Είσοδος Ιστορία Χρονολόγιο

ΟΙ ΤΕΧΝΕΣ ΚΑΙ ΤΑ ΓΡΑΜΜΑΤΑ ΤΗΝ ΚΛΑΣΙΚΗ ΕΠΟΧΗ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 8

2. ΟI ΤΕΧΝΕΣ

Κατέβασε τις ερωτήσεις κατανόησης
Η ενότητα στο σχ. βιβλίο

χρονολόγιο
776| 721| 632| 594| 550| 527| 525| 510| 509| 508| 499| 495| 494| 492| 490| 481| 480| 479| 478| 476| 467| 461| 454| 449| 446| 432| 431| 430| 429| 428| 425| 422| 421| 415| 413| 407| 406| 405| 404| 403| 401| 394| 385| 382| 379| 378| 371| 365| 362| 359| 338| 337| 336| 334| 333| 332| 331| 326| 324| 323|


Γνωρίσματα Το φαινόμενο του κλασικού

εικ. Η κλασική τέχνη υπήρξε για πολλούς αιώνες το πρότυπο και το μέτρο σύγκρισης κάθε καλλιτεχνικού έργου. Η λέξη κλασικός στην ελληνική και στις ξένες γλώσσες σημαίνει εκείνο που είναι αξεπέραστο και έχει αιώνια, διαχρονική αξία, ισχύ και αναγνώριση.
εικ. Βασικά γνωρίσματα της κλασικής τέχνης είναι το μέτρο, η αρμονία και το κάλλος. Η κλασική τέχνη αποφεύγει κάθε υπερβολή στις στάσεις, τις κινήσεις, τις χειρονομίες, την έκφραση του προσώπου. Οι μορφές είναι αρμονικές και συμμετρικές, οι χειρονομίες συγκρατημένες, το βλέμμα βαθύ και στοχαστικό, η εκδήλωση έντονων συναισθημάτων αποφεύγεται. Θεοί, ήρωες και άνθρωποι παριστάνονταν σαν τέλεια όντα, με ιδανική ομορφιά, με συγκρατημένη εκδήλωση του ψυχικού τους κόσμου, μεγαλόπρεποι, σε μια εικόνα μακριά από την καθημερινότητα, την ασχήμια, τον πόνο και τα βάσανα της ζωής και της πραγματικότητας, δηλαδή εξιδανικευμένα.

Περίοδοι Ο «αυστηρός ρυθμός»

Ανάγλυφη μετόπη
Ανάγλυφη μετόπη από τον περίφημο ναό του Δία στην Ολυμπία.
Ο Ηρακλής με τη συμπαράσταση της θεάς Αθηνάς κρατά
στους ώμους του τον ουρανό και ο Άτλαντας του φέρνει
τα μήλα των Εσπερίδων. 470-460 π.Χ. (Μουσείο Ολυμπίας)

εικ. Η τέχνη της κλασικής εποχής διακρίνεται σε τρεις περιόδους που ξεχωρίζουν καθαρά μεταξύ τους, παρόλα τα κοινά γνωρίσματά τους που αναφέρθηκαν παραπάνω.
Στην πρώιμη κλασική τέχνη ή τέχνη του αυστηρού ρυθμού (480-450 π.Χ.) οι μορφές είναι πιο βαριές και στιβαρές και μερικές φορές σε έντονη στιγμιαία κίνηση.
Αντίθετα, κατά την ώριμη κλασική περίοδο (450-390 π.Χ.) οι μορφές παριστάνονται σε ήρεμες στάσεις, ενώ στα γυναικεία αγάλματα τα ενδύματα αρχίζουν να ελαφραίνουν και να αναδεικνύουν την ομορφιά των σωμάτων.
Στην ύστερη κλασική εποχή (390-323 π.Χ.) οι μορφές θα αρχίσουν πάλι να κινούνται πιο ελεύθερα στον χώρο, τα σώματα να λυγίζουν, οι χειρονομίες να γίνονται πιο εύγλωττες, τα ενδύματα και τα χτενίσματα πιο πολύπλοκα και εξεζητημένα, η έκφραση των συναισθημάτων πολύ πιο έντονη.

Θέματα Μυθολογικές παραστάσεις

εικ. Η κλασική τέχνη του 5ου και του 4ου αιώνα π.Χ. παρίστανε θέματα κυρίως από τη μυθολογία –Γιγαντομαχία, Αμαζονομαχία, Κενταυρομαχία, κ.ά.– που πολλές φορές συμβόλιζαν ή απεικόνιζαν με αλληγορικό τρόπο τη σύγχρονη πραγματικότητα, αλλά και θέματα από τη δημόσια θρησκευτική ζωή. Σύγχρονα γεγονότα ή πρόσωπα πολύ σπάνια απεικονίζονταν και μόνο σε εξαιρετικές περιπτώσεις, όταν επρόκειτο για πολίτες με μεγάλη προσφορά στην πόλη τους –τυραννοκτόνοι, πορτρέτο Θεμιστοκλή 1, 2 και Περικλή, ανδριάντες τραγικών ποιητών–, ή για εξαιρετικά πολεμικά γεγονότα 1, 2, 3. Πάντως στην ύστερη κλασική περίοδο αρχίζουν ολοένα και περισσότερο να στήνονται σε δημόσιους χώρους πορτρέτα σημαντικών πολιτών, πολιτικών και πνευματικών ανθρώπων (εικ. 57). Στα ερυθρόμορφα αγγεία όμως που αγοράζονταν από τον πολύ κόσμο –το ευρύ κοινό– απεικονίζονταν και σκηνές από την καθημερινή ζωή στο σπίτι, στο σχολείο, στο γυμναστήριο, στο εργαστήριο. (Αγγεία της περιόδου θα βρεις στην 4η ενότητα)

Τα πρώτα μεγάλα χάλκινα αγάλματα Θεμιστοκλής Θεμιστοκλής Περικλής Αισχύλος Σοφοκλής Ευριπίδης
Η δυτική ζωφόρος, μάχες Ελλήνων με άλλους οπλίτες Η νότια ζωφόρος, μάχες Ελλήνων με Πέρσες ιππείς Μάχες Ελλήνων με Πέρσες ιππείς
Περισσότερες εικόνες από τον ναό της Αθηνάς Νίκης θα βρεις εδώ.

109


Αρμόδιος και Αριστογείτων
Οι τυραννοκτόνοι. Ο Αριστογείτων αριστερά και ο Αρμόδιος δεξιά
ορμούν κατά του Ιππάρχου, γιου του τυράννου Πεισίστρατου.
Οι Αθηναίοι έστησαν στην Αγορά της Αθήνας αυτό το «σύνταγμα αγαλμάτων»
για να τιμήσουν τους δύο άνδρες.
Ρωμαϊκά αντίγραφα αγαλμάτων των γλυπτών Κριτία και Νησιώτη
(477 ή 474 π.Χ.).
(Ιταλία, Νεάπολη, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο)
Ναός Αθηνάς Νίκης
Ο ναός της Αθηνάς Νίκης.
Ο μικρός αλλά κομψότατος ιωνικός ναός της Αθηνάς
Νίκης χτισμένος πάνω σε ψηλό πύργο περιβαλλόταν από
μαρμάρινο στηθαίο με ανάγλυφες λεπτεπίλεπτες φτερωτές Νίκες
που πρόσφεραν τρόπαια Νίκης στη θεά Αθηνά.
Οι λεπτοί χιτώνες τους κολλούν σαν βρεγμένοι πάνω στα νεανικά σώματα
αναδεικνύοντας τα κάλλη τους- υγρό στυλ.

Επιδράσεις

εικ. Η κλασική τέχνη επηρέασε έντονα την ευρωπαϊκή και παγκόσμια τέχνη διαμέσου της Ρωμαϊκής αυτοκρατορίας που τη διέδωσε σε ολόκληρη τη Μεσόγειο, στη Βόρεια Αφρική και την Εγγύς Ανατολή. Οι Ευρωπαίοι αρχιτέκτονες από την εποχή της Αναγέννησης μέχρι σήμερα υιοθετούν τις δωρικές, τις ιωνικές και τις κορινθιακές κιονοστοιχίες που περιβάλλουν τα οικοδομήματα, τα αετώματα στις στέγες, τον πλούσιο γλυπτό διάκοσμο. Στη γλυπτική μεγάλοι δημιουργοί εμπνέονται από τα κλασικά αγάλματα και ανάγλυφα και το ίδιο συμβαίνει και στη μεγάλη ζωγραφική αλλά και στη μικροτεχνία. Αυτή η τάση απομίμησης της κλασικής τέχνης, που σε ορισμένες εποχές, όπως π.χ. ο 19ος αιώνας, ήταν πολύ έντονη και σφράγισε την καλλιτεχνική δημιουργία εκείνης της περιόδου, ονομάστηκε κλασικισμός και τα έργα που μιμούνται τα κλασικά λέγονται κλασικιστικά.
Τα γνωστά μας νεοκλασικά κτίρια που χτίστηκαν σε πολλές ελληνικές πόλεις μετά την επανάσταση του 1821, έχουν και αυτά δανειστεί πολλά στοιχεία από την κλασική τέχνη.

Νίκη σανδαλιζομένη
Νίκη «σανδαλιζομένη»
Ναός Αθηνάς Νίκης, Θωράκιο,

Δείγματα νεοκλασικής αρχιτεκτονικής
Ο Λευκός Οίκος Εθνική Τράπεζα της Ελλάδας, Θεσσαλονίκη
Ο Λευκός Οίκος, Ουάσιγκτον.
Το προεδρικό μέγαρο της Αμερικής
Εθνική Τράπεζα της Ελλάδας.
Θεσσαλονίκη

110


Ερωτήσεις-Δραστηριότητες

1. Για ποια πράγματα και καταστάσεις χρησιμοποιούμε σήμερα τον όρο «κλασικός»;
2. Αναζητήστε νεοκλασικά κτίρια και άλλα κλασικιστικά έργα που τυχόν υπάρχουν στο άμεσο περιβάλλον σας ή κτίρια και έργα που γνωρίζετε από την πρωτεύουσα και άλλες πόλεις.