«Ἔστι δὲ προοίμιον καθόλου μὲν εἰπεῖν ἀκροατῶν παρασκευὴ καὶ τοῦ πράγματος ἐν κεφαλαίῳ μὴ είδόσι δήλωσις, ἵνα γιγνώσκωσι, περὶ ὧν ὁ λόγος, παρακολουθοῦσί τε τῇ ὑποθέσει, καὶ ἐπὶ τὸ προσέχειν παρακαλέσαι καὶ καθ' ὅσον τῷ λόγῳ δυνατὸν εὔνους ἡμῖν αὐτοὺς ποιῆσαι»
Αναξιμένης ο Λαμψακηνός 29, 1, 1436α 33
Το κείμενο
[1] Εἰ μὴ συνῄδη, ὦ βουλή, τοῖς κατηγόροις βουλομένοις ἐκ παντὸς τρόπου κακῶς ἐμὲ ποιεῖν, πολλὴν ἂν αὐτοῖς χάριν εἶχον ταύτης τῆς κατηγορίας· ἡγοῦμαι γὰρ τοῖς ἀδίκως διαβεβλημένοις τούτους εἶναι μεγίστων ἀγαθῶν αἰτίους, οἵτινες ἂν αὐτοὺς ἀναγκάζωσιν εἰς ἔλεγχον τῶν αὐτοῖς βεβιωμένων καταστῆναι. [2] ἐγὼ γὰρ οὕτω σφόδρα ἐμαυτῷ πιστεύω, ὥστ᾽ ἐλπίζω καὶ εἴ τις πρός με τυγχάνει ἀηδῶς [ἢ κακῶς] διακείμενος, ἐπειδὰν ἐμοῦ λέγοντος ἀκούσῃ περὶ τῶν πεπραγμένων, μεταμελήσειν αὐτῷ καὶ πολὺ βελτίω με εἰς τὸν λοιπὸν χρόνον ἡγήσεσθαι. [3] ἀξιῶ δέ, ὦ βουλή, ἐὰν μὲν τοῦτο μόνον ὑμῖν ἐπιδείξω, ὡς εὔνους εἰμὶ τοῖς καθεστηκόσι πράγμασι καὶ ὡς ἠνάγκασμαι τῶν αὐτῶν κινδύνων μετέχειν ὑμῖν, μηδέν πώ μοι πλέον εἶναι· ἐὰν δὲ φαίνωμαι <καὶ> περὶ τὰ ἄλλα μετρίως βεβιωκὼς καὶ πολὺ παρὰ τὴν δόξαν καὶ [παρὰ] τοὺς λόγους τοὺς τῶν ἐχθρῶν, δέομαι ὑμῶν ἐμὲ μὲν δοκιμάζειν, τούτους δὲ ἡγεῖσθαι χείρους εἶναι.
Ο Μαντίθεος ελπίζει στην έγκριση της βουλευτικής του εκλογής
πρῶτον δὲ ἀποδείξω ὡς οὐχ ἵππευον οὔδ᾽ ἐπεδήμουν ἐπὶ τῶν τριάκοντα, οὐδὲ μετέσχον τῆς τότε πολιτείας.
Το κατηγορητήριο
Για pc δες τη συντακτική ανάλυση και τα λεξιλογικά περνώντας τον δείκτη πάνω από τη λέξη ή από τα εικονίδια 
, 
Για τα πραγματολογικά πάτα πάνω στο εικονίδιο 
Για κινητό, τάμπλετ ή διαδραστικό πάτα τις λέξεις ή τα εικονίδια
Δες τη μετάφραση κάθε σειράς πατώντας στο μ ή εμφάνισε-απόκρυψε όλη τη μετάφραση πατώντας εδώ
Ο Μαντίθεος ελπίζει στην έγκριση της βουλευτικής του εκλογής
ἐπειδὰν
ἐμοῦ
λέγοντος
ἀκούσῃ
περὶ τῶν πεπραγμένων
ἐὰν δὲ
φαίνωμαι
περὶ τὰ ἄλλα
μετρίως
βεβιωκὼς καὶ
πολὺ
παρὰ τὴν δόξαν καὶ
[παρὰ] τοὺς λόγους
τοὺς τῶν ἐχθρῶν,
Το κατηγορητήριο
πρῶτον δὲ
ἀποδείξω
ὡς
οὐχ ἵππευον
| Μετάφραση Σ. Τζουμελέα | Αρχαίο κείμενο | Μετάφραση Θ. Κ. Στεφανόπουλου | Μετάφραση Γ. Α. Ράπτη |
| [1] Εάν δεν εγνώριζον, κύριοι βουλευταί, ότι οι κατήγοροί μου επιθυμούν με πάντα τρόπον να με βλάψουν, θα τους χρεωστούσα μεγάλην ευγνωμοσύνην διά ταύτην την κατηγορίαν· διότι φρονώ ότι οι τοιούτοι είναι αίτιοι μεγίστων αγαθών σε κείνους, που αδίκως έχουν κατηγορηθή, διότι αναγκάζουν τους αδίκως κατηγορουμένους να εκθέσουν όσα εις τον βίον των έπραξαν. | [1] Εἰ μὴ συνῄδη, ὦ βουλή, τοῖς κατηγόροις βουλομένοις ἐκ παντὸς τρόπου κακῶς ἐμὲ ποιεῖν, πολλὴν ἂν αὐτοῖς χάριν εἶχον ταύτης τῆς κατηγορίας· ἡγοῦμαι γὰρ τοῖς ἀδίκως διαβεβλημένοις τούτους εἶναι μεγίστων ἀγαθῶν αἰτίους, οἵτινες ἂν αὐτοὺς ἀναγκάζωσιν εἰς ἔλεγχον τῶν αὐτοῖς βεβιωμένων καταστῆναι. | [1] Εάν δεν γνώριζα, μέλη της βουλής, ότι οι κατήγοροι θέλουν να με βλάψουν με κάθε τρόπο, θα τους ήμουν ιδιαιτέρως ευγνώμων γι᾽ αυτή την κατηγορία, και τούτο γιατί πιστεύω ότι την καλύτερη υπηρεσία σε όσους έχουν συκοφαντηθεί αδίκως την προσφέρουν εκείνοι που τους αναγκάζουν να λογοδοτήσουν για τον βίο και την πολιτεία τους. | [1] Κύριοι βουλευτές, αν δε γνώριζα καλά ότι οι κατήγοροι θέλουν να με βλάψουν με κάθε τρόπο, θα τους χρωστούσα μεγάλη ευγνωμοσύνη γι' αυτή την κατηγορία. Γιατί νομίζω ότι, για όσους έχουν συκοφαντηθεί άδικα, αυτοί είναι αίτιοι πολύ μεγάλων αγαθών, που θα τους ανάγκαζαν να λογοδοτήσουν για τις πράξεις της ζωής τους. |
| [2] Διότι τόσον μεγάλην πεποίθησιν έχω εις τον εαυτόν μου, ώστε ελπίζω ότι, και αν τυχόν κανείς διάκειται προς εμέ δυσαρέστως ή δυσμενώς, θα μεταμεληθή, και θα με θεωρή εις το εξής πολύ καλύτερον (από ότι έως τώρα με θεωρεί). | [2] ἐγὼ γὰρ οὕτω σφόδρα ἐμαυτῷ πιστεύω, ὥστ᾽ ἐλπίζω καὶ εἴ τις πρός με τυγχάνει ἀηδῶς [ἢ κακῶς] διακείμενος, ἐπειδὰν ἐμοῦ λέγοντος ἀκούσῃ περὶ τῶν πεπραγμένων, μεταμελήσειν αὐτῷ καὶ πολὺ βελτίω με εἰς τὸν λοιπὸν χρόνον ἡγήσεσθαι. | [2] Εγώ εν προκειμένω έχω τόσο μεγάλη εμπιστοσύνη στον εαυτό μου, ώστε ελπίζω ότι, ακόμα και αν ενδεχομένως κάποιος με αντιπαθεί, όταν με ακούσει να μιλάω για τη διαδρομή μου, θα αλλάξει γνώμη και στο εξής θα έχει για μένα πολύ πιο θετική εικόνα. | [2] Γιατί, εγώ έχω τόσο μεγάλη εμπιστοσύνη στον εαυτό μου, ώστε έχω την ελπίδα, και αν κάποιος τυχαίνει να συμπεριφέρεται άσχημα και εχθρικά σε μένα, όταν με ακούσει να μιλάω για όσα έχω κάνει, ότι θα αλλάξει γνώμη και θα με θεωρήσει πολύ καλύτερο στο μέλλον. |
| [3] Έχω δε την αξίωσιν, κύριοι βουλευταί, εάν μεν τούτο μόνον αποδείξω, ότι δηλαδή είμαι φίλος και υποστηρικτής του υπάρχοντος πολιτεύματος, και ότι έχω αναγκασθή να μετέχω των ιδίων κινδύνων με σας, να μη ωφεληθώ τίποτε ακόμη· εάν όμως φαίνωμαι ότι και ως προς τα άλλα έχω ζήσει σωφρόνως και πολύ διαφορετικά από την ιδέαν (που έχει δι' εμέ το πλήθος) και τας συκοφαντίας των εχθρών μου, σας ικετεύω εμέ μεν να εγκρίνετε βουλευτήν, τούτους δε να θεωρήτε κακούς. Πρώτον δε θα αποδείξω ότι δεν υπηρέτησα ως ιππεύς, και δεν ευρισκόμην εν Αθήναις επί της εποχής των Τριάκοντα, και δεν έλαβον μέρος εις το τότε εφαρμοσθέν πολίτευμα. | [3] ἀξιῶ δέ, ὦ βουλή, ἐὰν μὲν τοῦτο μόνον ὑμῖν ἐπιδείξω, ὡς εὔνους εἰμὶ τοῖς καθεστηκόσι πράγμασι καὶ ὡς ἠνάγκασμαι τῶν αὐτῶν κινδύνων μετέχειν ὑμῖν, μηδέν πώ μοι πλέον εἶναι· ἐὰν δὲ φαίνωμαι <καὶ> περὶ τὰ ἄλλα μετρίως βεβιωκὼς καὶ πολὺ παρὰ τὴν δόξαν καὶ [παρὰ] τοὺς λόγους τοὺς τῶν ἐχθρῶν, δέομαι ὑμῶν ἐμὲ μὲν δοκιμάζειν, τούτους δὲ ἡγεῖσθαι χείρους εἶναι. πρῶτον δὲ ἀποδείξω ὡς οὐχ ἵππευον οὔδ᾽ ἐπεδήμουν ἐπὶ τῶν τριάκοντα, οὐδὲ μετέσχον τῆς τότε πολιτείας. | [3] Ζητώ μάλιστα από σας, μέλη της βουλής, εάν αποδείξω τούτο μόνο, ότι δηλαδή διακατέχομαι από φιλικά για την κρατούσα κατάσταση αισθήματα και ότι αναγκάστηκα να λάβω μέρος στους ίδιους αγώνες με εσάς, να μη μου πιστωθεί ακόμη τίποτα. Εάν ωστόσο προκύψει ότι και κατά τα άλλα έχω ζήσει με γνώμονα το μέτρο και εντελώς αντίθετα από ό,τι φαντάζονται και ισχυρίζονται οι εχθροί μου, σας απευθύνω την παράκληση να εγκρίνετε την επιλογή μου και συγχρόνως να έχετε αρνητική γνώμη γι᾽ αυτούς. Πρώτα πρώτα θα αποδείξω ότι δεν υπηρέτησα ως ιππέας και ότι δεν βρισκόμουν στην πόλη την εποχή των Τριάκοντα και ότι δεν συνεργάστηκα με το καθεστώς. | [3] Έχω λοιπόν την αξίωση, κύριοι βουλευτές, να μην ωφεληθώ σε τίποτα περισσότερο, αν σας αποδείξω μόνο αυτό, ότι δηλαδή διάκειμαι ευνοϊκά προς το τωρινό (δημοκρατικό) πολίτευμα και ότι έχω αναγκαστεί να συμμετέχω στους ίδιους κινδύνους με σας. Αν, όμως, φαίνομαι να έχω ζήσει και σχετικά με τα υπόλοιπα με μέτρο και πολύ διαφορετικά από τη φήμη (που επικρατεί) και αντίθετα από τις διαδόσεις των αντιπάλων (μου), σας παρακαλώ εμένα να εγκρίνετε για βουλευτή, ενώ αυτούς να τους θεωρείτε ότι είναι φαύλοι. Αρχικά, λοιπόν, θα αποδείξω ότι δεν ανήκα στην τάξη των ιππέων ούτε ζούσα στην πατρίδα κατά την περίοδο των τριάντα τυράννων ούτε συμμετείχα ενεργά στο πολίτευμα (που ίσχυε) τότε. |
| 1 | σύνοιδά τινι + κατηγ. μτχ. | γνωρίζω καλά ότι... |
| κακῶς ποιῶ | βλάπτω, κακοποιώ | |
| χάριν ἔχω τινί | χρωστώ ευγνωμοσύνη σε κάποιον | |
| διαβάλλομαι | συκοφαντούμαι | |
| καθίσταμαι εἰς ἔλεγχον τῶν βεβιωμένων μοι | λογοδοτώ για τις πράξεις της ζωής μου | |
| τῆς κατηγορίας | γεν. της αιτίας | |
| τοῖς διαβεβλημένοις | επιθετική μτχ. ως δοτ. προσωπική χαριστική | |
| ἀγαθῶν | γεν. της αιτίας στο αἰτίους (ή αντικειμεν.) | |
| τῶν βεβιωμένων | επιθετική μτχ. ως γεν. αντικειμενική στο ἔλεγχον | |
| αὐτοῖς | δοτ. προσωπική του ενεργούντος προσώπου ή του ποιητικού αιτίου | |
| 2 | διάκειμαι ἀηδῶς ἢ κακῶς πρός τινα | φέρομαι άσχημα ή εχθρικά σε κάποιον |
| μεταμέλει τινί | (απρόσ.) μετανοεί κάποιος, αλλάζει γνώμη | |
| καὶ εἴ τις... διακείμενος | εναντιωματική - παραχωρητική πρότ. που φανερώνει κάτι το πιθανό | |
| διακείμενος | κατηγορηματική μτχ. από το ρ. τυγχάνει | |
| βελτίω | κατηγορούμενο του με, που είναι αντικείμενο του ἡγήσεσθαι | |
| 3 | ἐπιδείκνυμι | αποδεικνύω |
| εὔνους εἰμί τινι | διάκειμαι φιλικά προς κάποιον, συμπαθώ κάποιον | |
| τὰ καθεστηκότα πράγματα | το παρόν πολίτευμα | |
| πλέον ἐστί τινί τι | υπάρχει κάποια ωφέλεια σε κάποιον, ωφελείται κάποιος | |
| μετρίως | κόσμια, τίμια, με μέτρο | |
| δοκιμάζω τινά | εγκρίνω ή επικυρώνω την εκλογή κάποιου, δοκιμάζω, υποβάλλω σε δοκιμασία, κρίνω, ελέγχω, εξετάζω, ερευνώ | |
| ἐπιδημῶ | είμαι στην πατρίδα, ζω στην πατρίδα, διαμένω στην πόλη | |
| τοῖς πράγμασι | δοτ. αντικειμενική στο εὔνους | |
| τῶν αὐτῶν | επιθετικός προσδ. στο κινδύνων | |
| κινδύνων, ὑμῖν | αντικείμενα του απρμφ. μετέχειν | |
| μοι | δοτ. προσωπική κτητική | |
| πλέον | επιθετικός προσδ. στο μηδέν | |
| παρὰ τὴν δόξαν | εμπρόθ. προσδ. της εναντίωσης |
§1 Εἰ μὴ συνῄδη... τῆς κατηγορίας
η έκφραση ευγνωμοσύνης προς τους κατηγόρους, έστω και υπό προϋποθέσεις, αποτελεί στοιχείο πρωτοτυπίας και εντυπωσιασμού, με τα οποία ο ρήτορας επιδιώκει να επιτύχει την πρόσεξιν και να κερδίσει την εὔνοιαν των βουλευτών. Ανάλογη είναι και η γνωστή προλογική αρχή στον Υπέρ του Αδυνάτου λόγο του ρήτορα: «Οὐ πολλοῦ δέω χάριν ἔχειν, ὦ βουλή, τῷ κατηγόρῳ, ὅτι μοι παρεσκεύασε τὸν ἀγῶνα τουτονί». Εκφράζει επίσης τη βεβαιότητά του για την πρόθεση της κατηγορίας, προσπαθώντας έτσι να μειώσει τους κατηγόρους του.
Λυσίας, «Υπέρ του Αδυνάτου» 1-3 (προοίμιο): Τα κίνητρα του κατηγόρου (παράλληλο κείμενο) [πηγή: Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα]
ὦ βουλή
πρόκειται για τη Βουλή των Πεντακοσίων (πενήντα μέλη από κάθε μία των δέκα φυλών). Οι βουλευτές αναδεικνύονταν με κλήρωση από τους δήμους. Το ουσιαστικό έργο της ολομέλειας της Βουλής ήταν η έκδοση προβουλευμάτων (προετοιμασία των προτάσεων που θα υποβάλλονταν στην εκκλησία), η άσκηση ορισμένων δικαστικών αρμοδιοτήτων, ο έλεγχος του έργου των αρχόντων και η διεκπεραίωση όλων γενικώς των έργων που δεν είχαν ανατεθεί στην εκκλησία του Δήμου. Οι βουλευτές είχαν κλείσει το τριακοστό έτος της ηλικίας τους και είχαν αποκτήσει κάποια πολιτική εμπειρία στις συνελεύσεις τους δήμων τους. Υποβάλλονταν σε αυστηρή δοκιμασία του ήθους των πριν αναλάβουν καθήκοντα. Αποζημιώνονταν με ένα μισθό που τον 4ο π.Χ. αιώνα έφτανε τους 5 οβολούς.
ἡγοῦμαι γάρ... καταστῆναι
η ημιπερίοδος αυτή αιτιολογεί και αποσαφηνίζει την προηγούμενη. Οι κατήγοροι, έστω και άθελά τους, προσφέρουν στον κατηγορούμενο τη δυνατότητα να αποδείξει την αθωότητά του μιλώντας δημόσια για τη ζωή του και συγχρόνως να καταδείξει το ποιόν των αντιπάλων του.
§2 ἐγὼ γὰρ οὕτω σφόδρα ἐμαυτῷ πιστεύω, ὥστ᾽ ἐλπίζω... ἡγήσεσθαι
η αυτοπεποίθηση του Μαντιθέου και η ελπίδα του ότι θα μεταστρέψει την εις βάρος του δυσμενή εντύπωση αποτελούν προσπάθεια προϊδεασμού των βουλευτών και δημιουργούν εύλογο ενδιαφέρον για όσα πρόκειται στη συνέχεια να εκθέσει.
§3 ἀξιῶ δέ, ὦ βουλή, ἐὰν μέν... πλέον εἶναι· ἐὰν δέ... χείρους εἶναι
τα δημοκρατικά φρονήματα και οι αγώνες για τη δημοκρατία σε χαλεπούς καιρούς, όπως την εποχή των Τριάκοντα, συγκινούσαν ιδιαίτερα τους Αθηναίους και έπαιζαν καθοριστικό ρόλο στη δοκιμασία των αρχόντων. Δεν αρκούσε όμως μόνον η δημοκρατική διαγωγή για την ανάληψη ενός δημόσιου αξιώματος. Έπρεπε ο εκλεγμένος άρχοντας να διαθέτει και το κατάλληλο ήθος. Ο Μαντίθεος ζητά από τους βουλευτές να εγκρίνουν την εκλογή του σε βουλευτή, μόνον εφόσον αποδείξει ότι πληροί όλες τις προϋποθέσεις.
σ.σχ. ἀξιῶ δὲ... μηδέν πώ μοι πλέον εἶναι. ἐὰν δὲ φαίνωμαι... δέομαι ὑμῶν... εἶναι· H αξίωση του Μαντιθέου να μην εγκριθεί η βουλευτική εκλογή του μόνο με την αποδεδειγμένη πίστη του στο δημοκρατικό πολίτευμα καταδεικνύει τον σεβασμό του για τον θεσμό της δοκιμασίας. H παράκλησή του τέλος και όχι η αξίωσή του προς τους βουλευτές να εγκρίνουν την εκλογή του και να σχηματίσουν τη δέουσα εικόνα για τους κατηγόρους του, εφόσον αποδείξει και το μετρίως βεβιωκώς, αποτελεί δείγμα σεβασμού προς τη Βουλή και προϊδεάζει ανάλογα τους Βουλευτές.
πρῶτον δὲ ἀποδείξω ὡς οὐχ ἵππευον οὔτ᾽ ἐπεδήμουν ἐπὶ τῶν τριάκοντα, οὐδὲ μετέσχον τῆς τότε πολιτείας
ο Μαντίθεος εκθέτει το εις βάρος του κατηγορητήριο, το οποίο θα αποδείξει ότι δεν ευσταθεί.
1. Έργο του προοιμίου είναι η εύνοια, η πρόσεξις (προσοχή) και η ευμάθεια (κατατόπιση). Πραγματώνεται το έργο αυτό στο συγκεκριμένο προοίμιο;
Το περιεχόμενο και η λειτουργία του προοιμίου στους ρητορικούς λόγους
2. Τι γνωρίζετε για τη δοκιμασία;
3. ὡς οὐκ ἵππευον οὐδ᾽ ἐπεδήμουν ἐπὶ τῶν τριάκοντα, οὐδὲ μετέσχον τῆς τότε πολιτείας: Να αντικατασταθούν οι δευτερεύουσες προτάσεις με ισοδύναμες συντακτικά εκφράσεις.
4. Να αναγνωρισθούν οι φανεροί και κρυφοί υποθετικοί λόγοι του κειμένου.
5. Να υπογραμμίσετε τη σωστή απάντηση αιτιολογώντας την.
Η μετοχή λέγοντος είναι:
α. συνημμένη
β. απόλυτη
6. Τα επίθετα του κειμένου να αντικατασταθούν στους άλλους βαθμούς.
7. συνῄδη, μετέσχον: α) το πρώτο να κλιθεί και το δεύτερο να αντικατασταθεί εγκλιτικά στο β' ενικό και γ' πληθυντικό πρόσωπο· β) να γραφούν τα ομόρριζά τους στη ν.ε.