ΝΕΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

Παράθεση - Επεξήγηση



 

Δες τον πίνακα με τους προσδιορισμούς. Κατέβασε τον πίνακα των προσδιορισμών σε αρχείο pdf

 

Παράθεση

 

Αν προσέξεις το διάγραμμα, θα διαπιστώσεις ότι η παράθεση είναι ένας:

 

προσδιορισμός > ονοματικός > ομοιόπτωτος > ουσιαστικό

 

Αυτό σημαίνει ότι προσδιορίζει (προσδιορισμός) ένα όνομα (ονοματικός), βρίσκεται στην ίδια πτώση με το όνομα που προσδιορίζει (ομοιόπτωτος), και είναι ουσιαστικό.

 

Παράθεση λέγεται το ουσιαστικό που παραθέτει - προσθέτει στη λέξη που προσδιορίζει μια ιδιότητα, δηλαδή, ένα ιδιαίτερο και γνωστό γνώρισμα ή απλώς το χαρακτηρίζει, π.χ.

 

Ήρθε ο Νικολάου, ο καθηγητής.

 

Αν στο παραπάνω παράδειγμα:

Ρήμα είναι το «Ήρθε»,

Υποκείμενο είναι «ο Νικολάου»,

τότε το ουσιαστικό «ο καθηγητής» είναι:

 

προσδιορισμός ονοματικός, γιατί προσδιορίζει το όνομα «ο Νικολάου» 

ομοιόπτωτος, γιατί βρίσκεται στην ίδια πτώση με το όνομα που προσδιορίζει (ο Νικολάου = ονομαστική εν. ο καθηγητής = ονομαστική εν.)

ουσιαστικό

παράθεση.

 

Η λέξη «ο καθηγητής» είναι παράθεση, γιατί προσθέτει στο ουσιαστικό «ο Νικολάου» ένα γνωστό γνώρισμά του.

 

Ας δούμε το προηγούμενο παράδειγμα σ' ένα φανταστικό διάλογο μεταξύ δύο μαθητών:

- Ήρθε ο Νικολάου! είπε ο Πέτρος.

- Ποιος Νικολάου, δε σε καταλαβαίνω, απάντησε ο Γιώργος, επειδή δεν καταλάβαινε ποιος Νικολάου είχε έρθει, ο καθηγητής ή ο δήμαρχος.

- Αυτός που είναι καθηγητής, συμπλήρωσε ο Πέτρος.

- Τώρα κατάλαβα, απάντησε ο Γιώργος.

 

Επεξήγηση

 

Αν προσέξεις το διάγραμμα, θα διαπιστώσεις ότι η επεξήγηση είναι ένας:

 

προσδιορισμός > ονοματικός > ομοιόπτωτος > ουσιαστικό

 

Αυτό σημαίνει ότι προσδιορίζει (προσδιορισμός) ένα όνομα (ονοματικός), βρίσκεται στην ίδια πτώση με το όνομα που προσδιορίζει (ομοιόπτωτος), και είναι ουσιαστικό.

 

Επεξήγηση λέγεται το ουσιαστικό που διασαφηνίζει - επεξηγεί τη λέξη που προσδιορίζει, επειδή η έννοιά της είναι γενική και αόριστη.

 

Ήρθε ο καθηγητής, ο Νικολάου.

 

Αν στο παραπάνω παράδειγμα:

Ρήμα είναι το «Ήρθε»,

Υποκείμενο είναι «ο καθηγητής»,

τότε το ουσιαστικό «ο Νικολάου» είναι:

 

προσδιορισμός ονοματικός, γιατί προσδιορίζει το όνομα «ο καθηγητής»

ομοιόπτωτος, γιατί βρίσκεται στην ίδια πτώση με το όνομα που προσδιορίζει (ο καθηγητής = ονομαστική εν., ο Νικολάου = ονομαστική εν.)

ουσιαστικό

επεξήγηση.

 

Η λέξη «ο Νικολάου» είναι επεξήγηση, γιατί επεξηγεί το ουσιαστικό ο καθηγητής· αυτό σημαίνει ότι λέγοντας κάποιος «Ήρθε ο καθηγητής» μπορεί να μην καταλάβαιναν οι άλλοι ποιος καθηγητής ήρθε· έτσι, συμπληρώνει με τη λέξη «ο Νικολάου», ώστε ο ακροατής ή ο αναγνώστης να καταλάβει ότι δεν πρόκειται για οποιοδήποτε «καθηγητή», π.χ. τον καθηγητή Αντωνίου ή τον καθηγητή Βασιλόπουλο, αλλά τον Νικολάου.

Με λίγα λόγια, χρησιμοποιούμε την επεξήγηση για να γίνουμε πιο συγκεκριμένοι ή, για να το πούμε με όρους του συντακτικού, επειδή η λέξη που προσδιορίζει η επεξήγηση είναι γενική και αόριστη.

 

Ας δούμε το προηγούμενο παράδειγμα σ' ένα φανταστικό διάλογο μεταξύ δύο μαθητών:

- Ήρθε ο καθηγητής! είπε ο Πέτρος.

- Ποιος καθηγητής, δε σε καταλαβαίνω, απάντησε ο Γιώργος, επειδή δεν καταλάβαινε ποιος απ' όλους τους καθηγητές είχε έρθει.

- Ο καθηγητής, δηλαδή ο Νικολάου, συμπλήρωσε ο Πέτρος.

- Τώρα κατάλαβα, απάντησε ο Γιώργος.

 

 

Σύγκριση ανάμεσα στην Παράθεση και την Επεξήγηση

 

Συγκρίνοντας την παράθεση και την επεξήγηση, διαπιστώνουμε ότι:

 

η παράθεση είναι μια γενική έννοια σε σχέση με τη λέξη που προσδιορίζει.

● Ήρθε ο Νικολάου, ο καθηγητής.

Νικολάου > μερική έννοια,  // καθηγητής > γενική έννοια, καθηγητές υπάρχουν κι άλλοι.

 

η επεξήγηση είναι μια μερική έννοια σε σχέση με τη λέξη που προσδιορίζει.

● Ήρθε ο καθηγητής, ο Νικολάου.

καθηγητής > γενική έννοια, καθηγητές υπάρχουν πολλοί //  Νικολάου > μερική έννοια, είναι ένας.

 

 

αν η προσδιοριζόμενη λέξη
είναι μερική έννοια
και ο προσδιορισμός είναι
γενική έννοια
τότε ο προσδιορισμός είναι:
Ήρθε ο Νικολάου, ο καθηγητής παράθεση
είναι ένας υπάρχουν πολλοί  
αν η προσδιοριζόμενη λέξη
είναι γενική έννοια
και ο προσδιορισμός είναι
μερική έννοια
τότε ο προσδιορισμός είναι:
Ήρθε ο καθηγητής, ο Νικολάου επεξήγηση
υπάρχουν πολλοί είναι ένας  

 

ΠΡΟΣΟΧΗ

Ελέγχουμε ποια είναι γενική ή μερική έννοια μόνο μέσα στο πλαίσιο της πρότασης. Δηλαδή, αφού βρούμε τους κύριους όρους της πρότασης (Ρήμα, Υποκείμενο, Αντικείμενο ή Κατηγορούμενο), ελέγχουμε αν ο προσδιορισμός μας είναι γενική ή μερική έννοια σε σύγκριση με τη λέξη που προσδιορίζει.

 

Παραδείγματα - Μέθοδος

 

1ο Παράδειγμα:

Το σχολείο βράβευσε τον Παπαδόπουλο, τον συμμαθητή μου.

 

Μέθοδος:

Βρίσκουμε πρώτα τους κύριους όρους, κάνοντας τις ανάλογες ερωτήσεις:

βράβευσε = ρήμα

Ποιος βράβευσε; Το σχολείο = υποκείμενο

Ποιον βράβευσε το σχολείο; τον Παπαδόπουλο = αντικείμενο

Οι λέξεις «τον συμμαθητή», «μου» περίσσεψαν, άρα είναι προσδιορισμοί.

 

Η λέξη «τον συμμαθητή» είναι ουσιαστικό και προσδιορίζει ένα άλλο ουσιαστικό (τον Παπαδόπουλο)· και οι δύο λέξεις βρίσκονται στην ίδια πτώση, την αιτιατική. Άρα είναι ομοιόπτωτος προσδιορισμός.

 

Ελέγχω αν είναι παράθεση ή επεξήγηση.

Ο προσδιορισμός «τον συμμαθητή» είναι μεγαλύτερη έννοια (υπάρχουν πολλοί συμμαθητές) από τη λέξη «τον Παπαδόπουλο» (είναι ένας), άρα είναι παράθεση.

 

2ο Παράδειγμα:

Το σχολείο βράβευσε τον συμμαθητή μου, τον Παπαδόπουλο.

 

Μέθοδος:

Βρίσκουμε πρώτα τους κύριους όρους, κάνοντας τις ανάλογες ερωτήσεις:

βράβευσε = ρήμα

Ποιος βράβευσε; Το σχολείο = υποκείμενο

Ποιον βράβευσε το σχολείο; τον συμμαθητή = αντικείμενο

 

Οι λέξεις «τον Παπαδόπουλο», «μου» περίσσεψαν, άρα είναι προσδιορισμοί.

 

Η λέξη «τον Παπαδόπουλο» είναι ουσιαστικό και προσδιορίζει ένα άλλο ουσιαστικό (τον συμμαθητή)· και οι δύο λέξεις βρίσκονται στην ίδια πτώση, την αιτιατική. Άρα είναι ομοιόπτωτος προσδιορισμός.

 

Ελέγχω αν είναι παράθεση ή επεξήγηση.

Ο προσδιορισμός «τον Παπαδόπουλο» είναι μικρότερη έννοια (είναι ένας) από τη λέξη «τον συμμαθητή» (υπάρχουν πολλοί συμμαθητές), άρα είναι επεξήγηση.

 

1η άσκηση για την Παράθεση και την Επεξήγηση doc

2η άσκηση για την Παράθεση και την Επεξήγηση doc

 

Πολλές φορές η παράθεση μπαίνει πρώτη και χαρακτηρίζει όχι μόνο μια λέξη αλλά και ολόκληρη την πρόταση που ακολουθεί. Η παράθεση αυτή ονομάζεται προεξαγγελτική, π.χ.

 

Το πιο φοβερό! Όλοι καθόντουσαν ήσυχοι.

 

Ανάλυση της παράθεσης και της επεξήγησης

 

Η παράθεση μπορεί να αναλυθεί σε αναφορική πρόταση, π.χ.

Ήρθε ο Νικολάου, ο καθηγητής > Ήρθε ο Νικολάου, που είναι καθηγητής.

 

Η επεξήγηση μπορεί να συμπληρωθεί με τη λέξη: δηλαδή, π.χ.

Ήρθε ο καθηγητής, ο Νικολάου > Ήρθε ο καθηγητής, δηλαδή ο Νικολάου.

 

Περισσότερη θεωρία για την παράθεση

 

Μελετώντας την παράθεση σε περισσότερο βάθος, διαπιστώνουμε ότι μπορεί να εκφράζει και τις εξής συντακτικές σχέσεις:

1) σχέση περιέχοντος και περιεχομένου· η παράθεση εκφράζει το περιεχόμενο, π.χ.

● Κουβάλησε μαζί της μια βαλίτσα ρούχα.

βαλίτσα = περιέχον, ρούχα = περιεχόμενο = παράθεση

 

2) σχέση διαιρεμένου όλου κι εκείνων που το αποτελούν, η παράθεση εκφράζει εκείνο που αποτελεί το όλο, π.χ.

● Πετούσε στον αέρα ένα σμήνος μέλισσες.

διαιρεμένο όλο = σμήνος, μέλισσες = εκείνο που το αποτελούν = παράθεση

 

3) σχέση πλήθους, που εκφράζεται με αριθμητικό ουσιαστικό, και εκείνων που αποτελούν το πλήθος· η παράθεση εκφράζει αυτά από τα οποία αποτελείται το πλήθος, π.χ.

● Εμφανίστηκε μια χιλιάδα φίλαθλοι.

χιλιάδα =το πλήθος, φίλαθλοι = αυτά από τα οποία αποτελείται το πλήθος = παράθεση

 

4) σχέση όλου < και μέρους, προκειμένου για τόπο ή χρόνο· η παράθεση εκφράζει το μέρος, π.χ.

● Πήρε την άκρη τον γιαλό.

τόπος: άκρη = όλο, γιαλό = μέρος = παράθεση

● Ήρθε την Κυριακή το πρωί.

χρόνος: Κυριακή = όλο, πρωί = μέρος = παράθεση

 

5) σχέση ποσού και του είδους ή της ύλης από την οποία αποτελείται το ποσό· η παράθεση εκφράζει το είδος ή την ύλη, π.χ.

● Εμφανίστηκε μ’ ένα κομμάτι πίτα.

κομμάτι = ποσό, πίτα = ύλη = παράθεση

 

6) σχέση μέτρου και του πράγματος· η παράθεση εκφράζει το πράγμα που μετριέται με το μέτρο, π.χ.

● Θα φτάσεις μετά από μια ώρα δρόμο.

ώρα = μέτρο, δρόμο = το πράγμα που μετριέται με το μέτρο = παράθεση

 

7) σχέση γένους και είδους· η παράθεση εκφράζει το είδος, π.χ.

● Τον έφαγε το ψάρι, ο καρχαρίας.

ψάρι = γένος, καρχαρίας = είδος = παράθεση

 

8) σχέση χρονικού διαστήματος και ενέργειας ή κατάστασης· η παράθεση εκφράζει την ενέργεια ή την κατάσταση που υπάρχει σ’ αυτό το χρονικό διάστημα, π.χ.

● Μετά από μια ώρα κολύμπι ξάπλωσα στην παραλία.

ώρα = χρονικό διάστημα, κολύμπι = η ενέργεια που έγινε σ’ αυτό το χρονικό διάστημα = παράθεση

 

9) σχέση χρόνου· η παράθεση προσδιορίζει τη λέξη που αναφέρεται στο χρόνο, π.χ.

● Να έρθεις παραμονή Χριστούγεννα.

παραμονή = χρόνος, Χριστούγεννα = προσδιορίζει το χρόνο = παράθεση

 

10) σχέση παρομοίωσης· η παράθεση εκφράζει την παρομοίωση, π.χ.

● Με πρόσεχε με μάτια γαρίδα κι αφτιά αεροπλάνα.

μάτια – αφτιά = προσδιοριζόμενες λέξεις, γαρίδααεροπλάνα = παρομοιώσεις = παραθέσεις.

 

3η άσκηση για την Παράθεση doc

 



Βιβλιογραφία

 

bullet

Γραμματική Νέας Ελληνικής Γλώσσας Α', Β' Γ' Γυμνασίου, Σωφρόνης Χατζησαββίδης - Αθανασία Χατζησαββίδου, ΟΕΔΒ, Αθήνα, Έκδοση Α, 2011

bullet

Νεοελληνική Γραμματική, Μανόλης Τριανταφυλλίδης, ΟΕΣΒ, Αθήνα, 1941

bullet

Γραμματική της Ελληνικής Γλώσσας, David Holton - Peter Mackridge - Ειρήνη Φιλιππάκη-Warburton, Πατάκης, Αθήνα, 1999

bullet

Γραμματική της Νέας Ελληνικής, Χρ. Κλαίρης - Γ. Μπαμπινιώτης, Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα, 2005

bullet

Γραμματική Ε, Στ Δημοτικού, Ειρήνη Φιλιππάκη-Warburton - Μιχ. Γεωργιαφέντης - Γεώργιος Κοτζόγλου - Μαργαρίτα Λουκά, ΟΕΔΒ, Αθήνα

bullet

Εφαρμοσμένη Γραμματική της Δημοτικής και Συντακτικό, Γιάννη Β. Παπαναστασίου, Αθήνα, 1989

bullet

Συντακτικό της Νέας Ελληνικής, ΟΕΔΒ, Αθήνα, 1996, κα' έκδοση

bullet

Νεοελληνική Γλώσσα Γ' Γυμνασίου, Γιάννης Παπαθανασίου, εκδ. Χαζτηθωμά, Θεσσαλονίκη, 2006