Live εκτέλεση στις ΗΠΑ: Κυβερνήσεις και social media απέναντι στο θέαμα του θανάτου

«Θυμίζει εποχές Μεσαίωνα»

Εφόσον πραγματοποιηθεί, σύμφωνα με τον σχεδιασμό που έχει ανακοινωθεί, η εκτέλεσή του Χασάν, θα γίνει με εκτελεστικό απόσπασμα και θα είναι η πρώτη στρατιωτική εκτέλεση στις ΗΠΑ από το 1961.

Η πρόθεση να μεταδοθεί η διαδικασία σε πραγματικό χρόνο προκάλεσε αντιδράσεις και στον νομικό κόσμο. Ο ειδικός Γιουτζίν Φιντέλ, χαρακτήρισε την απόφαση «πραγματικά ατυχή», σημειώνοντας ότι η ζωντανή μετάδοση μιας εκτέλεσης θυμίζει εποχές Μεσαίωνα. «Κατά κάποιον τρόπο, το έχουμε αφήσει πίσω αυτό το παρελθόν ως κοινωνία ή τουλάχιστον αυτό νόμιζα μέχρι σήμερα», είπε.

Σημειώνεται ότι για να γίνει μια στρατιωτική εκτέλεση απαιτείται η έγκριση του προέδρου των ΗΠΑ, σύμφωνα με τον στρατιωτικό νόμο. Απαιτείται επίσης επανεξέταση σε έφεση, με ένα ανώτερο δικαστήριο να επανεξετάζει την απόφαση, και μια τελική ετυμηγορία σχετικά με τη νομιμότητα υλοποίησης της πράξης.

Η διαδικασία έφεσης για τον Χασάν δεν έχει τελειώσει και είναι πιθανό να ζητήσει επανεξέταση της καταδίκης και της ποινής του σε ομοσπονδιακό δικαστήριο, το οποίο πιθανότατα θα ανέστειλε την εκτέλεση.

Εφόσον γίνει, θα πρόκειται για την πρώτη δημόσια εκτέλεση στις ΗΠΑ εδώ και σχεδόν έναν αιώνα, με τον Τζον Μιλς, δικηγόρο που εργάζεται με κρατουμένους που έχουν καταδικαστεί σε θάνατο, να κάνει λόγο για μια «άνευ προηγουμένου απόφαση στη σύγχρονη εποχή».

«Η επιδίωξη να μεταδοθεί ζωντανά μια θανάτωση από εκτελεστικό απόσπασμα δεν είναι τίποτα περισσότερο από μια προσπάθεια προσέλκυσης προσοχής από την κυβέρνηση Τραμπ και είναι απίθανο να συμβεί, πόσω μάλλον να αποδώσει οποιοδήποτε ίχνος δικαιοσύνης», πρόσθεσε.

Η Νέα Ζηλανδία και το ερώτημα του μπλοκαρίσματος

Μία από τις πρώτες χώρες όπου αναδείχθηκε το ζήτημα ήταν η Νέα Ζηλανδία. Η αρμόδια Αρχή Ελέγχου Κινηματογραφικού και Λογοτεχνικού Περιεχομένου ξεκαθάρισε ότι δεν έχει την εξουσία να εμποδίσει την πρόσβαση των χρηστών σε μια ζωντανή διαδικτυακή μετάδοση όσο αυτή βρίσκεται σε εξέλιξη.

«Η Αρχή Ελέγχου δεν μπορεί να ταξινομήσει μια ζωντανή αναμετάδοση με livestream τη στιγμή που λαμβάνει χώρα και ούτε εμείς ούτε κάποιος άλλος οργανισμός έχουμε την εξουσία για να εμποδίσουμε την πρόσβαση σε livestream», ανέφερε σε δήλωσή του εκπρόσωπος της εν λόγω νεοζηλανδικής αρχής.

«Όσο δυσάρεστο κι αν είναι ένα περιεχόμενο, δεν είναι πάντα παράνομο», δήλωσε η επικεφαλής της υπηρεσίας λογοκρισίας της Νέας Ζηλανδίας Καρολάιν Φλόρα προσθέτοντας ότι δεν θα μπορούσε να προχωρήσει σε εικασίες για την ενδεχόμενη ταξινόμηση κάποιου πράγματος πριν αυτό υπάρξει. Η κυβέρνηση της Νέας Ζηλανδίας δεν απάντησε αμέσως σε αίτημα να σχολιάσει.

Η θέση αυτή αναδεικνύει ένα βασικό πρόβλημα: ακόμη κι αν μια κυβέρνηση θεωρεί ότι ένα περιεχόμενο πρέπει να απαγορευτεί, η παρέμβαση σε μια μετάδοση που πραγματοποιείται από το εξωτερικό δεν είναι ούτε αυτονόητη ούτε πάντα τεχνικά εφικτή.

Η Νέα Ζηλανδία έχει ιδιαίτερο λόγο να αντιμετωπίζει με αυξημένη προσοχή τέτοιου είδους περιεχόμενο. Το 2019, ο δράστης της επίθεσης σε δύο τεμένη στο Κράιστσερτς είχε μεταδώσει ζωντανά τα εγκλήματά του μέσω Facebook, με αποτέλεσμα να σκοτωθούν 51 άνθρωποι. Η χώρα βρίσκεται έκτοτε στην πρώτη γραμμή των προσπαθειών για την καταπολέμηση του βίαιου περιεχομένου στο Ίντερνετ.

Η αδιανόητη απόφαση της ζωντανής εκτέλεσης επικρίθηκε από οργανώσεις για τα δικαιώματα. Η οργάνωση της Διεθνούς Αμνηστίας στην Αυστραλία κάλεσε τον πρωθυπουργό Άντονι Αλμπανέζι να ασκήσει πίεση στις ΗΠΑ για να αλλάξουν την απόφασή τους.

«Η προοπτική να μεταδοθεί ζωντανά σε livestream μια εκτέλεση από εκτελεστικό απόσπασμα για να την δουν όλοι, είναι μια φρικτή απαξίωση της ανθρώπινης αξιοπρέπειας», δήλωσε ο Κίνζομ Ντόνγκντιου, στέλεχος οργάνωσης για τα δικαιώματα.

«Η μετατροπή ενός κρατικά εγκεκριμένου φόνου σε δημόσιο θέαμα, απλώς επιτείνει τη σκληρότητα της θανατικής ποινής». Ο εκπρόσωπος του αυστραλιανού υπουργείου Εξωτερικών δεν απάντησε σε αίτημα για σχόλιο.

Ωστόσο, η αδυναμία μιας αρχής να διακόψει μια ζωντανή μετάδοση δεν σημαίνει ότι δεν υπάρχουν άλλες επιλογές. Οι κυβερνήσεις μπορούν, ανάλογα με το νομικό πλαίσιο, να ζητήσουν από πλατφόρμες την αφαίρεση περιεχομένου ή να εξετάσουν μέτρα περιορισμού της πρόσβασης στη χώρα τους.

Το debate που ξεκίνησε δεν αφορά πλέον όχι μόνο το αν πρέπει να επιτραπεί η μετάδοση, αλλά και το ποιος έχει τη δυνατότητα να την εμποδίσει.

Οι μεγάλες πλατφόρμες των social media εφαρμόζουν κανόνες για το βίαιο περιεχόμενο, ενώ ορισμένες απαγορεύουν ρητά τη live μετάδοση εκτελέσεων.

Αυτό, όμως, δεν εξαλείφει τον κίνδυνο να εμφανιστεί το υλικό σε άλλες υπηρεσίες ή να αναδημοσιευθεί αφού καταγραφεί.

Μια χώρα μπορεί να επιχειρήσει να περιορίσει την πρόσβαση στο περιεχόμενο εντός της επικράτειάς της, εφόσον το επιτρέπει η νομοθεσία της. Δεν μπορεί, όμως, να επιβάλει αυτομάτως τους δικούς της κανόνες σε μια ξένη κυβέρνηση ή να εγγυηθεί ότι το βίντεο δεν θα κυκλοφορήσει από άλλες πηγές.

Το πρόβλημα γίνεται ακόμη πιο σύνθετο όταν πρόκειται για ζωντανή μετάδοση, αφού μέχρι να αξιολογηθεί το υλικό και να ληφθεί απόφαση για την αφαίρεσή του, ενδέχεται να το έχουν ήδη παρακολουθήσει χιλιάδες χρήστες.

Ορισμένες πολιτείες απαιτούν κάποια μορφή δημόσιας προβολής των εκτελέσεων. Κάποιες απαιτούν την παρουσία δημοσιογράφων και το άτομο που πρόκειται να εκτελεστεί μπορεί να προσκαλέσει άτομα. Άλλες επιτρέπουν επίσης σε απλούς πολίτες να προσφερθούν εθελοντικά ως μάρτυρες.

Αλλά «δεν έχει υπάρξει ποτέ εκτέλεση σε ζωντανή μετάδοση», λέει η Ντέμπορα Ντένο, καθηγήτρια Νομικής στο Πανεπιστήμιο Φόρνταμ, η οποία έχει μελετήσει τις μεθόδους εκτέλεσης στις ΗΠΑ. Η Ντένο λέει ότι υπάρχουν σημαντικές παράμετροι για μια ζωντανή μετάδοση, όπως το αν θα υπάρχει περιορισμός ηλικίας και αν θα παραβιάζει τις πολιτικές της διαδικτυακής πλατφόρμας που θα φιλοξενήσει την προβολή.

Δεν είναι σαφές πώς θα γίνει η ζωντανή μετάδοση, εφόσον αποφασιστεί κάτι τέτοιο. Τα περισσότερα social media έχουν κανόνες που απαγορεύουν ή περιορίζουν τη ζωντανή μετάδοση τέτοιου περιεχομένου

Η Meta, που έχει το Instagram, το Facebook και το Threads, απαγορεύει ρητά οποιαδήποτε ζωντανή μετάδοση θανατικής ποινής. Το TikTok έχει παρόμοια απαγόρευση. Το X, το οποίο έχει χαλαρώσει την εποπτεία περιεχομένου από τότε που ανέλαβε ο Έλον Μασκ, λέει ότι περιεχόμενο που δείχνει τον θάνατο ενός ατόμου θα αφαιρεθεί «εάν λάβουμε αίτημα από την οικογένειά του ή από έναν εξουσιοδοτημένο εκπρόσωπό του».

Το Truth Social, η πλατφόρμα που ανήκει στον Τραμπ, δεν διαθέτει λειτουργία ζωντανής μετάδοσης βίντεο για τους χρήστες.

Ένα debate που ξεπερνά τη θανατική ποινή

Η υπόθεση Χασάν επαναφέρει στο προσκήνιο τη συζήτηση για τη θανατική ποινή στις ΗΠΑ, αλλά ταυτόχρονα ανοίγει ένα ευρύτερο ζήτημα για την εποχή της άμεσης και παγκόσμιας μετάδοσης στο διαδίκτυο.

Το ερώτημα δεν αφορά μόνο το αν μια εκτέλεση πρέπει να πραγματοποιείται δημόσια. Αφορά και το αν η ζωντανή μετάδοσή της συνιστά μια επιπλέον μορφή δημόσιας έκθεσης της βίας, καθώς και το κατά πόσο οι κυβερνήσεις και οι ψηφιακές πλατφόρμες μπορούν – ή οφείλουν – να εμποδίσουν την πρόσβαση σε αυτήν.

Οι αντιδράσεις του ΟΗΕ, οι παρεμβάσεις οργανώσεων ανθρωπίνων δικαιωμάτων και η θέση της Νέας Ζηλανδίας δείχνουν ότι η συζήτηση έχει ήδη περάσει σε διεθνές επίπεδο. Το αν θα οδηγήσει σε συντονισμένη δράση παραμένει ανοιχτό.

Οι δημόσιες εκτελέσεις είναι όλο και πιο σπάνιες σ’ όλο τον κόσμο. Μεταξύ των χωρών που είναι γνωστό ότι έχουν πραγματοποιήσει δημόσιες εκτελέσεις τα τελευταία χρόνια είναι το Ιράν και το Αφγανιστάν των Ταλιμπάν.

Ποιος είναι ο Νιντάλ Χάσαν

Ο Νιντάλ Χάσαν, Αμερικανός παλαιστινιακής καταγωγής, άνοιξε πυρ στις 5 Νοεμβρίου 2009 στο πολυσύχναστο ιατρικό κέντρο της μεγάλης στρατιωτικής βάσης Φορτ Χουντ στο Τέξας.

Η επίθεση σημειώθηκε την ώρα που στρατιώτες που επρόκειτο να αναπτυχθούν σε αποστολή και ανέμεναν να υποβληθούν σε ιατρικούς ελέγχους και εμβολιασμό.

Από την επίθεση σκοτώθηκαν 13 άνθρωποι, μεταξύ των οποίων 12 στρατιωτικοί, ενώ δεκάδες ακόμη τραυματίστηκαν.

Ήταν η πιο αιματηρή επίθεση που έχει σημειωθεί ποτέ σε αμερικανική στρατιωτική βάση εκτός πολεμικών επιχειρήσεων.

Ο ίδιος είχε υποστηρίξει ότι ήθελε να εμποδίσει Αμερικανούς στρατιωτικούς να αναπτυχθούν στους πολέμους του Αφγανιστάν και του Ιράκ, τους οποίους θεωρούσε «παράνομους».

Ο στρατιωτικός ψυχίατρος είχε χαρακτηριστεί «μοναχικός λύκος» πιστός στην Αλ Κάιντα. Τραυματίστηκε από σφαίρα κατά τη διάρκεια της επίθεσης και σήμερα είναι εν μέρει παράλυτος.

Είχε καταδικαστεί στην εσχάτη των ποινών από στρατοδικείο το 2013.

Στο δικαστήριο, ο Χασάν ζήτησε συγγνώμη για «τυχόν λάθη». Κατά τη διάρκεια της δίκης του από στρατοδικείο το 2013, είχε δηλώσει ότι πίστευε πως προστάτευε τους μουσουλμάνους και τους Ταλιμπάν στο Αφγανιστάν.

Η εκτέλεση έχει προγραμματιστεί να πραγματοποιηθεί στο Φορτ Χουντ του Τέξας στις 3 Δεκεμβρίου.

Η κυβέρνηση των ΗΠΑ δεν είχε εκτελέσει κανέναν για 17 χρόνια μέχρι το τελευταίο έτος της πρώτης θητείας του Τραμπ ως προέδρου, όταν πραγματοποίησε μια σειρά από 13 εκτελέσεις.

Η τελευταία στρατιωτική εκτέλεση στη χώρα πραγματοποιήθηκε το 1961, όταν ένας στρατιώτης του αμερικανικού στρατού απαγχονίστηκε αφού καταδικάστηκε για τον βιασμό 11χρονης από την Αυστρία.

Η τελευταία θανάτωση σε εκτελεστικό απόσπασμα έγινε τον Ιανουάριο του 1945 και αφορούσε νεαρό λιποτάκτη του αμερικανικού στρατού, κατά τους τελευταίους μήνες του Β’ Παγκοσμίου Πολέμου.