Είσοδος Ιστορία Χρονολόγιο

Η ΕΠΟΧΗ ΤΟΥ ΧΑΛΚΟΥ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 2

4. Η ΘΡΗΣΚΕIΑ ΚΑI Η ΤΕΧΝΗ ΤΩΝ ΜIΝΩIΤΩΝ

Κατέβασε τις ερωτήσεις κατανόησης
Η ενότητα στο σχ. βιβλίο
Η Κρήτη στoυς χάρτες της Google, με τα ανάκτορα της Κνωσού, Φαιστού, Ζάκρου, Μαλίων.
Πιέζοντας σε κάθε θέση, στην αναδυόμενη καρτέλα μπορείτε να επιλέξετε περιήγηση ή πληροφορίες.

χρονολόγιο
2300| 2000| 1700| 1600| 1450| 1400| 1370| 1200|


Η θρησκεία

εικ. Οι Μινωίτες πίστευαν, βασικά, σε ένα σύμπλεγμα γυναικείων θεοτήτων οι οποίες έχουν άμεση σχέση με τη βλάστηση και τη διαδοχή των εποχών, την άνθηση και το μαρασμό, το θάνατο και την ανάσταση. Στα χρόνια της ακμής του μινωικού πολιτισμού δεν υπήρχαν στην Κρήτη μεγάλοι ναοί αλλά μόνο μικρά ανακτορικά ή οικιακά ιερά. Οι πιστοί αισθάνονται τη θεότητα σαν κάτι μυστηριακό, φευγαλέο και άπιαστο. Συχνά η λατρεία του θείου πραγματοποιείται και σε σπήλαια, όπως στο Δικταίο Άντρο, όπου οι πιστοί προσέφεραν μικρά ειδώλια που απεικόνιζαν τους ίδιους τους θεούς.

εικ. Μεγάλη είναι η σημασία του ιερού δέντρου στη μινωική θρησκεία. Το κύριο ιερό δέντρο φαίνεται να είναι η ελιά. Από τα ζώα σημαντικό ρόλο παίζει στη μινωική θρησκεία ο ταύρος. Οι τελετές περιλάμβαναν χορούς και αγώνες, όπως τα ταυροκαθάψια. Το ιερατείο το αποτελούσαν κυρίως γυναίκες, αλλά υπήρχαν και άνδρες ιερείς. Επειδή δεν έχουν ακόμη αναγνωσθεί οι γραφές των Μινωιτών, μόνη πηγή πληροφόρησής μας για τη θρησκεία τους είναι τα έργα τέχνης που έφεραν στο φως οι ανασκαφές.

ΤΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΗΣ ΜΙΝΩΙΚΗΣ ΘΡΗΣΚΕΙΑΣ Μίνωας

Επειδή δεν έχουμε κατανοητά γραπτά κείμενα, δε γνωρίζουμε καλά τη θρησκεία των Κρητών, οι οποίοι είχαν μια τόσο υψηλή αίσθηση του ωραίου. Μαντεύουμε όμως ότι ήταν μια θρησκεία αισιόδοξη, που προέτρεπε να επικοινωνήσει ο πιστός με τις εσωτερικές δυνάμεις της ζωής και του προσέφερε ελπίδες ευτυχίας. Στο μινωικό πάνθεον οι θεές παίζουν μεγαλύτερο ρόλο από αυτό των ανδρών. Παριστάνονται κάτω από το ιερό δένδρο, στην κορυφή ενός όρους, επάνω σε ένα πλοίο ή σείοντας μιαν ασπίδα. Άγρια ζώα και πτηνά τις συνοδεύουν. Είναι οι διάφορες μορφές που λαμβάνει η αρχέγονη μητέρα-γη, η οποία ενσαρκώνει τη ζωική ορμή και εκτείνει την κυριαρχία της στα φυτά, στα ζώα και στους ανθρώπους. Ασφαλώς επιβίωση μιας πρωτόγονης μητριαρχίας που ενώνει τη γυναίκα με τις δυνάμεις της ζωής.

Pierre Lévéque, L’aventure grecque, σ. 40 (Μετ. Β.Σ.)

Μελετήστε το κείμενο και εξηγήστε τη σχέση θρησκείας και μητριαρχίας.


Τοιχογραφία από τα ανάκτορα της Κνωσού. Ιερή τελετουργία με κέντρο τον ταύρο, ταυροκαθάψια. (Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου)

26


Η τέχνη Η Μινωική θεότητα Ο θαυμαστός Μινωικός κόσμος


Η θεά των όφεων.
Ειδώλιο γυναικείας θεότητας που κρατά στα χέρια της δύο φίδια.
(Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου) Η Μινωική θεότητα

εικ. Οι Μινωίτες ανέπτυξαν πολλές μορφές τέχνης σε θαυμαστό επίπεδο. Η μινωική τέχνη έχει ποικιλία και πρωτοτυπία. Όλα τα μινωικά έργα –αγγεία από πηλό ή πέτρα, ειδώλια, κοσμήματα, τοιχογραφίες– έχουν κίνηση, ζωντάνια και χάρη και δείχνουν μια προτίμηση των Μινωιτών για την απεικόνιση της φύσης. Τα θέματα και η τεχνοτροπία τους επηρέασαν τους γειτονικούς λαούς, ιδιαίτερα τους Κυκλαδίτες και τους Μυκηναίους.

εικ. Οι τοιχογραφίες, που οι περισσότερες προέρχονται από το ανάκτορο της Κνωσού, παριστάνουν συνήθως θρησκευτικές ή τελετουργικές πομπές, ειδυλλιακά τοπία με πλούσια βλάστηση και ζώα, καθώς και θέματα από τον κόσμο της θάλασσας.

Κεραμική

εικ. Ο γρήγορος κεραμικός τροχός που έχει καθιερωθεί διευκολύνει την ταχύτερη κατασκευή των πήλινων αγγείων που είναι κομψά και έχουν ποικίλα σχήματα. Τα ωραιότερα αγγεία αυτής της εποχής στη μινωική Κρήτη είναι τα πολύχρωμα καμαραϊκά, που οφείλουν την ονομασία τους στο σπήλαιο των Καμαρών, όπου πρωτοβρέθηκαν. Κατασκευάζονταν στα εργαστήρια των μεγάλων ανακτόρων της Κνωσού και της Φαιστού. Τα καμαραϊκά αγγεία εξάγονταν σε όλη την ανατολική Μεσόγειο και την Αίγυπτο. Διακοσμούνταν συνήθως με πολύπλοκα καμπυλόγραμμα σχέδια γεμάτα φαντασία και σπανιότερα με θέματα από το ζωικό και φυτικό κόσμο.


Καμαραϊκό κύπελλο με ολόγλυφα άνθη.Χαρακτηριστικό των καμαραϊκών
αγγείων είναι η πολυχρωμία: κόκκινο, κίτρινο, λευκό.
Μερικά είχαν πολύ λεπτά τοιχώματα που θυμίζουν κέλυφος αυγού (ωοκέλυφα).
(Μουσείο Ηρακλείου).


Ρυτό σε μορφή κεφαλής ταύρου.
Τέτοιου τύπου αγγεία χρησιμοποιούνταν
σε θρησκευτικές τελετές. (Μουσείο Ηρακλείου)


Χρυσόδετος σφραγιδόλιθος με παράσταση λιονταριού και δαμαστών
(Μουσείο Ηρακλείου).


Πήλινο ειδώλιο γυμνόστηθης γυναίκας.
Είναι χαρακτηριστική η ενδυμασία και η κόμμωση.
Η γυναίκα βρίσκεται σε στάση προσευχής.
(Μουσείο Ηρακλείου)

Πατήστε στις μικρογραφίες για μεγαλύτερο μέγεθος ή, αν καθυστερούν, δεξί κλικ και άνοιγμα σε νέα καρτέλα.
   
Καμαραϊκά αγγεία

27


Άλλα έργα τέχνης.

εικ. Τα περισσότερα μινωικά ειδώλια είναι πήλινα και παριστάνουν γυναίκες, δεν λείπουν όμως και ειδώλια ανδρών και ζώων. Αξιοσημείωτα είναι τα ρυτά, μεγάλα αγγεία, ορισμένα με μορφή κεφαλής ζώου, συνήθως του ιερού μινωικού ταύρου, τα οποία χρησιμοποιούνταν στις τελετουργίες. Yπάρχουν επίσης περίτεχνα κοσμήματα από χρυσό και ασήμι και σφραγίδες από ελεφαντοστό και από σκληρούς ημιπολύτιμους λίθους με εγχάρακτα γραμμικά σχέδια.

28


Ερωτήσεις-Δραστηριότητες

1. Τι ήταν τα καμαραϊκά αγγεία;
2. Ποια, κατά τη γνώμη σου, είναι η σχέση ανάμεσα στο μύθο για το λαβύρινθο και το μινωικό ανάκτορο; Με ποιες σημασίες χρησιμοποιούμε σήμερα τη λέξη λαβύρινθος; (Συμβουλευθείτε και το λεξικό).
3. Ποια κέντρα του αιγαιακού χώρου επηρεάστηκαν από το μινωικό πολιτισμό; Πώς διαπιστώνεται και σε ποιους λόγους οφείλεται αυτή η επιρροή;
4. Η μινωική τέχνη ήταν έντονα επηρεασμένη από τη φύση. Μπορείτε να δώσετε ένα παράδειγμα από τις εικόνες του βιβλίου;



Κνωσός:

περιήγηση από την British School of Athens στην κεντρική αυλή, στην αίθουσα του θρόνου
πληροφορίες από το υπ. Πολιτισμού.
Φαιστός:
περιήγηση από το Metis,
περιήγηση από το explore Crete
πληροφορίες από το υπ. Πολιτισμού,
ταινία από το αρχείο της ερτ
δίσκος Φαιστού, στη Βικιπαίδεια
Ζάκρος:
περιήγηση από το Metis,
πληροφορίες από το υπ. Πολιτισμού
Μάλια:
περιήγηση από το Metis,
πληροφορίες από το υπ. Πολιτισμού
Τύλισος:
περιήγηση από το Metis,
πληροφορίες από το υπ. Πολιτισμού

Αν θέλετε, μπορείτε να δείτε
τη συλλογή του Μητροπολιτικού Μουσείου Τέχνης, Νέας Υόρκης (metmuseum),
τη συλλογή του Μουσείου Καλών Τεχνών της Βοστόνης (mfa),
τη συλλογή του Βρετανικού Μουσείου,
την Ψηφιακή συλλογή του Αρχ. Μουσείου Ηρακλείου, από το υπ. Πολιτισμού (μικρές φωτογραφίες, κακή ποιότητα),
την ψηφιακή συλλογή του Αρχ. Μουσείου Ηρακλείου (καλύτερη ποιότητα από το προηγούμενο)
τη συλλογή του Αρχ. Μουσείου Ηρακλείου, ψηφιακό βιβλίο από το ίδρυμα Λάτση (με πλήθος φωτογραφιών)

Γενικά για τη γραφή στην Κρήτη στο Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού

ιερογλυφικά
στο Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού
στη Βικιπαίδεια για το δίσκο της Φαιστού

γραμμική α
Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού
στην Πύλη για την ελληνική γλώσσα
στη Βικιπαίδεια

γραμμική β
στο Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού εδώ κι εδώ
στην Πύλη για την ελληνική γλώσσα
στη Βικιπαίδεια

Ο μινωικός πολιτισμός στο Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού
Διάβασε για τα ταυροκαθάψια στο Ι.Μ.Ε.
Ταινία για τη μινωική Κρήτη από την εκπαιδευτική τηλεόραση ταινία

Επανάληψη στο μινωικό πολιτισμό, βασικές ιστορικές γνώσεις.
Άσκηση για τα μινωικά ανάκτορα
Η γραφή στη μινωική Κρήτη
Η θρησκεία στη μινωική Κρήτη
Τρία παζλ (δίσκος Φαιστού, δαχτυλίδι του Μίνωα, Ταυροκαθάψια)
Ταίριαξε τα ζεύγη με τις μινωικές τοιχογραφίες