ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

ΛΟΓΟΤΕΧΝΙΑ Β' ΓΥΜΝΑΣΙΟΥ


ΜΑΡΙΑ IΟΡΔΑΝΙΔΟΥ

Στην εποχή του τσιμέντου και της πολυκατοικίας

Η αστική καθημερινότητα της σύγχρονης εποχής μέσα στην οποία κυριαρχούν το τσιμέντο και οι πολυκατοικίες είναι το θέμα με το οποίο ασχολήθηκε η Μαρία Ιορδανίδου στο τελευταίο της πεζογράφημα Η αυλή μας (1981). Το παρακάτω απόσπασμα προέρχεται από την αρχή του βιβλίου και είναι σε μεγάλο βαθμό αυτοβιογραφικό. Η ηλικιωμένη Κωνσταντινουπολίτισσα συγγραφέας ζει πια σε πολυκατοικία, όπου βιώνει όλα τα προβλήματα της κοινής ζωής, τις ενοχλήσεις από τα άλλα διαμερίσματα και την ψυχική αποξένωση των ενοίκων.

Ζούμε στην εποχή του τσιμέντου και της πολυκατοικίας.
   Κι εγώ τώρα κάθουμαι σε πολυκατοικία. Έχω ένα εσωτερικό δυάρι στον τρίτο όροφο. Εσωτερικά τα λένε τώρα τα διαμερίσματα που δε βλέπουν στο δρόμο αλλά στην αυλή. Μα και η αυλή πια δε λέγεται αυλή αλλά ακάλυπτος χώρος.
   Στις περισσότερες απ' αυτές τις πολυκατοικίες, που χτίζονται η μια ύστερα απ' την άλλη, σπάνια θα δεις παράθυρο. Είναι όλο μπαλκονόπορτες και βγαίνουν σ' ένα μπαλκόνι που ζώνει την πολυκατοικία ένα γύρο και θυμίζει κατάστρωμα βαποριού. Έτσι λοιπόν, μπαλκονόπορτα και κάμαρα, και η κάθε κάμαρα μοιάζει διάδρομος. Πώς επιπλώνεται, πώς κατοικείται αυτός ο χώρος, δεν έχεις ανάγκη να το σκεφτείς εσύ. Το αποφάσισε προκαταβολικά ο αρχιτέκτονας. Σου έβαλε την πρίζα για την τηλεόραση εκεί που πρέπει να την τοποθετήσεις, σου έβαλε τις απλίκες* εκεί που θα μπει το «καθιστικό», δηλαδή ο καναπές, το χαμηλό τραπέζι και οι δυο τεράστιες πολυθρόνες της μόδας.
   Δεν υπάρχει κατάλληλη γωνιά για να εγκαταστήσει η νοικοκυρά την «κόχη» της. Εκεί που θα κουρνιάσει* να πιει το καφεδάκι της, να πάρει τη γάτα στην αγκαλιά της, και να αφουγκραστεί* την ανάσα του σπιτιού της. Ίσως γι' αυτό η σημερινή γυναίκα δεν αγαπά το σπίτι της. Ξένο πράμα. Όλα τυποποιημένα, όλα προμελετημένα.* Η απόσταση που μπορείς να απλώσεις το πόδι σου και το χέρι σου. Πόσο πρέπει να σκύψεις το κεφάλι σου όταν σηκώνεσαι όρθιος μέσα στην μπανιέρα, έτσι που να μην κουτουλήσεις στο σώμα του καλοριφέρ που κρέμεται στον τοίχο.

206


Αλέκος Κοντόπουλος, Αθήνα
Αλέκος Κοντόπουλος, Αθήνα
Δείτε τον πίνακα σε μεγάλη ανάλυση
στην Εθνική Πινακοθήκη

 

Αλλάζουν οι καιροί, αλλάζουν και οι άνθρωποι. Μέσα στις πολυκατοικίες οι άνθρωποι γίνανε αγγλοπρεπείς.* Βλέπεις κάποιον στη σκάλα ή στο ασανσέρ και δε σε χαιρετά. Στέκεται μπροστά σου σαν κολόνα πάγου, φοβάσαι να τον χαιρετήσεις κι εσύ. Δεν ξέρεις καλά καλά συγκάτοικος είναι ή ξένος. Έχασαν οι Ρωμιοί τη ρωμιοσύνη τους.
   Τα μούτρα των συγκατοίκων μου ας μην τα ξέρω. Ξέρω όμως τη φωνή τους, το βήχα τους. Ξέρω της διπλανής μου τον αναστεναγμό και το βογκητό. Βογκά τα βράδια όταν πέφτει στο κρεβάτι της, βογκά και τη νύχτα. Φαίνεται πως έχει άλατα στις κλειδώσεις της και πονεί. Κάθε πρωί στις έξι ακούω το ξυπνητήρι της. Όλα αυτά ακούονται γιατί το κρεβάτι της είναι δίπλα στο δικό μου και μας χωρίζει ένας τοίχος.
   Από το λουτροκαμπινέ συνορεύω με το διαμέρισμα που η πόρτα του είναι απέναντι στην πόρτα του δικού μου διαμερίσματος.
   Εκεί πάλι ακούς σπαραχτικές φωνές παιδιού. Κάθε πρωί η μητέρα του προσπαθεί να το ντύσει, εκείνο, αγουροξυπνημένο, αμύνεται, και φαίνεται πως το δέρνει.
   - Κυρία μου, φωνάζω εγώ από το παράθυρο του μπάνιου, αφήστε το παιδί να ηρεμήσει. Είναι σε ηλικία που πρέπει να μάθει να ντύνεται μόνο του.
   - Τι λες, κυρά μου; φωνάζει έξαλλη από μέσα η μητέρα. Εγώ πρέπει στις οχτώ να είμαι στη δουλειά μου. Ήρθε και το αυτοκίνητο του σχολείου να την πάρει, δεν το ακούτε στο δρόμο που κορνάρει;
   Πραγματικά, από το δρόμο ακούγεται το μπικ-μπικ του αυτοκινήτου. Δε μίλησα.

207


Ήξερα από την Παναγιώτα την καθαρίστρια πως η μητέρα και ο πατέρας ήταν τραπεζικοί υπάλληλοι.
   Λίγες ώρες ησυχία, και το μεσημέρι πάλι φωνές παιδιού. Το αυτοκίνητο του σχολείου έφτασε, όμως η μητέρα άργησε, και ο σωφέρ δεν μπορεί ν' αφήσει το παιδί στο πεζοδρόμιο. Το παίρνει μαζί του και ξεκινά. Το παιδί από μέσα ωρύεται.*
   Για κανένα μήνα ησύχασα όταν το αντρόγυνο πήρε την άδειά του την καλοκαιρινή. Ξεκίνησαν οι δυο με τ' αυτοκίνητό τους για το εξωτερικό και το κοριτσάκι το άφησαν στη γιαγιά του που έμενε στο Χαϊδάρι. Μια μέρα, από τις φωνές του παιδιού και της μητέρας, κατάλαβα πως η άδεια τελείωσε. Γύρισαν πίσω. Ακούω ένα βράδυ σπαραχτικές φωνές παιδιού, φωνές πόνου.
   - Φά' το! φά' το είπα! Δεν το τρως;
   Σε λίγο η σπαραχτική φωνή πάλι.
   - Άνοιξε το στόμα σου! Θα σε μπατσίσω!
   Και πάλι η φωνή.
   Δε βάσταξα. Πετιέμαι έξω, μ' αρπάζει η Νέλλη,* με τραβοκοπά.
   - Πού πας;
   - Πάω να πιάσω την πόρτα τους με τις κλοτσιές. Άσε με.
   - Τρελάθηκες;
   Ναι, πραγματικά τρελάθηκα. Σκέφτομαι σε ποιον ν' αποταθώ.* Στην Αστυνομία; Σε κανένα σύλλογο; Φωνάζω την Παναγιώτα και τη ρωτώ τι συμβαίνει.
   - Το παιδάκι από τον καιρό που γύρισαν πίσω δεν τρώει τίποτα. Έγινε πετσί και κόκαλο. Το κακόμαθε η γιαγιά του φαίνεται.
   Οι Γάλλοι λένε: Les enfants, quand ils sont petits, ils nous aiment. Quand ils grandissent, ils nous jugent, et parfois ils nous pardonnent, Τα παιδιά, όταν είναι μικρά μας αγαπάνε, όταν μεγαλώνουν μας κρίνουνε, και καμιά φορά μάς συγχωρούνε.
   Αυτή η μικρούλα, φαίνεται, μεγάλωσε πριν από την ώρα της, έκρινε τη μητέρα της και δεν τη συγχώρεσε ούτε για το ξύλο ούτε για την εγκατάλειψη. Την εκδικείται, πώς αλλιώς μπορεί να την εκδικηθεί. Έχουν την αξιοπρέπειά τους και τα παιδιά.
   Η ζωή μου μέσα σ' αυτή την πολυκατοικία είχε καταντήσει αφόρητη. Ευτυχώς όμως η οικογένεια αγόρασε δικό της διαμέρισμα και μετακόμισε. Το διαμέρισμα ξανανοικιάστηκε πολύ γρήγορα. Το έπιασε ένας εργένης και ησυχάσαμε.

 

Μ. Ιορδανίδου, Η αυλή μας,
Βιβλιοπωλείον της Εστίας

Παράλληλα Κείμενα
Μάριος Χάκκας, «Ο μπιντές» (διήγημα) Μάριος Χάκκας, «Ο μπιντές» (διήγημα)
Νίκος Χουλιαράς, «Το άλμπατρος του δωματίου» (απόσπασμα) Νίκος Χουλιαράς, «Το άλμπατρος του δωματίου» (απόσπασμα)


Λεξιλόγιο
* απλίκες: φωτιστικά που στερεώνονται στον τοίχο * θα κουρνιάσει: θα κάτσει ήσυχα, θα ηρεμήσει * να αφουγκραστεί: να ακούσει * προμελετημένα: σχεδιασμένα και προαποφασισμένα * αγγλοπρεπείς: απέκτησαν ξενικές συνήθειες, έγιναν τυπικοί * ωρύεται: κλαίει και κραυγάζει * Νέλλη: η κόρη της αφηγήτριας* ν' αποταθώ: να απευθυνθώ

208


ΕΡΓΑΣΙΕΣ

  • Ποια χαρακτηριστικά γνωρίσματα έχουν τα διαμερίσματα των σύγχρονων πολυκατοικιών, εξαιτίας των οποίων η Ιορδανίδου θεωρεί ότι «η σημερινή γυναίκα δεν αγαπά το σπίτι της»;
  • «Έχασαν οι Ρωμιοί τη ρωμιοσύνη τους». Αφού διαβάσετε προσεκτικά όλη την παράγραφο, σχολιάστε τη σημασία αυτής της άποψης και εξηγήστε τι δηλώνει η έννοια «ρωμιοσύνη» για τη συγγραφέα.
  • Η αφηγήτρια ενδιαφέρεται πολύ για την ανατροφή που δίνει στο παιδί της η γυναίκα του διπλανού διαμερίσματος. Πώς κρίνετε την παρέμβασή της και τα σχόλια που κάνει; Ποια γνωρίσματα του χαρακτήρα της αποκαλύπτει αυτή η κριτική στάση;
  • Περιγράψτε με λίγες χαρακτηριστικές λέξεις το σύγχρονο τρόπο ζωής στα αστικά κέντρα.
    Αστικό περιβάλλον [πηγή: Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος] Αστικό περιβάλλον [πηγή: Ευρωπαϊκός Οργανισμός Περιβάλλοντος]
    Αμαλία Τσακνιά, «Η πόλη» [Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Β' Γυμνασίου] Αμαλία Τσακνιά, «Η πόλη» [Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Β' Γυμνασίου]
  • Χωρίστε το κείμενο σε ενότητες προσθέτοντας ενδεικτικούς πλαγιότιτλους σε καθεμιά από αυτές.


ΔΙΑΘΕΜΑΤΙΚΕΣ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΕΣ

  • Προσπαθήστε να αποτυπώσετε την κάτοψη ενός σύγχρονου διαμερίσματος, τοποθετώντας τα έπιπλα σύμφωνα με την περιγραφή της αφηγήτριας. Σε ένα ίδιο σχέδιο τοποθετήστε τα έπιπλα σύμφωνα με το δικό σας γούστο.
  • Οργανώστε μια έρευνα ανάμεσα στα παιδιά της ηλικίας ή της τάξης σας σχετικά με τον τρόπο και τις συνθήκες μέσα στις οποίες πέρασαν την προσχολική τους ηλικία. Ποια είναι τα συμπεράσματά σας, με βάση τα στατιστικά στοιχεία αυτής της έρευνας;



ΕΥΡΥΤΕΡΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ
Αν ζείτε σε πολυκατοικία, πάρτε συνέντευξη από τους ενοίκους, για να καταγράψετε τα προβλήματα που προκύπτουν από τη συγκατοίκηση πολλών οικογενειών. Αν μένετε σε μονοκατοικία, γράψτε ποια πλεονεκτήματα αλλά και ποια μειονεκτήματα έχει η έλλειψη συγκατοίκων.


Μαρία Ιορδανίδου (1897-1989) Ekebi


Μαρία Ιορδανίδου

Διάβασε για τη ζωή και το έργο της εδώ. Κατέβασε σύντομο βιογραφικό


ΘΕΜΑΤΙΚΑ ΚΕΝΤΡΑ
Η ζωή, οι άνθρωποι και τα διαμερίσματα σε μια σύγχρονη τσιμεντούπολη
Προβλήματα από τη συγκατοίκηση πολλών οικογενειών στις σύγχρονες πολυκατοικίες
Εργαζόμενες μητέρες με παιδιά. Οι δυσκολίες στην ανατροφή και στη διαπαιδαγώγηση

ΕΝΔΕΙΚΤΙΚΗ ΕΡΜΗΝΕΥΤΙΚΗ ΠΡΟΣΕΓΓΙΣΗ
Το απόσπασμα προέρχεται από το μυθιστόρημα Η αυλή μας της Ιορδανίδου, στο οποίο η συγγραφέας περιγράφει σκηνές από τη ζωή στη σύγχρονη τσιμεντούπολη. Το κείμενο είναι απολύτως προσπελάσιμο, δεν παρουσιάζει νοηματικές δυσκολίες και προσφέρεται ιδιαίτερα για ελεύθερη συζήτηση, η οποία μπορεί να εστιαστεί στα παρακάτω θέματα: κατασκευή των διαμερισμάτων και ομοιόμορφος τρόπος ζωής των ενοίκων οι κάτοικοι, και κυρίως η νοικοκυρά, έχασε το δικαίωμα να δημιουργήσει τη γωνιά της (αξίζει να σχολιαστεί ότι η Ιορδανίδου προέρχεται από την Κωνσταντινούπολη, όπου η νοικοκυρά του σπιτιού είναι η αδιαφιλονίκητη «βασίλισσα» του οίκου της). Αυτή η ισοπεδωτική ομοιομορφία, σε συνδυασμό και με τον φόβο, που εμπνέει η ανωνυμία της συγκατοίκησης στην πολυκατοικία, οδηγούν τους ανθρώπους στην αποξένωση και στην εσωστρέφεια.

Οι Έλληνες «έχασαν τη ρωμιοσύνη τους», δηλαδή τις παραδοσιακές αρετές της φιλίας, της φιλοξενίας, της ευγένειας, της αλληλεγγύης. Η Ιορδανίδου αναφέρεται κυρίως σε μερικά χαρακτηριστικά προβλήματα της ζωής στις πολυκατοικίες, όπως η ενόχληση από τους θορύβους και τις συζητήσεις στα διπλανά διαμερίσματα. Η προσωπική ζωή των ενοίκων συχνά απασχολεί και τον γείτονα, ο οποίος κατά κάποιο τρόπο παρακολουθεί ή συμπάσχει άθελά του. Στο τελευταίο μέρος του αποσπάσματος η αφηγήτρια αναφέρεται στο διπλανό διαμέρισμα, όπου ζει ένα εργαζόμενο ζευγάρι με τη μικρή του κόρη. Η υστερική συμπεριφορά της μητέρας και οι νευρικές αντιδράσεις του παιδιού προβληματίζουν έντονα την αφηγήτρια, η οποία παρεμβαίνει δυναμικά για να προστατέψει το παιδί από τη βιαιότητα της μητέρας. Η φράση «έχουν την αξιοπρέπειά τους και τα παιδιά» συνοψίζει τις θέσεις της Ιορδανίδου για τα δικαιώματα και τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών.

Ως προς τη μορφή, μπορεί να επισημανθεί η εναλλαγή αφηγηματικών και διαλογικών μερών, η αμεσότητα του προφορικού λόγου και η χρήση καθημερινού λεξιλογίου. Η παράγραφος που αρχίζει με τη φράση «Αλλάζουν οι καιροί, αλλάζουν και οι άνθρωποι», προσφέρεται ιδιαίτερα για την κατανόηση της δομής της παραγράφου (θεματική πρόταση - σχόλια - κατακλείδα).


Μαρία Ιορδανίδου

Μαρία Ιορδανίδου, Η αυλή μας

Μαρία Ιορδανίδου
στη Βικιπαίδεια Ιορδανίδου, Βικιπαίδεια
στο ΕΚΕΒΙ Ιορδανίδου, ΕΚΕΒΙ

Αλέκος Κοντόπουλος, βιογραφία και έργα
Δημοτική Πινακοθήκη Λαμίας «Αλέκος Κοντόπουλος», βιογραφία Κοντόπουλος
Δημοτική Πινακοθήκη Λαμίας «Αλέκος Κοντόπουλος», έργα Κοντόπουλος
στη Βικιπαίδεια Κοντόπουλος Βικιπαίδεια
στο Βιβλιοnet Κοντόπουλος
στην Εθνική Πινακοθήκη Κοντόπουλος ε.π.
στο wiki art Κοντόπουλος wiki
στο artnet Κοντόπουλος art
στο ΝΙΚΙΑΣ Κοντόπουλος ΝΙΚΙΑΣ
στο paleta art Κοντόπουλος ΝΙΚΙΑΣ, Κοντόπουλος ΝΙΚΙΑΣ
στο ΙΣΕΤ ΙΣΕΤ
Οι αρχές της Αφαιρετικής τέχνης στην Ελλάδα, άρθρο της Μαρίας Μποϊλέ στο art magazine Οι αρχές της Αφαιρετικής τέχνης στην Ελλάδα, άρθρο της Μαρίας Μποϊλέ στο art magazine
Αρετή Αδαμοπούλου, Σύγχρονη ελληνική τέχνη, Η αφηρημένη τέχνη στην Ελλάδα Κοντόπουλος, Αδαμοπούλου

Ήρωες

 

Τόπος

 

Χρόνος

 

Γλώσσα

 

Αφήγηση

 

Αφηγητής

 

Ενότητες

 

Το σχόλιό σας...