Προσκυνήματα, έθιμα και παραδόσεις στη Μακεδονία

Στην Παναγία Σουμελά, στις πλαγιές του Βερμίου, χτυπά και φέτος η «καρδιά» των εορτασμών για τον Δεκαπενταύγουστο στη Βόρεια Ελλάδα, με χιλιάδες πιστούς να συρρέουν στο εμβληματικό προσκύνημα του Ποντιακού Ελληνισμού. Στις εκδηλώσεις δίνει το «παρών» ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας Κωνσταντίνος Τασούλας, ο οποίος θα παραστεί στην Αρχιερατική Θεία Λειτουργία και στην καθιερωμένη λιτάνευση της ιστορικής εικόνας.

Ο Δεκαπενταύγουστος στην Παναγία Σουμελά έχει και φέτος ιδιαίτερο συμβολισμό, καθώς οι λατρευτικές εκδηλώσεις συνδέονται με τη μνήμη και την παράδοση του Ποντιακού Ελληνισμού, ενώ η παρουσία του Κωνσταντίνου Τασούλα προσδίδει θεσμικό χαρακτήρα στον εορτασμό. Μετά τη Θεία Λειτουργία θα ακολουθήσει η λιτάνευση της εικόνας και κατάθεση στεφάνων στην προτομή του Αλέξανδρου Υψηλάντη.

Κατά τη διάρκεια των εκδηλώσεων προβλέπεται επίσης η απονομή στον Πρόεδρο της Δημοκρατίας του Μεγαλόσταυρου των Μεγαλοκομνηνών Αυτοκρατόρων της Τραπεζούντος.

Η Παναγία Σουμελά και η ιστορική εικόνα

Το Πανελλήνιο Ιερό Προσκύνημα της Παναγίας Σουμελά αποτελεί εδώ και δεκαετίες σημείο αναφοράς για τον Ποντιακό Ελληνισμό και έναν από τους σημαντικότερους τόπους προσκυνήματος της χώρας.

Η παρουσία της ιστορικής εικόνας στο Βέρμιο χρονολογείται από το 1951. Η εικόνα είχε μεταφερθεί από τη Μονή της Παναγίας Σουμελά στο όρος Μελά του Πόντου από τον αρχιμανδρίτη Αμβρόσιο Σουμελιώτη το 1931.

Στο προσκύνημα φυλάσσονται επίσης σημαντικά κειμήλια, μεταξύ των οποίων ο βαρύτιμος Σταυρός με Τίμιο Ξύλο, δωρεά του αυτοκράτορα Εμμανουήλ Γ΄ του Μεγαλοκομνηνού, καθώς και το χειρόγραφο Ευαγγέλιο του Οσίου Χριστοφόρου, ηγουμένου της ιστορικής Μονής της Παναγίας Σουμελά του Πόντου.

Στο σκευοφυλάκιο βρίσκεται ακόμη ο ενεπίγραφος χρυσοκέντητος Επιτάφιος της Μονής Σουμελά, ο οποίος παραχωρήθηκε από το Μουσείο Μπενάκη το 1997, μαζί με άλλα κειμήλια που είναι επισκέψιμα από το κοινό.

Οι καβαλάρηδες της Σιάτιστας

Ξεχωριστό χρώμα στον Δεκαπενταύγουστο στη Δυτική Μακεδονία δίνει το παραδοσιακό έθιμο των καβαλάρηδων στη Σιάτιστα Κοζάνης.

Δεκάδες αναβάτες, με παραδοσιακές φορεσιές και καλοστολισμένα άλογα, συγκεντρώνονται από νωρίς στην πλατεία της Χώρας στην Ανω Σιάτιστα και κατευθύνονται έφιπποι μέσω του παραδοσιακού μονοπατιού «Χαΐρι» προς την Ιερά Μονή της Παναγίας στο Μικρόκαστρο.

Εκεί προσκυνούν την εικόνα της Παναγίας, η οποία χρονολογείται από το 1603, πριν επιστρέψουν στη Σιάτιστα για τη μεγάλη παρέλαση των καβαλάρηδων.

Το μεσημέρι πραγματοποιείται η επίσημη υποδοχή τους στην πλατεία της Χώρας, ενώ το απόγευμα το έθιμο συνεχίζεται με παραδοσιακό γλέντι και χάλκινα σε ολόκληρη την πόλη, που διαρκεί έως τις πρωινές ώρες.

Σύμφωνα με τους λαογράφους, το έθιμο ανάγεται στην περίοδο της Τουρκοκρατίας και συνδέεται με την ανάγκη του τοπικού πληθυσμού να εκφράσει τη λεβεντιά, την ελευθερία και την ελπίδα για αποτίναξη του οθωμανικού ζυγού.

Τα προσκυνήματα σε όλη τη Μακεδονία

Πέρα από την Παναγία Σουμελά, δεκάδες ιστορικές εκκλησίες και μονές σε ολόκληρη τη Μακεδονία υποδέχονται πιστούς για τον εορτασμό της Κοιμήσεως της Θεοτόκου.

Στην Πιερία ξεχωρίζει η Ιερά Μονή Παναγίας Μακρυρράχης, ένα ιστορικό μοναστήρι που συνδέεται με τον Μακεδονικό Αγώνα, ενώ στη Θεσσαλονίκη τιμάται ο Ιερός Ναός Κοιμήσεως της Θεοτόκου.

Στο Κιλκίς, η Μονή της Παναγίας Γουμένισσας συνδέεται στενά με την ιστορία της ομώνυμης κωμόπολης. Στη μονή φυλάσσεται η θαυματουργή εικόνα της Παναγίας της Γουμένισσας, έργο του 13ου αιώνα.

Στην Ημαθία, η Μονή Παναγίας Δοβρά, που ιδρύθηκε τον 12ο αιώνα, φιλοξενεί επίσης θαυματουργή εικόνα της Θεοτόκου, ενώ σημαντικό προσκύνημα αποτελεί και η Μονή της Παναγίας Βύσσιανης στον Λευκώνα Σερρών.

Παραδοσιακό πανηγύρι πραγματοποιείται ανήμερα του Δεκαπενταύγουστου και στα Βράσταμα της ορεινής Χαλκιδικής, στον Ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου.

Στο Βόιο Κοζάνης γιορτάζει η ιστορική Ιερά Μονή Κοιμήσεως της Θεοτόκου, ενώ πλήθος πιστών συγκεντρώνεται και στον ομώνυμο ναό της Πτολεμαΐδας για τη Θεία Λειτουργία και τις λιτανείες.

Στη Νέα Μηχανιώνα τα Εννιάμερα της Παναγίας

Οι εορτασμοί στη Μακεδονία δεν ολοκληρώνονται στις 15 Αυγούστου.

Στις 23 Αυγούστου, στα Εννιάμερα της Παναγίας, χιλιάδες πιστοί συρρέουν κάθε χρόνο στη Νέα Μηχανιώνα Θεσσαλονίκης, στον Ιερό Ναό της Παναγίας Φανερωμένης.

Η ετήσια πανήγυρη αποτελεί ένα από τα μεγαλύτερα θρησκευτικά γεγονότα της περιοχής, συγκεντρώνοντας προσκυνητές από ολόκληρη τη Βόρεια Ελλάδα.

Στις 28 Αυγούστου γιορτάζει το «Περιβόλι της Παναγίας»

Ξεχωριστός είναι ο εορτασμός και στο Άγιον Όρος, όπου η μοναστική κοινότητα ακολουθεί το παλαιό ημερολόγιο και τιμά την Κοίμηση της Θεοτόκου στις 28 Αυγούστου.

Από τη νύχτα τελούνται αγρυπνίες και ψάλλονται ύμνοι προς την Παναγία, ενώ μετά το πέρας των ακολουθιών ακολουθεί πανηγυρική τράπεζα για μοναχούς και επισκέπτες.

Στο «Περιβόλι της Παναγίας» φυλάσσονται δεκάδες θαυματουργές εικόνες της Θεοτόκου. Ανάμεσά τους ξεχωρίζουν το «Αξιον Εστί» στον ναό του Πρωτάτου στις Καρυές και η Παναγία Πορταΐτισσα στη Μονή Ιβήρων, ενώ κάθε αγιορείτικη μονή έχει τη δική της προστάτιδα εικόνα.

Από το Βέρμιο και τη Σιάτιστα έως τις Σέρρες, τη Χαλκιδική και το Άγιον Όρος, ο Δεκαπενταύγουστος διατηρεί έτσι στη Μακεδονία έναν ιδιαίτερο χαρακτήρα, όπου η θρησκευτική ευλάβεια συνυπάρχει με ιστορικές μνήμες, τοπικά έθιμα και παραδόσεις αιώνων.