Ψωμί, Παιδεία, Ελευθερία - Κάτω η Χούντα

ΠΟΛΥΤΕΧΝΕΙΟ 1973

 

Την ακαδημαϊκή χρονιά 1972-1973 φοιτητές, που διαμαρτύρονται για την καταπάτηση των δικαιωμάτων τους και τη ματαίωση των ελεύθερων εκλογών στους φοιτητικούς συλλόγους, συλλαμβάνονται και βασανίζονται στα κρατητήρια της Ασφάλειας και της Ε.Σ.Α.

Στις 4 Νεμβρ. 1973 είναι το μνημόσυνο του Γ. Παπανδρέου. Ο λαός της Αθήνας με αφορμή το μνημόσυνο του μεγάλου πολιτικού κατεβαίνει στους δρόμους, για να διαδηλώσει την επιθυμία και απαίτηση πια για ελευθερία. Το πλήθος συγκρούεται με την Αστυνομία, συλλαμβάνονται δεκαεπτά διαδηλωτές και παραπέμπονται σε δίκες.

  Το μνημόσυνο-διαδήλωση       8 Νεμβρ.: Τρεις χιλιάδες φοιτητές διαδηλώνουν για συμπαράσταση έξω από τα δικαστήρια και μέσα στις Σχολές. Συνθήματα Κάτω η Χούντα, Δεν περνάει ο φασισμός, Λευτεριά, ψωμί, δουλειά...

     Τετάρτη, 14 Νεμβρ.: Εκατοντάδες φοιτητές κάνουν συνέλευση με στόχο την πάλη ενάντια στην υποταγή του φοιτητικού κινήματος στο χουντικό μηχανισμό.

       Έρχονται από τη Νομική Σχολή και από την Ανωτάτη Εμπορική φοιτητές και οι ενωμένοι διαδηλωτές ξεπερνούν τις πέντε χιλιάδες. Το κτίριο καταλαμβάνεται.

     Συγκεντρώνονται και άλλοι, εργάτες, υπάλληλοι, μαθητές, διανοούμενοι. Η Αστυνομία προσπαθεί να διαλύει τους συγκεντρωμένους, αλλά αυτοί πληθαίνουν.

Η Αστυνομία ορίζει προθεσμία στους φοιτητές να αποχωρήσουν, διαφορετικά θα επιτεθεί.

  Συνεδριάζουν οι φοιτητές, αποφασίζουν να μείνουν μέσα κλείνοντας και φρουρώντας τις σιδερένιες καγκελόπορτες. Γράφουν προκηρύξεις που πετούν στην οδό Πατησίων, αναρτούν πανό με συνθήματα, στήνονται μεγάφωνα στην πύλη.

Ο λαός συμπαραστέκεται.

Πέμπτη, 15 Νεμβρ.: Η Σύγκλητος εκφράζει προς τον υπουργό Παιδείας φόβους για επέμβαση της Αστυνομίας και παραβίαση του ασύλου του Ιδρύματος. Ο υπουργός Παιδείας αδιαφορεί...

  Οι φοιτητές λειτουργούν ραδιοφωνικό σταθμό, των "ελεύθερων πολιορκημένων φοιτητών".

    Συνθήματα κατά των Η.Π.Α. και του ΝΑΤΟ.

    Παρασκευή, 16 Νεμβρ.: Ο λαός παραμένει συνέχεια έξω από το Πολυτεχνείο. Στήνονται οδοφράγματα με τρόλεϊ και λεωφορεία. Ανάβουν φωτιές για εξουδετέρωση των δακρυγόνων.

Τραγουδούν το τραγούδι "Πότε θα κάνει ξαστεριά". Το απόγευμα χιλιάδες διαδηλωτές συρρέουν στο Πολυτεχνείο, ενώ στους γύρω δρόμους συγκρούονται με την αστυνομία με σοβαρούς τραυματισμούς.

7.00΄μ.μ. Στη Συντονιστική Επιτροπή ανακοινώνεται ο πρώτος νεκρός.

Διακήρυξη της Συντονιστικής Επιτροπής των φοιτητών

Παρασκευή, 16 Νοέμβρη 1973

Οι φοιτητές απ' όλες τις σχολές στη διάρκεια του φοιτητικού κινήματος συνειδητοποιήσαμε, πως τα προβλήματά μας, σχετικά με τον εκδημοκρατισμό της Παιδείας και τη λειτουργία του Eκπαιδευτικού συστήματος, δεν λύνονται, χωρίς την αλλαγή της συγκεκριμένης πολιτικής καταστάσεως. Αρχίζοντας έτσι πολιτικό αγώνα οι φοιτητές και οι ΄Ελληνες εργαζόμενοι, που κλείστηκαν στο Πολυτεχνείο ξεκαθαρίζουν τις θέσεις τους και καλούν τον Ελληνικό λαό να συσπειρωθεί γύρω τους και ν' αγωνισθεί μαζί τους ως την τελική νίκη. Πρωταρχική προϋπόθεση γιά την επίλυση όλων των λαϊκών προβλημάτων θεωρούμε την άμεση παύση του τυραννικού καθεστώτος της Χούντας και την παράλληλη εγκαθίδρυση της λαϊκής κυριαρχίας. Η εγκαθίδρυση της λαϊκής κυριαρχίας συνδέεται αναπόσπαστα με την εθνική ανεξαρτησία από τα ξένα συμφέροντα, που χρόνια στήριζαν την τυραννία στη χώρα μας. Η πλατειά κινητοποίηση του Ελληνικού λαού κι η εκδήλωση συμπαράστασης, απ' όλες τις γωνιές της Ελλάδας, είναι η καλύτερη απάντηση σε όσους επιχείρησαν να μας δυσφημήσουν. Ελληνικέ λαέ, ο αγώνας γύρω από τη λαϊκή κυριαρχία και την εθνική ανεξαρτησία σήμερα συνίσταται στις άμεσες μαζικές διεκδικήσεις, στα οικονομικά, επαγγελματικά και κοινωνικά σου προβλήματα με απεργιακούς αγώνες, με μαζικές κινητοποιήσεις, με συλλαλητήρια, με προοπτική τη γενική απεργία για την ανατροπή της Δικτατορίας. Η παρουσία μας εδώ αποτελεί κέντρο συσπείρωσης, κινητοποίησης και μαζικοποίησης του λαϊκού αγώνα. ΟΛΟΙ ΕΝΩΜΕΝΟΙ ΣΤΟΝ ΑΓΩΝΑ ΓΙΑ ΤΗ ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΑ ΚΑΙ ΤΗΝ ΕΘΝΙΚΗ ΑΝΕΞΑΡΤΗΣΙΑ.

Ανακοίνωση της Συντονιστικής Επιτροπής (ηχητικό ντοκουμέντο)

Σάββατο, 17 Νεμβρ. 0.15΄ μετά τα μεσάνυχτα, εμφανίστηκαν τα πρώτα τανκς. Ο ραδιοφωνικός σταθμός μεταδίδει από τα μεγάφωνα: "Μη φοβάστε τα τανκς, δεν πρόκειται να χτυπήσουν". "Αδέρφια μας φαντάροι..."

   1.30΄ π.μ. Ένα τανκ στραμμένο προς την πύλη. Ανεπιτυχείς διαπραγματεύσεις, για να επιτευχθεί η ασφαλής έξοδος των φοιτητών.

2.50΄ π.μ. Το τανκ κινείται. Ρίχνει την πύλη. Μπαίνουν άνδρες των ΛΟΚ και αστυνομικές δυνάμεις.

Πολλοί φαντάροι βοηθούν τους φοιτητές να ξεφύγουν. Οι αστυνομικοί πυροβολούν, συλλαμβάνουν, χτυπούν με μανία.

Η επόμενη μέρα...

                             

Μαρτυρία του στρατιώτη που οδηγούσε το τανκ, που παραβίασε την καγκελόπορτα του Πολυτεχνείου

Την ηέρα εκείνη ήουν υπηρεσία. Στο στρατό είχα δέκα ήνες. Ήουν εκπαιδευτής στο Κέντρο Τεθωρακισένων, στο Γουδί. Τότε οι μαυροσκούφηδες ήταν σώα επιλέκτων. Πήγα εθελοντικά. Μόλις άρχισαν τα επεισόδια, πήκαε επιφυλακή. Οι κοουνιστές καίνε την Αθήνα, ας έλεγαν κι εείς τους πιστεύαε. Θυάαι στο στρατόπεδο κάποιοι είχαν ραδιοφωνάκια και ακούγαε στα κρυφά το σταθό του Πολυτεχνείου. Παλιοκουούνια, θα καλοπεράσετε! λέγαε.

Μισή ώρα ετά τα εσάνυχτα της 16ης Νοεβρίου η ίλη ου πήρε εντολή να ετοιαστεί για έξοδο. Αποφασίστηκε να βγουν πέντε δικά ας άρατα, κάτι γαλλικά ΑΜΧ30. Εγώ ήουν οδηγός στο πρώτο άρα που βγήκε στο δρόο. [Στο ίδιο άρα βρίσκονταν ο αξιωατικός Μιχάλης Γουνελάς, ως επικεφαλής, ο ανθυπασπιστής Λάπρος Κωνσταντέλλος, ως οδηγός εδάφους, ο λοχίας Στέλιος Εβαλωένος και ο Γιάννης Τίρπας.]

Στη 1.15' το πρωί της 17ης Νοεβρίου φτάσαε στη διασταύρωση των λεωφόρων Αλεξάνδρας και Κηφισίας. Λίγο αργότερα διασχίζαε την Αλεξάνδρας, όταν στο ύψος του ΙΚΑ, στη στάση Σόνια, σταατήσαε, γιατί ο δρόος ήταν κλειστός. Υπήρχαν οδοφράγατα, φωτιές και ακινητοποιηένα λεωφορεία. Με διάφορες ανούβρες αριστερά δεξιά, προς πίσω, άνοιξα το δρόο και προχωρήσαε. Όταν φτάσαε στη διασταύρωση της λεωφόρου Αλεξάνδρας και της οδού Πατησίων, ας έδωσαν εντολή να σταατήσουε. Εκεί, στην πλατεία Αιγύπτου, είναε περίπου ία ώρα. Ο κόσος θυάαι ότι ας φώναζε: Είαστε αδέρφια, είαστε αδέρφια. Εγώ ήθελα να τους φάω. Τους έβλεπα σαν παράσιτα!

Μας είπαν να πάε κοντά στο Πολυτεχνείο, αλλά όχι προστά στην πόρτα. Αυτό κάναε. Σταατήσαε λίγα έτρα πιο πέρα.

Φτάνοντας προστά στην πόρτα έστριψα το άρα προς το Πολυτεχνείο, ε γυρισένο το πυροβόλο προς τα πίσω. Θυάαι ότι σηκώθηκα από τη θέση ου κι εγώ και το άλλο πλήρωα. Δεκάδες φοιτητές κρέονταν από τα κάγκελα, ενώ εκατοντάδες βρίσκονταν στον προαύλιο χώρο. Έδειχναν πανικόβλητοι. Κι εγώ, να σκεφτείς, ότι τους έβλεπα σαν αούνια, που ήθελα να τα φάω!

Τότε ήρθε ο οδηγός εδάφους του άρατος και ου λέει: Θα πούε έσα, θα ρίξουε την πύλη. Ετοιάσου! Πήρα θέση και ξεκίνησα. Δεν έβλεπα πολλά πράγατα, δεν είχα καλό οπτικό πεδίο, γιατί κοιτούσα πλέον από τη θυρίδα του άρατος. Δέκα εκατοστά πριν από την πόρτα σταάτησα. Σταάτησα σκόπια. Αυτό φαίνεται στο βίντεο της εποχής. Στο φρενάρισα οι φοιτητές, τροαγένοι, έφυγαν προς τα πίσω. Αν έπαινα ε ταχύτητα, θα σκότωνα δεκάδες άτοα, που εκείνη τη στιγή ήταν κρεασένα στα κάγκελα.

Η καγκελόπορτα έπεσε αέσως. Πίσω από τη σιδερένια πύλη ήταν σταθευένο το Μερσεντές, το οποίο είχαν βάλει εκεί οι φοιτητές για να φράξουν την είσοδο. Το έκανα αλοιφή. Η αριστερή ερπύστρια το έλιωσε. Με το που έπεσε η πύλη του Πολυτεχνείου εισέβαλαν οι αστυνοικοί για να συλλάβουν τους φοιτητές. Λίγο αργότερα κατέβηκα κι εγώ από το άρα και πήκα στο χώρο του Πολυτεχνείου. Δεν υπήρχε νεκρός. Θα πορούσε όως και να υπάρχουν νεκροί.

Αστυνοικοί κυνηγούσαν και χτυπούσαν τους φοιτητές όπου τους έβρισκαν.

Αν δεν ήταν οι λοκατζήδες να τους σταατήσουν -θυάαι ότι πολλές φορές πιάστηκαν στα χέρια αζί τους-, δεν ξέρω κι εγώ τι θα γινόταν.

Στο προαύλιο του Πολυτεχνείου ήταν πολλοί χτυπηένοι, θυάαι ότι είδα πολλούς τραυατίες, ενώ τρεις τέσσερις ήταν σωριασένοι κάτω, ακίνητοι. Δεν ξέρω αν ήταν νεκροί. Δεν κοίταξα να δω. Κάποια στιγή ένας φοιτητής όρησε καταπάνω ου και ου είπε: Τι κατάλαβες τώρα που πήκες; Αφήνιασα. Έβγαλα το πιστόλι και προτάσσοντάς το γύρισα και του είπα ουρλιάζοντας: Σκάσε, ρε κωλόπαιδο, η σε καθαρίσω. Αυτός ο φοιτητής δεν ξέρει πόσο τυχερός στάθηκε εκείνη τη στιγή... Αν έλεγε ια κουβέντα παραπάνω, θα τον σκότωνα! Τέτοιος ήουν. Ένας φασίστας.

Όπως περνούσαν οι φοιτητές, θυάαι ότι έριχναν έσα στο τανκς πακέτα τσιγάρα και ό,τι προήθειες είχαν αζί τους. Όταν γυρίσαε στο Γουδί, το άρα έοιαζε ε περίπτερο. Όσο σκέφτοαι ότι οι φοιτητές άς έδιναν σάντουιτς και τσιγάρα, ετά απ' όσα τους κάναε... Δεν πορώ να το συγχωρέσω αυτό το πράγα στον εαυτό ου. Σκέφτοαι τι πήγα κι έκανα!...

Όταν γυρίσαε στο στρατόπεδο, έγινα ήρωας. Οι στρατιωτικοί ού έδιναν συγχαρητήρια. Τότε αισθανόουν ότι ήουν κάποιος, ότι έκανα κάτι καλό, κάτι εγάλο. [...]

Στο εροκάατο η ζωή ου άλλαξε 180 οίρες. Έκανα όποια δουλειά πορείς να φανταστείς. Εργάτης κατάλαβα ότι δεν πορώ να έχω τα ίδια αιτήατα ε τους εργοδότες. Εένα, που ου έαθαν να ισώ τους κοουνιστές, ψήφισα δύο φορές ΚΚΕ!

Στη δουλειά, πριν από χρόνια, κάποιος άκουσε πώς ε λένε και ρώτησε αν έχω κάποια σχέση ε τον πορτάκια, όπως είπε, του Πολυτεχνείου. Ξάδερφός ου είναι, ακρινός. Σκοτώθηκε σε τροχαίο, απάντησα. Είαι ένας άνθρωπος που δεν υπήρξε ποτέ είκοσι χρονών. Ο έφεδρος στρατιώτης Α. Σκευοφύλαξ σκοτώθηκε σε τροχαίο! Οι φίλοι ου δεν ξέρουν ποιος είαι, ούτε κανείς στη γειτονιά. Μόνο η γυναίκα ου το ξέρει. Της το είπα ύστερα από χρόνια. Στα παιδιά ου δεν το είπα ακόα.

Ντρέποαι γι' αυτό που ήουν, γι' αυτό που έκανα. Στη θέση ου θα πορούσε να βρεθεί ο καθένας, έφεδρος στρατιώτης ήουν άλλωστε. Δε ε απαλλάσσει όως αυτό. Μέχρι που πήκα έσα, πίστευα αυτό που έκανα. Στη συνέχεια έγινε ο εφιάλτης της ζωής ου.

Είχαν εγάλη ψυχή. Ήταν παλικάρια. Δεν ξέρω αν έχει νόηα, αλλά θα ήθελα να τους πω ια εγάλη συγνώη

(Βήμα Reportage, 9 Νοεμ. 2003, έρευνα Κώστα Χατζίδη)

  


πηγές:

      21η Απριλίου 1967-40 χρόνια από το Πραξικόπημα της Χούντας, ΤΑ ΝΕΑ, Αθήνα 2007

      Το Πολυτεχνείο Ζει; Όνειρα-Μύθοι-Αλήθειες, επιμέλ. Δημήτρης Παπαχρήστος, Λιβάνης, Αθήνα 2004

   Σήμερα πεθαίνει ο φασισμός, Ερμείας, Αθήνα, χ.χ.

      1973-2003 Φάκελος Πολυτεχνείο-Τα άγνωστα ντοκουμέντα, Βήμα Reportage, 9 Νοεμ. 2003


Ιουλιανά και η χούντα του 1967  21 Απριλίου 1967


επιστροφή:  Μαθήματα Ιστορίας


Χαλούλος Παναγιώτης

Αύγουστος, 2007