ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Β' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ


• Ο ΑΝΘΡΩΠΟΣ ΚΑΙ Η ΦΥΣΗ - ΠΟΛΗ – ΥΠΑΙΘΡΟΣ: Εισαγωγή
Οδυσσέας Ελύτης, «Πίνοντας ήλιο κορινθιακό»
Γιώργος Σαραντάρης, «Ξυπνάμε και η θάλασσα ξυπνά μαζί μας»
Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου, «Αθήνα»
Κοσμάς I. Χαρπαντίδης, «Χαλασμένες γειτονιές»
Ινδιάνος Σιάτλ, «Ένα παλιό μήνυμα για το σύγχρονο κόσμο»
• ΛΑΟΓΡΑΦΙΚΑ: Εισαγωγή
Μιλτιάδης Μαλακάσης, «O Τάκη-Πλούμας»
Διαμαντής Αξιώτης, «Η Άννα του Κλήδονα»
Γιώργος Ιωάννου, «Να 'σαι καλά, δάσκαλε!»
Νίκος Εγγονόπουλος, «O Καραγκιόζης...»
• ΟΙΚΟΓΕΝΕΙΑΚΕΣ ΣΧΕΣΕΙΣ: Εισαγωγή
Περλ Μπακ, «Η μάνα»
Άννα Φρανκ, «Από το ημερολόγιο της Άννας Φρανκ»
Μαργαρίτα Λυμπεράκη, «Οι Κυριακές στη θάλασσα»
Ναζίμ Χικμέτ, «Νανούρισμα στο γιο μου»
• ΘΡΗΣΚΕΥΤΙΚΗ ΖΩΗ: Εισαγωγή
Κ.Π. Καβάφης, «Στην εκκλησία»
Γιάννης Ρίτσος, «Τ' άσπρο ξωκλήσι»
Γρηγόριος Ξενόπουλος, «Κάποια Χριστούγεννα»
Γκότχολτ Έφραϊμ Λέσινγκ , «Η ιστορία του δαχτυλιδιού»
• ΕΘΝΙΚΗ ΖΩΗ: Εισαγωγή
Ακριτικό, «O Διγενής»
Κλέφτικο, «Του Βασίλη»
Ανδρέας Κάλβος, «Εις Σάμον»
Διονύσιος Σολωμός, «Η καταστροφή των Ψαρών»
Γιάννης Ρίτσος, «Ερημωμένα χωριά»
Μέλπω Αξιώτη, «Από δόξα και θάνατο»
Γιώργος Χειμωνάς, «Έξι χιλιάδες νέοι»
Χριστόφορος Μηλιώνης, «Το συρματόπλεγμα του αίσχους»
• ΠΑΛΑΙΟΤΕΡΕΣ ΜΟΡΦΕΣ ΖΩΗΣ: Εισαγωγή
Διδώ Σωτηρίου, «Όταν πρωτοκατέβηκα στη Σμύρνη»
Σωτήρης Δημητρίου, «Πάσχα τ' Απρίλη»
Λευτέρης Ξανθόπουλος, «Χρονικό»
Άντον Τσέχωφ, «Ένας αριθμός»
• ΤΑΞΙΔΙΩΤΙΚΑ ΚΕΙΜΕΝΑ: Εισαγωγή
Ζακ Πρεβέρ, «Βγαίνοντας από το σχολειό»
Νίκος Καζαντζάκης, «Μια Κυριακή στην Κνωσό»
Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου, «Η εξοχική Λευκάδα»
Νίκος Κάσδαγλης, «Τόκιο»
• Η ΑΠΟΔΗΜΙΑ - Ο ΚΑΗΜΟΣ ΤΗΣ ΞΕΝΙΤΙΑΣ...: Εισαγωγή
Δημοτικά τραγούδια της ξενιτιάς...»
Δημήτρης Χατζής, «Ο Κάσπαρ Χάουζερ στην έρημη χώρα
Ηλίας Βενέζης, «H επιστροφή του Αντρέα»
Μπ. Μπρεχτ, «Για τον όρο «μετανάστες»
Κυριάκος Χαραλαμπίδης, «Γλυκό του κουταλιού»
Θανάσης Βαλτινός, «Δύο γράμματα της Χαράς»
Άλκη Ζέη, «Αναμνήσεις της Κωνσταντίνας...»
• ΑΘΛΗΤΙΣΜΟΣ: Εισαγωγή
Λορέντζος Μαβίλης, «Καλλιπάτειρα»
Δημήτρης Μίγγας, «Η τρίπλα των ονείρων»
Νίκος Χουλιαράς, «Η εσχάτη των ποινών»
• Η ΑΓΑΠΗ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΣΥΝΑΝΘΡΩΠΟΥΣ ΜΑΣ...: Εισαγωγή
Νίκος Καρούζος, «Τα πουλιά δέλεαρ του Θεού»
Γιάννης Μαγκλής, «Γιατί;»
Μ. Καραγάτσης, «Η κυρία Νίτσα»
Ζωρζ Σαρή, «Και πάλι στο σχολείο...»
Αντουαν ντε Σαιντ-Εξυπερύ, «Ο μικρός πρίγκιπας»
Ιβαν Γκολ, «Μαλαισιακά τραγούδια»
• Η ΒΙΟΠΑΛΗ - ΤΟ ΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΠΝΕΥΜΑ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠOY: Εισαγωγή
Κ.Π. Καβάφης, «Θερμοπύλες»
Έλλη Αλεξίου, «Όμως ο μπαμπάς δεν ερχόταν»
Δήμητρα Χ. Χριστοδούλου, «Για ένα παιδί που κοιμάται»
Ανώνυμος, «Το τραγούδι του Γιανγκ»
• ΠΡΟΒΛΗΜΑΤΑ ΤΗΣ ΣΥΓΧΡΟΝΗΣ ΖΩΗΣ: Εισαγωγή
Διονύσης Σαββόπουλος, «Τι έπαιξα στο Λαύριο»
Μαρία Ιορδανίδου, «Στην εποχή του τσιμέντου...»
Μένης Κουμανταρέας, «Γραφείον ευρέσεως εργάσιας»
Τάσος Καλούτσας, «Με το λεωφορείο»
Τίτος Πατρίκιος, «Ιστορία του λαβύρινθου»
Εντίτα Μόρρις, «Τα λουλούδια της Χιροσίμα»
Τόλης Νικηφόρου, «Όταν πεθαίνει ένα παιδί»
Μιχάλης Γκανάς, «Στα καμένα»
• ΟΙ ΦΙΛΟΙ ΜΑΣ ΤΑ ΖΩΑ: Εισαγωγή
Νίκος Καββαδίας, «Οι γάτες των φορτηγών»
Έρμαν 'Εσε , «Ο λύκος»
Αντώνης Σουρούνης, «Άνθρωποι και δελφίνια»
Μίλος Ματσόουρεκ, «O μεταξοσκώληκας»
Ε.Χ. Γονατάς, «O σκαντζόχερος»


Ε.Χ. ΓΟΝΑΤΑΣ Βιογραφικό σημείωμα [πηγή: Εθνικό Κέντρο Βιβλίου]

O σκαντζόχερος

Το παρακάτω αφήγημα από το βιβλίο Η κρύπτη (1991) του Ε.Χ. Γονατά έχει επίκεντρο την επίμονη προσπάθεια του σκαντζόχοιρου να πετύχει έναν, μάλλον ανέφικτο για τα μέτρα του, στόχο.

Πάνω στο λόφο, ένας σκαντζόχερος μπαίνει και βγαίνει σε μια τεράστια άδεια γλάστρα. Είναι πολύ μεγάλη για το σώμα του η τετράγωνη γλάστρα, όμως αυτός επιμένει πως κάποτε θα καταφέρει να τη γεμίσει χωρίς τη βοήθεια κανενός.

«Με τα χρόνια μεγαλώνω, μεγαλώνω και κάθε φορά τη γεμίζω και λίγο περισσότερο», σκέφτεται· «τότε θα ξεκουραστώ, σαν έρθει η μέρα που θα βουλώσω με το κορμί μου κάθε γωνιά».

Κι εξακολουθεί να μπαινοβγαίνει στη γλάστρα.

Ποτέ δεν παίρνει είδηση απ' ό,τι γίνεται γύρω του. Όχι πως είναι αδιάφορος. Είναι μονάχα αφοσιωμένος στο σκοπό του. Έπειτα είναι και κωφάλαλος.

Κάποτε όμως, με τα χρόνια, θα τη γεμίσει τη γλάστρα του, ακόμα κι αν χρειαστεί ν' αλλάξει σχήμα και να γίνει τετράγωνος.

 

Ε.Χ. Γονατάς, Η κρύπτη, Στιγμή

Παράλληλα Κείμενα
Ε.Χ. Γονατάς, «Οι πεταλούδες» Ε.Χ. Γονατάς, «Οι πεταλούδες»
Φραντς Κάφκα, «Η μεταμόρφωση» (απόσπασμα) Φραντς Κάφκα, «Η μεταμόρφωση» (απόσπασμα)
Τσου Τσεν Πάι, «Ο σκαντζόχοιρος» [Ανθολόγιο Λογοτεχνικών Κειμένων Ε΄ & ΣΤ΄ Δημοτικού] Τσου Τσεν Πάι, «Ο σκαντζόχοιρος» [Ανθολόγιο Λογοτεχνικών Κειμένων Ε΄ & ΣΤ΄ Δημοτικού]

249


ΕΡΓΑΣΙΕΣ

  • Το κείμενο συνδυάζει δύο είδη αφήγησης. Γιατί ο συγγραφέας χρησιμοποιεί αυτόν το συνδυασμό; Ξαναγράψτε το κείμενο με ενιαίο αφηγηματικό τρόπο.
  • Ποιο είναι το αλληγορικό περιεχόμενο αυτής της ιστορίας και τι φανερώνει η πιθανή μεταμόρφωση του σχήματος του σκαντζόχοιρου;



ΕΥΡΥΤΕΡΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ
1. Δείτε την κινηματογραφική ταινία Ο Ψύλλος (1989-1990) του Δημήτρη Σπύρου με ήρωα ένα μικρό επαρχιωτόπουλο ―τον μικρότερο εκδότη εφημερίδας― ο οποί¬ος, χάρη στη θέληση και την αγωνιστικότητα του, κατάφερε να ξεπεράσει τις πολλές του δυσκολίες και να πραγματοποιήσει τα όνειρά του.
2. Συγκρίνετε τις δύο εικόνες του σκαντζόχοιρου που έχουμε από το ποίημα του Τσου Τσεν Πάι και του Γονατά.


ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ

  • Απευθυνθείτε στους καθηγητές των Μαθηματικών και της Φυσικής και συζητήστε για τη σημασία του τετράγωνου σχήματος στη φύση και στην επιστήμη τους. Συγκρίνετε επίσης τη σχέση ενός κυκλικού με ένα τετράγωνο σχήμα.


Επαμεινώνδας Γονατάς (1924-2006) Ekebi


Ε.Χ. Γονατάς

Ο Επαμεινώνδας Γονατάς γεννήθηκε και ζει στην Αθήνα. Η καταγωγή του είναι από το Αϊβαλί. Σπούδασε στη Νομική Σχολή του πανεπιστημίου Αθηνών και ασκεί τη δικηγορία. Στη λογοτεχνία πρωτοεμφανίστηκε το 1944 με τη δημοσίευση του ποιήματος Η μικρή εξοχική μας πόλη στο περιοδικό Παλμός με το ψευδώνυμο Ε. Γόνης. Ακολούθησε το 1945 η έκδοση του αφηγήματος Ο ταξιδιώτης. Δεκατέσσερα χρόνια αργότερα εξέδωσε την ποιητική συλλογή Η κρύπτη. Ακολούθησαν αφηγηματικά έργα με έντονα ποιητική γλώσσα.

Στη γραφή του διακρίνονται καταβολές στο λογοτεχνικό ρεύμα του υπερρεαλισμού αλλά και στοιχεία ρομαντισμού και αισθητισμού με εξαιρετική επιμέλεια στις λεπτομέρειες της αφήγησης και στην ατμόσφαιρα που δημιουργεί ο λόγος. Το 1959 εξέδωσε από κοινού με τον Δημήτρη Παπαδίτσα το περιοδικό Πρώτη Ύλη - Ποιητικά κείμενα.


ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ
Αλληγορική διήγηση
Εργασία και παραγωγικότητα των ζώων
Η σημασία της επίμονης και αδιάλειπτης προσπάθειας

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ
Έχει ενδιαφέρον να παρουσιαστούν σύγχρονα δείγματα αλληγορικών ιστοριών με πρωταγωνιστές ζώα, οι οποίες σε ένα βαθμό μπορούν να θεωρηθούν συνέχειες των αρχαίων ηθοπλαστικών διηγήσεων, όπως οι πολύ γνωστοί Μύθοι του Αισώπου. Τα επιλεγμένα αφηγήματα έλκουν την καταγωγή τους από τη μακρόχρονη λογοτεχνική παράδοση, παράλληλα όμως αποδεσμεύονται αισθητά από αυτή με την πρωτοτυπία, τον ευτράπελο χαρακτήρα, τον σύγχρονο ιστορικοκοινωνικό και αισθητικό προσδιορισμό τους. Η ευτράπελη ιστορία του μεταξοσκώληκα σχετίζεται άμεσα με το προϊόν της, αφανούς, εργασίας του, τη μεγάλη επίδειξη του Κριστιάν Ντιορ. Ο Ματσόουρεκ πετυχαίνει να σατιρίσει μια υφιστάμενη κατάσταση κοινωνικής ανισότητας και αδικίας μέσα από την αμελητέα ύπαρξη του σκουληκιού. Με ανάλαφρο πνεύμα, αλλά ειρωνική αντίληψη και σαφή αίσθηση της πραγματικότητας, συνδυάζει το μαύρο χιούμορ και τον σαρκασμό και απευθύνεται σε πολλούς κοινωνικούς αποδέκτες: από το φτηνό εργατικό δυναμικό, που παράγει τα αγαθά, ως τις περίπλοκες υλικές σχέσεις, που καθορίζουν τη δομή της σύγχρονης καταναλωτικής κοινωνίας. Η ιστορία του σκαντζόχοιρου, αν και σε αρκετά σημεία παράλληλη, λειτουργεί κάπως αντίστροφα από αυτή του μεταξοσκώληκα. Το τριτοπρόσωπο αφήγημα του Γονατά επικεντρώνεται στην αδιάλειπτη προσπάθεια του ζώου να ξεπεράσει τις περιορισμένες δυνατότητες της φύσης του, ενώ στο τέλος, με την προσδοκία πραγμάτωσης του στόχου του, επιβραβεύεται η επιμονή και η αγωνιστικότητά του. Ο αφηγητής αποδίδει, με τα λόγια που περικλείονται στα εισαγωγικά, τις σκέψεις και τη θεληματική βούληση του σκαντζόχοιρου, παρατηρεί συστηματικά τις πείσμονες προσπάθειές του, συμμερίζεται τον αγώνα και προσδοκά τη δικαίωσή του. Ο Ματσόουρεκ αντίθετα παρακολουθεί τον ήρωα-σκουλήκι του από απόστάση, στωικά συμβιβασμένο με την πεζή καθημερινότητα της, αφανούς, εργασίας του, την οποία καρπώνεται ο κόσμος της μόδας, για να συγκεντρώσει επάνω του τα έντονα φώτα της δημοσιότητας.


Ε.Χ. Γονατάς
στο ΕΚΕΒΙ Βιογραφικό σημείωμα [πηγή: Εθνικό Κέντρο Βιβλίου]
στη Βικιπαίδεια Βικιπαίδεια

Ήρωες

 

Τόπος

 

Χρόνος

 

Γλώσσα

 

Αφήγηση

 

Αφηγητής

 

Ενότητες

 

Το σχόλιό σας...