ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

Ετερόπτωτοι προσδιορισμοί σε γενική - σε αιτιατική


 

Δες τον πίνακα με τους προσδιορισμούς. Κατέβασε τον πίνακα των προσδιορισμών σε αρχείο pdf

 

Η γενική ως προσδιορισμός

 

Όταν χρησιμοποιούμε τη γενική ως προσδιορισμό ενός ουσιαστικού τότε η γενική αποκτά διάφορες σημασίες:

 

1. Γενική του κτήτορα ή γενική κτητική (τίνος; ποιανού;)

Με τη σημασία αυτή η γενική χρησιμοποιείται για να δείξουμε σε ποιον ανήκει κάτι, π.χ.

→ Ο καλλιτέχνης ζωγράφισε το σώμα και τα πόδια του αλόγου.

 

2. Γενική του δράστη μια ενέργειας ή γενική υποκειμενική

Με τη σημασία αυτή η γενική χρησιμοποιείται για να φανερώσουμε το υποκείμενο μιας ενέργειας, π.χ.

→ Η επιστροφή του Γιάννη συνοδεύτηκε από γλέντια και χαρές.

Για να βρούμε μια γενική υποκειμενική μετατρέπουμε το ουσιαστικό που προσδιορίζει η γενική (επιστροφή) σε ρήμα. Αν η γενική είναι υποκείμενο, τότε μιλάμε για γενική υποκειμενική ή του δράστη. Δηλαδή:

Η επιστροφή του Γιάννη > Επέστρεψε ο Γιάννης > Ποιος επέστρεψε; Ο Γιάννης = υποκείμενο

 

3. Γενική του δέκτη μιας ενέργειας ή γενική αντικειμενική

Με τη σημασία αυτή η γενική χρησιμοποιείται για να φανερώσουμε το αντικείμενο μιας ενέργειας, π.χ.

→ Το δυνατό κτύπημα της πόρτας από το Γιάννη ενόχλησε τους γείτονες.

Για να βρούμε μια γενική αντικειμενική μετατρέπουμε το ουσιαστικό που προσδιορίζει η γενική (κτύπημα) σε ρήμα. Αν η γενική είναι αντικείμενο, τότε μιλάμε για γενική αντικειμενική ή του δέκτη. Δηλαδή:

Το δυνατό κτύπημα της πόρτας > Ο Γιάννης κτύπησε την πόρτα  > Τι κτύπησε; την πόρτα = αντικείμενο.

Παρατήρηση: Πολύ συχνά μπορεί να μην είναι φανερό αν η γενική είναι υποκειμενική ή αντικειμενική, π.χ.

Στο παράδειγμα «Ο Γιάννης επέστρεψε. Έκλεισε την πόρτα με δύναμη και πήγε στο δωμάτιό του. Το δυνατό όμως κλείσιμο της πόρτας ενόχλησε τους γείτονες.» μπορούμε να μετατρέψουμε το «κτύπημα» με δύο τρόπους:

α. κλείνει η πόρτα = υποκειμενική.

β. κάποιος κλείνει την πόρτα = αντικειμενική.

Γι’ αυτό είναι απαραίτητο να εξετάζουμε τη γενική με τα συμφραζόμενα μέσα στην πρόταση ή στην περίοδο.

 

4. Γενική του τόπου (πού;)

Με τη σημασία αυτή η γενική χρησιμοποιείται για να δηλώσουμε τον τόπο στον οποίο γίνεται μια ενέργεια. π.χ.

→ Στη μάχη του Μαραθώνα αρχηγός των Αθηναίων ήταν ο Μιλτιάδης.

 

5. Γενική του χρόνου (πότε;)

Με τη σημασία αυτή η γενική χρησιμοποιείται για να δηλώσουμε τον χρόνο κατά τον οποίο γίνεται μια ενέργεια, π.χ.

→ Ασχολείται με δουλειές της νύχτας.

 

6. Γενική της ιδιότητας (τι λογιώ;)

Με τη σημασία αυτή η γενική χρησιμοποιείται για να δηλώσουμε μια ιδιότητα στο ουσιαστικό, π.χ.

→ Μας κέρασε γλυκό του κουταλιού.

→ Βάλε επιτέλους κι ένα παντελόνι της μόδας.

→ Εδώ πωλούνται είδη πολυτελείας.

Στη γενική της ιδιότητας υπάγονται: α. η γενική της τοπικής ή χρονικής έκτασης, β. η γενική της ηλικίας, γ. η γενική του βάρους, δ. η γενική της αξίας

 

6α. Γενική του μέτρου της τοπικής ή χρονικής έκτασης (πόσο;)

Με τη σημασία αυτή η γενική χρησιμοποιείται για να δηλώσουμε το μήκος, το πλάτος κλπ. ή το χρονικό διάστημα, π.χ.

→ Φοράει γόβα με τακούνι δέκα πόντων.

→ Προχώρησε μια απόσταση διακοσίων μέτρων και σταμάτησε.

→ Προχώρησε μια απόσταση δύο ωρών και σταμάτησε.

→ Πήρε άδεια τριών μηνών.

 

6β. Γενική της ηλικίας (πόσου χρόνου;)

Με τη σημασία αυτή η γενική χρησιμοποιείται για να δηλώσουμε την ηλικία ενός έμψυχου ή άψυχου, π.χ.

→ Αυτό το κρασί είναι πέντε χρονών.

→ Το μωρό είναι μόλις τριών ημερών.

 

6γ. Γενική του βάρους (πόσο ζυγίζει;)

Με τη σημασία αυτή η γενική χρησιμοποιείται για να δηλώσουμε το βάρος ενός έμψυχου ή άψυχου, π.χ.

→ Σήκωσε σαν πούπουλο ένα σακί πενήντα κιλών.

 

6δ. Γενική της αξίας (πόσο κοστίζει;)

Με τη σημασία αυτή η γενική χρησιμοποιείται για να δηλώσουμε την αξία ενός πράγματος, π.χ.

→ Αγόρασε ένα σπίτι διακοσίων χιλιάδων δολαρίων.

 

7. Γενική του σκοπού ή της χρήσης (για ποιο σκοπό)

Με τη σημασία αυτή η γενική χρησιμοποιείται για να δηλώσουμε το σκοπό για τον οποίο χρησιμοποιείται κάτι, π.χ.

→ Έσπασε το ποτήρι του νερού.

 

8. Γενική της αιτίας (εξαιτίας)

Με τη σημασία αυτή η γενική χρησιμοποιείται για να δηλώσουμε την αιτία μιας πράξης, μιας κατάστασης, π.χ.

→ Η λύπη του χωρισμού ήταν αβάσταχτη.

 

9. Γενική του περιεχομένου (με τι;)

Με τη σημασία αυτή η γενική χρησιμοποιείται για να δηλώσουμε το περιεχόμενο που περιέχει ένα αντικείμενο, π.χ.

→ Πήγα στην αποθήκη των κρασιών.

 

10. Γενική του δημιουργού (ποιανού είναι;)

Με τη σημασία αυτή η γενική χρησιμοποιείται για να δηλώσουμε τον δημιουργό ενός έργου, π.χ.

→ Μόλις διάβασα την Οδύσεια του Ομήρου

→ Αυτός ο πίνακας του Γαΐτη μου αρέσει πολύ.

 

11. Γενική διαιρετική (ποιο απ' όλα;)

Με τη σημασία αυτή η γενική χρησιμοποιείται για να δηλώσουμε το όλο. Το μέρος του όλου το φανερώνει το προσδιοριζόμενο ουσιαστικό, π.χ.

→ Ανέβηκα στην κορυφή του βουνού.

(Το όλο το φανερώνει η γενική του βουνού και το μέρος του όλου το φανερώνει το προσδιοριζόμενο ουσιαστικό η κορυφή.

→ Τρεις μαθητές του τμήματος έφυγαν.

(Το όλο το φανερώνει η γενική του τμήματος και το μέρος του όλου το φανερώνει το προσδιοριζόμενο ουσιαστικό μαθητές.

 

12. Γενική της καταγωγής (τίνος;)

Με τη σημασία αυτή η γενική χρησιμοποιείται για να δηλώσουμε σχέση καταγωγής ή συγγένειας, π.χ.

→ Ήρθε και η κόρη του Νίκου.

→ Τηλεφώνησε ο αδερφός του Πέτρου.

 

 

Η αιτιατική ως προδιορισμός

 

Η αιτιατική ως προσδιορισμός σε ουσιαστικά χρησιμοποιείται λιγότερο συχνά στη γλώσσα μας· στις περισσότερες περιπτώσεις χρησιμοποιείται προθετική φράση. Οι σημασίες που αποκτά είναι οι εξής:

 

1. αιτιατική της αναφοράς (σε τι; ως προς τι;)

Συνήθως χρησιμοποιούνται οι λέξεις: το μάκρος, το πλάτος, το βάθος, το ύψος, το μήκος, κ.ο.κ., π.χ.

→ Το αεροπλάνο είχε τρία μέτρα μήκος. (ως προς το μήκος).

 

2. αιτιατική του μέτρου ή του ποσού (πόσο;)

Συνήθως χρησιμοποιούνται λέξεις που να δείχνουν μέτρο ή ποσό, π.χ.

→ Έφτιαξε ένα πύργο δέκα μέτρα.

 

3. αιτιατική αντικειμενική

Συνήθως με ρηματικά ουσιαστικά που έχουν προστακτική – ευχετική – προτρεπτική σημασία, π.χ.

→ Προσοχή το τσιγάρο.

 

 




Βιβλιογραφία

 

bullet

Γραμματική Νέας Ελληνικής Γλώσσας Α', Β' Γ' Γυμνασίου, Σωφρόνης Χατζησαββίδης - Αθανασία Χατζησαββίδου, ΟΕΔΒ, Αθήνα, Έκδοση Α, 2011

bullet

Νεοελληνική Γραμματική, Μανόλης Τριανταφυλλίδης, ΟΕΣΒ, Αθήνα, 1941

bullet

Γραμματική της Ελληνικής Γλώσσας, David Holton - Peter Mackridge - Ειρήνη Φιλιππάκη-Warburton, Πατάκης, Αθήνα, 1999

bullet

Γραμματική της Νέας Ελληνικής, Χρ. Κλαίρης - Γ. Μπαμπινιώτης, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2005

bullet

Γραμματική Ε, Στ Δημοτικού, Ειρήνη Φιλιππάκη-Warburton - Μιχ. Γεωργιαφέντης - Γεώργιος Κοτζόγλου - Μαργαρίτα Λουκά, ΟΕΔΒ, Αθήνα

bullet

Εφαρμοσμένη Γραμματική της Δημοτικής και Συντακτικό, Γιάννη Β. Παπαναστασίου, Αθήνα, 1989

bullet

Συντακτικό της Νέας Ελληνικής, ΟΕΔΒ, Αθήνα, 1996, κα' έκδοση

bullet

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, Γιάννης Παπαθανασίου, εκδ. Χαζτηθωμά, Θεσσαλονίκη, 2006