Είσοδος Ιστορία Χρονολόγιο

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

3. Ο ΜIΝΩIΚΟΣ ΠΟΛIΤIΣΜΟΣ

Κατέβασε τις ερωτήσεις κατανόησης
Η ενότητα στο σχ. βιβλίο
Η Κρήτη στoυς χάρτες της Google, με τα ανάκτορα της Κνωσού, Φαιστού, Ζάκρου, Μαλίων.
Πιέζοντας σε κάθε θέση, στην αναδυόμενη καρτέλα μπορείτε να επιλέξετε περιήγηση ή πληροφορίες.

χρονολόγιο
2300| 2000| 1700| 1600| 1450| 1400| 1370| 1200|


Η Κρήτη

εικ. Η Κρήτη κατοικήθηκε για πρώτη φορά τη Νεολιθική εποχή. Ο σημαντικότερος οικισμός φαίνεται να ήταν η Κνωσός, όπως ακριβώς και στην Εποχή του Χαλκού. Στην 3η και 2η χιλιετία π.Χ. ο πολιτισμός στην Κρήτη έφτασε σε υψηλό επίπεδο κοινωνικής και οικονομικής οργάνωσης και καλλιτεχνικής παραγωγής. Είναι γνωστός με το όνομα «μινωικός πολιτισμός» από το μυθικό βασιλιά της Κνωσού Μίνωα και ήρθε στο φως στις αρχές του 20ού αιώνα με τις ανασκαφές του Βρετανού αρχαιολόγου Άρθουρ Έβανς στην Κνωσό.


Προβολή μινωικός πολιτισμός, ανάκτορα σε χάρτη μεγαλύτερου μεγέθους

Η ΑΝΑΜΝΗΣΗ ΤΗΣ ΘΑΛΑΣΣΟΚΡΑΤΙΑΣ ΤΩΝ ΚΡΗΤΩΝ Μινωικός πολιτισμός(Συλλογές: Αρχαία Ελληνική Τέχνη, Ίδρυμα Ν.Π. Γουλανδρή, Μουσείο Κυκλαδικής Τέχνης)

Ο Μίνως είναι το αρχαιότερο από την παράδοση πρόσωπο που απέκτησε στόλο και κατόρθωσε να γίνει κύριος του μεγαλύτερου μέρους της ελληνικής θάλασσας. Επέβαλε την κυριαρχία του στις Κυκλάδες και εγκατέστησε στις περισσότερες τις πρώτες αποικίες.

Θουκυδίδης Α, 4

Ο Θουκυδίδης γράφει περίπου 1.200 χρόνια μετά τη μινωική ακμή. Τι σημαίνει αυτό;

Ο μινωικός πολιτισμός Μινωική Κρήτη(Ιστορία-Αρχαιολογία, Εκπαιδευτική Τηλεόραση, Αρχείο ΕΡΤ) Ο Μινωικός πολιτισμός(Εκπαιδευτικό πρόγραμμα, cslabs, Πανεπιστήμιο Πειραιά)

εικ. Από τις αρχές της 3ης χιλιετίας π.Χ. ο πληθυσμός στην Κρήτη βαθμιαία αυξάνεται, η γεωργία και η κτηνοτροφία γίνονται πιο συστηματικές και οι κάτοικοι οργανώνονται σε μικρούς οικισμούς. Οι Μινωίτες έχουν επαφή με άλλες περιοχές του Αιγαίου και της Ανατολικής Μεσογείου, όπως οι Κυκλάδες, η Κύπρος και η Αίγυπτος, με τις οποίες εμπορεύονται διάφορα προϊόντα. Εξάγουν λάδι, κρασί, ξυλεία, λίθινα αγγεία, ίσως υφάσματα και δέρματα. Εισάγουν μέταλλα ή άλλες πρώτες ύλες για την κατασκευή όπλων, εργαλείων και καλλιτεχνημάτων, όπως χαλκό από την Κύπρο και άργυρο από τις Κυκλάδες.

εικ. Έτσι, μερικοί οικισμοί αποκτούν σιγά σιγά μεγαλύτερη έκταση και πλούτο από τους άλλους. Αυτή η εξέλιξη οδηγεί, γύρω στο 2000 π.Χ., στη μεγαλύτερη αλλαγή στην ιστορία του μινωικού πολιτισμού με την εμφάνιση των πρώτων ανακτόρων. Γύρω τους αναπτύσσονται μεγάλοι οικισμοί που μπορούν να χαρακτηριστούν πόλεις. Μέχρι σήμερα είναι γνωστά με βεβαιότητα τέσσερα τέτοια ανάκτορα, στην Κνωσό, τη Φαιστό, τα Μάλια και τη Ζάκρο.

εικ. Τα πρώτα ανάκτορα καταστρέφονται γύρω στο 1700 π.Χ. από σεισμό, αλλά ξαναχτίζονται πιο επιβλητικά. Η περίοδος των δεύτερων, νέων ανακτόρων (1700-1450 π.Χ) είναι αυτή της μεγαλύτερης ακμής του μινωικού πολιτισμού. Την εποχή αυτή οι Μινωίτες κυριαρχούν στο Αιγαίο, όπου ιδρύουν αποικίες (Κύθηρα, Ρόδος) και έχουν στενές σχέσεις με την ηπειρωτική Ελλάδα, επηρεάζοντας έντονα το μυκηναϊκό πολιτισμό που κάνει τότε την εμφάνισή του.

Χάρτης Μινωικής Κρήτης Χάρτης Μινωικής Κρήτης
Χάρτης της Μινωικής Κρήτης Χάρτης της Μινωικής Κρήτης με διάδραση

23


ανάκτορο
Αεροφωτογραφία του ανακτόρου της Κνωσού. Διακρίνεται η πλακόστρωτη κεντρική αυλή.

 

Πολιτική και διοικητική οργάνωση: τα ανάκτορα Μινωϊκή Κρήτη: Οι εμπορικοί δρόμοι ΚΝΩΣΟΣ, Ο ΛΑΒΥΡΙΝΘΟΣ ΤΩΝ ΜΥΘΩΝ Τα ανάκτορα της μινωικής Κρήτης(Μινωική Κρήτη: κατοίκηση, Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού)

εικ. Τα ανάκτορα είναι μεγάλα συγκροτήματα κτιρίων, αποτελούνται δηλαδή από πολλές πτέρυγες δωματίων και είναι τα διοικητικά, οικονομικά, θρησκευτικά και καλλιτεχνικά κέντρα της περιοχής στην οποία βρίσκονται. Παρά τις επιμέρους διαφορές όλα τα μινωικά ανάκτορα έχουν τα εξής κοινά χαρακτηριστικά:
Έχουν προσανατολισμό στον άξονα Βορρά-Νότου.
Έχουν μία ορθογώνια κεντρική αυλή. Γύρω της αναπτύσσονται οι πτέρυγες των δωματίων.
Ήταν πολυώροφα, είχαν μεγάλες κλίμακες, φωταγωγούς, σύστημα ύδρευσης και αποχέτευσης και αρκετοί χώροι τους έφεραν τοιχογραφίες. Από αυτές αντλούμε πλήθος πληροφοριών για πολλές από τις πτυχές της ζωής των Μινωιτών.
Δεν ήταν οχυρωμένα.

εικ. Τα ανάκτορα ήταν η κατοικία του άρχοντα της ευρύτερης περιοχής, όπου συγκεντρωνόταν η παραγωγή και τα εμπορεύματα για να διατεθούν στο εσωτερικό του νησιού ή στο εξωτερικό. Ήταν επίσης κέντρα κατασκευής πολύτιμων αντικειμένων και καλλιτεχνημάτων, καθώς και θρησκευτικά κέντρα, όπου μαζευόταν πλήθος κόσμου με την ευκαιρία διαφόρων τελετών. Στα ανάκτορα δηλαδή ζούσε, κυκλοφορούσε και εργαζόταν μεγάλος αριθμός αξιωματούχων, υπαλλήλων και τεχνιτών.

24


εικ. Παράλληλα, υπήρχαν διάσπαρτες σε ολόκληρη την Κρήτη αγροικίες ή επαύλεις που συγκέντρωναν τη γεωργική και κτηνοτροφική παραγωγή της περιοχής τους και έλεγχαν τη διακίνηση των προϊόντων για λογαριασμό των ανακτόρων. Το πολιτικό, διοικητικό και οικονομικό σύστημα της μινωικής Κρήτης ήταν δηλαδή συγκεντρωτικό, με κέντρο τα ανάκτορα.

Γραφή Ο δίσκος της Φαιστού Μινωική γραφή(Μινωική Κρήτη: πνευματικά επιτεύγματα, Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού) Μινωική γραφή(Μινωική Κρήτη: πνευματικά επιτεύγματα, Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού)

Ο δίσκος της Φαιστού αποτελεί το σπουδαιότερο δείγμα ιερογλυφικής γραφής από την Κρήτη.
Μέχρι στιγμής δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί και το περιεχόμενό του παραμένει ακατανόητο.
Η επικρατέστερη άποψη είναι ότι πρόκειται για ύμνο σε κάποια θεότητα. (Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου)



Μεταγραφή των ιερογλυφικών του δίσκου της Φαιστού.
Δεν υπάρχει σχέση με τα αιγυπτιακά ιερογλυφικά.
Παρουσιάζονται μορφές και αντικείμενα της καθημερινής ζωής,
ανθρώπινες μορφές και μέλη του σώματος, εργαλεία,
ζώα και φυτά.
Μπορείς να προσδιορίσεις τι εικονίζουν τα σύμβολα,
σύμφωνα με την αρίθμηση;

εικ. Η ανάπτυξη του εμπορίου και η περίπλοκη διοικητική και κοινωνική οργάνωση οδήγησαν γύρω στο 1700 στη χρήση ενός συστήματος γραφής το οποίο αρχικά έμοιαζε με τα ιερογλυφικά, όπως αποδεικνύει ο δίσκος της Φαιστού. Λίγο αργότερα άρχισε να χρησιμοποιείται ένα νέο σύστημα γραφής, η Γραμμική Α. Η γραφή ήταν συλλαβική, δηλαδή κάθε σημείο αντιστοιχούσε σε μία συλλαβή, και υπήρξε το πρότυπο για την ανάπτυξη της μυκηναϊκής γραφής. Σημεία αυτής της γραφής έχουν βρεθεί κυρίως επάνω σε αγγεία ή χαραγμένα σε πινακίδες απογραφής εμπορευμάτων. Η γραφή όμως αυτή δεν έχει αποκρυπτογραφηθεί.

Ιερογλυφικά Ο δίσκος της Φαιστού

Γραμμική Α΄

Γραμμική Β΄

 

Οικονομία Η οικονομία στη μινωική Κρήτη(Μινωική Κρήτη: οικονομία, Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού) Το σφραγιστικό «δαχτυλίδι του Μίνωα»

Σφραγιδόλιθος
Δείγμα της υψηλής λιθοτεχνίας των Μινωιτών.
Σφραγιδόλιθος της περιόδου των νέων ανακτόρων
(Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου).

Την εποχή των νέων ανακτόρων (1700-1450 π.Χ.) οι Μινωίτες κυριαρχούν με τα πλοία τους σε όλο το Αιγαίο. Η εμπορική δραστηριότητα που είχε ξεκινήσει από την προηγούμενη χιλιετία είναι τώρα πιο έντονη. Ιδιαίτερη ζήτηση σε όλο το Αιγαίο έχουν τα έργα της καλλιτεχνικής παραγωγής (μεταλλοτεχνία, λιθοτεχνία, κοσμηματοτεχνία). Μινωίτες έμποροι και ναυτικοί φαίνεται να απεικονίζονται σε αιγυπτιακούς τάφους προσφέροντας τέτοια έργα σε Αιγύπτιους αξιωματούχους με τους οποίους συναλλάσσονταν.

Οι Μυκηναίοι στην Κνωσό

Γύρω στο 1450 π.Χ. τα μινωικά ανάκτορα καταστρέφονται, πιθανόν από σεισμό, εκτός από αυτό της Κνωσού. Η εξασθένιση της πολιτικής και διοικητικής οργάνωσης που ξεκινούσε από τα ανάκτορα φαίνεται ότι έδωσε την ευκαιρία στους Μυκηναίους να καταλάβουν την Κνωσό. Οι Μυκηναίοι από την Κνωσό φαίνεται ότι κυριαρχούν σε ένα μεγάλο τμήμα της κεντρικής και ανατολικής Κρήτης μέχρι το 1370 π.Χ., οπότε το ανάκτορο της Κνωσού καταστρέφεται οριστικά. Στη συνέχεια η Κρήτη αποτελεί επαρχία του μυκηναϊκού κόσμου διατηρώντας όμως ορισμένα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά.

25


Ερωτήσεις-Δραστηριότητες

1. Να παρατηρήσετε στον χάρτη τη γεωγραφική θέση της Κρήτης. Με βάση αυτή να εξηγήσετε τη μινωική θαλασσοκρατία.
2. Πώς φαντάζεστε τη ζωή και την κίνηση σε ένα κρητικό ανάκτορο μια ημέρα γιορτής;



Κνωσός:

περιήγηση από την British School of Athens στην κεντρική αυλή, στην αίθουσα του θρόνου
πληροφορίες από το υπ. Πολιτισμού.
Φαιστός:
περιήγηση από το Metis,
περιήγηση από το explore Crete
πληροφορίες από το υπ. Πολιτισμού,
ταινία από το αρχείο της ερτ
δίσκος Φαιστού, στη Βικιπαίδεια
Ζάκρος:
περιήγηση από το Metis,
πληροφορίες από το υπ. Πολιτισμού
Μάλια:
περιήγηση από το Metis,
πληροφορίες από το υπ. Πολιτισμού
Τύλισος:
περιήγηση από το Metis,
πληροφορίες από το υπ. Πολιτισμού

Αν θέλετε, μπορείτε να δείτε
τη συλλογή του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης, Νέας Υόρκης (metmuseum),
τη συλλογή του Μουσείου Καλών Τεχνών της Βοστόνης (mfa),
τη συλλογή του Βρετανικού Μουσείου,
την Ψηφιακή συλλογή του Αρχ. Μουσείου Ηρακλείου, από το υπ. Πολιτισμού (μικρές φωτογραφίες, κακή ποιότητα),
την ψηφιακή συλλογή του Αρχ. Μουσείου Ηρακλείου (καλύτερη ποιότητα από το προηγούμενο)
τη συλλογή του Αρχ. Μουσείου Ηρακλείου, ψηφιακό βιβλίο από το ίδρυμα Λάτση (με πλήθος φωτογραφιών)

Γενικά για τη γραφή στην Κρήτη στο Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού

ιερογλυφικά
στο Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού
στη Βικιπαίδεια για το δίσκο της Φαιστού

γραμμική α
Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού
στην Πύλη για την ελληνική γλώσσα
στη Βικιπαίδεια

γραμμική β
στο Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού εδώ κι εδώ
στην Πύλη για την ελληνική γλώσσα
στη Βικιπαίδεια

Ο μινωικός πολιτισμός στο Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού
Διάβασε για τα ταυροκαθάψια στο Ι.Μ.Ε.
Ταινία για τη μινωική Κρήτη από την εκπαιδευτική τηλεόραση ταινία

Επανάληψη στο μινωικό πολιτισμό, βασικές ιστορικές γνώσεις.
Άσκηση για τα μινωικά ανάκτορα
Η γραφή στη μινωική Κρήτη
Η θρησκεία στη μινωική Κρήτη
Τρία παζλ (δίσκος Φαιστού, δαχτυλίδι του Μίνωα, Ταυροκαθάψια)
Ταίριαξε τα ζεύγη με τις μινωικές τοιχογραφίες