Lectio Tertia Decima

 ΠΩΣ Η ΓΝΩΣΗ ΝΙΚΗΣΕ ΤΗ ΔΕΙΣΙΔΑΙΜΟΝΙΑ

Τη νύχτα της 21ης / 22ης Ιουνίου του 168 π.Χ. πριν από τη μάχη της Πύδνας ο Αιμίλιος Παύλος νίκησε το βασιλιά της Μακεδονίας Περσέα (βλ. την εισ. στο μάθ. XII)- έγινε έκλειψη της σελήνης που τρομοκράτησε τους Ρωμαίους στρατιώτες. Ο αστρονόμος Σουλπίκιος Γάλλος, που ήταν ύπαρχος του Αιμιλίου Παύλου -ή, σύμφωνα με άλλες πηγές, χιλίαρχος— τους έκανε ένα πρόχειρο μάθημα αστρονομίας, με αποτέλεσμα να ξαναβρούν το χαμένο ηθικό τους και να  κερδίσουν τη μάχη. Η παρατήρηση του Κικέρωνα (σχετικά με αυτό το περιστατικό) ότι ο Γάλλος «κατόρθωσε να απαλλάξει από τη δεισιδαιμονία (religio) τους άξεστους χωριάτες» έχει ιδιαίτερη σημασία. Από τη μια πλευρά, δίνει την ελληνική όσο και ρωμαϊκή αντίληψη ότι ο άνθρωπος καταδυναστεύεται από την άγνοια του. Από την άλλη, επιβεβαιώνει —πιο πολύ ίσως για τη Ρώμη από ό,τι για την Ελλάδα- τη μονοπώληση της γνώσης από τις κοινωνικές τάξεις. Ο Σουλπίκιος Γάλλος -ένας «πολύ μορφωμένος άνθρωπος, όπως μας πληροφορεί ο Κικέρωνας— καταγόταν από αριστοκρατική γενιά και την επόμενη χρονιά ελεξέγη ύπατος.

Κείμενο 

Sulpicius Gallus legātus Luci Aemili Pauli erat, qui bellum adversus Persen regem gerēbat. Serena nocte subito luna defecerat*; ob repentinum monstrum terror animos militum invaserat* et exercitus* fiduciam amiserat. Tum Sulpicius Gallus de caeli ratione et de stellārum lunaeque statu* ac motibus* disputavit eoque modo exercitum* alacrem in pugnam misit. Sic liberales artes Galli aditum* ad illustrem illam Paulianam victoriam dedērunt. Quia ille metum* exercitus* Romani vicerat, imperator adversarios vincere potuit!  

I.                  Μετάφραση

Ο Σουλπίκιος Γάλλος ήταν ύπαρχος του Λεύκιου Αιμίλιου Παύλου, ο οποίος πολεμούσε εναντίον του Περσέα του βασιλιά. Μια ξάστερη νύχτα ξαφνικά έγινε έκλειψη σελήνης· από το ξαφνικό φοβερό θέαμα τρόμος είχε πιάσει τις ψυχές των στρατιωτών και ο στρατός είχε χάσει το ηθικό του. Τότε ο Σουλπίκιος Γάλλος μίλησε για τη φύση του ουρανού και για τη στάση και τις κινήσεις των αστεριών και της σελήνης και μ’ αυτό τον τρόπο έστειλε το στρατό στη μάχη με αναπτερωμένο ηθικό. Έτσι οι ελευθέριες τέχνες του Γάλλου άνοιξαν το δρόμο για εκείνη τη λαμπρή νίκη του Παύλου. Επειδή εκείνος είχε νικήσει το φόβο του ρωμαϊκού στρατού, ο στρατηγός μπόρεσε να νικήσει τους αντιπάλους.

 II.               ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΣΤΙΣ ΑΣΚΗΣΕΙΣ ΤΟΥ ΒΙΒΛΙΟΥ

Να συμπληρωθούν οι υπερσυντέλικοι των ρημάτων που βρίσκονται στην παρένθεση. Προσοχή στον τονισμό!

gesserat / fuerat / amiseramus / disputaveram / miseras / dederatis / vicerant / perierat / cucurrerat / praesumpserat.

exercitus, metus: να κλιθούν.

Nα αντικατασταθούν οι πλάγιες λέξεις ή φράσεις με τον κατάλληλο εμπρόθετο προσδιορισμό του ob ή του propter

Ob disputationem / Propter liberales artes

Serenā nocte ... amiserat: να συνταχθεί η πρόταση.

Να μεταφραστεί στα λατινικά η πρόταση. Metus animos nostros invaserat et fiduciam amiseramus.