Είσοδος Ιστορία Χρονολόγιο

Η ΗΓΕΜΟΝΙΑ ΤΗΣ ΑΘΗΝΑΣ (479-431 π.Χ.)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 5

5. Η ΔIΑΔIΚΑΣIΑ ΤΗΣ ΜΟΡΦΩΣΗΣ -
Ο ΑΘΗΝΑIΟΣ ΚΑI Η ΕΡΓΑΣIΑ -
Η ΑΘΗΝΑ ΓIΟΡΤΑΖΕI

Κατέβασε τις ερωτήσεις κατανόησης
Η ενότητα στο σχ. βιβλίο

χρονολόγιο
776| 721| 632| 594| 550| 527| 525| 510| 509| 508| 499| 495| 494| 492| 490| 481| 480| 479| 478| 476| 467| 461| 454| 449| 446| 432| 431| 430| 429| 428| 425| 422| 421| 415| 413| 407| 406| 405| 404| 403| 401| 394| 385| 382| 379| 378| 371| 365| 362| 359| 338| 337| 336| 334| 333| 332| 331| 326| 324| 323|


Η μόρφωση των παιδιών Αθήνα, 480-430 π.Χ.: Πνευματική και Πολιτιστική κίνηση Η εκπαίδευση Η εκπαίδευση των νέων στην αρχαία Αθήνα Η μουσική στις δημόσιες και ιδιωτικές εορτές

εικ. Η αρμονική ανάπτυξη του σώματος και του πνεύματος είχε τεθεί ως υπέρτατος παιδευτικός στόχος από την αθηναϊκή Πολιτεία. Η ανάπτυξη του καλού γούστου, της ευπρέπειας, της κοινωνικότητας και της οξυδερκούς πολιτικής σκέψης ήταν επίσης παραπληρωματικοί στόχοι των εκπαιδευτικών επιδιώξεων. Η μουσική κατέχει δεσπόζουσα θέση σ’ αυτή τη μαθησιακή διαδικασία. Ο παιδαγωγός, συνήθως ένας μορφωμένος δούλος, βοηθά στο σπίτι το αγόρι στην εκμάθηση των μαθημάτων του και το συνοδεύει στο σχολείο του. Εκεί ο γραμματιστής τού διδάσκει γραφή, ανάγνωση και την κατανόηση των ομηρικών επών. Ο κιθαριστής διδάσκει στο παιδί μουσική και ο παιδοτρίβης το εκγυμνάζει. Αργότερα, στην εφηβική ηλικία, τα παιδιά των πλούσιων Αθηναίων, που επεδίωκαν μια υψηλή σταδιοδρομία στον πολιτικό τομέα, διδάσκονταν από τους σοφιστές τη ρητορική, την τέχνη της ορθής έκφρασης και της ικανότητας να πείθεις τον δήμο. Οι σοφιστές ήταν μορφωμένοι άνθρωποι, οι οποίοι είχαν συρρεύσει στην Αθήνα απ’ όλα τα μέρη της Ελλάδας, ακόμα και από τις αποικίες, και δίδασκαν στους νέους τη ρητορική με αδρή αμοιβή.

εικ. Όμως, τον νέο, και ιδιαίτερα τον έφηβο, τον βοηθούσε στη διανοητική και αισθητική του ανάπτυξη η όλη πνευματική ατμόσφαιρα που κυριαρχούσε στην Αθήνα. «‘Ελλάδος παίδευσιν» ονομάζει την πόλη ο Θουκυδίδης και αυτή ήταν η πραγματικότητα. Πνευματικό και καλλιτεχνικό κέντρο του ελληνισμού η Αθήνα, παρείχε κάθε δυνατότητα στους νέους να αναπτύξουν όλες τους τις ικανότητες, να διευρύνουν τους πνευματικούς τους ορίζοντες και να αναδείξουν τα όποια ταλέντα τους.

υποδηματοποιός-αγγειοπλάστης
Αριστερά: Yποδηματοποιείο: μελανόμορφος αμφορέας. (Βοστόνη, Μουσείο Καλών Τεχνών). Μπορείτε να προσδιορίσετε το ρόλο των τριών εικονιζόμενων προσώπων;
Δεξιά: Εργαστήριο αγγειοπλαστικής: ερυθρόμορφος κρατήρας. (Οξφόρδη, Ασμολειανό Μουσείο). Μπορείτε να περιγράψετε τη σκηνή;
αγγείο
Μάθημα σ’ ένα σχολείο, ερυθρόμορφη κύλικα του αγγειογράφου Δούρη.(Βερολίνο, Κρατικό Μουσείο).
Ποια μαθήματα διδάσκεται ο μαθητής; Από ποιον συνοδεύεται στο σχολείο;
Δες και το κείμενο της 2ης ενότητας των αρχαίων.

78


Οι Αθηναίοι αγρότες Η γεωργία στην ελληνική αρχαιότητα Τα εργαστήρια των τεχνιτών

ΟΙ ΑΘΗΝΑΙΟΙ ΑΓΑΠΟΥΝ ΤΗ ΣΥΝΤΡΟΦΙΑ

Διότι καθένας από σας συχνάζει άλλος σε μυροπωλείο, άλλος σε κουρείο, άλλος σε σκυτοτομείο και άλλος όπου τύχει και οι περισσότεροι πηγαίνουν σε όσους έχουν τα εργαστήριά τους κοντά στην αγορά, ενώ ελάχιστοι πηγαίνουν σε όσους απέχουν πολύ από αυτήν.

Λυσίας, Yπέρ του Αδυνάτου, 20
(μετ. Γ. Κυριαζή)

εικ. Οι Αθηναίοι αγρότες, με μικρή κτηματική ιδιοκτησία, αποτελούν την πλειονότητα του πληθυσμού. Καλλιεργούν τα χωράφια τους με τη βοήθεια των δούλων. Η κτηνοτροφία είναι περιορισμένη.

Εργαστήρια Τα εργαστήρια των τεχνιτών

εικ. Οι πολυάριθμοι τεχνίτες ζουν κυρίως στην πόλη. Εργάζονται σε μικρά εργαστήρια, ανοιχτά προς το μέρος του δρόμου, ώστε οι μελλοντικοί πελάτες τους να παρακολουθούν την εργασία τους. Τα εργαστήρια και τα μαγαζιά είναι συγκεντρωμένα σε μία συγκεκριμένη περιοχή, ανάλογα με το είδος που κατασκευάζουν ή πουλούν. Έτσι οι αγγειοπλάστες είχαν συγκεντρώσει τα εργαστήριά τους στην περιοχή του Κεραμεικού.


Επαγγέλματα της αρχαιότητας
Πατήστε τις μικρογραφίες για μεγαλύτερο μέγεθος
λιθοξόος βαφέας ψαράς σιτηρά

Εμπόριο Η εκμετάλλευση των ορυχείων κατά την κλασική περίοδο Η οικονομία στην ελληνική αρχαιότητα

εικ. Συγχρόνως, η αύξηση του πληθυσμού συντελεί στη ραγδαία αύξηση του εμπορίου. Εισάγονται τρόφιμα για τη συντήρηση των κατοίκων, αλλά και πρώτες ύλες, όπως δέρματα, ξυλεία και μέταλλα, για τις εργασίες των βιοτεχνιών. Τα προϊόντα των αθηναϊκών εργαστηρίων, όπως υφάσματα, όπλα, κατεργασμένα δέρματα, αγγεία και έπιπλα, εξάγονταν σε ολόκληρη τη Μεσόγειο.

Με την άνθηση του εμπορίου, μια νέα δυναμική και πλούσια επαγγελματική κατηγορία, οι μέτοικοι, αποκτούν ισχύ και επηρεάζουν τις τύχες της πόλης.

Διανόηση

εικ. Στο περιθώριο αυτών των επαγγελματικών ενασχολήσεων, μια ιδιαίτερη ομάδα, όχι και τόσο ολιγομελής, οι καλλιτέχνες, οι διανοούμενοι και οι πολιτικοί, με τα καλλιτεχνικά τους δημιουργήματα, τις υψιπετείς φιλοσοφικές θεωρίες τους και τις ριζοσπαστικές πολιτικές τους κινήσεις, υλοποιούν αυτό που ονομάστηκε «χρυσούς αιών» της Αθήνας.

ζωφόρος Παρθενώνα
Η πομπή των Παναθηναίων: Λίθος IV με δύο ιππείς σε καλπασμό από τη δυτική ζωφόρο του Παρθενώνα. (Αθήνα, Μουσείο της Ακρόπολης).

79


ΟΙ ΓΙΟΡΤΕΣ ΞΕΚΟΥΡΑΣΗ ΤΟΥ ΑΝΘΡΩΠΟΥ

(μιλάει ο Περικλής)

«Ωστόσο και από τους κόπους φροντίσαμε να βρούμε, όσο γινόταν, πιο πολλές ξεκούρασες στο πνεύμα, με το να κρατούμε τη συνήθεια να κάνουμε αγώνες και θυσίες όλο το χρόνο μια πάνω στην άλλη, έπειτα και περιποιημένα σπιτικά για τον εαυτό του καθένας η ευχαρίστηση που μας δίνουν αυτά κάθε μέρα, διώχνει μακριά τη στενοχώρια».

Θουκυδίδης, Ιστορία, 38, 1 (μετ. Ι. Κακριδή)

Γιορτές Αγώνες που έμειναν …στα αγγεία Οι εορτές των Αρχαίων Ελλήνων Η θεά Αθηνά Η θεά Δήμητρα

Αθηνά σκεπτομένη
Ανάγλυφο της Αθηνάς (Αθήνα, Μουσείο Ακρόπολης):
η θεά σκεπτική με το βλέμμα προσηλωμένο
σε μια μαρμάρινη πλάκα.

εικ. Οι γιορτές, παναθηναϊκές και κρατικές ή ιδιωτικές και λιτές, ήταν συνυφασμένες με την καθημερινή ζωή της Αθήνας. Η λαμπρότερη, η εορτή της ίδιας της πόλης, ήταν τα Παναθήναια, που τελούνταν κάθε τέσσερα χρόνια προς τιμήν της Αθηνάς. Κατά τη διάρκειά τους ξεδιπλωνόταν όλο το μεγαλείο και η δύναμη της πόλης. Τα Μεγάλα ή «εν άστει» Διονύσια ήταν μια πολυήμερη γιορτή προς τιμήν του Διονύσου. Τα Ανθεστήρια ήταν μία άλλη γιορτή αφιερωμένη στον ίδιο θεό, κατά την οποία οι Αθηναίοι δοκίμαζαν το νέο κρασί μέσα σε ατμόσφαιρα γενικής χαράς.

Τέλος, τα Ελευσίνια, γιορτή αφιερωμένη στη Δήμητρα και στην κόρη της Περσεφόνη, εορτάζονταν στις αρχές Οκτωβρίου. Πομπή με προσκυνητές ξεκινούσε από την Αθήνα και κατέληγε στο ιερό της Δήμητρας στην Ελευσίνα. Εκεί τελούνταν τα Ελευσίνια μυστήρια.

80


ΣΥΝΟΨΗ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

Το 478 π.Χ. ιδρύεται η Συμμαχία της Δήλου. Την ηγεμονία αναλαμβάνει η Αθήνα. Η Συμμαχία απαλλάσσει το Αιγαίο από την περσική παρουσία. Την ίδια περίοδο, με την καθοδήγηση του Περικλή το δημοκρατικό πολίτευμα της Αθήνας εδραιώνεται και η ζωή των Αθηναίων γίνεται περισσότερο άνετη.

Άσκηση Αυτοαξιολόγησης

81


Ερωτήσεις-Δραστηριότητες

1. Ποιες γιορτές σήμερα σχετίζονται με τις αντίστοιχες αθηναϊκές; (Λάβετε υπόψη τα δεδομένα του τόπου σας).
2. Yπάρχει κοντά στην περιοχή σας κάποιο μουσείο; Ποια η χρησιμότητά του από πολιτιστική και οικονομική άποψη;



Γνώρισε σκηνές από την καθημερινή ζωή στην αρχαία Αθήνα μέσα από τις απεικονίσεις των αγγείων. Εφαρμογή του Βρετανικού Μουσείου (στα αγγλικά)
Από το Ι.Μ.Ε. γνώρισε την αρχαία αγορά της Αθήνας, όπου οι Αθηναίοι περνούσαν αρκετό διάστημα της ημέρας. Δες το Χάρτη. Κάνε μια εικονική περιήγηση ή δες την αγορά.
Για τα Παναθήναια δες τη Ζωφόρο του Παρθενώνα στον ελληνικό πολιτισμό  (από το μενού επίλεξε ζωφόρος/γενικά) ή εδώ. Αν θέλεις μπορείς να διαβάσεις και στη Βικιπαίδεια.

Γνώρισε τη ζωφόρο του Παρθενώνα και τα Παναθήναια παίζοντας.