Το βλέμμα της Σκέψης

Tu veux decouvrir le monde?

Ferme tes yeux Rosmonde.

Ζαν Ζιρωντού

Η Φυσική και η Λογοτεχνία είναι περιπέτειες μέσα στο άγνωστο. Είναι βασανιστικές διαδρομές κατά τις οποίες, τόσο η μία όσο και η άλλη, αναζητούν υψηλής αισθητικής αναπαραστάσεις κάποιων περιοχών του Σύμπαντος που βρίσκονται έξω από τα σύνορα του άμεσα αισθητού.

Και αυτό που πρωταγωνιστεί δεν είναι τόσο τα μηνύματα που συλλαμβάνονται από το μάτι, από το όργανο της ακοής και από τις τρεις άλλες αισθήσεις. Είναι περισσότερο αυτό που μπορεί να διακρίνει το ανθρώπινο βλέμμα της Σκέψης. Θέλεις να ανακαλύψεις τον κόσμο; Κλείσε τα μάτια, Ροζμόντ έγραφε κάποτε ο Ζαν Ζιρωντού. Διότι στην ευρύτερη εκείνη περιοχή -την οποία οι φιλόσοφοι αποκαλούν Ουσία- δεν βρίσκεται μόνο αυτό που συλλαμβάνουμε με τον γνωστό μηχανισμό φωτόνια- φακός του ματιού - οπτικό νεύρο. Ένα σωρό πράγματα υπάρχουν χωρίς να στέλνουν κανενός είδους μήνυμα στον αμφιβληστροειδή χιτώνα. Λόγου χάριν τα όνειρα, αυτές οι χωρίς φωτόνια εικόνες, κατοικούν στη χώρα της Ουσίας και αποτελούν πτυχή της Πραγματικότητας μολονότι αδιαφορούν για την Αρχή της ταυτότητας, για την Αρχή της αντίφασης και για την Αρχή του αποχρώντος λόγου και μολονότι αυθαδιάζουν συχνότατα στα αξιώματα της Θερμοδυναμικής και στον νόμο της Παγκόσμιας Έλξης. Είναι πιο κοντά στις μαγικές και ορθολογικά ανεξέλεγκτες καταστάσεις των πρωτόγονων κοινωνιών και στους χωρίς χαλινάρι προσωπικούς καλπασμούς των νηπιακών μας χρόνων. Αποτελούν, ωστόσο, ένα βασικό κομμάτι του ψυχοδιανοητικού μας μεταβολισμού και χωρίς αυτά, χωρίς αυτή τη νυχτερινή βουτιά στις «πανάρχαιες» πηγές της ύπαρξής μας,

ίσως να ήμασταν κάτι το πολύ αφυδατωμένο και αυτοματοποιημένο, ίσως να ήμασταν ένα είδος χωρίς Δημόκριτο και Αύγουστο Κεκουλέ, δίχως Μεντελέγεφ και Φραντς Κάφκα και σίγουρα χωρίς τον Αντρέ Μπρετόν.

Yπάρχουν όμως και αόρατα όντα υπάκουα στις Αρχές της λογικής και στους νόμους της φυσικής, τα οποία αντικρίζουμε παραμένοντας ξύπνιοι. Ορισμένα από αυτά έχουν κάποια έμμεση σχέση με τα ανθρώπινα αισθητήρια, αλλά η ύπαρξή τους οφείλεται σε μια συνεργασία των αισθητηριακών λήψεων με την ανθρώπινη νόηση. Και ο μηχανισμός της νόησης είναι ουσιαστικά διεργασιακός. Μετασχηματίζει τις λήψεις, αλέθει, μ’ άλλα λόγια, τα εισερχόμενα έτσι ώστε να γεννηθούν ηλεκτρόνια και κουάρκ, όντα χωρίς σχήμα τα οποία δεν πρόκειται να δούμε ποτέ.

Και είναι ακόμα τα αόρατα σχήματα που αντικρίζει μόνο το βλέμμα της Σκέψης μας, της ικανής να «ξεγυμνώνει» τα εισερχόμενα μέχρι να διακρίνει κάτι το διαφορετικό. Όλα τα παιδιά της Γεωμετρίας – το σημείο, η γραμμή, η επιφάνεια - ανήκουν στην αόρατη αυτή οικογένεια. Η ευθεία γραμμή δεν είναι αυτό που βλέπουμε με κιμωλία σε πρασινοπίνακα, όπως το σκίτσο του γυαλάκια καθηγητή, που κάνει ένας μαθητής στο τετράδιό του σε ώρα μαθήματος, δεν είναι ο γυαλάκιας καθηγητής αλλά μια αναπαράστασή του.

Την ευθεία γραμμή θα την δούμε μόνο με το βλέμμα της Σκέψης, όπως και την τροχιά του υλικού σημείου, το ίχνος που υποτίθεται ότι αφήνει η περιπέτεια της κίνησής του στον χώρο και στον χρόνο, όπως και το ίδιο το υλικό σημείο ως ύπαρξη είναι αυτό που είδε η ματιά του Γαλιλαίου, δηλαδή

ένα πλάσμα γεωμετρικό στο οποίο η Σκέψη μας έχει αποδώσει φυσικές ιδιότητες σαν αυτές που αποδίδονται σε μία ορατή μπίλια και σε ένα κουκούτσι ελιάς.

Το ανθρώπινο αυτό βλέμμα της Σκέψης μπορεί να διακρίνει και μέσα στα γεγονότα ορισμένα λεπτοφυή σημαινόμενα τα οποία αδυνατεί να συλλάβει η πρώτη τουλάχιστον ματιά. Αυτή ακριβώς η ενεργοποίηση του βλέμματος της Σκέψης μάς προσφέρει ένα κριτήριο ώστε να ξεχωρίζουμε ένα γνήσιο λογοτέχνημα από μία αστυνομική νουβέλα η οποία δεν νιώθει καμία ανάγκη να το επικαλεστεί. Και από την άλλη, η προγαλιλαιική Μηχανική δεν κατάφερε ποτέ να γίνει επιστήμη, όχι από ανεπάρκεια παρατηρήσεων και από έλλειψη υποθέσεων και εικασιών αλλά από την υπερβολική προσκόλλησή της στα επιφαινόμενα, τόσο μεγάλη που εμπόδισε την αφαιρετική Σκέψη να κινηθεί με ευχέρεια μέσα στην περιοχή του ιδεατού.

συνέχεια

επιστροφή στην αρχή του κειμένου

ΚΛΕΦΤΕΣ ΤΗΣ ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑΣ, ΑΣΤΥΝΟΜΟΙ ΦΥΣΙΚΟΙ