Η ενότητα στο σχολικό βιβλίο
Κατέβασε το κείμενο σε αρχείο

 

Οι θεοί διψούν είναι μυθιστόρημα του Ανατόλ Φρανς που εκδόθηκε το 1912. Πρόκειται για ένα Ιστορικό μυθιστόρημα. Η υπόθεσή του διαδραματίζεται στο Παρίσι το 1793-1794 και είναι στενά συνδεδεμένη με τα γεγονότα της Τρομοκρατίας κατά τη Γαλλική επανάσταση.

Ο τίτλος προέρχεται από το τελευταίο δημοσίευμα του Καμίγ Ντεμουλέν (πριν εκτελεστεί) στην εφημερίδα Ο Παλιός Κορδελιέρος, στο οποίο επέκρινε τους Ιακωβίνους.

Το 1950, το μυθιστόρημα συμπεριλήφθηκε στον κατάλογο των 12 βραβευμένων ως καλύτερων μυθιστορημάτων του πρώτου μισού 20^ού αιώνα της γαλλικής λογοτεχνίας.

Υπόθεση

Το μυθιστόρημα αφηγείται την ιστορία της ανόδου του Εβαρίστ Γκαμελέν, ενός νεαρού Παριζιάνου ζωγράφου, ένθερμου υποστηρικτή των επαναστατικών ιδανικών, που συμμετέχει στην τοπική αυτοδιοίκηση της συνοικίας του Πον-νεφ. Περιγράφει τα σκοτεινά χρόνια της Τρομοκρατίας στο Παρίσι κατά τη Γαλλική επανάσταση μεταξύ των ετών II και III (1793-1794). Παθιασμένος Ιακωβίνος, τρέφει απεριόριστο θαυμασμό για τον Μαρά και τον Ροβεσπιέρο, ο Εβαρίστ Γκαμελίν γίνεται ένορκος στο Επαναστατικό Δικαστήριο.

Η μακρά και αδυσώπητη διαδοχή ολοένα και περισσότερων και συνοπτικότερων καθημερινών δικών παρασύρει αυτόν τον ιδεαλιστή σε μια τρέλα που τον απέκοψε από τους συγγενείς και αγαπημένους του και επιτάχυνε την πτώση του, ακολουθώντας στη γκιλοτίνα το ίνδαλμά του Ροβεσπιέρο κατά την πτώση του τον Ιούλιο 1794. Ο έρωτάς του νεαρού ζωγράφου με την Ελοντί, την κόρη του χρωματοπώλη του, παρουσιάζει την τρομερή αντίθεση ανάμεσα στην ολοένα αυξανόμενη σκληρότητά του και στον άνθρωπο που δείχνει αρκετά συνηθισμένος στην καθημερινότητά του.

Το καθεστώς της Τρομοκρατίας εμφανίζεται όλο και πιο βίαιο, αιμοδιψές και αυθαίρετο και ο νεαρός ζωγράφος δεν είναι παρά ένα όργανο της κρατικής βίας, που επιδεικνύει τύφλωση και ολοκληρωτική υποταγή συμμετέχοντας στη συστηματική βία.

Δικαιολογώντας την ξέφρενη χρήση της γκιλοτίνας ως αγώνα κατά των συνωμοτών που αποσκοπούν στην ακύρωση των επιτευγμάτων της Επανάστασης εν μέσω της επαναστατικής αναταραχής που κυριαρχούσε το Παρίσι και αρχικά διψώντας για δικαιοσύνη, ο Γκαμελέν κατέληξε να προδώσει τις αρχές του από μίσος για όσους δεν σκέφτονται όπως αυτός. Στέλνει στη λαιμητόμο ακόμη και έναν ηλικιωμένο φίλο του, επειδή είχε φιλοξενήσει έναν ιερέα που αρνήθηκε να ορκιστεί στην Επανάσταση και μια πόρνη, από αίσθημα οίκτου και συμπόνιας απέναντί ​​τους. Ακόμη, χρησιμοποιεί τη δύναμή του για να ικανοποιήσει την προσωπική του εκδίκηση ψηφίζοντας υπέρ του θανάτου ενός νεαρού αριστοκράτη, τον οποίο υποψιάζεται ως αντίζηλό του.

Πεθαίνει στη γκιλοτίνα, μέσα στις προσβολές του κόσμου και μετανιωμένος που ήταν πολύ αδύναμος, το ίδιο όργανο δικαιοσύνης που μέχρι τότε τον εξυπηρετούσε για να ικανοποιήσει τη δική του δίψα για αίμα και τρόμο.

Σύνδεση του βιβλίου «Οι Θεοί διψούν» του Ανατόλ Φρανς με τις ακρότητες της Γαλλικής Επανάστασης

Το έργο του Ανατόλ Φρανς «Οι Θεοί διψούν»  (1894), παρά τη χρονολογία του, αναφέρεται σε θέματα που συνδέονται άμεσα με τις ακραίες στιγμές της Γαλλικής Επανάστασης (1789-1799), αλλά και γενικότερα με τις συνέπειες του εξτρεμισμού στην ανθρώπινη ιστορία. Μέσα από το μυθιστόρημα, ο συγγραφέας αποτυπώνει τη σύγκρουση μεταξύ της ανθρώπινης ανάγκης για δικαιοσύνη και της φρενίτιδας που προκαλούν οι ακραίοι πολιτικοί αγώνες, και αυτή η διαλεκτική είναι απόλυτα συνδεδεμένη με τα γεγονότα της επανάστασης.

1. Η επανάσταση και η αντίληψη της δικαιοσύνης

Στην καρδιά της Γαλλικής Επανάστασης βρίσκεται η αναζήτηση της δικαιοσύνης: η επιθυμία για ελευθερία, ισότητα και αδελφοσύνη, η οποία όμως συχνά πήρε το πρόσωπο της βίας και της εκδίκησης. Στην επανάσταση, οι αγωνιστές επιδίωξαν να αποδώσουν δικαιοσύνη, αλλά το κόστος της επανάστασης ήταν η αποδοχή της ωμότητας και της εξολόθρευσης των «εχθρών του λαού». Η περίοδος της Τρομοκρατίας (1793-1794), υπό την ηγεσία του Ροβεσπιέρου, είναι ένα χαρακτηριστικό παράδειγμα όπου η αναζήτηση της δικαιοσύνης πέρασε μέσα από το αίμα και την εξόντωση, αντί για την ανοικοδόμηση ενός πιο δίκαιου κόσμου.

Αντίστοιχα, στο έργο του Φρανς, η έννοια της «δικαιοσύνης» τίθεται σε αμφισβήτηση. Ο βασικός χαρακτήρας του μυθιστορήματος, ο Αλφόνς, βλέπει την εκδίκηση ως τρόπο επίτευξης της δικαιοσύνης, παραγνωρίζοντας τις συνέπειες που αυτή μπορεί να έχει για τους ανθρώπους γύρω του. Η αντίφαση αυτή παραπέμπει στην τραγική πραγματικότητα της Γαλλικής Επανάστασης, όπου οι επαναστάτες θεωρούσαν ότι η δικαιοσύνη δικαιολογούσε τις ακρότητες, και η εκδίκηση γινόταν ταυτόχρονα το μέσο και ο σκοπός της επαναστατικής τους δράσης.

2. Η Τρομοκρατία και ο εξτρεμισμός

Η Γαλλική Επανάσταση δεν ήταν απλώς μία μάχη για την κατάργηση της μοναρχίας, αλλά και για τον πλήρη εκμηδενισμό του παλαιού καθεστώτος. Η Τρομοκρατία, ως διαδικασία εκδίωξης των «αντιδραστικών» και εξάλειψης οποιασδήποτε απειλής για την επανάσταση, αποτελεί τον καθρέφτη της ακραίας πολιτικής και κοινωνικής στάσης που εκδηλώθηκε στην επαναστατική Γαλλία. Η αλόγιστη βία, η οποία κατέληξε σε χιλιάδες εκτελέσεις (με χαρακτηριστική την «γκιλοτίνα»), δημιούργησε μία κοινωνία στην οποία η ανθρώπινη ζωή θεωρούνταν αναλώσιμη για την επίτευξη πολιτικών στόχων.

Αυτή η τάση της ακραίας «καθαρότητας» και της απαλλαγής από κάθε εχθρό επαναλαμβάνεται στο έργο του Φρανς. Ο Αλφόνς και οι άλλοι χαρακτήρες του μυθιστορήματος απορρίπτουν τις ήπιες λύσεις και στρέφονται σε μια μορφή εξτρεμιστικής δράσης για να επιτύχουν τους σκοπούς τους, ανεξαρτήτως των ηθικών και προσωπικών συνεπειών. Η φρενίτιδα και ο εξτρεμισμός αποτελούν χαρακτηριστικά και των δύο εποχών –της Επανάστασης και του μυθιστορήματος– όπου η απώλεια του ανθρωπισμού οδηγεί σε εγκληματικές αποφάσεις.

3. Ο ρόλος της πίστης και της θρησκείας στην Επανάσταση και στο έργο του Φρανς

Η Γαλλική Επανάσταση όχι μόνο ανατρέπει τον πολιτικό καθεστώς, αλλά και καταρρίπτει τη θρησκευτική εξουσία της εκκλησίας, θεμελιώνοντας μια «λαϊκή θρησκεία» ή ακόμα και επιδιώκοντας την πλήρη αποκοπή από τη θρησκευτική πίστη. Η επανάσταση επηρεάστηκε βαθιά από τη φιλοσοφία του Διαφωτισμού, που θεωρούσε τη θρησκεία και την εκκλησία ως παράγοντες καταπίεσης.

Στο «Οι Θεοί διψούν», η θρησκεία παίζει έναν παρόμοιο ρόλο: ο θεός εμφανίζεται ως μια απρόσωπη και αδιάφορη δύναμη, η οποία δεν παρέχει κανένα ηθικό έρεισμα στον άνθρωπο. Στην ιστορία, οι χαρακτήρες αναζητούν μια πνευματική καθοδήγηση που δεν υπάρχει, κάτι που αντιστοιχεί στην αναταραχή και την αποξένωση που επικρατεί στη Γαλλική Επανάσταση. Η απουσία του Θεού ή η αδιαφορία του για τα ανθρώπινα πάθη, όπως εκφράζεται στο έργο του Φρανς, αντανακλά την έλλειψη πνευματικής καθοδήγησης που συνόδευσε την επαναστατική περίοδο.

4. Η αναρχία και η απώλεια του ανθρωπισμού

Η ακραία βία και οι κοινωνικές ανατροπές στην επανάσταση, που συχνά στόχευαν στην πλήρη εξάλειψη των παλαιών αξιών και των παραδοσιακών κοινωνικών δομών, καταλήγουν σε μια κατάσταση αναρχίας, όπου η ανθρώπινη ζωή χάνει τη σημασία της μπροστά στην επαναστατική ανάγκη. Η απώλεια του ανθρωπισμού, ο εκμηδενισμός του παλιού κόσμου, και η αποδοχή της βίας ως μέσο επαναστατικής αλλαγής είναι θεματικά σημεία που συνδέουν τη Γαλλική Επανάσταση με το έργο του Ανατόλ Φρανς.

Συμπεράσματα

Το «Οι Θεοί διψούν» του Ανατόλ Φρανς, αν και τοποθετείται σε έναν διαφορετικό ιστορικό και κοινωνικό χώρο, αναδεικνύει τα ίδια βασικά ζητήματα που χαρακτήρισαν τη Γαλλική Επανάσταση: την αναζήτηση της δικαιοσύνης μέσω της βίας, την απώλεια του ανθρωπισμού και την ακραία αντιμετώπιση των πολιτικών αντιφρονούντων. Μέσα από τις εξελίξεις του έργου και τη συνειδητοποίηση των ηρώων, ο Φρανς μας καλεί να αναλογιστούμε τις συνέπειες της επαναστατικής μανίας και της απώλειας των ηθικών αξιών σε περιόδους κρίσης.