ΕΛΛΗΝΙΚΟΣ ΠΟΛΙΤΙΣΜΟΣ

Παραγωγή κειμένου


Παράγραφος, Είδη παραγράφων


Η παράγραφος είναι ένα ενιαίο κείμενο, με αρχή, ανάπτυξη και τέλος.

Αποτελεί μια ξεχωριστή ενότητα, με ένα δικό της νόημα, γιατί αναπτύσσεται μέσα σε αυτή μία ιδέα ή μία άποψη ή, τέλος, κάποια πλευρά ενός θέματος.

Έχει εξωτερικό γνώρισμα κάποιο περιθώριο στην πρώτη σειρά. Δηλαδή, για να ξεχωρίζει μια παράγραφος από την άλλη αφήνουμε περιθώριο στην αρχή της πρώτης σειράς, με άλλα λόγια ξεκινάμε λίγο πιο μέσα.

Αποτελείται από:

α. τη θεματική πρόταση ή περίοδο. Είναι προτιμότερο να την ονομάζουμε Θεματική Περίοδο (ΘΠ), γιατί μια περίοδος περιλαμβάνει περισσότερες προτάσεις.

β. την ανάπτυξη ή σχόλια ή λεπτομέρειες

γ. την κατακλείδα

● Η θεματική περίοδος (ΘΠ) εκφράζει την κύρια ιδέα της παραγράφου. Θα μπορούσαμε να πούμε ότι αποτελεί κάτι σαν επικεφαλίδα ή σαν πλαγιότιτλο. Η θέση της θεματικής περιόδου βρίσκεται στην αρχή της παραγράφου, χωρίς αυτό να είναι απαραίτητο. Μπορεί να βρίσκεται και στη μέση ή ακόμη ακόμη και στο τέλος.

● Η ανάπτυξη ή σχόλια ή λεπτομέρειες είναι οι βασικές προτάσεις που αναπτύσσουν τη βασική ιδέα της θεματικής περιόδου.

● Η κατακλείδα αποτελεί το συμπέρασμα όσων γράφτηκαν στην παράγραφο. Δεν είναι απαραίτητο κάθε παράγραφος να έχει κατακλείδα.

 

Συνδετικές λέξεις και φράσεις

 

Στο εσωτερικό της παραγράφου φροντίζουμε ο λόγος μας να κυλάει φυσιολογικά από τη μια λέξη στην άλλη, από τη μια πρόταση στην άλλη, ώστε να μη δημιουργούνται κενά και χάσματα. Στη σύνδεση των προτάσεων χρησιμοποιούμε διάφορες λέξεις που τις ονομάζουμε συνδετικές ή διαρθρωτικές. Οι λέξεις αυτές μπορούν να δηλώνουν:

α. χρόνο π.χ. ύστερα, έπειτα, αργότερα, μετά, πριν, όταν, αφού, αφότου, μετά από λίγο, ύστερα από λίγο, ταυτόχρονα, μετά από κάποια καθυστέρηση, από τότε που… κ.λπ.

β. επεξήγηση π.χ. δηλαδή, με άλλα λόγια, για να το πούμε αλλιώς, αυτό σημαίνει ότι…,

γ. συμπέρασμα π.χ. ώστε, επομένως, συμπερασματικά, άρα, λοιπόν, με αποτέλεσμα, συνεπώς, έτσι…

δ. αιτία π.χ. γι’ αυτό, επειδή, εφόσον, μια και, γιατί…

ε. παράδειγμα π.χ. για παράδειγμα, λόγου χάρη, παραδείγματος χάρη, με το εξής παράδειγμα…

στ. αντίθεση π.χ. όμως, μολονότι, εντούτοις, άλλωστε, ενώ, ωστόσο, σ’ αντίθεση, αντιθέτως, αν και, αλλά, εξάλλου, σ’ αντίθετη περίπτωση, εντελώς διαφορετικό…

ζ. τόπο π.χ. εδώ, εκεί, πάνω, κάτω, λίγο πιο πέρα, από την άλλη μεριά …

η. πρόσθεση ή έμφαση π.χ. πρώτον, δεύτερον, ακόμη, πράγματι, επιπροσθέτως …

Για τη σύνδεση των παραγράφων

● Παράλληλα, επίσης, ακόμη, ταυτόχρονα, συνάμα, συγχρόνως, ταυτοχρόνως

● Εκτός βέβαια από το (προηγούμενο) σημαντικό είναι και το,

● Εξίσου σημαντικό (ή σπουδαίο, ουσιώδες) με το (προηγούμενο) είναι και το...

● Φυσικά δε θα πρέπει να αγνοήσουμε, να παραμελήσουμε, να αδιαφορήσουμε, να αντιπαρέλθουμε, να παραβλέψουμε, να μην αναφέρουμε, να μη δείξουμε ενδιαφέρον, να μην ενδιαφερθούμε, να μην επισημάνουμε...ως...

● Σ’ αυτό το σημείο θα πρέπει να τονιστεί, αναφερθεί, επισημανθεί...και

● Συμπληρώνοντας τα παραπάνω θα πρέπει να αναφερθεί, να τονιστεί, να επισημανθεί, να σημειωθεί, να γίνει γνωστό ή φανερό

● Τέλος, τελειώνοντας θα πρέπει να αναφέρουμε, να επισημάνουμε, να σημειώσουμε, να παραθέσουμε, να γνωστοποιήσουμε, να πληροφορήσουμε, να εξετάσουμε, να σχολιάσουμε

 

Όλα αυτά ας τα δούμε σε ένα παράδειγμα.

 

Έστω ότι πρέπει να γράψεις σε μια παράγραφο για το πώς πέρασες το Σαββατοκύριακο.

Η πρώτη ενέργεια που πρέπει να κάνεις είναι να σκεφτείς πώς πέρασες το Σαββατοκύριακο. Όλα αυτά που θα σκεφτείς πρέπει να τα σημειώσεις κάπου με ελάχιστα λόγια. π.χ. Σάβ. σινεμά, Κυρ. πρωί βόλτα, Κυρ. βράδυ διάβασμα. Εννοείται πως μπορείς να προσθέσεις ό,τι θέλεις.

Αυτά όλα που βρήκες είναι οι λεπτομέρειες της παραγράφου.

Τώρα χρειάζεται μια θεματική περίοδος π.χ. «Αυτό το Σαββατοκύριακο ίσως να ήταν ένα από τα καλύτερα της φετινής χρονιάς.» Στη συνέχεια γράφεις όσα είχες βρει προηγουμένως. Φροντίζεις να χρησιμοποιείς ανάμεσα στις προτάσεις κάποιες από τις συνδετικές λέξεις, αποφεύγοντας τις επαναλήψεις. Στο τέλος γράφεις κι ένα συμπέρασμα (την κατακλείδα).

 

Η παράγραφος θα μπορούσε να είναι κάπως έτσι:

 

info Αυτό το Σαββατοκύριακο ίσως να ήταν ένα από τα καλύτερα της φετινής χρονιάς. info Από την Παρασκευή είχα συνεννοηθεί με κάποιους συμμαθητές μου να πάμε στο σινεμά. Έτσι, το Σάββατο το απόγευμα συναντηθήκαμε όλοι στο συνηθισμένο σημείο που δίνουμε ραντεβού και πήγαμε στον κινηματογράφο. Στη διαδρομή κάναμε φυσικά τα αστεία μας, πειράζαμε ο ένας τον άλλο, πήραμε και διάφορα ψώνια, ώσπου τελικά φτάσαμε. Κόψαμε τα εισιτήρια, μπήκαμε στην αίθουσα και διαλέξαμε τις καλύτερες θέσεις. Η ταινία ήταν υπέροχη, όπως το περιμέναμε. Το πρωί της Κυριακής ήταν ακόμη καλύτερο. Οι γονείς μου είχαν οργανώσει μια εκδρομή, για την οποία δε μας είχαν πει τίποτα. Έτσι, μας ξύπνησαν πρωί πρωί και τρώγοντας πρωινό μας ανακοίνωσαν ότι θα πάμε εκδρομή, χωρίς όμως να μας πουν πού θα πάμε. Μπήκαμε στο αυτοκίνητο και μετά από λίγη ώρα φτάσαμε στο μεγάλο λούνα παρκ. Εγώ και ο αδερφός μου πετάξαμε από τη χαρά μας. Ένα ολόκληρο πρωινό το περάσαμε παίζοντας στα παιχνίδια. Κανένα δεν αφήσαμε που να μην το επισκεφτούμε. Το μεσημέρι έφτασε και αφού φάγαμε ένα καταπληκτικό χάμπουργκερ γυρίσαμε σπίτι. Εννοείται ότι από την κούραση με πήρε ο ύπνος στο αυτοκίνητο. Σαν να μην έφταναν όλα αυτά το απόγευμα ήρθε απρόσμενα ο αγαπημένος μου ξάδερφος. Ό,τι παιχνίδι είχαμε στο σπίτι το παίξαμε. info Με όλα αυτά πώς να μην είναι το Σαββατοκύριακο αυτό το καλύτερο της χρονιάς!

 

Επειδή στην παραπάνω παράγραφο αφηγούμαστε κάποιο γεγονός που έγινε, φροντίσαμε να βάλουμε τα γεγονότα στη σωστή χρονική σειρά. Έτσι, πρώτα είπαμε όσα έγιναν το Σάββατο το απόγευμα, μετά όσα έγιναν το πρωί της Κυριακής, το μεσημέρι και τέλος όσα έγιναν το απόγευμα της Κυριακής.

Όπως βλέπεις δεν είναι και τόσο δύσκολο. Το μόνο που χρειάζεται είναι οργάνωση. Αυτό κάνουν όλοι όσοι γράφουν. Γιατί να μην το κάνεις κι εσύ;

 

Ας δούμε δύο ακόμη παραδείγματα:

 

1ο παράδειγμα: Το θέμα της παραγράφου είναι ο ελεύθερος χρόνος των μαθητών.

Για Θ.Π. θα βάλουμε την πρόταση: Οι περισσότεροι μαθητές στο Γυμνάσιο έχουν πολύ λίγο ελεύθερο χρόνο. Στη συνέχεια θα προσθέσουμε τις λεπτομέρειες και η παράγραφος θα γίνει κάπως έτσι:

 

info Οι περισσότεροι μαθητές στο Γυμνάσιο έχουν πολύ λίγο ελεύθερο χρόνο. info Ξυπνούν κάθε μέρα περίπου στις 7.30 και ως τις 8.15 το αργότερο πρέπει να βρίσκονται στο σχολείο. Εκεί παρακολουθούν μαθήματα ως τις δύο το μεσημέρι. Μετά πηγαίνουν στο σπίτι τους, τρώνε μεσημεριανό και ξεκουράζονται για λίγο. Η ώρα είναι ήδη τρεις. Θα ξεκινήσουν την προετοιμασία για τα μαθήματα της επόμενης ημέρας και το πολύ μετά από μια ή δυο ώρες θα πρέπει να διακόψουν, γιατί άλλος θα πρέπει να πάει στο Φροντιστήριο Ξένων Γλωσσών, άλλος για προπόνηση σε κάποιο άθλημα κι άλλος θα έχει Ωδείο ή χορό. Θα επιστρέψουν σπίτι τους και θα συνεχίσουν με τα μαθήματα του σχολείου και φυσικά με τα μαθήματα του Φροντιστηρίου. Η ώρα έχει πάει περίπου εννιά ή δέκα. Κάποια στιγμή θα πρέπει να φάνε και βραδινό, να πλυθούνε και φυσικά να κοιμηθούνε, για να ξυπνήσουν την επόμενη μέρα και να συνεχίσουν τα ίδια από την αρχή. Τελικά, δεν έμεινε σχεδόν καθόλου ελεύθερος χρόνος. Ίσως κάποιοι να τα καταφέρουν το Σαββατοκύριακο να ξεκλέψουν κανένα δίωρο, για να πάνε σε κάποιο φίλο ή σινεμά ή έστω κανένα πάρτι. info Τελικά, ο ελεύθερος χρόνος με αυτά τα εξαντλητικά ωράρια και τις τόσες πολλές ασχολίες είναι κάτι άγνωστο για τους μαθητές.

 

Σ' αυτήν την παράγραφο ακολουθήσαμε και πάλι τη χρονική σειρά βάζοντας λέξεις που δηλώνουν χρόνο: δύο, τρεις, εννιά ή δέκα, βραδινό

 

2ο παράδειγμα: Το θέμα της παραγράφου είναι: Τα φτωχά παιδιά της τάξης μου.

Για Θ.Π. θα βάλουμε την πρόταση: Πολλά από τα παιδιά της τάξης μου είναι φτωχά. Στη συνέχεια θα προσθέσουμε τις λεπτομέρειες και η παράγραφος θα γίνει κάπως έτσι:

 

info Πολλά από τα παιδιά της τάξης μου είναι φτωχά. info Όταν ξεκίνησαν τα μαθήματα, ο καιρός ακόμη ήταν καλός κι οι περισσότεροι φορούσαμε ένα μπλουζάκι κι ένα παντελόνι. Κανένας μας δεν καταλάβαινε την οικονομική κατάσταση του άλλου. Όσο όμως περνούσε ο καιρός κι άρχισαν να έρχονται τα πρώτα κρύα, τότε κάποια παιδιά εξακολουθούσαν να έρχονται με το απλό καλοκαιρινό μπλουζάκι. Τότε δεν είχα δώσει ιδιαίτερη σημασία, γιατί νόμιζα πως ήθελαν να παραστήσουν πως δεν κρυώνουν. Όταν, αργότερα, συζητούσαμε για το ταμείο της τάξης, ενώ μερικοί προτείναμε να δίνουμε από ένα ευρώ την εβδομάδα, κάποια παιδιά επέ-μεναν στο μισό ευρώ. Και πάλι δεν έδωσα ιδιαίτερη σημασία· μάλιστα πίστευα πως ήταν τσιγκούνηδες. Τα πράγματα, όμως, ξεκαθάρισαν με τα λεφτά για την ημερήσια εκδρομή, που θα πηγαίναμε στο τέλος της χρονιάς. Κάποιοι έφεραν αμέσως τα πέντε ευρώ που μας ζήτησε η καθηγήτρια. Κάποιοι άλλοι όμως, δεν τα έφερναν, κι όταν η καθηγήτρια τους ρώτησε γιατί καθυστερούσαν, έφερναν διάφορες δικαιολογίες. Η καθηγήτριά μας όμως το κατάλαβε και φρόντισε να τους στείλει να πάνε έξω, δήθεν σε μια δουλειά και ζήτησε από μας, να βάλουμε όλοι από δύο ευρώ παραπάνω για να έρθουν στην εκδρομή κι οι συμμαθητές μας. info Τότε κατάλαβα ότι ορισμένα παιδιά στην τάξη μου είναι φτωχά.

 

Και σ' αυτήν την παράγραφο η ανάπτυξη έγινε με βάση τον χρόνο. Γι' αυτό χρησιμοποιήθηκαν οι φράσεις: Όταν ξεκίνησαν τα μαθήματα, Όσο όμως περνούσε ο καιρός, Όταν αργότερα, στο τέλος της χρονιάς.

 

Περισσότερα παραδείγματα

 

info Σαν βράδιασε ολότελα, το παιχνίδι συγκεντρώθηκε στη μεγάλη πλατεία και εκεί αναμετρήθηκαν για τελευταία φορά όσοι είχαν απομείνει χωρίς να χτυπηθούν στη ράχη. info Ο Παύλος Πρώιος αποφάσισε τότε να κάμει μια μεγάλη επέλαση και να τελειώσει τον πόλεμο. Ανέβηκε πρώτα στην εξέδρα και επιθεώρησε το πεδίο της μάχης. Ο Λεωνής, κατάκοπος, δεν τον ακολουθούσε πια, αλλά είχε σωριαστεί καταγής και τον κοίταζε από μακριά. Ύστερα, ο Παύλος Πρώιος όρμησε διασχίζοντας την πλατεία μοναχός του, κόκκινος, αστραφτερός, με τα μαλλιά στον άνεμο. Έτρεχε με κάποιο μεγαλείο, με τον κορμό ίσιο και το μέτωπο ψηλά. Ένιωθες πως δεν ήτανε δυνατό να του αντισταθεί κανείς. info Όλοι κατάλαβαν εκείνη τη στιγμή πως αυτό ήτανε το τέλος του παιχνιδιού.

Λεωνής, Γιώργου Θεοτοκά

 

info Σε όλες τις εποχές οι άνθρωποι αισθάνονταν την ανάγκη να προβλέψουν το μέλλον. Την απάντηση σε αυτό το ερώτημα οι αρχαίοι την αναζητούσαν στα μαντεία. info Πιο ονομαστό μαντείο υπήρξε το μαντείο των Δελφών, το οποίο ήταν αφιερωμένο στον Απόλλωνα. Ο θεός αυτός της μαντικής έδινε τους χρησμούς μέσω της ιέρειας Πυθίας. Από τα λόγια της Πυθίας συντάσσονταν οι χρησμοί, οι οποίοι πολλές φορές είχαν αμφίσημο νόημα. Οι απαντήσεις συνάγονταν με πλάγιο (μεταφορικό) τρόπο, γι' αυτό και ο Απόλλωνας ονομαζόταν Λοξίας. info Το μαντείο απέκτησε μεγάλη φήμη. Βασιλείς από την Αίγυπτο και τη Λυδία, μάλιστα, είχαν ζητήσει τη βοήθειά του.

Βιβλίο ιστορίας Α’ Γυμνασίου

 

info Οι πόλεις που βρίσκονταν γύρω από ένα ιερό συγκροτούσαν ενώσεις, με σκοπό να ρυθμίζουν θέματα που σχετίζονταν με τη λειτουργία και την ασφάλειά του. info Οι ενώσεις αυτές ονομάζονταν αμφικτιονίες. Η πιο γνωστή ήταν η αμφικτιονία των Δελφών. Κάθε πόλη συμμετείχε στην ένωση με δύο αντιπροσώπους, οι οποίοι συνεδρίαζαν δύο φορές το χρόνο. Τα θέματα που συζητούσαν αφορούσαν όχι μόνο το ιερό, αλλά και εκδηλώσεις της κοινωνικής ζωής. Μια απόφαση μάλιστα, όπως αυτή που έλεγε ότι η στέρηση νερού για οποιονδήποτε λόγο από μια πόλη αποτελεί πράξη ιεροσυλίας, θεωρείται και σήμερα ως πολύ προοδευτική. info Γενικά, οι αποφάσεις των αμφικτιονιών ήταν σεβαστές από όλους.

Βιβλίο ιστορίας Α’ Γυμνασίου

 

info Ήταν Ιούλιος όταν η 17χρονη Καλλιόπη θέλησε να πάει με τους φίλους της διακοπές σ’ ένα νησί. info Μόνοι, ολομόναχοι, χωρίς γονείς να σου λένε τι να φας και τι ώρα να ξυπνήσεις. Χωρίς μικρότερα αδέλφια να σου παίρνουν τα πράγματα και να σε ειρωνεύονται! Αυτή και οι φίλοι της. ΜΟΝΟ! Βέβαια, υπήρχε ένα πρόβλημα! Οι γονείς της! Ποιος θα το φανταζόταν ότι οι ίδιοι μας οι γονείς είναι ένα πρόβλημα!… Έπρεπε να τους το πει. info Έτσι, την επόμενη μέρα πήγε στην κουζίνα πρωί πρωί, ετοίμασε ένα βασιλικό πρωινό για τους γονείς της και τα αδέλφια της και τους άφησε στο τραπέζι ένα γράμμα.

Από γραπτό μαθήτριας

 

info Όλα ξεκίνησαν ένα ωραίο, ηλιόλουστο πρωινό. info Η Δάφνη με τη μεγάλη της παρέα αποφάσισαν να κάνουν κάτι τρελό, να ξεφύγουν λίγο από τα όρια, να εξερευνήσουν, σαν παιδιά που ήταν. Τότε ήρθε μια ιδέα στον Κώστα, να πάνε στο μεγάλο, περίεργο και τρομακτικό σπίτι που κανείς δεν είχε πατήσει το πόδι του εκεί, για πάνω από δύο χρόνια. Όλοι συμφώνησαν μαζί του παρόλο που είχαν τρομοκρατηθεί στην ιδέα τού να μπουν σ' αυτό το σπίτι. info Τελικά, όμως, μάζεψαν όλο το θάρρος που είχαν κι αποφάσισαν να πάνε.

Από γραπτό μαθήτριας

 

info Ο τρελός της γειτονιάς, γνωστός και ως Μάρκος, φώναξε τα παιδιά να ανέβουν στο σπίτι του. info Τα παιδιά δέχτηκαν, αφού είχαν ξαναπάει και είχαν περάσει υπέροχα. Όταν ανέβηκαν, ο τρελός ξέχασε την ολοκαίνουργια χοροπηδηχτή και κόκκινη μπάλα του κάτω. Δεν ήθελε ούτε να πει στους καλεσμένους φίλους του να κατέβουν και να του τη φέρουν, αλλά ούτε ήθελε να τους αφήσει μόνους. info Αποφάσισε, λοιπόν, να την αφήσει κάτω παρόλο που την ήθελε τόσο πολύ.

Από γραπτό μαθήτριας

 

Ας κάνουμε μια μικρή επανάληψη.
Κάθε παράγραφος ξεκινάει λίγο πιο μέσα. Αποτελείται από μια ξεκάθαρη Θ.Π. στο τέλος της οποίας βάζουμε τελεία. Ακολουθούν τα σχόλια και στο τέλος ίσως να υπάρχει και η κατακλείδα.

 

Ευκαιρία για μερικές ασκήσεις για τα μέρη της παραγράφου:

1η άσκηση

2η άσκηση

3η άσκηση

4η άσκηση

5η άσκηση

6η άσκηση

7η άσκηση

8η άσκηση

9η άσκηση

10η άσκηση

άσκηση για τη δομή της παραγράφου © Γεωργία Μουντράκη

 

Τρόποι ανάπτυξης παραγράφου

 

Μια παράγραφος μπορεί να αναπτύσσεται με διαφορετικό τρόπο κάθε φορά. Ο τρόπος που θα αναπτύξουμε μια παράγραφο εξαρτάται από το περιεχόμενό της, με άλλα λόγια από το τι θέλουμε να πούμε. Αλλιώς θα στήσουμε μια παράγραφο όταν περιγράφουμε ένα αντικείμενο, αλλιώς θα τη στήσουμε όταν αφηγούμαστε ένα γεγονός κι αλλιώς όταν λέμε τους λόγους για τους οποίους μας αρέσει (ή δε μας αρέσει) κάτι.

 

Οι συνηθέστεροι τρόποι για την ανάπτυξη μιας παραγράφου είναι οι εξής:

1. ο ορισμός

2. η διαίρεση

3. η αιτιολόγηση

4. η επεξήγηση

5. η καταγραφή των λεπτομερειών

6. το παράδειγμα

7. η σύγκριση και αντίθεση

8. η αναλογία

 

 

Η παράγραφος που αναπτύσσεται με ορισμό πρέπει να απαντά στην υποτιθέμενη ερώτηση "τι εννοείτε με αυτό;" "τι είναι αυτό;". Φυσικά για να γίνει πιο σαφής η παράγραφος, πρέπει να διασαφηνιστεί πιο πέρα, ακολουθώντας άλλους τρόπους, χρησιμοποιώντας λεπτομέρειες, παραδείγματα, σύγκριση και αντίθεση κ.τ.λ.

 

Παράδειγμα:

Κατανάλωση είναι η χρήση αγαθών ή υπηρεσιών για την ικανοποίηση των αναγκών μας. Βέβαια με τον όρο ανάγκες δεν εννοούμε μόνο τη λήψη τροφής ή το κάψιμο των ξύλων· είναι και το ντύσιμό μας, η κίνηση των μηχανών, η μετάβαση στο σχολείο, η κόμμωσή μας, η επίσκεψη του γιατρού, το ταξίδι με αυτοκίνητο ή αεροπλάνο.

 

Ο πιο εύκολος τρόπος για να βρούμε τον ορισμό μιας έννοιας είναι να καταφύγουμε σε ένα λεξικό. Αν όμως αυτό δεν είναι πρόσφορο, μπορούμε να βρούμε μόνοι μας τον ορισμό ακολουθώντας κάποια βήματα.

α. Η έννοια της οποίας πρέπει να βρούμε τον ορισμό, ονομάζεται οριστέα έννοια.

β. Πρώτα θα πρέπει να εντάξουμε την οριστέα έννοια σε μια μεγαλύτερη κατηγορία (γένη).

γ. Στο τέλος να βρούμε τη διαφορά από όλα τα παρόμοια (ειδοποιός διαφορά).

 

1ο παράδειγμα:

α. Έστω ότι θέλουμε να βρούμε την έννοια της λέξης θρανίο (οριστέα έννοια), άρα θα πούμε: θρανίο είναι

β. Εντάσσουμε την οριστέα έννοια σε μια μεγαλύτερη κατηγορία (γένη), άρα θα πούμε: το έπιπλο

γ. Βρίσκουμε  τη διαφορά από όλα τα παρόμοια έπιπλα: που χρησιμοποιείται από τους μαθητές για να κάθονται κατά την ώρα του μαθήματος, να ακουμπούν τα βιβλία τους και να γράφουν τα μαθήματά τους.

 

2ο παράδειγμα:

α. Έστω ότι θέλουμε να βρούμε την έννοια της λέξης βιβλιοθήκη (οριστέα έννοια), άρα θα πούμε: βιβλιοθήκη είναι

β. Εντάσσουμε την οριστέα έννοια σε μια μεγαλύτερη κατηγορία (γένη), άρα θα πούμε: το έπιπλο

γ. Βρίσκουμε  τη διαφορά από όλα τα παρόμοια έπιπλα: όπου τοποθετούνται και φυλάγονται βιβλία.

 

3ο παράδειγμα:

α. Έστω ότι θέλουμε να βρούμε την έννοια της λέξης εκτυπωτής (οριστέα έννοια), άρα θα πούμε: εκτυπωτής είναι

β. Εντάσσουμε την οριστέα έννοια σε μια μεγαλύτερη κατηγορία (γένη), άρα θα πούμε: το ηλεκτρονικό μηχάνημα

γ. Βρίσκουμε  τη διαφορά από όλα τα παρόμοια ηλεκτρονικά μηχανήματα: το οποίο τυπώνει σε χαρτί ένα αρχείο ηλεκτρονικού υπολογιστή.

 

4ο παράδειγμα:

α. Έστω ότι θέλουμε να βρούμε την έννοια της λέξης φιλία (οριστέα έννοια), άρα θα πούμε: φιλία είναι

β. Εντάσσουμε την οριστέα έννοια σε μια μεγαλύτερη κατηγορία (γένη), άρα θα πούμε: η στενή κοινωνική σχέση

γ. Βρίσκουμε  τη διαφορά από όλες τις παρόμοιες κοινωνικές σχέσεις: που αναπτύσσεται ανάμεσα σε δύο ή περισσότερα άτομα και που βασίζεται στην αμοιβαία αγάπη, τη συμπάθεια και την εκτίμηση.

 

5ο παράδειγμα:

α. Έστω ότι θέλουμε να βρούμε την έννοια της λέξης βιολογία (οριστέα έννοια), άρα θα πούμε: βιολογία είναι

β. Εντάσσουμε την οριστέα έννοια σε μια μεγαλύτερη κατηγορία (γένη), άρα θα πούμε: η επιστήμη

γ. Βρίσκουμε  τη διαφορά από όλες τις επιστήμες: που ασχολείται με τα φαινόμενα της ζωής και τους νόμους που διέπουν τη λειτουργία των ζώντων οργανισμών.

 

πάνω

 


 

Η παράγραφος που αναπτύσσεται με διαίρεση αναφέρεται στο πλάτος μιας έννοιας. Πιο απλά: μια έννοια (π.χ. άνθρωπος) μπορεί να περιλαμβάνει διάφορα είδη, δηλαδή έχει πλάτος. Θα μπορούσαμε να διαιρέσουμε την έννοια με κάποιο κριτήριο. Αν διαιρέσουμε την έννοια άνθρωπος με το κριτήριο του χρώματος, τότε θα μιλήσουμε για: λευκούς, μαύρους, κίτρινους, ερυθρόδερμους. Χρησιμοποιώντας ως κριτήριο το θρήσκευμα θα διαιρέσουμε την έννοια άνθρωπος σε: χριστιανούς, μωαμεθανούς, βουδιστές. Εκείνο που πρέπει να προσέχουμε στη διαίρεση είναι να χρησιμοποιούμε ένα μόνο κριτήριο, ή μία διαιρετική βάση, όπως λέγεται επιστημονικά.

 

Παράδειγμα:

info Η ποίηση μπορεί να διαιρεθεί σε τρία είδη: στην επική, στη λυρική και στη δραματική. Οι μορφές αυτές αντανακλούν τις πολιτικές και κοινωνικές συνθήκες μέσα στις οποίες εμφανίστηκαν και αναπτύχθηκαν. info Έτσι η επική ποίηση εκφράζει το πνεύμα και τα ιδανικά κατά την εποχή της βασιλείας, όπου η αγωνιστική διάθεση και η παλικαριά θεωρούνταν οι μεγαλύτερες αρετές του ανθρώπου. info Αντίθετα, την ταραγμένη εποχή που στα πράγματα βρίσκονταν οι ευπατρίδες αριστοκρατικοί, και κάτω από την απειλή των ναυτικών και των βιομηχάνων που με τον πλούτο τους κατακτούσαν όλο και περισσότερα πολιτικά δικαιώματα, αναπτύχθηκε η λυρική ποίηση. info Αργότερα, την εποχή της δημοκρατίας, δημιουργείται μια νέα μορφή ποίησης, που αγκαλιάζει τις λαχτάρες και τους πόθους ολόκληρου του λαού, η δραματική ποίηση. info

 

Παράδειγμα:

info Ανάλογα με το περιεχόμενό τους τα έπη διακρίνονται σε τρία είδη: α) το μυθολογικό - ηρωικό, β) το διδακτικό και γ) το ιστορικό. info Στο μυθολογικό – ηρωικό έπος ανήκουν τα έπη του Ομήρου η «Ιλιάδα» με θέμα τα ηρωικά κατορθώματα των βασιλιάδων κατά τη διάρκεια του τρωικού πολέμου και η «Οδύσσεια» με ναυτικές ιστορίες και μυθικά τέρατα. info Στο διδακτικό έπος ανήκει το έπος «Ἐργα και Ημέρες» του Ησίοδου με θέμα την καλλιέργεια της γης και τη ναυτιλία. info Στο ιστορικό έπος ανήκουν η «Σμυρνηΐδα» του ελεγειακού ποιητή Μίμνερμου με θέμα την ιστορία της Σμύρνης και τη σύγκρουση της πόλης με τους Λυδούς και τα «Περσικά» του Χοιρίλου από τη Σάμο με θέμα τη σύγκρουση Ελλήνων και Περσών. info

 

Παράδειγμα

info Τα τελευταία όμως χρόνια παρατηρείται μια ακόμα πιο ενδιαφέρουσα τάση, καθώς ανοίγουν μικρά ξενοδοχεία σε ιστορικά κτίρια, είτε μέσα στο Κάστρο είτε έξω από αυτό, πάντα όμως στα όρια της παλιάς πόλης. info Ο πρώτος ξενώνας που λειτούργησε μέσα στο Κάστρο αποτελεί και σήμερα μια από τις πιο αξιοπρόσεκτες επιλογές διαμονής. Στεγάζεται σε ένα απλό γιαννιώτικο σπίτι των αρχών του 20ού αιώνα και τα δωμάτιά του, αν και λιτά, έχουν ατμόσφαιρα. info Η δεύτερη επιλογή, αν θέλετε να μείνετε εντός του Κάστρου, βρίσκεται σε έναν από τους πιο κεντρικούς δρόμους του παραδοσιακού οικισμού, στην Ανδρόνικου Παλαιολόγου, και στεγάζεται σε ένα πέτρινο εβραϊκό σπίτι. info Τρίτη επιλογή: λίγο έξω από το κάστρο, δίπλα στη μητρόπολη, υπάρχει ένα παλιό κτίριο του 18ου αιώνα, το οποίο ανακαινίστηκε και μετατράπηκε σε ένα μικρό ξενώνα 9 δωματίων. info

Πηγή σχολικό βιβλίο Β' Γυμνασίου, περ. Αθηνόραμα, 2004

 

πάνω

 


 

Είναι η μέθοδος η οποία αιτιολογεί μια θέση. Με άλλα λόγια, η θεματική περίοδος είναι μια πρόταση κρίσης που χρειάζεται να αποδειχτεί η ισχύς της. Στην ανάπτυξη - σχόλια αναφέρουμε τις προτάσεις εκείνες που αποδεικνύουν την άποψη που διατυπώθηκε στη Θ.Π.

 

Παράδειγμα.

info Το πάρτι που οργανώναμε με τόση φροντίδα ολόκληρο το καλοκαίρι κατέληξε σε πλήρη αποτυχία. info Εγώ ήμουν πολύ κρυωμένος, η μύτη μου έσταζε και η φωνή μου μόλις που σχημάτιζε ένα δυσάρεστο ψίθυρο. info Η αδελφή μου έσπασε το χέρι της και έπρεπε να το έχει κρεμασμένο σε θηλιά. Με το ένα της χέρι λίγη βοήθεια μπορούσε να δώσει. info Κατά τις έξι το απόγευμα βροντές και αστραπές τράνταζαν το σύμπαν και στις επτά η βροχή είχε πια σχηματίσει χειμάρρους. Πέντε από τα δέκα παιδιά, αγόρια και κορίτσια, που είχα καλέσει, δεν μπόρεσαν να 'ρθουν, γιατί η καταιγίδα πλημμύρισε τους δρόμους και ακινητοποίησε όλα σχεδόν τα λεωφορεία. Όσα έφτασαν, ήταν πολύ αργοπορημένα. info Θαρρείς για να δοθεί η χαριστική βολή στο πάρτι μας, το παγωτό είχε λιώσει τόσο πολύ, ώστε θα ήταν ευκολότερο να το πιει κανείς, παρά να δοκιμάσει να το φάει με το κουτάλι. info Είχα σίγουρα κι άλλοτε αποτυχίες σε πάρτι, αλλά αυτή ξεπέρασε κάθε προηγούμενη.

 

Παράδειγμα

info Το ράφτινγκ είναι ο ιδανικός τρόπος για να πλησιάσουμε την ομορφιά της φύσης. info Περισσότερο κι από την έκκριση αδρεναλίνης, info απ' το πνεύμα ομαδικότητας, info το ράφτινγκ μάς προσφέρει πρόσβαση σε υδάτινα τοπία που δεν μπορείς να τα γνωρίσεις με κανέναν άλλο τρόπο. info Επιπλέον το ράφτινγκ είναι μια ήπια δραστηριότητα, που μπορούν να τη γευτούν παιδιά και μεγάλοι. info Αρκεί να βρίσκονται σε καλή φυσική κατάσταση, να ξέρουν κολύμπι και φυσικά να σέβονται τη δύναμη του νερού και να ακολουθούν πιστά τις οδηγίες του συνοδού.

 

Σχετικές λέξεις: γι’ αυτό, επειδή, εφόσον, μια και, γιατί… ένας λόγος που συμβαίνει αυτό, ένας παράγοντας..., η αιτία...,

 

πάνω

 


 

Συχνά η ανάπτυξη μιας παραγράφου γίνεται με επεξηγηματικό τρόπο. Αυτό σημαίνει πως στη θεματική περίοδο τίθεται ένα γενικότερο ζήτημα, το οποίο στη συνέχεια, αποσαφηνίζεται με περισσότερες ή λιγότερες λεπτομέρειες. Η έννοια που πρέπει να αποσαφηνιστεί μπορεί να δηλώνεται με ολόκληρη τη θεματική περίοδο ή ακόμα και με μια λέξη της.

 

Παράδειγμα:

info Γιατί αυτό ήταν, τον παλιό καιρό, το Ταχυδρομείο. info Εκτός από τους ιδιωτικούς ταχυδρόμους, δηλαδή, κι οι επιβάτες, οι ταξιδιώτες, συγγενείς ή φίλοι, παραγέμιζαν τις τσέπες τους με γράμματα ―χωρίς γραμματόσημο, εννοείται― για συγγενείς ή φίλους "ξενιτεμένους" εκεί όπου πήγαιναν κι αυτοί. Κι αφού ιδρύθηκαν ακόμα τα κρατικά Ταχυδρομεία, πολλοί, από δυσπιστία ή για οικονομία, εξακολουθούσαν να στέλνουν τα γράμματά τους με "επιβάτη". Τόσο που το Κράτος αναγκάστηκε να το απαγορέψει αυτό με νόμο. Και στα βαπόρια πριν ξεκινήσουν, έψαχναν τους ταξιδιώτες μην έχουν επάνω τους γράμματα. info

(Γρ. Ξενόπουλος, Αθηναϊκές επιστολές.)

 

Παράδειγμα:

info Η επαγγελματική απασχόληση της γυναίκας τα τελευταία χρόνια έχει προκαλέσει σημαντικές αλλαγές στην οικογένεια. info Αυτό σημαίνει ότι, καθώς η μητέρα βρίσκεται πολλές ώρες στη δουλειά, η φροντίδα για το σπίτι και τα μέλη της οικογένειας απαιτεί αλλαγές: οι παραδοσιακοί ρόλοι αναθεωρούνται, οι ευθύνες μοιράζονται, όλοι χρειάζεται να αναλάβουν δουλειές, ώστε το σύστημα της οικογένειας να συνεχίσει να λειτουργεί αποτελεσματικά ως προς τις ανάγκες που υπάρχουν. info

 

Βοηθητικό λεξιλόγιο: δηλαδή, με άλλα λόγια, για να το πούμε αλλιώς, αυτό σημαίνει ότι…,

 

πάνω

 


 

Ένας άλλος τρόπος ανάπτυξης μιας παραγράφου είναι με την παράθεση λεπτομερειών. Ως μέθοδος μοιάζει με την "επεξήγηση", αφού οι απαριθμούμενες λεπτομέρειες στην ουσία επεξηγούν τη θεματική περίοδο. Εννοείται πως όσο σημαντικότερες είναι οι λεπτομέρειες που επιλέγουμε να παραθέσουμε, τόσο αποτελεσματικότερος γίνεται ο λόγος της παραγράφου.

 

Παράδειγμα:

info Τα τελευταία είκοσι χρόνια η αυτοματοποίηση έδειξε πως είναι ικανή να επιτελέσει κάθε παραγωγικό έργο. info Όχι μόνο κάνει σχετικά απλές δουλειές, όπως η κατασκευή τμημάτων αυτοκινήτων ή ψυγείων, αλλά στοιχειοθετεί εφημερίδες ή οδηγεί αυτόματα τα τρένα σύμφωνα με προκαθορισμένο πρόγραμμα. Δεν απέχει πολύ η μέρα που ουσιαστικά όλα τα αγαθά που χρειαζόμαστε θα κατασκευάζονται σε αυτόματα εργοστάσια, χωρίς τη βοήθεια χειριστών μηχανημάτων. Οι άνθρωποι θα είναι αναγκαίοι, όσον αφορά την παραγωγή, μόνο για τη λήψη διευθυντικών αποφάσεων και για το σχεδιασμό και τη συντήρηση των αυτόματων μηχανών. info Έτσι, οι μηχανές θα δουλεύουν και οι άνθρωποι θα κάθονται.

 

πάνω

 


 

Αναπτύσσοντας μια παράγραφο με παραδείγματα θα πρέπει μετά τη Θ.Π. να παρουσιάσουμε διάφορα παραδείγματα παρμένα από την καθημερινή ζωή, την ιστορία, τη λογοτεχνία κτλ. που να ενισχύουν τη Θ.Π.

 

Παράδειγμα:

info Οι θρησκευτικές γιορτές αποτελούσαν στα παλαιότερα χρόνια μια ευκαιρία για τους κατοίκους ενός χωριού να συγκεντρωθούν, να βρεθούν όλοι μαζί, να ανταλλάξουν απόψεις και να κοινωνικοποιηθούν. info Για παράδειγμα στη γιορτή του πολιούχου ενός χωριού γινόταν πανηγύρι που διαρκούσε δυο ή και τρεις μέρες στο οποίο οι άνθρωποι έτρωγαν, χόρευαν και διασκέδαζαν. info Άλλη θρησκευτική γιορτή ήταν η περιφορά του επιτάφιου τη Μ. Παρασκευή κατά την οποία οι άνθρωποι ο ένας δίπλα στον άλλο εκτός από το να συμμετέχουν στη λατρεία εύρισκαν και την ευκαρία να συναντήσουν ο ένας τον άλλον, να νιώσουν μέλη της ίδιας κοινωνίας. info

 

Παράδειγμα:

info Οι Έλληνες έχουν μια χαρακτηριστική λέξη που περιγράφει θαυμάσια τη διάθεσή τους απέναντι στους ξένους: φιλοξενία. info Η φιλοξενία είναι μια αρετή των Ελλήνων από τότε που εμφανίστηκαν στην ιστορία. Ήδη στα ομηρικά έπη περιγράφονται σκηνές πολύ εγκάρδιας φιλοξενίας, όπου ο ξένος επισκέπτης αντιμετωπίζεται ως ιερό πρόσωπο. info Οι θεοί των αρχαίων Ελλήνων – και ειδικά ο Δίας – πολύ συχνά έπαιρναν ανθρώπινη μορφή και εμφανίζονταν ως ξένοι στα σπίτια των ανθρώπων, για να τους βοηθήσουν σε διάφορα σημαντικά ζητήματα αλλά και για προσωπικές τους υποθέσεις (κυρίως ερωτικές). info Οι αρχαίοι Έλληνες λοιπόν, κάθε φορά που ένας ξένος χτυπούσε την πόρτα τους, τον υποδέχονταν με τιμές και τον αντιμετώπιζαν ως ιερό πρόσωπο, έχοντας πάντα στο νου τους ότι μπορεί να είναι κάποιος θεός. Του έβαζαν να φάει, του γέμιζαν το ποτήρι με εκλεκτό κρασί, του έστρωναν να κοιμηθεί, και μόνο όταν είχε χορτάσει και είχε ξεκουραστεί έπαιρναν το θάρρος να τον ρωτήσουν ποιος είναι και από πού έρχεται.

Πηγή σχολικό βιβλίο Β' Γυμνασίου

 

Παράδειγμα:

info Οι σημερινοί Έλληνες είναι αρκετά διαφορετικοί. info Πολλοί από αυτούς που ζουν και εργάζονται στις τουριστικές περιοχές, αν και περηφανεύονται για την καταγωγή τους, αγνοούν παντελώς το νόημα της λέξης φιλοξενία. info Για να μην αναφέρουμε ότι οι περισσότεροι δεν είναι καν Έλληνες. Ξανθές τουρίστριες που βρήκαν τον τρόπο για δωρεάν ή και κερδοφόρες διακοπές σάς σερβίρουν μη ελληνικά ποτά ενώ εσείς απολαμβάνετε ξένη μουσική παρέα με δεκάδες άλλους ξένους. info Ξένοι σερβιτόροι σάς δίνουν ξενόγλωσσα μενού για να παραγγείλετε ξένες σπεσιαλιτέ. info Ξένες ρεσεψιονίστ σάς εξυπηρετούν μιλώντας τη δική τους γλώσσα, για να έχετε μια αξέχαστη διαμονή σε ένα περιβάλλον που δεν έχει καμία σχέση με την πατρίδα μας. info Και ίσως κάποια αφίσα στον τοίχο του δωματίου σας, με κάποια ερημική ακρογιαλιά από αυτές που δεν ξέρει κανείς να σας πει πού ακριβώς είναι, να σας θυμίζει με ένα τεράστιο GREECE τη χώρα στην οποία κάνετε διακοπές.

Πηγή σχολικό βιβλίο Β' Γυμνασίου

 

Σχετικές λέξεις: για παράδειγμα, λόγου χάρη, παραδείγματος χάρη, με το εξής παράδειγμα…

 

πάνω

 


 

Στην ανάπτυξη μιας παραγράφου με σύγκριση - αντίθεση μπορεί:

να συγκρίνουμε δύο έννοιες ή δύο αντικείμενα και να σημειώνουμε τις ομοιότητες και τις διαφορές τους ή

να αντιθέτουμε δύο έννοιες ή δύο αντικείμενα, τονίζοντας τις διαφορές τους.

 

Δύο είναι οι πιο συνηθισμένοι τρόποι παράθεσης των ομοιοτήτων ή των διαφορών:

α) παρουσιάζονται πρώτα συνολικά τα χαρακτηριστικά γνωρίσματα του ενός από τα συγκρινόμενα και ύστερα του άλλου και ακολουθεί, στο τέλος, σχόλιο που αναφέρεται και στα δύο.

β) αντιπαραβάλλονται ένα προς ένα, σημείο προς σημείο, με σχόλιο ή χωρίς σχόλιο, τα γνωρίσματα των συγκρινόμενων.

 

Μερικές φορές η ανάπτυξη της παραγράφου με σύγκριση - αντίθεση μπορεί να περιλαμβάνει και ορισμό ή διαίρεση.

 

Στη σύγκριση - αντίθεση χρησιμοποιούνται ως μεταβατικές - συνδετικές λέξεις οι αντιθετικοί σύνδεσμοι ή άλλες λέξεις ή φράσεις που εκφράζουν αντίθεση.

Αντιθετικοί Σύνδεσμοι: μα, αλλά, παρά, όμως, ωστόσο, ενώ, αν και, μολονότι, μόνο.

Λέξεις ή φράσεις που εκφράζουν αντίθεση: αντίθετα, διαφορετικά, σε αντίθεση, εξάλλου, ειδάλλως, παρόλα αυτά, εντούτοις, όχι μόνο - αλλά και.

Παράδειγμα.

info Χαρακτηρολογικά οι άνθρωποι μπορούν να μοιραστούν σε δύο κατηγορίες: στους ανθρώπους του "ναι" και στους ανθρώπους του "όχι". info Οι πρώτοι όταν προκαλούνται να εκδηλωθούν (με μιαν απάντηση ή προσφορά, με τη στάση τους απέναντι σ' ένα αίτημα ή σ' ένα αμφιλεγόμενο θέμα), αυθόρμητα συμπεριφέρονται θετικά, έστω κι αν αργότερα, άμα καλοσκεφτούν και ζυγίσουν πιο ψύχραιμα τα δεδομένα, νικηθούν από τις αμφιβολίες (τις θεωρητικές) ή τις δυσκολίες (τις πρακτικές) και αναθεωρήσουν την αρχική τους τοποθέτηση. Το «ναι» έρχεται και τις περισσότερες φορές στο στόμα τους: «ω βέβαια, γίνεται», «μάλιστα, δεν αποκλείεται», «δε σας υπόσχομαι, αλλά θα προσπαθήσω», «θα το ξαναδώ, ελπίζω να το πετύχω», «συμφωνώ, έχει και αυτή η άποψη την αλήθεια της» κ.ο.κ. info Αντίθετα οι άνθρωποι της άλλης κατηγορίας αρχίζουν πάντα με το «όχι». Η άρνηση είναι κατά κανόνα η πρώτη τους αντίδρασή τους, ακόμα και όταν, έπειτα από ψυχραιμότερη κρίση ή επιγενέστερη συμπάθεια, φανούν υποχωρητικοί. Αυτοί ξεκινούν αρνητικά: «αδύνατον, δε γίνεται», «αποκλείεται, μην το συζητείτε», «έχω την εντελώς αντίθετη γνώμη», «μη ματαιοπονείτε, χαμένος κόπος», «δεν είναι πολλές οι αλήθειες, αλλά μία» κ.ο.κ. info Νομίζει κανείς ότι, στην κάθε περίπτωση, έχει να κάμει με ένα εντελώς διαφορετικό ψυχικό κλίμα. Εκεί αιθρία, ανοιχτός ορίζοντας, κάτι το μαλακό και λείο. Εδώ συννεφιά, κλεισούρα, κάτι το σκληρό και το τραχύ.

 

Παράδειγμα

info Δύο είναι οι ήρωες αυτών των περιπετειών, ο Αστερίξ και ο Οβελίξ. info Ο Αστερίξ είναι μικρόσωμος πολεμιστής αλλά παμπόνηρος και με κοφτερό μυαλό, του εμπιστεύονται χωρίς αμφιβολίες όλες τις επικίνδυνες αποστολές, για τις οποίες συνήθως καταστρώνει και το σχέδιο δράσης. Ο Αστερίξ αντλεί την υπεράνθρωπη δύναμή του από το μαγικό ζωμό του Δρυΐδη Πανοραμίξ. info Από την άλλη ο Οβελίξ, ο αχώριστος φίλος του Αστερίξ, είναι μεγάλων σωματικών διαστάσεων, προμηθευτής μενίρ σε ολόκληρη την επικράτεια και μεγάλος εραστής του ψητού αγριογούρουνου! Είναι πάντοτε έτοιμος να ακολουθήσει τον Αστερίξ σε μια νέα περιπέτεια και ας μην καταλαβαίνει πάντοτε τι ακριβώς συμβαίνει, αρκεί να υπάρχουν αγριογούρουνα και τρανοί καυγάδες! Η δύναμή του είναι ατελείωτη, επειδή είχε βουτήξει στη μαρμίτα με το μαγικό ζωμό, όταν ήταν μικρός. info

Πηγή σχολικό βιβλίο Β' Γυμνασίου

 

Σχετικές λέξεις: όμως, μολονότι, εντούτοις, άλλωστε, ενώ, ωστόσο, σ’ αντίθεση, αντιθέτως, αν και, αλλά, εξάλλου, σ’ αντίθετη περίπτωση, εντελώς διαφορετικό…

 

πάνω

 


 

Με την αναλογία τονίζεται κάποια ομοιότητα ανάμεσα σε πράγματα τα οποία εκ πρώτης όψεως φαίνονται ή είναι διαφορετικά. Σκοπός της είναι να καταστήσει κατανοητό και παραστατικό κάτι που παρουσιάζει δυσκολίες. Πολλοί ποιητές ή φιλόσοφοι, ακόμα κι ο Χριστός, χρησιμοποίησαν την αναλογία για να κάνουν περισσότερο αποτελεσματικό το λόγο τους.

 

Κλασικά παραδείγματα αναλογίας αποτελούν οι παρομοιώσεις του Ομήρου και οι παραβολές του Χριστού. Χρησιμοποιήθηκε όμως και από τους επιστήμονες. Αρκετά συχνά ο ανθρώπινος οργανισμός παραλληλίζεται με φυτό ή μηχανή.

 

Παράδειγμα:

info Μια ανθρώπινη ψυχή χωρίς την πρέπουσα παιδεία μοιάζει με ένα μάρμαρο λατομείου. info Στην αρχή το μάρμαρο δεν αποκαλύπτει καμιά από τις ομορφιές του, ως τη στιγμή που η τέχνη του μαρμαρά αποκαλύψει τα χρώματα και φέρει στο φως κάθε απόχρωση, κηλίδα και φλέβα που περνά μέσα από τον κορμό του. info Με τον ίδιο τρόπο και η παιδεία, όταν επενεργήσει πάνω σε ένα έξοχο πνεύμα, μας αποκαλύπτει όλες τις κρυφές αρετές και τα προτερήματά του, που χωρίς μια τέτοια βοήθεια δεν μπορούσαν ποτέ να βγουν στο φως. info

 

Παράδειγμα:

info Στη μυθολογία μας η μάγισσα Μήδεια, εξαγριωμένη που ο άντρας της, ο Ιάσονας, αποφάσισε να την αντικαταστήσει και να παντρευτεί μια άλλη, έστειλε τάχα ως δώρο στη νεόνυμφη αντίζηλό της ένα χιτώνα, που είχε όμως μαγικές ιδιότητες. Όποιος το φορούσε κατέληγε αναπόφευκτα σε ένα βίαιο και φριχτό θάνατο. info Αυτός ο έμμεσος τρόπος θανάτου έχει τώρα το αντίστοιχό του στα γνωστά μας "συστηματικά εντομοκτόνα", τα χημικά δηλαδή παρασκευάσματα που χρησιμοποιούνται να προσελκύσουν φυτά ή ζώα σ' ένα είδος χιτώνα της Μήδειας. Αντικειμενικός σκοπός είναι να εξοντωθούν έντομα που τυχαίνει να έρχονται σε επαφή με τις δηλητηριώδεις αυτές ουσίες. Ο κόσμος των εντομοκτόνων είναι ένας κόσμος μυστηριώδης, όπου το μαγεμένο δάσος των παραμυθιών με τις νεράιδες έχει μεταβληθεί σε ένα δάσος γεμάτο δηλητήρια. Είναι ένας κόσμος, όπου ο ψύλλος που τσιμπάει ένα σκύλο, βρίσκει ακαριαίο θάνατο, όπου το έντομο μπορεί να πεθάνει μασώντας ένα φυλλαράκι ή εισπνέοντας μόνο την άχνα που βγαίνει απ' το φυτό, χωρίς να χρειαστεί να το αγγίξει, όπου μια μέλισσα μπορεί να κουβαλάει δηλητηριασμένο νέκταρ στην κυψέλη της και να φτιάχνει ακολούθως δηλητηριασμένο μέλι. info

 

πάνω