Κίνδυνος για λιγότερα κονδύλια στην Ελλάδα από τον νέο προϋπολογισμό της ΕΕ

Η Ελλάδα εισέρχεται στη διαπραγμάτευση για τον προϋπολογισμό της περιόδου 2028-2034 με βασικό στόχο να προστατεύσει τα κονδύλια που συνδέονται με το ΕΣΠΑ, την περιφερειακή ανάπτυξη και την Κοινή Αγροτική Πολιτική, καθώς το νέο μοντέλο που προωθείται στις Βρυξέλλες αλλάζει την αρχιτεκτονική της χρηματοδότησης.

Το ζήτημα για την Αθήνα δεν είναι μόνο αν ο νέος προϋπολογισμός θα κινηθεί κοντά στην πρόταση της Κομισιόν για περίπου 2 τρισ. ευρώ ή αν θα περιοριστεί υπό την πίεση χωρών του Βορρά, με πρώτη τη Γερμανία. Το πιο κρίσιμο ερώτημα είναι πώς θα μοιραστούν τα κονδύλια και αν η Ελλάδα θα διατηρήσει το μερίδιο που εξασφάλιζε έως σήμερα από τις πολιτικές συνοχής και τις αγροτικές επιδοτήσεις.

Η μάχη της κατανομής

Στην πρόταση της Κομισιόν, οι πόροι που σήμερα κατανέμονται μέσα από διαφορετικά προγράμματα και ταμεία συγκεντρώνονται σε ενιαία εθνικά και περιφερειακά σχέδια. Η λογική είναι να υπάρχει μεγαλύτερη ευελιξία, λιγότερη γραφειοκρατία και καλύτερη σύνδεση των ευρωπαϊκών πόρων με τις προτεραιότητες κάθε κράτους.

Για χώρες όπως η Ελλάδα, όμως, αυτή η αλλαγή έχει και δεύτερη ανάγνωση. Όσο πιο ενιαίο γίνεται το «καλάθι» των ευρωπαϊκών χρηματοδοτήσεων, τόσο πιο αδύναμη μπορεί να γίνει η προστασία που είχαν μέχρι σήμερα οι πόροι της συνοχής και της γεωργίας. Με άλλα λόγια, τα κονδύλια που μέχρι σήμερα είχαν πιο σαφή προορισμό για περιφέρειες, υποδομές, αγρότες και τοπική ανάπτυξη μπορεί να βρεθούν σε μεγαλύτερο ανταγωνισμό με νέες ευρωπαϊκές προτεραιότητες, όπως η άμυνα, η ενεργειακή ασφάλεια, η ανταγωνιστικότητα και οι στρατηγικές βιομηχανίες.

Ο βασικός κίνδυνος για την Ελλάδα είναι πως ακόμη και αν ο συνολικός προϋπολογισμός παραμείνει υψηλός, η χώρα μπορεί να μη βγει κερδισμένη αν αλλάξουν τα κριτήρια με τα οποία κατανέμονται τα κονδύλια. Η ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, για παράδειγμα, μπορεί να οδηγήσει περισσότερους πόρους προς κράτη και οικονομίες με ισχυρότερη βιομηχανική βάση, ερευνητικά κέντρα και ώριμα επενδυτικά σχέδια, αφήνοντας μικρότερο χώρο για τις παραδοσιακές ανάγκες σύγκλισης.

Πίεση από τον Βορρά

Η συζήτηση γίνεται ακόμη πιο δύσκολη λόγω της στάσης των χωρών του Βορρά. Η Γερμανία, ως ο μεγαλύτερος καθαρός συνεισφέρων στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, εμφανίζεται να ζητά μεγάλη μείωση της πρότασης της Κομισιόν, με στόχο να περιοριστούν οι εθνικές εισφορές. Στο ίδιο μέτωπο κινούνται και άλλες «φειδωλές» χώρες, οι οποίες θεωρούν υπερβολικά υψηλό τον προτεινόμενο προϋπολογισμό.

Για την Ελλάδα, η πίεση αυτή δημιουργεί διπλό πρόβλημα. Από τη μία, αν μειωθεί το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού, περιορίζεται η διαθέσιμη «πίτα». Από την άλλη, αν μέσα σε μικρότερη «πίτα» δοθεί μεγαλύτερο βάρος στην άμυνα, μετανάστευση, ανταγωνιστικότητα και αποπληρωμή παλαιότερων ευρωπαϊκών δανείων, τότε οι πόροι που απομένουν για την συνοχή και την αγροτική πολιτική μπορεί να συμπιεστούν περισσότερο.

Η ελληνική πλευρά έχει λόγο να επιμείνει ώστε η νέα αρχιτεκτονική να μη μετατραπεί σε έμμεση μείωση των κονδυλίων για την περιφέρεια και τον πρωτογενή τομέα. Η εμπειρία των προηγούμενων προγραμματικών περιόδων δείχνει ότι τα ευρωπαϊκά ταμεία δεν είναι απλώς συμπληρωματική χρηματοδότηση, αλλά βασικός πυλώνας για δημόσιες επενδύσεις, υποδομές, αγροτικές ενισχύσεις, μικρομεσαίες επιχειρήσεις και έργα σε περιφέρειες που δεν έχουν την ίδια πρόσβαση σε ιδιωτικά κεφάλαια.

Το ελληνικό διακύβευμα

Στην πράξη, το διακύβευμα για την Ελλάδα είναι να μη χαθεί η περιφερειακή και αναπτυξιακή διάσταση των ευρωπαϊκών πόρων μέσα σε ένα πιο συγκεντρωτικό και πιο ανταγωνιστικό μοντέλο χρηματοδότησης. Η Αθήνα μπορεί να διεκδικήσει πρόσθετους πόρους από νέα εργαλεία για άμυνα, ενέργεια και στρατηγικές επενδύσεις, όμως αυτά δεν μπορούν να υποκαταστήσουν πλήρως τα σταθερά κονδύλια που στηρίζουν την περιφέρεια, τους αγρότες και τις υποδομές.

Γι’ αυτό και η ελληνική διαπραγμάτευση δεν θα κριθεί μόνο στη μάχη για το συνολικό ύψος του προϋπολογισμού, αλλά κυρίως στους κανόνες κατανομής. Αν η νέα περίοδος 2028-2034 οδηγήσει σε χαμηλότερη εξασφάλιση για συνοχή και ΚΑΠ, η Ελλάδα μπορεί να βρεθεί μπροστά σε ένα πιο δύσκολο χρηματοδοτικό περιβάλλον, την ώρα που θα λείπουν και οι έκτακτοι πόροι του Ταμείου Ανάκαμψης.

Το κρίσιμο σημείο, επομένως, είναι αν η τελική συμφωνία θα διατηρήσει επαρκείς εγγυήσεις για τις χώρες και τις περιφέρειες που εξακολουθούν να έχουν ανάγκη ευρωπαϊκής στήριξης ή αν ο νέος προϋπολογισμός θα μετατοπίσει το βάρος από τη σύγκλιση προς την ανταγωνιστικότητα, αφήνοντας την Ελλάδα να διεκδικεί τα κονδύλια σε πιο δύσκολους όρους.