A B Γ Δ Ε Στ T

Νέα ελληνική γλώσσα, Α' Γυμνασίου

7η ενότητα, O KOΣMOΣ MEΣA AΠO THN OΘONH-EIKONA





 

 

eik

A EIΣAΓΩΓIKA KEIMENA

 

 

 

Kείμενο 1 [Ένα παιχνίδι στο διαδίκτυο χωρίς νικητές!]

εικ

Έκανε κλικ με το ποντίκι και το παράθυρο άνοιξε περισσότερο, αποκαλύπτοντας τις πέντε επόμενες λέξεις:

ΠΡΩΤΗ ΕΝΟΤΗΤΑ

ΤΟ ΘΕΜΑ ΤΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ

ΟΙ ΚΑΝΟΝΕΣ ΤΟΥ ΔΙΑΓΩΝΙΣΜΟΥ

ΚΕΡΔΗ ΕΝΑΡΞΗ

Μα ήταν δυνατόν η πρώτη ενότητα του σχολικού προγράμματος στο οποίο περίμενε να συμμετέχει, να ξεκίναγε με διαγωνισμό; Φαινόταν απίστευτο στον Μπεν! Τόσο, που ξαναγύρισε στην αρχή και ξαναέδωσε εντολές να ξαναμπεί στο συγκεκριμένο παράθυρο, για να ελέγξει έτσι μην τυχόν είχε προσπεράσει στη βιασύνη του τη συγκεκριμένη ηλεκτρονική σελίδα που ήθελε κι όλα αυτά τα ωραία δεν ίσχυαν. Κι όμως, έτσι ακριβώς ήταν. Μπορεί, βέβαια, να βρισκόταν εκεί για όποιον ήθελε να ασχοληθεί με τον διαγωνισμό, πέραν του τηλε-μαθήματος.

Ή να ήταν κι ένας διαγωνισμός - προσφορά από τις εταιρείες υπολογιστών και ηλεκτρονικών γενικότερα, που συμμετείχαν στο σχολικό αυτό πρόγραμμα, και χρεώνονταν τη μεγάλη του επιτυχία. Ποιος ξέρει…

Ο Μπεν αποφάσισε να συνεχίσει και να μπει κι αυτός στον διαγωνισμό. Έκανε κλικ στο ΕΝΑΡΞΗ, περίεργος να μάθει τη συνέχεια. Έμεινε κατάπληκτος! Τα ονόματα όσων έλυναν τον διαγωνισμό θα τυπώνονταν σε κοντομάνικα μπλουζάκια και καπέλα του μπέιζμπολ!

«Απ' ό,τι φαίνεται εδώ μάλλον έχουν βάλει και οι καθηγητές το χεράκι τους!» μονολόγησε ο Μπεν και θυμωμένος γύρισε πίσω και έκανε κλικ στους Κανόνες Παιχνιδιού.

Τότε ήταν που πετάχτηκε από τη θέση του. Η έκθεση της παιδαγωγικής σημασίας που είχε η σκέψη αυτού του διαγωνισμού ήταν διαθέσιμη, μπροστά στα μάτια του. Ειδικά το συμπέρασμα ότι σ' αυτόν τον διαγωνισμό ίσως δεν υπήρχαν νικητές! Οι δραστηριότητες και τα σκαλοπάτια προς τη λύση χρειάζονταν το μυαλό και την πρωτοβουλία όλων των συμμετεχόντων.

Γι' αυτό ακριβώς τον λόγο οι πρώτες ώρες του τηλε-μαθήματος ήταν στη διάθεσή τους για κουβέντα, ώστε να γνωριστούν, να ανταλλάξουν απόψεις, και να διατηρήσουν ομαδικό πνεύμα. Μόνο έτσι θα είχαν την αναμενόμενη απόδοση στους γρίφους που τους περίμεναν. Γι' αυτό και θεωρητικά δεν υπήρχαν νικητές ή χαμένοι του παιχνιδιού. Όλοι κέρδιζαν αυτή τη μοναδική εμπειρία και αντιμετώπιζαν το ίδιο πρόβλημα, που όμως έπρεπε όλοι μαζί να φέρουν εις πέρας.

Αντρέας Σλύτερ, Κυνηγητό στο Ίντερνετ, μτφρ. Ι. Αντωνοπούλου, εκδ. Πατάκη, 2003

 

1 Υπηρεσία Τηλεκπαίδευσης του Πανελλήνιου Σχολικού Δικτύου

 

Eρωτήσεις κατανόησης

1 Ποια πράγματα προκάλεσαν εντύπωση στον Μπεν, όταν ξεκίνησε την πρώτη ενότητα των τηλε-μαθημάτων που θα παρακολουθούσε;

 

2 Για ποιο λόγο δεν θα δίνονταν βραβεία σε αυτόν τον διαγωνισμό;

 


Kείμενο 2 [Ψηφιακό ταξίδι στον πολιτισμό της αρχαίας Ελλάδας]

eik

 

Eρωτήσεις κατανόησης

1 Tι μπορεί να θαυμάσει ο επισκέπτης της ψηφιακής αναπαράστασης του ναού του Δία;

 

2 Συγκρίνοντας το κείμενο με τις εικόνες, βλέπετε να ταυτίζονται ή οι εικόνες περιέχουν πιο πολλά στοιχεία;

 

1 Διαδρομές στην Αρχαία Ολυμπία (συλλογή πολυμεσικών αναπαραστάσεων) [πηγή: Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού]

2 Από την Αρχαία Ολυμπία στην Αθήνα του 1896: Αναπαράσταση VRML του ναού του Διός [πηγή: Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού]

3 Αρχαία Ολυμπία (βίντεο, 14:48min) [πηγή: Εκπαιδευτική Τηλεόραση]

4  «Η γλυπτική και η ζωγραφική των κλασικών χρόνων» [πηγή: Αρχαία Ιστορία Α΄ Γυμνασίου]

 


Kείμενο 3 [Oι σύγχρονες μαύρες τρύπες!]

εικ

Ενώ […] οι «μίνι» μαύρες τρύπες (του διαστήματος) δεν έχουν γίνει ακόμα αποδεκτές από την επιστημονική σκέψη, ο υποφαινόμενος* υποπτεύεται ότι πράγματι υπάρχουν. Δεν έχουν όμως ηλικία 20 δισεκατομμυρίων, αλλά μόνον είκοσι ετών· και ενεδρεύουν σε κάθε ελληνικό σπίτι, σε καφενεία χωριών και σε πλατείες. Οι μαύρες αυτές τρύπες έχουν μέγεθος 14, 21 ή και 27 ίντσες κι απορροφούν οτιδήποτε, ακόμα και μια φωτεινή σκέψη, αν πλησιάσει στον ορίζοντά τους. Χρόνος, αξίες, ανθρώπινη επικοινωνία εξαφανίζονται προς ένα άγνωστο εσωτερικό, που υπακούει σε νόμους όχι οικείους στην επιστήμη αλλά γνωστούς στην αγορά.

Ας σημειωθεί ότι οι σύγχρονες μαύρες τρύπες συνήθως εκπέμπουν το χυδαίο ή την παραμόρφωση της αλήθειας, την πολιτική ασημαντότητα και την αλαζονεία των ασήμαντων. Σπάνια να προβληθεί λόγος πολιτισμένος ή η γοητεία ενός προσώπου. Ευτυχώς ο τηλεθεατής –συγγνώμη, ο φυσικός– γνωρίζει ότι η ενέργεια που εκπέμπουν αυτές οι μαύρες τρύπες αναλώνεται εις βάρος της ίδιας τους της ύπαρξης. Λέγεται μάλιστα ότι μια πειραματική συσκευή, που στη διεθνή βιβλιογραφία απαντάται με το όνομα τηλεκοντρόλ, έχει τη δυνατότητα να μεταπηδά ταχύτατα από το ένα κανάλι –συγγνώμη, τη μία μαύρη τρύπα– στην άλλη· έτσι διαχέεται η ενέργεια της κάθε μαύρης τρύπας και γίνεται λιγότερο επικίνδυνη η παρουσία της.

Υπάρχει μάλιστα και μια νεότερη θεωρία, που διατυπώνεται σε μυημένους επιστημονικούς κύκλους και σε ώρες άλαλες και μυστικές. Η θεωρία αυτή επιμένει ότι ένα από τα κουμπιά, συνήθως το επάνω δεξιά, αυτής της σωτήριας πειραματικής συσκευής είναι σε θέση να εξαφανίσει ολότελα τη μαύρη τρύπα από τον ορίζοντά μας. Τότε ο άνθρωπος ανακαλύπτει πάλι τους άλλους και τον εαυτό του. Ανακαλύπτει τις εξαίσιες ή ταπεινές μουσικές του κόσμου και της ζωής, την πραγματική ζωή που μακράν από τις μαύρες τρύπες έχει άλλες πίκρες και περιεχόμενο.

 

* υποφαινόμενος: εγώ ο ίδιος ή αυτός που υπογράφει ένα κείμενο.

Γιώργος Γραμματικάκης, εφημ. ΤΟ ΒΗΜΑ, 1995 (διασκευή)

Eρωτήσεις κατανόησης

 

1. Για ποιες μαύρες τρύπες 14, 21 ή και 27 ιντσών μιλάει ο συγγραφέας; • Πώς αυτές επηρεάζουν τη ζωή μας;

2. Πώς μπορεί ο τηλεθεατής να μειώσει τις βλαπτικές επιδράσεις της τηλεόρασης ή και να απαλλαγεί από αυτήν;

 

Kείμενο 4 [«Xάρι Πότερ» για όλες τις ηλικίες]

εικ

Όταν μια σειρά παιδικών βιβλίων έχει πουλήσει περισσότερα από εκατό εκατομμύρια αντίτυπα σε όλο τον κόσμο και έχει μεταφραστεί σε 47 γλώσσες, μπορούμε να μιλάμε για πρωτοφανές φαινόμενο. Tα τέσσερα βιβλία της σειράς της Tζόαν Pόουλινγκ ξανάφεραν τα παιδιά στο διάβασμα και τα απομάκρυναν για λίγο από την οθόνη των βίντεο γκέιμ. Tο φαινόμενο «Xάρι Πότερ» μεταφέρθηκε και στον κινηματογράφο με μία από τις πιο πλέον πολυδιαφημισμένες παραγωγές.

O Αμερικανός σκηνοθέτης Κρις Κολόμπους έχει υπογράψει πολλές οικογενειακές ταινίες, όπως το «Mόνος στο σπίτι» και την «Kυρία Nταπφάιρ», ο κόσμος του όμως ήταν τελείως διαφορετικός με τον κόσμο του 11χρονου Xάρι, ενός ορφανού αγοριού, που στα γενέθλιά του μαθαίνει ότι οι γονείς του δεν έχουν πεθάνει σε τροχαίο, αλλά ότι ήταν μάγοι που νικήθηκαν από έναν ισχυρότερο μάγο αφιερωμένο στο κακό. Στο Xάρι προσφέρεται μια θέση στο σχολείο των μάγων Xόγκγουαρτς, μπροστά του ανοίγεται ένας ολοκαίνουριος μαγικός κόσμος και μέσα σε αυτόν παρουσιάζεται η ευκαιρία να αντιμετωπίσει τον υπεύθυνο για τον θάνατο των γονιών του.

«Eίναι μια ταινία για παιδιά όλων των ηλικιών» σύμφωνα με τον παραγωγό Nτέιβιντ Xέιμαν. Στην ταινία μία από τις πιο ενδιαφέρουσες σκηνές είναι όταν ο Xάρι ανακαλύπτει σε μια κρυφή αίθουσα ένα μαγικό καθρέφτη, μέσα στον οποίο βλέπει τον εαυτό του μαζί με τους νεκρούς του γονείς. Προσπαθεί να καταλάβει τι σημαίνει και αργότερα μαθαίνει ότι ο καθρέφτης δείχνει την πιο ποθητή μας επιθυμία. Eίναι μια σκηνή γυρισμένη με πραγματική ευαισθησία και, όπως είπε ο Kρις Kολόμπους, μία από εκείνες που τον δυσκόλεψαν περισσότερο. Στην ερώτηση τι θα ήθελε να δει μέσα στον καθρέφτη, ο πρωταγωνιστής της ταινίας Nτάνιελ Pάντκλιφ είπε: «Nα είμαι τόσο ευτυχισμένος σε όλη μου τη ζωή όσο και σήμερα».

ένθετο «Tέχνες και Γράμματα», εφημ. H KΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 2004

1 Χάρι Πότερ

 

Eρωτήσεις κατανόησης

1 Tι κατάφερε η συγγραφέας Tζόαν Pόουλινγκ με τα βιβλία της;

 

2 Ποια σκηνή της ταινίας περιγράφεται στο άρθρο που διαβάσατε; Γιατί χαρακτηρίζεται ως μία από τις πιο ενδιαφέρουσες σκηνές της ταινίας;

 

 

111-115


B OPIΣTIKO KAI AOPIΣTO APΘPO

 

Ασκήσεις

 

 

 

Άρθρο - Κλίση των άρθρων

Ήδη από τα βιβλία της Γλώσσας του Δημοτικού σχολείου γνωρίζουμε ορισμένες λέξεις που κλίνονται μαζί με τα ονόματα, τα άρθρα. Ας δούμε τι θυμόμαστε γι' αυτές τις λέξεις.

Aκούω και μιλώ

1. Υποθέστε ότι ακούσατε τις απόψεις του Γ. Γραμματικάκη (κείμ. 3) σε μια τηλεοπτική συζήτηση. • Ποιες λέξεις είναι άρθρα και σε τι χρησιμεύουν; • Μπροστά από τι είδους λέξεις τα χρησιμοποιεί ο ομιλητής;

 

2. Στο μάθημα της Ιστορίας σε συνεργασία και με τον καθηγητή Πληροφορικής επισκέπτεστε την ιστοσελίδα του Ιδρύματος Μείζονος Ελληνισμού, για να «θαυμάσετε» την ψηφιακή απεικόνιση του ναού του Δία (κείμ. 2). Με την είσοδό σας ακούτε τη φωνή του «ηλεκτρονικού ξεναγού» να σας καθοδηγεί. • Παρατηρήστε αν χρησιμοποιεί άλλα άρθρα, για να αναφερθεί σε πρόσωπο ή πράγμα συγκεκριμένο - γνωστό, κι αν χρησιμοποιεί άλλα, όταν αναφέρεται γενικά σε πρόσωπα ή πράγματα.

 

 

Διαβάζω και γράφω

1. Στο κείμενο 1 υπογραμμίστε τα άρθρα, καθώς και τις λέξεις που προσδιορίζουν. Αυτές οι λέξεις είναι ονόματα ή ρήματα; • Δηλώνουν πρόσωπα, πράγματα ή κάτι άλλο;

 

2. Από τα προηγούμενα κείμενα διαλέξαμε τα ονόματα που ακολουθούν. Συμπληρώστε τους αντίστοιχους τύπους του οριστικού άρθρου:

 

ΕΝΙΚΟΣ ΑΡΙΘΜΟΣ ΠΛΗΘΥΝΤΙΚΟΣ APIΘMOΣ
άρθροόνομα άρθροόνομα
Αρσ.θηλ.ουδ. Aρσ.θηλ.ουδ. 
 
 
 
χυδαίο (κείμ. 3)
 
 
 
μαύρες τρύπες (κείμ. 3)
γοητεία (κείμ. 3)κουμπιά (κείμ. 3)
άνθρωπος (κείμ. 3)καθηγητές (κείμ. 1)
μαύρης τρύπας (κείμ. 3)άθλων (κείμ. 2)
σχολικού προγράμματος (κείμ. 1) 
κόσμου (κείμ. 1) 
ορίζοντα (κείμ. 3)άλλους (κείμ. 3)
πραγματική ζωή (κείμ.3)επόμενες λέξεις (κείμ. 1)
όνομα (κείμ. 3)στεφάνια (κείμ. 2)

 

3. Βρείτε τους τύπους του αόριστου άρθρου (ένας, μια, ένα) στα εισαγωγικά κείμενα. • Αλλάξτε τους τύπους του αόριστου άρθρου με τύπους του οριστικού άρθρου. • Τι παρατηρείτε στη σημασία των νέων φράσεων που σχηματίστηκαν;

 

4. Στο κόμικ που ακολουθεί (κείμ. 5), προσέξτε πότε χρησιμοποιείται το αόριστο άρθρο (ένας, μια, ένα) και πότε το αριθμητικό (ένας, μία, ένα).

Kείμενο 5 [Ηλεκτρονική γνωριμία]

eik

 

Mαθαίνω ότι:

◗Τα άρθρα είναι λέξεις που χρησιμοποιούμε μπροστά από ουσιαστικά, κυρίως για να δηλώσουμε αν αναφερόμαστε σε κάτι (πρόσωπο, πράγμα) συγκεκριμένο ή όχι.

◗Η ελληνική γλώσσα έχει δύο άρθρα, το οριστικό (ο, η, το) και το αόριστο (ένας, μια, ένα).

◗Το άρθρο μια χρησιμοποιείται ως αόριστο άρθρο χωρίς τόνο, ενώ το αριθμητικό μία χρησιμοποιείται πάντα τονισμένο.

 

 

5. Αναγνωρίστε με ποια πρόθεση συνδυάζεται το οριστικό άρθρο στις φράσεις που ακολουθούν:

– στην αγορά (κείμ. 3)

– στον οπισθόδομο (κείμ. 2)

Αναζητήστε και άλλα παραδείγματα στο κείμενο 1.

 

6. Aφού εντοπίσετε τα άρθρα στο κείμενο, χωρίστε τα σε δύο κατηγορίες: σ' αυτά που αναφέρονται σε πρόσωπο ή πράγμα συγκεκριμένο (οριστικό άρθρο) και σ' αυτά που έχουν γενική και αόριστη σημασία (αόριστο άρθρο).

 

ΓENIKH – AOPIΣTH ANAΦOPA ΓENIKH – AOPIΣTH ANAΦOPA
οριστικό άρθροουσιαστικόαόριστο άρθροουσιαστικό
τα (τέσσερα)βιβλίαμια (κρυφή)αίθουσα

 

7. Mήπως μπορείτε να χρησιμοποιήσετε το οριστικό άρθρο και με άλλη σημασία; Για να απαντήσετε, να διαβάσετε την πρόταση που ακολουθεί:

«Tότε ο άνθρωπος ανακαλύπτει πάλι τους άλλους» (κείμ. 3).

• Mπορείτε να σκεφτείτε και άλλα παραδείγματα, όπου το οριστικό άρθρο χρησιμοποιείται με ανάλογη σημασία;

 

 

Mαθαίνω ότι:

◗ Tο οριστικό άρθρο το χρησιμοποιούμε

α. συγκεκριμένα: όταν αναφερόμαστε σε κάτι που γνωρίζει ο ακροατής / αναγνώστης, ή μπορεί να το αναγνωρίσει, επειδή έχουμε ήδη μιλήσει γι' αυτό.

β. γενικευτικά: όταν η λέξη που συνοδεύει είναι «ο αντιπρόσωπος» του είδους, ή όταν αναφερόμαστε στα μέλη ενός συνόλου, π.χ. Tο λιοντάρι είναι ο βασιλιάς των ζώων.

◗ Tο αόριστο άρθρο το χρησιμοποιούμε συνήθως, όταν αναφερόμαστε γενικά και αόριστα σε κάτι, το οποίο ίσως είναι άγνωστο στον ακροατή / αναγνώστη μας ή του είναι γνωστό, αλλά εμείς δεν θέλουμε να μιλήσουμε συγκεκριμένα, π.χ. τηλεφώνησα σε έναν φίλο μου.

 

 

115-117


 

Γ ΠAPAΓΩΓA EΠIΘETA

Aκούω και μιλώ

1. Υποθέστε ότι είστε ένας φίλος του Μπεν (κείμ. 1) και θέλετε να τον ενημερώσετε για τον «ηλεκτρονικό» διαγωνισμό που διοργανώνεται στο σχολείο σας και να τον συμβουλέψετε να πάρει μέρος. • Κάντε το σε προφορικό λόγο, στον οποίο θα χρησιμοποιήσετε και επίθετα που θα παράγονται από τα ρήματα: αποκαλύπτω, αποφασίζω, σκέπτομαι.

 

2. Επισκεφτήκατε μέσα από το διαδίκτυο την ψηφιακή αναπαράσταση του ναού του Δία. Σας έκαναν ιδιαίτερη εντύπωση τα χρώματα μέσα και έξω από τον ναό. Μιλήστε για τα χρώματα αυτά στους γονείς σας, παράγοντας με τη χρήση των κατάλληλων καταλήξεων (επιθημάτων) επίθετα, π.χ. κίτρινος → κιτρινωπός.

 

 

Kείμενο 6 [Oι ειδήσεις των οκτώ]

Μοιάζει με μάχη αυτό που συμβαίνει κάθε βράδυ στις 8:00 περίπου, όταν το ένα μετά το άλλο τα δελτία ειδήσεων ξεδιπλώνουν την ειδησεογραφία της ημέρας. Μάχη της οποίας οι «συγκρούσεις» έχουν προαναγγελθεί με τρέιλερ, που διαφημίζουν τα πιο αιχμηρά όπλα της κάθε ομάδας κρούσης. Είναι οι υποσχέσεις του ενημερωτικού τηλεοπτικού προγράμματος για ένα «καυτό», γευστικό θέαμα με τις πολιτικές του πτυχές, αλλά με στοιχεία ίντριγκας, με το εφέ της τραγικότητας από το ημερήσιο τροχαίο ή το έγκλημα, εγχώριο ή εισαγωγής.

Πάντως η πολιτική-θέαμα, ο έρωτας - θέαμα, τα διαζύγια - θέαμα, η μητρική αγάπη - θέαμα, ο πόνος - θέαμα, το αίμα, η καταστροφή καταναλώνονται με πάθος.

 

Πιερ Μπουρντιέ, Για την τηλεόραση, μτφρ. Α. Σωτηρίου, Κ. Διαμαντάκου, εκδ. Πατάκη, 1998

 

Mαθαίνω ότι:

◗ Επίθετα παράγονται από ουσιαστικά, ρήματα, επιρρήματα, ή άλλα επίθετα. Στον πίνακα που ακολουθεί μπορείτε να δείτε μερικά παραδείγματα.

 

Επίθετα από:

 

ρήμαουσιαστικόεπίθετοεπίρρημα
τρομακτικόςασημένιοςκοντούληςχτεσινός
αγαπητόςανοιξιάτικοςμεγαλούτσικος 
καμαρωτόςαγορίστικοςασπριδερός 
εκλέξιμοςτρομερόςβαθουλός 

 

 

Διαβάζω και γράφω

1. «αιχμηρά, γευστικό, πολιτικές, ημερήσιο, τροχαίο, εγχώριο» (κείμ. 6): Από ποιες λέξεις παράγονται τα επίθετα αυτά;

 

2. Αφού μελετήσετε προσεκτικά τα εισαγωγικά κείμενα (123), εντοπίστε τα επίθετα που παράγονται από ρήματα ή ουσιαστικά και δίπλα σημειώστε τις καταλήξεις (επιθήματα) που λαμβάνουν τα παράγωγα επίθετα.

 

Eπίθετο Κατάληξη -επίθημα ΠΑΡΑΓΕΤΑΙ ΑΠΟ:
    ουσιαστικό ρήμα
αποδεκτός (κείμ. 3)
φωτεινός (κείμ. 3)
-τος
-εινος
φως αποδέχομαι

 

3. Αφού διαβάσετε το κείμενο 6, βρείτε ένα ρήμα και τρία ουσιαστικά και παραγάγετε επίθετα προσθέτοντας τα κατάλληλα επιθήματα (καταλήξεις).

 

 

117-118


 

Δ ΠEPIΓPAΦH

Σε προηγούμενη ενότητα παρουσιάσαμε τα πρώτα βήματα για την προσέγγιση-γραφή ενός περιγραφικού κειμένου. Διαβάσαμε και γράψαμε κείμενα που αναφέρονται στην περιγραφή του χώρου. Σ' αυτή την ενότητα, ξεκινώντας από την περιγραφή του χώρου, θα μελετήσουμε και την περιγραφή αντικειμένων, προσώπων, καταστάσεων κ.λπ.

 

Aκούω και μιλώ

εικ

1. Βλέποντας τις εικόνες και ακούγοντας την «ψηφιακή ξενάγηση» (κείμ. 2) στον ναό του Δία, πείτε πώς ξεκινάει την περιγραφή του ο «ηλεκτρονικός ξεναγός», πώς τη συνεχίζει και πώς την ολοκληρώνει.

 

 

 

2. Παρατηρώντας τη φωτογραφία που είδατε στην έκθεση Έλληνα φωτογράφου, περιγράψτε το περιεχόμενό της, ξεκινώντας από τον χώρο και καταλήγοντας στο πρόσωπο της φωτογραφίας.

 

περ. Φωτογραφία, 2003

 

 

Διαβάζω και γράφω

1. Στο πλαίσιο του μαθήματος της Ιστορίας, αναλαμβάνετε να ξεναγήσετε τους συμμαθητές σας στην ψηφιακή αναπαράσταση του ναού του Δία στην Ολυμπία. Οργανώστε την ξενάγηση γράφοντας ένα κείμενο που θα ακολουθεί ορισμένα βασικά βήματα, τα οποία έχετε συζητήσει με τον καθηγητή σας.

 

 

 

εικ

2. Ένας φίλος ή φίλη σας θέλει να αγοράσει ένα καινούριο κινητό τηλέφωνο. Προτείνετέ του/της να αγοράσει το μοντέλο της φωτογραφίας περιγράφοντας προσεκτικά την εμφάνισή του, δηλαδή ξεκινώντας από τα γενικά χαρακτηριστικά (γενική εικόνα, μέγεθος κ.λπ.) να πηγαίνετε προς τα επιμέρους. Λάβετε υπόψη σας την περιγραφή και τις πληροφορίες που δίνονται δίπλα από τη φωτογραφία του κινητού τηλεφώνου.

 

Από διαφημιστικό έντυπο

 

3. Αφού διαβάσετε το κείμενο 7 και τον πίνακα που το συνοδεύει, παρακολουθήστε (μέσα από ένα απλό διάγραμμα) την πορεία και τον τρόπο με τον οποίο ο συγγραφέας περιγράφει την κοπέλα. Mπορείτε να δείτε κι ένα άλλο είδος σατιρικής περιγραφής προσώπου στο ποίημα του Γ. Σουρή «H ζωγραφιά μου» (απόσπασμα, στο Γ. Σουρής, Άπαντα, επιμ. Γ. Βαλέτας, εκδ. Γιοβάνη, 1966):

 

 

 

Mπόι δύο πήχες
όψη κακή
γένια με τρίχες
εδώ κι εκεί.
Δύο μαύρα μάτια
χωρίς κακία
γεμάτα λαύρα
μα και βλακεία.
 
Kούτελο θείο
λίγο πλατύ
τρανό σημείο
του ποιητή.
Mακρύ ρουθούνι
πολύ σχιστό
κι ένα πηγούνι
σαν τον Xριστό.

 

 

Kείμενο 7 [Ένα ξεχωριστό κορίτσι…]

εικ
Πίνακας του Kυριάκου Kατζουράκη
από το εξώφυλλο του βιβλίου

Τις τελευταίες ημέρες της παραμονής μου, εμφανίστηκε στο μπαρ ένα ξεχωριστό κορίτσι, που πραγματικά με τράβηξε στο δρόμο του. Κατέβαινε απ' το λεωφορείο τελευταία και ερχόταν στο μπαρ με παράξενο λικνισμό. Σαν να ήταν λιγάκι κουτσή, αλλά δεν ήταν. Ψηλή, λεπτοφυής, με πυκνά σκουροκάστανα μαλλιά, κουρεμένα μοντέρνα, αγορίστικα. Ήταν πιο πολύ νόστιμη παρά όμορφη, με μια υπερήφανη λύπη. Έπιανα τον εαυτό μου, τ' απομεσήμερα στο σπίτι, να σκέφτεται το πρόσωπό της. Είχε μεγάλα μάτια, μουντά πράσινα, λιγάκι εξόφθαλμα. Κατέβαιναν τα ματόκλαδα παρακάτω απ' το κανονικό. Σαν να μισοκοιμόταν. Αντιθέτως, τα τόξα των φρυδιών της ήταν ζωηρά, καλογραμμένα. Πάντως, της πήγαινε πολύ το καλοκαίρι.

 

Σωτ. Δημητρίου, Η φλέβα του λαιμού, εκδ. Πατάκη, 1998

 

1 Τέλλος Άγρας, «Το ξανθό παιδί» [πηγή: Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α΄ Γυμνασίου] 

2 Μιλτιάδης Μαλακάσης, «Ο Τάκη-Πλούμας» [πηγή: Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας B΄ Γυμνασίου] Άγγελος Τερζάκης,

1 «Ταξίδι με τον Έσπερο» [πηγή: Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Β΄ Λυκείου]

 

 

118-120


 

Ε ΛΕΞΙΛΟΓΙΟ

1. Με αφετηρία την περιγραφή ενός χώρου (του ναού του Δία), αλλά και άλλες αντίστοιχες περιγραφές που θα αναζητήσετε στα βιβλία της Νεοελληνικής Λογοτεχνίας, των Αρχαίων Ελληνικών και άλλες σε χρηστικά κείμενα των εφημερίδων (π.χ. μικρές αγγελίες), συγκεντρώστε ένα λεξιλόγιο κατάλληλο για την περιγραφή ενός χώρου ή κτιρίου.

 

Ουσιαστικά Επίθετα Ρήματα
τοποθεσία, η
τοπίο, το
καταπράσινος διακρίνω, -ομαι

 

2. Με αφετηρία το λογοτεχνικό κείμενο που διαβάσατε (κείμ. 7) αλλά και από τη μελέτη άλλων κειμένων (από τη λογοτεχνία, το θέατρο, τον κινηματογράφο, τα μουσεία, το διαδίκτυο κ.λπ.), συλλέξτε λεξιλόγιο που χρησιμοποιείται στην περιγραφή του σώματος και του προσώπου ενός ανθρώπου (άντρα ή γυναίκας).

 

ΧΑΡΑΚΤΗΡΙΣΤΙΚA ΕΠIΘΕΤΑ
το σώμα
εμφάνιση-ενδυμασία
βάδισμα
πρόσωπο
(μάτια, μύτη, χαμόγελο)

 

120


 

ΣΤ ΔPAΣTHPIOTHTEΣ ΠAPAΓΩΓHΣ ΛOΓOY

εικ

Aκούω και μιλώ

1. Πριν από λίγες μέρες παρακολουθήσατε μια κινηματογραφική ταινία. Προσπαθήστε να περιγράψετε σε έναν φίλο ή σε μια φίλη σας τα χαρακτηριστικά του προσώπου των πρωταγωνιστών της ταινίας, που βλέπετε στη φωτογραφία.

 

Από διαφημιστικό έντυπο

της κινηματογραφικής ταινίας Τιτανικός

 

2. Σε μια συζήτηση με τους γονείς σας και μερικούς φίλους τους κάποιοι σας τονίζουν ότι η πλοήγηση (το σερφάρισμα) στο διαδίκτυο περισσότερο βλάπτει παρά ωφελεί. Απαντήστε τους, αναφέροντας σε τι έχετε ωφεληθεί εσείς από τα «ταξίδια» στον Παγκόσμιο Ιστό.

 

 

Διαβάζω και γράφω

1. Στο πλαίσιο του μαθήματος των Kαλλιτεχνικών, επισκεφτήκατε ηλεκτρονικά ή πραγματικά μια έκθεση ζωγραφικής με έργα Eλλήνων ζωγράφων στην Εθνική Πινακοθήκη. Σας έκαναν εντύπωση οι παρακάτω πίνακες. Σε ένα κείμενο δύο παραγράφων, το οποίο θα στείλετε σε έναν φίλο σας με το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο (μαζί με τις εικόνες - πίνακες), περιγράψτε το περιεχόμενο των πινάκων, ξεκινώντας από τα γενικότερα χαρακτηριστικά και πηγαίνοντας στα ειδικότερα.

 

eik
Σπ. Bασιλείου, O μικρόκοσμος της οδού Γουέμπστερ,
Eθνική Πινακοθήκη, Mουσείο Aλεξάνδρου Σούτζου
eik
Θ. Bρυζάκης, Πολεμική σκηνή, Eθνική Πινακοθήκη,
Mουσείο Aλεξάνδρου Σούτζου

 

1 Εθνική ΠΙνακοθήκη

 

εικ

Διαβάζοντας μια εφημερίδα συναντήσατε το διπλανό σκίτσο. Ποια «συμπεριφορά» αρκετών τηλεοπτικών καναλιών σατιρίζει ο σκιτσογράφος; • Σε ένα κείμενο τριών παραγράφων (300 λέξεις), που θα δημοσιευτεί στην ηλεκτρονική ή έντυπη εφημερίδα του σχολείου σας, προσπαθήστε να εξηγήσετε γιατί ορισμένοι τηλεοπτικοί σταθμοί υπερπροβάλλουν γεγονότα βίας, δυστυχημάτων κ.λπ.

 

Σκίτσο του Aκοκαλίδη, στο Έλληνες γελοιογράφοι

του 20ού αιώνα, επιμ. Γήσης Παπαγεωργίου,

εκδ. Αστραία, 1999

 

 

 

 

 

 

 

 

Διαθεματική εργασία

 

εικ

«Εικόνες του εαυτού μας και του κόσμου στο διαδίκτυο»

◗ Συνεργαζόμενοι σε ομάδες των δύο ατόμων και με τον καθηγητή της Πληροφορικής, επιχειρήστε να διαμορφώσετε ένα ηλεκτρονικό λεύκωμα, στο οποίο θα περιγράφετε μέσα από ποικίλο ηλεκτρονικό υλικό, εικόνες (σχέδια, σκίτσα, φωτογραφίες κ.λπ.) και κείμενα σημαντικές πτυχές της καθημερινής ζωής αλλά και του χώρου ζωής σας. Πιο συγκεκριμένα:

– Συλλογή φωτογραφικού υλικού.

– Απόδοση-κατασκευή μέσα από τη ζωγραφική του πορτρέτου του άλλου.

– Σκίτσα που σατιρίζουν τον κόσμο ή τον εαυτό σας.

– Πολιτιστικό υλικό (μουσεία, αρχεία, επιλογή κινηματογραφικών ταινιών κ.λπ.).

– Κείμενα με βιωματικό ή κριτικό περιεχόμενο για πρόσωπα και πράγματα-γεγονότα της κοινωνικής σας ζωής.

 

Εναλλακτικά:

◗ Οργανώστε μια ηλεκτρονική έκθεση της τάξης σας στο διαδίκτυο.

«H πλαστή εικόνα του κόσμου από τα σύγχρονα ΜΜΕ και η ανατροπή της»

Χωρισμένοι σε ομάδες, επιλέξτε ένα γεγονός της επικαιρότητας που απασχόλησε την κοινή γνώμη και συλλέξτε:

– Υλικό (φωτογραφίες, ήχο). Πώς παρουσιάστηκε από τα τηλεοπτικά δελτία;

– Πώς το παρουσίασαν το ραδιόφωνο και οι εφημερίδες;

– Πώς παρουσιάστηκε σε σελίδες του διαδικτύου;

– Πώς το αντιμετωπίσατε-κρίνατε εσείς (προσωπικά κείμενα);

Εικόνα

Χρήσιμες ηλεκτρονικές διευθύνσεις

 

1. 1 (Ίδρυμα Μείζονος Ελληνισμού)

2. 1 (Μουσείο Μπενάκη)

3. 1 (Ελληνική Ραδιοφωνία-Τηλεόραση)

4. 1 (Google Μηχανή αναζήτησης στο διαδίκτυο).

 

 

AΣ ΘYMHΘOYME TI MAΘAME Σ' AYTHΝ THN ENOTHTA

Δες εδώ

 

121-122


 

Τετράδιο εργασιών

 

Oριστικό και αόριστο άρθρο

 

εικ

Kείμενο 1 Γιατρέ, ο Η/Υ μου είναι άρρωστος!

Το διαδίκτυο είναι πια πολύ δημοφιλές. Κάθε μέρα εκατομμύρια χρήστες ανταλλάσσουν e-mail, στέλνουν ο ένας στον άλλο αστείες ιστορίες, εικόνες, βίντεο και κάθε μορφής αρχεία ή αγοράζουν προϊόντα με πιστωτικές κάρτες. Επειδή, όμως, τίποτε δεν είναι εντελώς αθώο στον κόσμο, το διαδίκτυο έχει κι αυτό τις παγίδες του… Ας πούμε, λέγεται ότι διάφοροι «πειρατές» του διαδικτύου βρίσκουν τρόπους να κλέβουν αριθμούς από πιστωτικές κάρτες. Ένα άλλο πρόβλημα είναι ότι κάποια μηνύματα ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (e-mail) που μπορεί να δεχτούμε στον υπολογιστή μας ίσως να είναι μολυσμένα με ιούς! Οι ιοί είναι μικρά καταστρεπτικά προγραμματάκια, ικανά να θέσουν εκτός μάχης τον υπολογιστή μας χωρίς να το καταλάβουμε. Κάποιες προφυλάξεις, λοιπόν, είναι απαραίτητες.

 

Περ. «Ερευνητές», εφημ. H Kαθημερινη, 2003

 

Kείμενο 2 Πάμε μουσείο;

Το Mουσείο Δεινοσαύρων του Valley στο Kολοράντο των HΠA αποτελεί ένα εργαστήριο έρευνας και αξιοποίησης των ευρημάτων που αφορούν τους δεινόσαυρους. Kόψτε εισιτήριο στη διεύθυνση και δείτε πώς εργάζονται οι επιστήμονες –που ονομάζονται παλαιοντολόγοι– για την αναβίωση του παρελθόντος και της ζωής των δεινόσαυρων. Tα εκθέματα του μουσείου παρουσιάζουν μεγάλο εκπαιδευτικό ενδιαφέρον, γι’ αυτό άλλωστε δεν είναι λίγα τα σχολεία που το επισκέπτονται και συμμετέχουν ενεργά στα διάφορα προγράμματα που παρουσιάζονται στους χώρους του και απευθύνονται στα παιδιά.

 

Περ. «Ερευνητές», εφημ. H Kαθημερινη, 2003

 

εικ

1 Στα κείμενα 1, 2 διακρίνετε τους τύπους του οριστικού και του αόριστου άρθρου. Στα ίδια κείμενα παίξτε ένα παιχνίδι ερωτήσεων με τον/ τη διπλανό / ή σας αναζητώντας το γένος, τον αριθμό και την πτώση των άρθρων.

 

2 Διαβάζοντας ένα τηλεοπτικό περιοδικό, βλέπετε τη διπλανή διαφήμιση ενός τηλεοπτικού σταθμού παγκόσμιας εμβέλειας. • Στη διαφήμιση αυτή οι λέξεις έναν και ένας είναι αόριστα άρθρα ή αριθμητικά; • Γράψτε μια δική σας ανάλογη διαφήμιση, χρησιμοποιώντας κυρίως τύπους του οριστικού άρθρου.

 


Παράγωγα επίθετα

Kείμενο 3 [Είναι θέμα παιδείας] – Συνέντευξη

– Πώς βλέπετε το διαδίκτυο και τις φωνές που ακούγονται να δημιουργηθεί σχετική νομοθεσία;

– Στο διαδίκτυο υπάρχουν διαφορετικές υπηρεσίες και μπορούμε να πούμε ότι είναι μεγάλο επίτευγμα το να μπορείς να έχεις τέτοια πλατιά ενημέρωση, να δίνεις και να δέχεσαι πληροφορίες. Eδώ είναι και το πρόβλημα. Στο διαδίκτυο μπαίνουν και ανεξέλεγκτες πληροφορίες. Aλλά και στο ταχυδρομικό σου κουτί σού βάζουν ένα σωρό φυλλάδια. Στο Ίντερνετ αυτό γίνεται σε μεγαλύτερη κλίμακα, γιατί το χειρίζονται χιλιάδες άτομα. O μη έλεγχος κάνει ακόμα πιο αναγκαία την προσωπική ευθύνη του χρήστη. Tο διαδίκτυο είναι για μένα σαν το κρασί, πρέπει να το χρησιμοποιείς με μέτρο. Όλα αυτά είναι θέμα παιδείας. […]

Oπότε ας αρχίσουμε με την προσωπική ευθύνη και μετά ας γίνουμε παραδειγματικοί για τους άλλους, ώστε σιγά σιγά το διαδίκτυο να γίνει ένα κοινότοπο είδος με τον καιρό, σαν το μολύβι.

 

Ελένη Γλύκατζη-Αρβελέρ, εφημ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, 1999 (διασκευή)

Κείμενο 4 [MME και ανθρώπινη ελευθερία] – Άρθρο

Η ταπεινή μας γνώμη, και τη λέμε χωρίς περιστροφές, είναι ότι τα σύγχρονα ΜΜΕ –και ιδίως τα ηλεκτρονικά– με τη συγκεκριμένη λειτουργία τους, όχι μόνον δεν φαίνεται να υπηρετούν την ελεύθερη πληροφόρηση, αλλά αντίθετα έχουν οφθαλμοφανώς αναδειχτεί στη σημαντικότερη πηγή παραβίασης της συνταγματικά κατοχυρωμένης προσωπικής ελευθερίας.

Η σημερινή εικόνα είναι πράγματι πολύ διαφορετική, καθώς έχουμε να αντιμετωπίσουμε μια εξουσία σύνθετη και αδιαφανή, με την οποία, για να χρησιμοποιήσουμε μια έκφραση του συρμού, «διαπλέκονται» στενά αφενός τα πολυποίκιλα μεγάλα «οικονομικά συμφέροντα» και αφετέρου οι ισχυρότερες –και άρα οι πλέον επιρρεπείς στον αυταρχισμό και την αυθαιρεσία– πλευρές της κρατικής εξουσίας.

 

Χ. Σωτηρέλλης, εφημ. ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ, 1999 (διασκευή)

 

1 Στα παραπάνω κείμενα 3 και 4 εντοπίστε τα επίθετα που παράγονται από ουσιαστικά.

 

2 Από τα ίδια κείμενα επιλέγετε τρία ουσιαστικά ή και τρία ρήματα και προσπαθείτε να βρείτε τα επίθετα που παράγονται από αυτά.

 

Ουσιαστικά Παράγωγα επίθεταΡήματα Παράγωγα επίθετα
μολύβι υπηρετώ
εικόναδέχομαι
πηγήχειρίζομαι

 

3 Σχολιάστε τη στάση του τηλεθεατή στο παρακάτω σκίτσο χρησιμοποιώντας και παράγωγα επίθετα τα οποία θα περιγράφουν την κατάσταση που αποτυπώνει το σκίτσο.

 


Κείμενο 5 [Aλυσοδεμένος θεατής]

eik

Περιγραφή

Kείμενο 6 [Πωλείται διαμέρισμα] – Mικρή αγγελία

eik
Περ. «Aκίνητα», εφημ. TA NEA, 2004

1 Με βάση την αγγελία (κείμ. 6) και αφού προσέξετε τον τρόπο παρουσίασης των χαρακτηριστικών του σπιτιού που βλέπετε, γράψτε ένα κείμενο στο οποίο θα περιγράφετε σε έναν φίλο ή φίλη σας ένα σπίτι που θα θέλατε να αγοράσετε στο μέλλον. (Στην ανάπτυξη του περιγραφικού κειμένου ακολουθήστε παραγωγική πορεία, από τα γενικά προς τα επιμέρους στοιχεία του σπιτιού.)

 

2 Σε πρόσφατη εκδρομή σας στο Μουσείο Μπενάκη στην Αθήνα, επισκεφθήκατε τόσο τη συλλογή Ισλαμικής Τέχνης όσο και την έκθεση «Πτυχώσεις. Από το αρχαίο ελληνικό ένδυμα στη μόδα του 21ου αιώνα». Αγοράσατε ορισμένες κάρτες και τα προγράμματα των εκθέσεων. • Περιγράψτε στους γονείς σας ορισμένα αντικείμενα ή ενδύματα που σας άρεσαν ιδιαίτερα. (H περιγραφή να γίνει σε προσχεδιασμένο προφορικό λόγο.)

 

eik

Κείμενο 7 Σύνταξη μηνύματος ηλεκτρονικού ταχυδρομείου (e-mail)

 Ένας συμμαθητής ή συμμαθήτριά σας θέλει να μάθει να στέλνει μηνύματα με το ηλεκτρονικό ταχυδρομείο (e-mail). Περιγράψτε σ’ αυτόν/-ήν τη διαδικασία αποστολής μηνύματος με βάση το κείμενο 7.

 

Για να αρχίσετε να γράφετε ένα μήνυμα σε κάποιον, πρέπει οπωσδήποτε να γνωρίζετε την ηλεκτρονική του διεύθυνση.

Πατήστε το κουμπί Δημιουργία μηνύματος της γραμμής εργαλείων.

Ανοίγει το παράθυρο Νέο Μήνυμα.

Πληκτρολογήστε τη διεύθυνση στο πλαίσιο Προς:.

Αφήστε το πλαίσιο Κοιν: κενό. Αυτό χρησιμοποιείται, όταν θέλετε να στείλετε αντίγραφο του μηνύματος σε κάποιον άλλο.

Πληκτρολογήστε μια φράση στο πλαίσιο Θέμα: που να περιγράφει το θέμα του μηνύματος.

Πληκτρολογήστε το μήνυμα στο βασικό παράθυρο (το τμήμα του μηνύματος).

 

eik

Συμβουλή: Όταν πατάτε στο κουμπί Αποστολή, είναι σα να βάζετε το γράμμα σε έναν φάκελο που είναι έτοιμος να ταχυδρομηθεί - δεν σημαίνει ότι το μήνυμα έχει κιόλας σταλεί!

Πατήστε το κουμπί Αποστολή της γραμμής εργαλείων.

Εάν εμφανιστεί ένα μήνυμα που σας προτρέπει να συνδεθείτε, πατήστε στο κουμπί Άκυρο.

 

Tα πρώτα βήματα στο Internet, εκδ. Κλειδάριθμος, 2000

 

 

57-62