Α΄Επεισόδιο
οίκαδε Πάνω Β΄Επεισόδιο

ΚΡΕΩΝ

Ἄνδρες, τὰ μὲν δὴ πόλεος ἀσφαλῶς θεοὶ

πολλῷ σάλῳ σείσαντες ὤρθωσαν πάλιν·

ὑμᾶς δ' ἐγὼ πομποῖσιν ἐκ πάντων δίχα

ἔστειλ' ἱκέσθαι, τοῦτο μὲν τὰ Λαΐου                 165

σέβοντας εἰδὼς εὖ θρόνων ἀεὶ κράτη,

τοῦτ' αὖθις, ἡνίκ' Οἰδίπους ὤρθου πόλιν,

κἀπεὶ διώλετ', ἀμφὶ τοὺς κείνων ἔτι

παῖδας μένοντας ἐμπέδοις φρονήμασιν. 

 Ὅτ' οὖν ἐκεῖνοι πρὸς διπλῆς μοίρας μίαν       170

καθ' ἡμέραν ὤλοντο παίσαντές τε καὶ

πληγέντες αὐτόχειρι σὺν μιάσματι,

ἐγὼ κράτη δὴ πάντα καὶ θρόνους ἔχω

γένους κατ' ἀγχιστεῖα τῶν ὀλωλότων.

Ἀμήχανον δὲ παντὸς ἀνδρὸς ἐκμαθεῖν            175

ψυχήν τε καὶ φρόνημα καὶ γνώμην, πρὶν ἂν

ἀρχαῖς τε καὶ νόμοισιν ἐντριβὴς φανῇ.

Ἐμοὶ γὰρ ὅστις πᾶσαν εὐθύνων πόλιν

μὴ τῶν ἀρίστων ἅπτεται βουλευμάτων,

ἀλλ' ἐκ φόβου του γλῶσσαν ἐγκλῄσας ἔχει, 180

κάκιστος εἶναι νῦν τε καὶ πάλαι δοκεῖ·

καὶ μείζον' ὅστις ἀντὶ τῆς αὑτοῦ πάτρας

φίλον νομίζει, τοῦτον οὐδαμοῦ λέγω.

Ἐγὼ γάρ, ἴστω Ζεὺς ὁ πάνθ' ὁρῶν ἀεί,

οὔτ' ἂν σιωπήσαιμι τὴν ἄτην ὁρῶν                    185

στείχουσαν ἀστοῖς ἀντὶ τῆς σωτηρίας,

οὔτ' ἂν φίλον ποτ' ἄνδρα δυσμενῆ χθονὸς

θείμην ἐμαυτῷ, τοῦτο γιγνώσκων ὅτι

ἥδ' ἐστὶν ἡ σῴζουσα καὶ ταύτης ἔπι

πλέοντες ὀρθῆς τοὺς φίλους ποιούμεθα.         190

τοιοῖσδ' ἐγὼ νόμοισι τήνδ' αὔξω πόλιν. 

Καὶ νῦν ἀδελφὰ τῶνδε κηρύξας ἔχω

ἀστοῖσι παίδων τῶν ἀπ' Οἰδίπου πέρι·

Ἐτεοκλέα μέν, ὃς πόλεως ὑπερμαχῶν

ὄλωλε τῆσδε, πάντ' ἀριστεύσας δορί,               195

τάφῳ τε κρύψαι καὶ τὰ πάντ' ἀφαγνίσαι

ἃ τοῖς ἀρίστοις ἔρχεται κάτω νεκροῖς·

τὸν δ' αὖ ξύναιμον τοῦδε, Πολυνείκην λέγω,

ὃς γῆν πατρῴαν καὶ θεοὺς τοὺς ἐγγενεῖς

φυγὰς κατελθὼν ἠθέλησε μὲν πυρὶ                 200

πρῆσαι κατάκρας, ἠθέλησε δ' αἵματος

κοινοῦ πάσασθαι, τοὺς δὲ δουλώσας ἄγειν,

τοῦτον πόλει τῇδ' ἐκκεκήρυκται  τάφῳ 

 μήτε κτερίζειν μήτε κωκῦσαί τινα,

ἐᾶν δ' ἄθαπτον καὶ πρὸς οἰωνῶν δέμας            205

καὶ πρὸς κυνῶν ἐδεστὸν αἰκισθέν τ' ἰδεῖν. 

Τοιόνδ' ἐμὸν φρόνημα, κοὔποτ' ἔκ γ' ἐμοῦ

τιμὴν προέξουσ' οἱ κακοὶ τῶν ἐνδίκων.

Ἀλλ' ὅστις εὔνους τῇδε τῇ πόλει, θανὼν

καὶ Ζῶν ὁμοίως ἐξ ἐμοῦ τιμήσεται.                    210

ΧΟΡΟΣ          

Σοὶ ταῦτ' ἀρέσκει, παῖ Μενοικέως, ποιεῖν

τὸν τῇδε δύσνουν καὶ τὸν εὐμενῆ πόλει·

νόμῳ δὲ χρῆσθαι παντί, τοῦτ' ἔνεστί σοι

καὶ τῶν θανόντων χὡπόσοι ζῶμεν πέρι. 

ΚΡΕΩΝ 

ὡς ἂν σκοποὶ νῦν ἦτε τῶν εἰρημένων                215

ΧΟΡΟΣ      

Νεωτέρῳ τῳ τοῦτο βαστάζειν πρόθες.

ΚΡΕΩΝ          

Ἀλλ' εἴσ' ἑτοῖμοι τοῦ νεκροῦ γ' ἐπίσκοποι. 

ΧΟΡΟΣ     

Τί δῆτ' ἂν ἄλλο τοῦτ' ἐπεντέλλοις ἔτι; 

ΚΡΕΩΝ        

Τὸ μὴ 'πιχωρεῖν τοῖς ἀπιστοῦσιν τάδε. 

ΧΟΡΟΣ    

Οὐκ ἔστιν οὕτω μῶρος ὃς θανεῖν ἐρᾷ.               220

ΚΡΕΩΝ

Καὶ μὴν ὁ μισθός γ' οὗτος· ἀλλ' ὑπ' ἐλπίδων

ἄνδρας τὸ κέρδος πολλάκις διώλεσεν. 

(Φτάνει από τους αγρούς (από την αριστερή πάροδο, όπως κοιτάζει ο θεατής) ένας από τους φύλακες του νεκρού Πολυνείκη.)

ΦΥΛΑΞ  

Ἄναξ, ἐρῶ μὲν οὐχ ὅπως τάχους ὕπο

δύσπνους ἱκάνω κοῦφον ἐξάρας πόδα.

Πολλὰς γὰρ ἔσχον φροντίδων ἐπιστάσεις,      225

ὁδοῖς κυκλῶν ἐμαυτὸν εἰς ἀναστροφήν·

ψυχὴ γὰρ ηὔδα πολλά μοι μυθουμένη· 

τάλας, τί χωρεῖς οἷ μολὼν δώσεις δίκην;

τλήμων, μενεῖς αὖ; κεἰ τάδ' εἴσεται Κρέων

ἄλλου παρ' ἀνδρός, πῶς σὺ δῆτ' οὐκ ἀλγυνῇ;   230

Τοιαῦθ' ἑλίσσων ἤνυτον σχολῇ βραδύς,

χοὔτως ὁδὸς βραχεῖα γίγνεται μακρά.

Τέλος γε μέντοι δεῦρ' ἐνίκησεν μολεῖν

σοί· κεἰ τὸ μηδὲν ἐξερῶ, φράσω δ' ὅμως.

Τῆς ἐλπίδος γὰρ ἔρχομαι δεδραγμένος,              235

τὸ μὴ παθεῖν ἂν ἄλλο πλὴν τὸ μόρσιμον. 

ΚΡΕΩΝ   

Τί δ' ἐστὶν ἀνθ' οὗ τήνδ' ἔχεις ἀθυμίαν; 

ΦΥΛΑΞ  

Φράσαι θέλω σοι πρῶτα τἀμαυτοῦ· τὸ γὰρ

πρᾶγμ' οὔτ' ἔδρασ' οὔτ' εἶδον ὅστις ἦν ὁ δρῶν

οὐδ' ἂν δικαίως ἐς κακὸν πέσοιμί τι.                   240

ΚΡΕΩΝ      

Εὖ γε στοχάζῃ κἀποφράγνυσαι κύκλῳ

τὸ πρᾶγμα· δηλοῖς δ' ὥς τι σημανῶν νέον.  

ΦΥΛΑΞ  

Τὰ δεινὰ γάρ τοι προστίθησ' ὄκνον πολύν. 

ΚΡΕΩΝ    

Οὔκουν ἐρεῖς ποτ', εἶτ' ἀπαλλαχθεὶς ἄπει; 

ΦΥΛΑΞ  

Καὶ δὴ λέγω σοι· τὸν νεκρόν τις ἀρτίως               245

θάψας βέβηκε κἀπὶ χρωτὶ διψίαν

κόνιν παλύνας κἀφαγιστεύσας ἃ χρή. 

ΚΡΕΩΝ  

Τί φῄς; τίς ἀνδρῶν ἦν ὁ τολμήσας τάδε; 

ΦΥΛΑΞ  

Οὐκ οἶδ'· ἐκεῖ γὰρ οὔτε του γενῇδος ἦν

πλῆγμ', οὐ δικέλλης ἐκβολή· στύφλος δὲ γῆ    250

καὶ χέρσος, ἀρρὼξ οὐδ' ἐπημαξευμένη

τροχοῖσιν, ἀλλ' ἄσημος οὑργάτης τις ἦν.

Ὅπως δ' ὁ πρῶτος ἡμὶν ἡμεροσκόπος

δείκνυσι, πᾶσι θαῦμα δυσχερὲς παρῆν·

ὁ μὲν γὰρ ἠφάνιστο, τυμβήρης μὲν οὔ,               255

λεπτὴ δ' ἄγος φεύγοντος ὣς ἐπῆν κόνις. 

Σημεῖα δ' οὔτε θηρὸς οὔτε του κυνῶν

ἐλθόντος, οὐ σπάσαντος ἐξεφαίνετο.

Λόγοι δ' ἐν ἀλλήλοισιν ἐρρόθουν κακοί,

φύλαξ ἐλέγχων φύλακα, κἂν ἐγίγνετο              260

πληγὴ τελευτῶσ', οὐδ' ὁ κωλύσων παρῆν.

Εἷς γάρ τις ἦν ἕκαστος οὑξειργασμένος,

κοὐδεὶς ἐναργής, ἀλλ' ἔφευγε μὴ εἰδέναι.

Ἦμεν δ' ἑτοῖμοι καὶ μύδρους αἴρειν χεροῖν,

καὶ πῦρ διέρπειν, καὶ θεοὺς ὁρκωμοτεῖν             265

τὸ μήτε δρᾶσαι μήτε τῳ ξυνειδέναι

τὸ πρᾶγμα βουλεύσαντι μήτ' εἰργασμένῳ. 

Τέλος δ' ὅτ' οὐδὲν ἦν ἐρευνῶσιν πλέον,

λέγει τις εἷς, ὃς πάντας ἐς πέδον κάρα

νεῦσαι φόβῳ προὔτρεψεν· οὐ γὰρ εἴχομεν          270

οὔτ' ἀντιφωνεῖν οὔθ' ὅπως δρῶντες καλῶς

πράξαιμεν. Ἦν δ' ὁ μῦθος ὡς ἀνοιστέον

σοὶ τοὔργον εἴη τοῦτο κοὐχὶ κρυπτέον.

Καὶ ταῦτ' ἐνίκα, κἀμὲ τὸν δυσδαίμονα

πάλος καθαιρεῖ τοῦτο τἀγαθὸν λαβεῖν.            275

Πάρειμι δ' ἄκων οὐχ ἑκοῦσιν, οἶδ' ὅτι·

στέργει γὰρ οὐδεὶς ἄγγελον κακῶν ἐπῶν. 

ΚΟΡΥΦΑΙΟΣ 

Ἄναξ, ἐμοί τοι μὴ τι καὶ θεήλατον

τοὔργον τόδ' ἡ ξύννοια βουλεύει πάλαι. 

Βασιλιά, ώρα πολλή μια σκέψη γυρίζει στο μυαλό μου: μήπως είναι θεόσταλτο το πράγμα αυτό.

ΚΡΕΩΝ  

Παῦσαι, πρὶν ὀργῆς κἀμὲ μεστῶσαι λέγων,    280

μὴ 'φευρεθῇς ἄνους τε καὶ γέρων ἅμα.

Λέγεις γὰρ οὐκ ἀνεκτά δαίμονας λέγων

πρόνοιαν ἴσχειν τοῦδε τοῦ νεκροῦ πέρι.

Πότερον ὑπερτιμῶντες ὡς εὐεργέτην 

ἔκρυπτον αὐτόν, ὅστις ἀμφικίονας                   285

ναοὺς πυρώσων ἦλθε κἀναθήματα

καὶ γῆν ἐκείνων καὶ νόμους διασκεδῶν;

ἢ τοὺς κακοὺς τιμῶντας εἰσορᾷς θεούς; 

Πάψε, πριν με γεμίσεις με θυμό με τα λόγια σου, μήπως βρεθείς πως είσαι γέρος μαζί κι ανόητος· γιατί λες πράγματα ανυπόφορα, όταν λες πως οι θεοί για τούτον το νεκρό φροντίζουν. Για ποιο λόγο τάχα· μπας και τον έθαψαν υπερτιμώντας τον σαν ευεργέτη, αυτόν που ήρθε να βάλει φωτιά στους περίστυλους ναούς και στ' αφιερώματά τους, και τη γη τους να ερημώσει και τους νόμους να καταλύσει; Ή μήπως βλέπεις να τιμούν οι θεοί τους κακούς;

κἀναθήματα: αφιερώματα (χρυσά κι ασημένια κύπελλα, σκεύη, αγαλματίδια κλπ)

διασκεδῶν: ταιριάζει για τους νόμους αλλά όχι για τη γη (θα ταίριαζε το καταστρέψων)

τοὺς κακούς: αντικείμενο της μετοχής τιμῶντας 

Οὐκ ἔστιν· ἀλλὰ ταῦτα καὶ πάλαι πόλεως

ἄνδρες μόλις φέροντες ἐρρόθουν ἐμοί            290

κρυφῇ, κάρα σείοντες, οὐδ' ὑπὸ ζυγῷ

λόφον δικαίως εἶχον, ὡς στέργειν ἐμέ.

Ἐκ τῶνδε τούτους ἐξεπίσταμαι καλῶς

παρηγμένους μισθοῖσιν εἰργάσθαι τάδε.

Οὐδὲν γὰρ ἀνθρώποισιν οἷον ἄργυρος           295

κακὸν νόμισμ' ἔβλαστε· τοῦτο καὶ πόλεις

πορθεῖ, τόδ' ἄνδρας ἐξανίστησιν δόμων

τόδ' ἐκδιδάσκει καὶ παραλλάσσει φρένας

χρηστὰς πρὸς αἰσχρὰ πράγμαθ' ἵστασθαι βροτῶν 

πανουργίας δ' ἔδειξεν ἀνθρώποις ἔχειν         300

καὶ παντὸς ἔργου δυσσέβειαν εἰδέναι. 

Δε γίνεται. Μα από καιρό στην πόλη μερικοί μόλις που ανέχονταν τις διαταγές μου και κρυφοκουνώντας το κεφάλι εναντίον μου σιγομουρμούριζαν, κι ούτε εννοούσαν στο ζυγό τον τράχηλο να σκύψουν όπως ήταν σωστό, και σ' εμέ να πειθαρχήσουν. Απ' αυτούς λοιπόν τους πολίτες, πολύ καλά το ξέρω, έχουν παρασυρθεί τούτοι με πληρωμή και έχουν κάμει αυτά εδώ. Γιατί μες στους ανθρώπους καμιά κακή συνήθεια δε βλάστησε άλλη σαν το χρήμα. Αυτό και πόλεις κυριεύει και τους ανθρώπους ξεσπιτώνει, αυτό και τα φρόνιμα μυαλά μπορεί να ξεπλανέψει και να παρασύρει τους θνητούς να κάνουν αισχρές πράξεις· αυτό επίσης μαθαίνει στους ανθρώπους να ασχολούνται με πονηρές πράξεις και κάθε ανόσιο έργο να κατέχουν.

ὑπὸ ζυγῷ λόφον δικαίως εἶχον: χαρακτηριστικό του τυραννικού χαρακτήρα του Κρέοντα η μεταφορά από τα βόδια που υπάκουα οργώνουν το χωράφι.         

ἐξεπίσταμαι καλῶς : Ήδη το ἐπίσταμαι σημαίνει γνωρίζω καλά (επιστήμονας). Ο διπλός πλεονασμός δείχνει την απόλυτη βεβαιότητα του Κρέοντα για τους ηθικούς αυτουργούς της ταφής και τον απόλυτο χαρακτήρα του, που θα τον οδηγήσει σε λαθεμένες αποφάσεις. Ταυτόχρονα συνιστά και τραγική ειρωνεία.

Ὅσοι δὲ μισθαρνοῦντες ἤνυσαν τάδε,

χρόνῳ ποτ' ἐξέπραξαν ὡς δοῦναι δίκην.

Ἀλλ' εἴπερ ἴσχει Ζεὺς ἔτ' ἐξ ἐμοῦ σέβας

εὖ τοῦτ' ἐπίστασ', ὅρκιος δέ σοι λέγω,             305

εἰ μὴ τὸν αὐτόχειρα τοῦδε τοῦ τάφου

εὑρόντες ἐκφανεῖτ' ἐς ὀφθαλμοὺς ἐμούς,

οὐχ ὑμὶν Ἅιδης μοῦνος ἀρκέσει, πρὶν ἂν

ζῶντες κρεμαστοὶ τήνδε δηλώσηθ' ὕβριν,

ἵν' εἰδότες τὸ κέρδος ἔνθεν οἰστέον                   310

τὸ λοιπὸν ἁρπάζητε, καὶ μάθηθ' ὅτι

οὐκ ἐξ ἅπαντος δεῖ τὸ κερδαίνειν φιλεῖν.

Ἐκ τῶν γὰρ αἰσχρῶν λημμάτων τοὺς πλείονας 

ἀτωμένους ἴδοις ἂν ἢ σεσωσμένους. 

Όσοι όμως έπραξαν αυτά εξαγορασμένοι με χρήματα, αργά ή γρήγορα τα κατάφεραν ώστε να τιμωρηθούν. Μα αν το Δία ακόμα σέβομαι, τούτο μάθε καλά και σου το λέω με όρκο πως αν δεν βρείτε και φανερώσετε  μπροστά στα μάτια μου τον αυτουργό αυτής της ταφής, δε θα είναι αρκετός για σας μόνον ο Άδης, πριν πρώτα  κρεμασμένοι ζωντανοί αποκαλύψετε ποιος έκαμε αυτή την αισχρή πράξη, για να σας γίνει μάθημα από που πρέπει στο εξής να ζητάτε και ν αρπάζετε το κέρδος, και να μάθετε ότι δεν πρέπει ν' αγαπάτε να κερδίζετε από το καθετί. Γιατί από τα κέρδη τα αισχρά τους πιο πολλούς μπορείς να δεις να καταστρέφονται παρά να ωφελούνται.

ΦΥΛΑΞ  

Εἰπεῖν δὲ δώσεις, ἢ στραφεὶς οὕτως ἴω;            315

Θα μου επιτρέψεις να πω κάτι ή να κάνω μεταβολή και να φύγω;

οὕτως: χωρίς να απολογηθώ

ΚΡΕΩΝ

Οὐκ οἶσθα καὶ νῦν ὡς ἀνιαρῶς λέγεις;

Δεν ξέρεις πόσο μ' ενοχλούν και τώρα τα λόγια σου;

ΦΥΛΑΞ 

Ἐν τοῖσιν ὠσὶν ἢ 'πὶ τῇ ψυχῇ δάκνῃ;

Πληγώνονται τ' αφτιά ή η ψυχή σου; 

ΚΡΕΩΝ 

Τί δὲ ῥυθμίζεις τὴν ἐμὴν λύπην ὅπου;

Και γιατί θες να βρεις πού είν' η λύπη μου;

ΦΥΛΑΞ  

Ὁ δρῶν σ' ἀνιᾷ τὰς φρένας, τὰ δ' ὦτ' ἐγώ.

Ο δράστης σε πληγώνει στην ψυχή σου, εγώ στ' αφτιά σου.

ΚΡΕΩΝ

Οἴμ' ὡς λάλημα δῆλον ἐκπεφυκὸς εἶ.              320

Αχ, πόσο φλύαρος έχεις στ' αλήθεια γεννηθεί.

ΦΥΛΑΞ  

Οὔκουν τό γ' ἔργον τοῦτο ποιήσας ποτέ.

Αυτή όμως την πράξη ποτέ εγώ δεν έκαμα.

ΚΡΕΩΝ

Καὶ ταῦτ' ἐπ' ἀργύρῳ γε τὴν ψυχὴν προδούς.  

Μάλιστα!  Και την ψυχή σου πούλησες για χρήματα.

ΦΥΛΑΞ  

Φεῦ·

ἦ δεινὸν, ᾧ δοκεῖ γε, καὶ ψευδῆ δοκεῖν.

Αλίμονο! τι φοβερό στ’ αλήθεια  να είναι κανείς κριτής κι η κρίση του να είναι λαθεμένη.

ΚΡΕΩΝ 

Κόμψευέ νυν τὴν δόξαν· εἰ δὲ ταῦτα μὴ

φανεῖτέ μοι τοὺς δρῶντας, ἐξερεῖθ' ὅτι            325

τὰ δειλὰ κέρδη πημονὰς ἐργάζεται.

 

Κάνε τώρα τον έξυπνο με τη λέξη κρίση. Αν όμως δε μου φανερώσετε τους δράστες του πράγματος αυτού, θα μολογήσετε τι συμφορές τα αισχρά κέρδη φέρνουν.

τοὺς δρῶντας: Είναι σίγουρος ότι οι δράστες είναι πολλοί.

Ο Κρέοντας μπαίνει στο παλάτι. Αν ήταν παρών, ο φύλακας δε θα μπορούσε αμέσως παρακάτω να μιλήσει με τόσο θράσος μπροστά στο βασιλιά

ΦΥΛΑΞ  

Ἀλλ' εὑρεθείη μὲν μάλιστ'· ἐὰν δέ τοι

ληφθῇ τε καὶ μή, τοῦτο γὰρ τύχη κρινεῖ,

οὐκ ἔσθ' ὅπως ὄψει σὺ δεῦρ' ἐλθόντα με.

Καὶ νῦν γὰρ ἐκτὸς ἐλπίδος γνώμης τ'  ἐμῆς     330 

σωθεὶς ὀφείλω τοῖς θεοῖς πολλὴν χάριν.

 

Μακάρι να βρεθεί και κάτι περισσότερο· μα είτε βρεθεί είτε όχι, γιατί ετούτο η τύχη θα το κρίνει, εμένα δε θα δεις ποτέ δω πέρα να ξανάρθω. Και τώρα που τη γλίτωσα χωρίς να το ελπίζω κι ούτε να το φαντάζομαι, οφείλω στους θεούς μεγάλη χάρη.

Ο φύλακας βγαίνει (από την αριστερή πάροδο, όπως κοιτάζει ο θεατής) για να επιστρέψει στη σκοπιά του