναλάβει υπoχρέωση να παραμείνoυν στην υπηρεσία για oρισμένo χρόνo, δεν μπoρoύν να ανακηρυχθoύν υπoψήφιoι oύτε να εκλεγoύν βoυλευτές όσo χρόνo διαρκεί η υπoχρέωσή τoυς.

Άρθρο 56: Με την αναθεώρηση των παρ. 1 και 3 του άρθρου 56, μειώνονται τα κωλύματα εκλογιμότητας και διευκολύνεται η συμμετοχή στην πολιτική ζωή κυρίως των δημοσίων υπαλλήλων και των υπαλλήλων του ευρύτερου δημόσιου τομέα. Καταργείται επίσης, στην παρ. 1, η ρήτρα σύμφωνα με την οποία απαγορευόταν η επάνοδος υπαλλήλου που παραιτείται για να μετάσχει ως υποψήφιος στις βουλευτικές εκλογές, πριν την πάροδο ενός έτους.

Στο γενικό αλλά σχετικό κώλυμα εκλογιμότητας της παρ. 1 του άρθρου 56 υπάγονται πλέον και τα ανώτατα αιρετά μονοπρόσωπα όργανα των Oργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης δεύτερου βαθμού (δηλ. εν προκειμένω οι νομάρχες), που δεν μπορούν να ανακηρυχθούν υποψήφιοι ούτε να εκλεγούν βουλευτές κατά τη διάρκεια της θητείας για την οποία εξελέγησαν, ακόμα και αν παραιτηθούν. Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι ο νομάρχης εμπίπτει στο κώλυμα αυτό καθ' όλη τη διάρκεια της 4ετούς νομαρχιακής θητείας για την οποία εξελέγη, μετά όμως τη λήξη της 4ετούς αυτής περιόδου μπορεί να είναι, χωρίς κανένα κώλυμα, υποψήφιος βουλευτής.

Περιορίζεται επίσης και ο κύκλος των προσώπων που υπάγονται στο τοπικό αλλά απόλυτο κώλυμα της παραγράφου 3. Στο κώλυμα εμπίπτουν πλέον, πέραν από τους επικεφαλής των Νομικών Προσώπων Δημοσίου Δικαίου (πλην των σωματειακών), των κρατικών νομικών προσώπων ιδιωτικού δικαίου και των δημοσίων επιχειρήσεων ή των επιχειρήσεων τη διοίκηση των οποίων ορίζει άμεσα ή έμμεσα το Δημόσιο με διοικητική πράξη ως μέτοχος και τα μέλη των ανεξαρτήτων αρχών που συγκροτούνται και λειτουργούν κατά το Σύνταγμα αλλά και κατά τον κοινό νόμο. Στο κώλυμα εμπίπτουν επίσης οι ανώτεροι και οι ανώτατοι αξιωματικοί των Ενόπλων Δυνάμεων και των Σωμάτων Ασφαλείας (άρα όχι οι κατώτεροι αξιωματικοί, οι υπαξιωματικοί και οι οπλίτες) και από τους υπαλλήλους του Δημοσίου, των Oργανισμών Τοπικής Αυτοδιοίκησης, των επιχειρήσεών τους, καθώς και των νομικών προσώπων του ευρύτερου δημόσιου τομέα, μόνο όσοι κατέχουν θέση προϊσταμένου οργανικής μονάδας επιπέδου διεύθυνσης ή άλλη αντίστοιχη, όπως προβλέπει ειδικότερα ο νόμος. Σε ευρύτερο τοπικό κώλυμα που καταλαμβάνει και περιφέρειες πέραν της έδρας της υπηρεσίας, εμπίπτουν μόνον οι επικεφαλής γενικών διευθύνσεων, όπως ειδικότερα θα ορίσει επίσης ο νόμος. Στους περιορισμούς αυτούς εμπίπτουν και οι γενικοί και ειδικοί γραμματείς υπουργείων ή αυτοτελών γενικών γραμματειών ή περιφερειών και όσοι ο νόμος εξομοιώνει με αυτούς, ενώ δεν υπάγονται οι υποψήφιοι βουλευτές Επικρατείας.

** Άρθρo 57

1. Τα καθήκοντα του βουλευτή είναι ασυμβίβαστα με τα έργα ή την ιδιότητα του ιδιοκτήτη ή εταίρου ή μετόχου ή διοικητή ή διαχειριστή ή μέλους του διοικητικού συμβουλίου ή γενικού διευθυντή ή των αναπληρωτών τους επιχείρησης, η οποία:

α) Αναλαμβάνει έργα ή μελέτες ή προμήθειες του Δημοσίου ή παροχή υπηρεσιών προς το Δημόσιο ή συνάπτει με το Δημόσιο συναφείς συμβάσεις αναπτυξιακού ή επενδυτικού χαρακτήρα.

β) Απολαύει ειδικών προνομίων.

γ) Κατέχει ή διαχειρίζεται ραδιοφωνικό ή τηλεοπτικό σταθμό ή εκδίδει εφημερίδα πανελλήνιας κυκλοφορίας.

δ) Ασκεί κατά παραχώρηση δημόσια υπηρεσία ή δημόσια επιχείρηση ή επιχείρηση κοινής ωφέλειας.

ε) Μισθώνει για εμπορικούς λόγους ακίνητα του Δημοσίου.

Για την εφαρμογή της παραγράφου αυτής με το Δημόσιο εξομοιώνονται οι οργανισμοί τοπικής αυτοδιοίκησης, τα άλλα νομικά πρόσωπα δημοσίου δικαίου, τα κρατικά νομικά πρόσωπα ιδιωτικού δικαίου, οι δημόσιες επιχειρήσεις, οι επιχειρήσεις των οργανισμών τοπικής αυτοδιοίκησης και οι άλλες επιχειρήσεις τη διοίκηση των οποίων ορίζει άμεσα ή έμμεσα το Δημόσιο με διοικητική πράξη ή ως μέτοχος. Μέτοχος επιχείρησης που εμπίπτει στους περιορισμούς της παραγράφου αυτής είναι όποιος κατέχει ποσοστό του μετοχικού κεφαλαίου μεγαλύτερο του ένα τοις εκατό.

Τα καθήκοντα του βουλευτή είναι επίσης ασυμβίβαστα με την άσκηση οποιουδήποτε επαγγέλματος. Νόμος ορίζει τις δραστηριότητες που είναι συμβατές με το βουλευτικό αξίωμα, καθώς και τα σχετικά με τα ασφαλιστικά και συνταξιοδοτικά ζητήματα και τον τρόπο επανόδου των βουλευτών στο επάγγελμά τους μετά την απώλεια της βουλευτικής ιδιότητας. Oι δραστηριότητες του προηγούμενου εδαφίου σε καμία περίπτωση δεν μπορούν να περιλαμβάνουν την ιδιότητα του υπαλλήλου ή του νομικού ή άλλου συμβούλου σε επιχειρήσεις των περιπτώσεων α' έως δ' της παραγράφου αυτής.

Η παράβαση των διατάξεων αυτής της παραγράφου συνεπάγεται έκπτωση από το βουλευτικό αξίωμα και ακυρότητα των σχετικών συμβάσεων ή πράξεων, όπως νόμος ορίζει.

2. Βουλευτές που υπάγονται στις διατάξεις του πρώτου εδαφίου της προηγούμενης παραγράφου οφείλουν, μέσα σε οκτώ ημέρες αφότου η εκλογή τους γίνει οριστική, να επιλέξουν με δήλωσή τους μεταξύ του βουλευτικού αξιώματος και των παραπάνω έργων ή ιδιοτήτων. Αν παραλειφθεί αυτή η εμπρόθεσμη δήλωση, εκπίπτουν αυτοδικαίως από το αξίωμα του βουλευτή.

3. Βουλευτές που αποδέχονται οποιαδήποτε από τις ιδιότητες ή τα έργα που αναφέρονται σε αυτό ή στο προηγούμενο άρθρο και που χαρακτηρίζονται ότι αποτελούν κώλυμα για την υποψηφιότητα βουλευτή ή ότι είναι ασυμβίβαστα με το βουλευτικό αξίωμα, εκπίπτουν από το αξίωμα αυτό, όπως νόμος ορίζει.

4. Ειδικός νόμος ορίζει τον τρόπο με τον οποίο συνεχίζονται ή εκχωρούνται ή διαλύονται συμβάσεις που αναφέρονται στην παράγραφο 1 και έχουν αναληφθεί από βουλευτή ή από επιχείρηση στην οποία αυτός μετείχε πριν από την απόκτηση της βουλευτικής ιδιότητας ή με ασυμβίβαστη προς το αξίωμά του ιδιότητα.

Άρθρο 57: Η αναθεωρημένη μορφή του άρθρου 57, σε αντίθεση με τα κωλύματα που μειώνονται κατά το άρθρο 56, ενισχύει τα ασυμβίβαστα στα οποία εμπίπτει ένας βουλευτής μετά την εκλογή του. Τα ασυμβίβαστα αυτά συνδέονται ιδίως με τις οικονομικές λειτουργίες του κράτους ή μάλλον με τη σχέση κράτους και ιδιωτικής οικονομίας.

Έντονη συζήτηση προκάλεσε στη Ζ' Αναθεωρητική Βουλή, η εισαγωγή του γενικού επαγγελματικού ασυμβιβάστου των βουλευτών, το οποίο όμως κάμπτεται, γιατί ο νόμος μπορεί να ορίσει τις δραστηριότητες που είναι συμβατές με το βουλευτικό αξίωμα καθώς και τα σχετικά με τα ασφαλιστικά και συνταξιοδοτικά ζητήματα και τον τρόπο επανόδου των βουλευτών στο επάγγελμά τους μετά την απώλεια της βουλευτικής τους ιδιότητας. Βέβαια οι επιτρεπόμενες αυτές δραστηριότητες σε καμιά περίπτωση δεν μπορούν να περιλαμβάνουν την ιδιότητα του υπαλλήλου ή του νομικού ή άλλου συμβούλου σε επιχειρήσεις που έχουν κάποια ιδιαίτερη σχέση με το Δημόσιο, με την ανάληψη δηλαδή έργων, μελετών, προμηθειών, ή με την παροχή υπηρεσιών ή με την άσκηση ειδικών προνομίων ή με τη λειτουργία ραδιοφωνικού ή τηλεοπτικού σταθμού ή με την έκδοση εφημερίδας πανελλήνιας κυκλοφορίας κ.ο.κ.

Στην αναθεωρημένη του διατύπωση το άρθρο 57 διαχωρίζει επίσης τις περιπτώσεις εκείνες στις οποίες η έκπτωση του βουλευτή λόγω ασυμβιβάστου επέρχεται αυτοδικαίως και τις περιπτώσεις εκείνες για τις οποίες πρέπει να ακολουθηθεί η διαδικασία που ορίζει ο νόμος.

Άρθρo 58

O έλεγχoς και η εκδίκαση των βoυλευτικών εκλoγών, κατά τoυ κύρoυς των oπoίων ασκoύνται ενστάσεις πoυ αναφέρoνται είτε σε εκλoγικές παραβάσεις σχετικές με την ενέργεια των εκλoγών είτε σε έλλειψη των νόμιμων πρoσόντων, ανατίθεται στo Aνώτατo Eιδικό Δικαστήριo τoυ άρθρoυ 100.