Η πιο συχνά χρησιμοποιούμενη λέξη από έναν εκπαιδευτικό πιστεύω ότι πρέπει να είναι η λέξη "γιατί". Και ένας μαθητής θα πρέπει να ωθείται να τη χρησιμοποιεί πολλές φορές ημερησίως. Γιατί;

Αντί να επικεντρωνόμαστε συνεχώς στην εκμάθηση εννοιών και γεγονότων, καλό θα ήταν να δίνουμε την ευκαιρία στους μαθητές να σκέφτονται, να κριτικάρουν αυτά που ακούν, να κάνουν υποθέσεις, να φτάνουν σε συμπεράσματα και να τα εκφράζουν. Δεν έχει σημασία τόσο να φτάσουν στο σωστό συμπέρασμα, όσο το να κάνει ο εγκέφαλος όλη τη διεργασία που θα οδηγήσει το παιδί να αναρωτηθεί, να ψάξει και να εκφράσει την άποψή του χρησιμοποιώντας τα σωστά επιχειρήματα.

Όταν η διδασκαλία στηρίζεται σε ερωτήματα και κυρίως όταν ωθεί τον μαθητή να ψάξει να βρει το "γιατί" πίσω από κάποιο γεγονός ή και κάποια υπόθεση, τότε το μυαλό του μαθητή μας εργάζεται. Και όταν μάλιστα τεκμηριώνει την απάντησή του, τότε έχει μάθει πραγματικά να σκέφτεται και να εκφράζεται σωστά. Καλλιεργείται λοιπόν με αυτόν τον τρόπο η κριτική του σκέψη.

Φανταστείτε τώρα μια ολόκληρη τάξη που έχει μάθει να λειτουργεί έτσι. Να ψάχνει δηλαδή να βρει το "γιατί" και να χρησιμοποιεί και το "διότι". Αυτή είναι μια τάξη που ξέρει να συζητά και να σέβεται τις τεκμηριωμένες απόψεις των άλλων.

Σε ποια μαθήματα μπορούμε να τη χρησιμοποιούμε;

Στην ιστορία. Κάντε τις σωστές ερωτήσεις και δώστε την ευκαιρία στα παιδιά να απαντούν με επιχειρήματα. Δεν είναι ο στόχος να αποστηθίζουν προτάσεις και παραγράφους. Ο στόχος είναι να κατανοήσουν γιατί τα γεγονότα έγιναν με αυτόν τον τρόπο. Γιατί οι 300 Σπαρτιάτες έμειναν; Γιατί οι Πέρσες ήθελαν να περάσουν το στενό των Θερμοπυλών; Εσύ εάν ήσουν βασιλιάς στη θέση του Λεωνίδα θα έμενες; Γιατί; Γιατί;

Στα μαθηματικά. Κάντε τις σωστές ερωτήσεις και δώστε την ευκαιρία στα παιδιά να απαντούν με επιχειρήματα. Γιατί πρέπει να κάνουμε διαίρεση; Γιατί 4 + 2 =6; Γιατί αυτό το σχήμα είναι τετράγωνο;

Στη γλώσσα κάντε τις σωστές ερωτήσεις. Γιατί γράφεται με η; Γιατί είναι ρήμα; Γιατί το κείμενο αυτό είναι αφήγηση;

Σε ΟΛΑ τα μαθήματα τα παιδιά πρέπει να αποκτήσουν την ικανότητα να απαντούν στις ερωτήσεις μας χρησιμοποιώντας τη λέξη "γιατί", δηλαδή χρησιμοποιώντας πάντα επιχειρήματα. Απαντήσεις χωρίς αυτά δεν βοηθούν στην πραγματοποίηση των στόχων μας. Γι' αυτό και είναι μισές. Γι' αυτό και δεν τις δεχόμαστε. Ο μαθητής πρέπει να ωθείται να απαντά πάντα ολοκληρωμένα: "Εγώ, αν ήμουν βασιλιάς στη θέση του Λεωνίδα, θα έμενα, γιατί θα ήθελα να προστατέψω την πατρίδα μου. Γιατί θα φοβόμουν για τη μοίρα των δικών μου ανθρώπων. Γιατί θα ήταν ντροπή να γυρίσω πίσω, αφού είχα πάρει την εντολή να διαφυλάξω το πέρασμα. Γιατί.... Γιατί.... Γιατί....

Πού δεν είναι και πολύ χρήσιμο να ρωτήσουμε "γιατί;"

Όταν ένα παιδί είναι νευρικό, κλαίει ή φωνάζει, το να το ρωτάμε "γιατί;" μπορεί να μην είναι η καλύτερη προσέγγιση. Στην πραγματικότητα, συχνά δεν βοηθάει, και υπάρχουν καλύτεροι τρόποι να το ηρεμήσουμε.

Σε αυτή την περίπτωση λοιπόν το "γιατί;" δεν βοηθά ιδιαίτερα, γιατί τα παιδιά συχνά δεν μπορούν πάντα να εξηγήσουν τα συναισθήματά τους. Όταν ένα παιδί είναι συναισθηματικά φορτισμένο, μπορεί να μην ξέρει γιατί νιώθει έτσι ή να μην μπορεί να το εκφράσει. Το "γιατί" μπορεί να μοιάζει σαν ανάκριση.

Αντί να το βοηθήσει, μπορεί να το κάνει να νιώσει πιεσμένο ή ένοχο για το συναίσθημά του, ειδικά αν δεν έχει τις λέξεις να το εξηγήσει. Το παιδί χρειάζεται πρώτα να ηρεμήσει. Πριν προσπαθήσουμε να βρούμε την αιτία, το σημαντικό είναι να νιώσει ασφάλεια και κατανόηση.

Αντί για το "γιατί;" αναγνωρίζουμε τα συναισθήματά του: "Βλέπω ότι είσαι στεναχωρημένος/η. Θες μια αγκαλιά;" "Καταλαβαίνω ότι κάτι σε ενόχλησε. Θες να μου πεις τι έγινε;"

Δίνουμε χρόνο και χώρο:  Μερικές φορές, το παιδί χρειάζεται απλά λίγο χρόνο να ηρεμήσει προτού μιλήσει.

Χρησιμοποιούμε εναλλακτικές ερωτήσεις: Αντί για "γιατί κλαις;", μπορούμε να πούμε: "Τι έγινε πριν λίγο;" "Πώς νιώθεις τώρα;" "Θες να μου δείξεις τι σε πείραξε;" Με αυτόν τον τρόπο, το παιδί νιώθει ότι το καταλαβαίνουν και σταδιακά μαθαίνει να εκφράζει τα συναισθήματά του.