Η ΑΝΑΠΤYΞΗ ΤΗΣ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑΣ

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 7

3. ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΣ. Η ΚΑΤΑΚΤΗΣΗ ΤΗΣ ΑΝΑΤΟΛΗΣ



3. Αλέξανδρος: Η κατάκτηση της Ανατολής

Διδασκαλία της ενότητας με έμφαση στα ακόλουθα σημεία:

Η πορεία του Αλέξανδρου-κυριότερες μάχες, σ. 100-101

Υποστηρικτικό υλικό:

-Χάρτης, ώστε να παρακολουθηθεί η πορεία του Αλέξανδρου και οι κυριότερες συγκρούσεις με τους Πέρσες

Προτεινόμενη δραστηριότητα:

-Δραστηριότητα 1, σ. 101 του βιβλίου

 1 ώρα 


χρονολόγιο
776| 721| 632| 594| 550| 527| 525| 510| 509| 508| 499| 495| 494| 492| 490| 481| 480| 479| 478| 476| 467| 461| 454| 449| 446| 432| 431| 430| 429| 428| 425| 422| 421| 415| 413| 407| 406| 405| 404| 403| 401| 394| 385| 382| 379| 378| 371| 365| 362| 359| 338| 337| 336| 334| 333| 332| 331| 326| 324| 323|


Τα πρώτα χρόνια


Πορτρέτο του Αλέξανδρου που βρέθηκε στη Βεργίνα
σε τάφο που αποδίδεται στον Φιλίππο Β’.
(Bιργίνα, Αρχαιολογικό Μουσείο).
Ολυμπιάδα, μητέρα του Μ. Αλέξανδρου Φίλιππος Β'

εικ. Στα 336 π.Χ., μετά τη δολοφονία του Φιλίππου, ο πρωτότοκος γιος του Αλέξανδρος γίνεται βασιλιάς της Μακεδονίας σε ηλικία είκοσι ετών. Μαθητής του Αριστοτέλη από τα παιδικά του χρόνια, αποκτά μια παιδεία βαθύτατα ελληνική, η οποία θα σφραγίσει ολόκληρη τη ζωή του. Διαβάζει Πίνδαρο, Ηρόδοτο, Θουκυδίδη και λατρεύει τον Όμηρο. Όνειρά του είναι η πραγματοποίηση των σχεδίων του πατέρα του για συντριβή της περσικής δύναμης και η διάδοση του ελληνικού πνεύματος σε όλο τον κόσμο.

Οι μεγάλες συγκρούσεις Η κατάκτηση της Περσικής Αυτοκρατορίας Το ψηφιδωτό του Μεγάλου Αλεξάνδρου Το ψηφιδωτό του Μεγάλου Αλεξάνδρου

εικ. Μόλις καταλαμβάνει τον θρόνο της Μακεδονίας ο Αλέξανδρος, συγκαλεί ξανά το Συνέδριο της Κορίνθου. Ονομάζεται από αυτό «στρατηγός αυτοκράτορας» των Ελλήνων. Κατόπιν τακτοποιεί με ταχύτητα τις πολιτικές εκκρεμότητες στην Ελλάδα και απερίσπαστος αρχίζει να προετοιμάζει την εκστρατεία εναντίον της Περσίας. Από το 336 π.Χ. βασιλιάς της Περσίας ήταν ο Δαρείος ο Γ’ ο Κοδομανός, ικανός ηγέτης, ο οποίος προσπαθεί να αναδιοργανώσει το περσικό κράτος. Ο Αλέξανδρος, γνωρίζοντας τις δυσχέρειες του Δαρείου, επιταχύνει την εκστρατεία. Ξεκινά από την Πέλλα το 334 π.Χ. με μία μέτρια στρατιωτική δύναμη που δεν ξεπερνούσε τους 40.000 άνδρες. Διαβαίνει τον Ελλήσποντο και αντιμετωπίζει σε πρώτη φάση τους Πέρσες στον Γρανικό ποταμό (334 π.Χ.). Οι Πέρσες ηττώνται και ο Αλέξανδρος γίνεται κύριος της Μικράς Ασίας. Η δεύτερη σύγκρουση ανάμεσα στον στρατό του Αλέξανδρου και τους Πέρσες πραγματοποιείται στην πεδιάδα της Ισσού (333 π.Χ.). Οι Έλληνες νικούν και πάλι. Οι Πέρσες με τον ηττημένο Δαρείο υποχωρούν στα ενδότερα του κράτους τους και ο Αλέξανδρος, αφού καταλαμβάνει τη Φοινίκη, εισβάλλει στην Αίγυπτο.


Αλέξανδρος Αλέξανδρος Αλέξανδρος-Ισσός Ο Αλέξανδρος στη μάχη της Ισσού

Η ίδρυση της Αλεξάνδρειας

εικ. Εκεί ιδρύει την πρώτη από τις πόλεις, στις οποίες θα δώσει το όνομά του, την Αλεξάνδρεια. Η πόλη αυτή θα εξελιχθεί στο σπουδαιότερο οικονομικό και πολιτισμικό κέντρο της Μεσογείου.

Το 331 π.Χ. ο Αλέξανδρος, ξεκινώντας από την Αίγυπτο, προχωρεί ανατολικά, προς το κέντρο του περσικού κράτους. Στα Γαυγάμηλα της Μηδείας, σε μία από τις σφοδρότερες συγκρούσεις της αρχαιότητας, ο περσικός στρατός συντρίβεται. Ουσιαστικά το περσικό κράτος έχει διαλυθεί, ο Δαρείος δολοφονείται και ο Αλέξανδρος, χωρίς αντίσταση, καταλαμβάνει όλες τις μεγάλες περσικές πόλεις, τη Βαβυλώνα, τα Σούσα, την Περσέπολη και τα Εκβάτανα. Μετά τη δολοφονία του Δαρείου ο Αλέξανδρος προβάλλεται ως ο νόμιμος διάδοχος του Πέρση βασιλιά και συνεχίζει την εκστρατεία του προς τα ανατολικά. Μετά από σκληρούς αγώνες με τους τοπικούς ηγεμόνες και τους τοπικούς πληθυσμούς των ανατολικών επαρχιών του περσικού κράτους (Αρεία, Βακτρία, Δραγγιανή), οι Μακεδόνες κατορθώνουν να εδραιώσουν την κυριαρχία τους σε ολόκληρη την αχανή έκταση της περσικής αυτοκρατορίας. Τα Σούσα

Η ΚΤΙΣΗ ΤΗΣ ΑΛΕΞΑΝΔΡΕΙΑΣ

Έφθασε στην πόλη Κάνωβο, περιέπλευσε τη λίμνη Μαρία και αποβιβάστηκε στο σημείο που βρίσκεται σήμερα η Αλεξάνδρεια, πόλη που φέρει το όνομά του. Ο Αλέξανδρος σκέφτηκε πως αυτή η περιοχή είναι πολύ κατάλληλη για να χτιστεί εκεί μια πόλη, με μεγάλες προοπτικές ανάπτυξης. Ένιωσε έντονη επιθυμία να ξεκινήσει το έργο˙ χάραξε ο ίδιος το σημείο όπου έπρεπε να χτιστεί η αγορά, τα ιερά αφιερωμένα στις ελληνικές θεότητες και ένα στην Ίσιδα, την Αιγύπτια θεά, και το τείχος που θα περιέβαλλε την πόλη. Θυσίασε στους θεούς και τ’ αποτελέσματα της θυσίας ήταν ευνοϊκά.

Αρριανός, Αλεξάνδρου Ανάβασις, Γ, 1-2 (Μετ. Δ. Μόσχου)

Τι σημαίνει, κατά τη γνώμη σου, ότι ο Αλέξανδρος έχτισε ναό στην Ίσιδα;

100


Στην Ινδική εκστρατεία Η Εκστρατεία του Μ.Αλεξάνδρου Ο Μέγας Αλέξανδρος στην Ινδία

εικ. Το 326 π.Χ. ο μακεδονικός στρατός κατευθύνεται προς τον Ινδό ποταμό. Όνειρο του Αλέξανδρου ήταν να φθάσει στο ανατολικότερο σύνορο της οικουμένης, που πίστευαν ότι βρίσκεται στην Ινδία. Την τελευταία μεγάλη μάχη την έδωσε στον Yδάσπη, παραπόταμο του Ινδού ποταμού, αντιμέτωπος με τον Ινδό βασιλιά Πώρο (326 π.Χ.), τον οποίο και νίκησε. Από τον Yδάσπη προχωρεί ανατολικότερα, προς τον άλλο παραπόταμο του Ινδού, τον Ύφαση. Επιθυμεί να φθάσει στον Γάγγη˙ όμως ο στρατός του εξαντλημένος από τους συνεχείς πολέμους και τις κακουχίες αρνείται να τον ακολουθήσει. Ο Αλέξανδρος αναγκάζεται να επιστρέψει στα Σούσα (324 π.Χ.). Τον επόμενο χρόνο (323 π.Χ.) πεθαίνει στη Βαβυλώνα. Η εκστρατεία στην Ανατολή Ζει ο βασιλιάς Αλέξανδρος; Η Νίκη των ηγεμόνων

Κοντά στον μύθο

Στην κληρονομιά του πατέρα του, τη Μακεδονία και το «Κοινόν των Ελλήνων» ο Αλέξανδρος προσθέτει μια ολόκληρη αχανή αυτοκρατορία. Η ελληνική παρουσία κυριαρχεί σ’ έναν ολόκληρο κόσμο. Ο Αλέξανδρος πέρα από ιστορία, σύνορα και λαούς, μυθοποιείται.

Η ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΙΔΕΙΑ ΣΥΜΠΟΛΕΜΙΣΤΗΣ ΤΟΥ ΑΛΕΞΑΝΔΡΟΥ

Απερίσκεπτος, λοιπόν, και βιαστικός ο Αλέξανδρος, καθώς κινήθηκε προς τόσο σπουδαίο εγχείρημα έχοντας μηδαμινούς πόρους; Όχι βέβαια. Ποιος, άλλωστε, ξεκίνησε ποτέ με μεγαλύτερα και ωραιότερα εφόδια μεγαλοψυχίας, σύνεσης, σωφροσύνης και ανδρείας, με τα οποία τον είχε οπλίσει η φιλοσοφία για την εκστρατεία του; Προχωρούσε, λοιπόν, προς τους Πέρσες έχοντας πάρει περισσότερα εφόδια από τον δάσκαλό του Αριστοτέλη παρά από τον πατέρα του Φίλιππο.

Πλούταρχος, Ηθικά, 327 Ε (Μετ. Φιλολογική ομάδα εκδόσεων «Κάκτος»)

101


Ερωτήσεις-Δραστηριότητες Η εξάπλωση του ελληνιστικού πολιτισμού

1. Μελέτησε τον χάρτη και προσδιόρισε τις χώρες που κατέκτησε ο Αλέξανδρος.
2. Ποιες μάχες έκριναν την εκστρατεία του Αλέξανδρου;




Αλέξανδρος και Ρωξάνη Αλέξανδρος και Ρωξάνη Viktor Brodzki Αλέξανδρος Αλέξανδρος Αλέξανδρος, Λύσιππος Αλέξανδρος Αλέξανδρος Μέγας Αλέξανδρος Αλέξανδρος και Διογένης Αλέξανδρος και Διογένης Διογένης και Αλέξανδρος Αλέξανδρος-Διογένης Η είσοδος του Αλέξανδρου στη Βαβυλώνα Αλέξανδρος στην Ιερουσαλήμ Ο θάνατος του Δαρείου Αλέξανδρος και η οικογένεια του Δαρείου Ο Αλέξανδρος και η οικογένεια του Δαρείου Ο Αλέξανδρος και η οικογένεια του Δαρείου Ο Αλέξανδρος και η οικογένεια του Δαρείου Ο Αλέξανδρος και η οικογένεια του Δαρείου Ο Αλέξανδρος μπροστά στον τάφο του Αχιλλέα Ο Αλέξανδρος μπροστά στον τάφο του Αχιλλέα Αλέξανδρος Αλέξανδρος Μέγας Αλέξανδρος Μέγας Αλέξανδρος Μέγας Αλέξανδρος Μέγας Αλέξανδρος Μέγας Αλέξανδρος

Η μάχη του Γρανικού (334 π.Χ.) Βίντεο-χάρτης
Η μάχη της Ισσού (333 π.Χ.) Βίντεο-χάρτης
Γρανικός, η μάχη σύμφωνα με τον Αρριανό, τον Πλούταρχο και τον Διόδωρο τον Σικελιώτη
Ισσός, η μάχη σύμφωνα με τον Αρριανό, τον Πλούταρχο και τον Διόδωρο τον Σικελιώτη
Τύρος, η μάχη σύμφωνα με τον Αρριανό και τον Διόδωρο τον Σικελιώτη
Γαυγάμηλα, η μάχη σύμφωνα με τον Αρριανό, τον Διόδωρο τον Σικελιώτη και τον Πλούταρχο

Άσκηση στην εκστρατεία του Αλέξανδρου


Τα πιστεύω του Αλεξάνδρου και η προσωπική του ποιότητα

«Ο Αλέξανδρος μεγάλωσε σε ένα βασίλειο που βρισκόταν συνεχώς σε πόλεμο. Είδε ως καθήκον του να είναι επικεφαλής των Μακεδόνων στον πόλεμο όχι από μακριά αλλά στην πρώτη γραμμή της μάχης. Είδε τη μοίρα της Μακεδονίας ως νίκη στον πόλεμο, και οι άνδρες του έκαναν τη στρατιωτική δόξα μέρος των φιλοδοξιών του. Έτσι, μιλούσε για τη νικηφόρα σταδιοδρομία του Φιλίππου ως ένδοξη τόσο γι' αυτόν όσο και για την κοινότητα των Μακεδόνων. Η δική του δίψα για δόξα δεν γνώριζε όρια. Όπως διακήρυξε στους διοικητές του στον Ύφαση, «δεν πιστεύω ότι υπάρχει όριο σε έναν άνδρα με διάθεση για άθλους». Ήθελε το ίδιο πράγμα και από τους διοικητές και από τους άνδρες του. Αν ένας άνδρας σκοτωνόταν στην υπηρεσία του, ο Αλέξανδρος διαβεβαίωνε τους υπολοίπους ότι ο θάνατός του του έφερνε δόξα για πάντα και το μέρος της ταφής του θα ήταν φημισμένο.

Ο Αλέξανδρος ήταν ανταγωνιστικός, σε όλη του τη ζωή. Ήταν ο πρώτος που ημέρωσε τον Βουκεφάλα, που επετέθη στον Ιερό λόχο, που ανέβηκε σε μια ακρόπολη ή σκαρφάλωσε σ' έναν γκρεμό. Ο Αλέξανδρος ο ίδιος πίστευε ότι έπρεπε να συγκριθεί με τον Φίλιππο, τον Κύρο, τον Ηρακλή και τον Διόνυσο και να τους ξεπεράσει όλους. Ο Aρριανός παρατηρεί. «Αν είχε προσθέσει την Ευρώπη στην Ασία, θα συναγωνιζόταν τον εαυτό του, μια και δεν θα υπήρχε αντίπαλος».

Είχε απόλυτη πίστη στην υπεροχή του ελληνικού πολιτισμού. Ο πιο πολύτιμος θησαυρός του ήταν η Ιλιάδα του Ομήρου και είχε τα έργα των τριών μεγάλων τραγικών στην Ασία, μαζί με διθυραμβικούς ποιητές και την ιστορία του Φιλίστου. Ήταν τα αγαπημένα του αναγνώσματα. Θαύμαζε τον Αριστοτέλη ως τον εξέχοντα εκπρόσωπο του πνεύματος και είχε πόθο να συνομιλεί για φιλοσοφικά θέματα. Το μυαλό του ήταν από μια πλευρά σφυρηλατημένο με τον τρόπο του Αριστοτέλη. Η πίστη του για τις ελληνικές αξίες του καιρού δεν επηρέαζε τον σεβασμό του για τις αιγυπτιακές, βαβυλωνιακές και ινδικές ιδέες. Ένα σημάδι του ελληνικού πολιτισμού ήταν η ζωντάνια μιας πόλης στην Ευρώπη και στην Ασία. Ο Αλέξανδρος πίστευε ότι το καλύτερο μέσον για την διασπορά του ελληνικού πολιτισμού ήταν η ίδρυση πόλεων παντού στην Ασία. Στην αρχή, ηγέτες αυτών των πόλεων ήταν Έλληνες που ήξεραν τις δημοκρατικές διαδικασίες διακυβέρνησης. Την ίδια στιγμή οι νέες γενιές εκπαιδεύονταν στα ελληνικά γράμματα και στη μακεδονική στρατιωτική μηχανή. Κι αυτά, σε σχολεία που ίδρυσε ο Αλέξανδρος. Η διαδικασία αυτή ήταν σε καλό δρόμο, όταν πέθανε ο Αλέξανδρος, όπως λέει ο Πλούταρχος στα «Ηθικά» του. Όταν ο Αλέξανδρος εκπολίτιζε την Ασία, το αναγνωστικό ήταν ο Όμηρος και τα παιδιά των Περσών, Σουσίων, και Γεδρωσίων συνήθιζαν να τραγουδούν χορικά του Ευριπίδη και του Σοφοκλή. Χάρη σ' αυτόν η Βακτρία και ο Καύκασος στράφηκαν στους Έλληνες θεούς. Στην Αίγυπτο υπήρχε εγχειρίδιο, τέλος του τρίτου αιώνα, που ήταν σχεδιασμένο να διδάσκει την ελληνική ως ξένη γλώσσα. Περιείχε αποσπάσματα από τον Όμηρο και τους τραγωδούς. Οι ανασκαφές στο Αφγανιστάν φανερώνουν ελληνικούς ναούς, θέατρο και ωδείο. Ο Αλέξανδρος ήταν φορέας του ελληνικού πολιτισμού.

Ο Αλέξανδρος συνδύασε την πρακτικότητά του με μία οραματική πνευματική διάσταση που πήγαζε από τα θρησκευτικά του πιστεύω. Η πνευματική διάσταση της προσωπικότητάς του του δημιούργησε την υπέρτατη δύναμη της θέλησης, ότι θα ξεπερνούσε την αντίσταση των Μακεδόνων, ενώ γινόταν βασιλιάς της Ασίας, και ότι θα έπειθε τους Ασιάτες με την ειλικρίνεια των προθέσεών του να τους φερθεί ως ίσους και συνεταίρους στην εγκαθίδρυση ειρήνης και ευμάρειας. Οι λαοί της Ασίας δέχτηκαν τον Αλέξανδρο ως δικό τους βασιλιά και ενσωμάτωσαν τους άθλους του μέσα στη δική τους λαϊκή παράδοση. Χρωστάμε στον Πλούταρχο, που αντλεί από τον Αριστόβουλο, τη ματιά στην πνευματικότητα του Αλεξάνδρου: «Πιστεύοντας ότι είχε έλθει από τους θεούς να γίνει κυβερνήτης και ενωτής της ανθρωπότητας, χρησιμοποιώντας τη δύναμη των όπλων εκεί που δε δέχονταν την πειθώ του, ένωσε όλες του τις δυνάμεις σε έναν και μόνο σκοπό: να ενώσει σε ευτυχή μίξη τις ζωές, τους τρόπους, τους γάμους και τα ήθη των ανθρώπων. Είπε σε όλους να θεωρούν την οικουμένη ως πατρίδα και τον στρατό του ως δική τους ασφάλεια.»

N.G.L. Hammond, Μέγας Αλέξανδρος ένας ιδιοφυής (μετ. Πάvoς Θεοδωρίδης), σ. 238-242 (ΜΑΛΛΙΑΡΗΣ Παιδεία).

Ο Αλέξανδρος και το μέλλον της Αλεξάνδρειας

«Ο Αλέξανδρος είχε προβλέψει το λαμπρό μέλλον της Αλεξάνδρειας; Είναι αδύνατον να το βεβαιώσουμε. Μπορούμε καλύτερα, κατά τη γνώμη μας, να δώσουμε μια ερμηνεία άκρως ικανοποιητική για την πρωτοβουλία του. Ένας ιστορικός υποθέτει ότι έβλεπε αποκλειστικά τη νέα πόλη ως ένα λιμάνι, απ' όπου θα του ήταν εύκολο να κυβερνά την Αίγυπτο, την οποία θεωρούσε ως ένα τμήμα της αυτοκρατορίας του. Πράγματι εάν η Αίγυπτος δεν είχε μεταβληθεί, μετά τον θάνατο του Αλέξανδρου, σε ανεξάρτητο κράτος, η Αλεξάνδρεια θα είχε εξελιχθεί, πιθανόν, σε μια ασήμαντη πόλη. Άλλοι όμως υποστηρίζουν ότι ο γιος του Φιλίππου θεωρούσε την Αίγυπτο ως τον ακρογωνιαίο λίθο της «πρώτης αυτοκρατορίας του», την περιοχή της οποίας οι πλουσιότατοι φυσικοί πόροι θα εξασφάλιζαν, αντί της Τύρου που είχε υποταγεί και παρακμάσει, την ακμή του εμπορίου στην Ανατολική Μεσόγειο. Σ' αυτήν την περιοχή, η πόλη με το διπλό εμπορικό λιμάνι θα αποτελούσε το μεγάλο ελληνοαιγυπτιακό εμπορικό κέντρο, προορισμένο να χρησιμεύσει ως γέφυρα ανάμεσα στη Δύση και την Ανατολή. Σύμφωνα μ' έναν άλλο ιστορικό, ο κατακτητής της Αιγύπτου δεν επιθυμούσε να καταστήσει την Αλεξάνδρεια ούτε ένα φρούριο ούτε ένα διοικητικό κέντρο, αλλά μια ανοιχτή αγορά, που θα αποτελούσε την κληρονόμο της Τύρου και θα εξελισσόταν σε δυνατό ανταγωνιστή των τριών μεγάλων ελληνικών λιμανιών, του Πειραιά, της Ρόδου και των Συρακουσών. Η αλήθεια είναι ότι η σιγή των πηγών μας απαγορεύει να θεωρήσουμε ως ακριβή τη μία ή την άλλη ερμηνεία, που διαφέρουν άλλωστε μεταξύ τους, για την ίδρυση της Αλεξάνδρειας. Δεν αποδεικνύεται με κανένα τρόπο ότι ο Αλέξανδρος επιθυμούσε να ιδρύσει ένα απλό διοικητικό κέντρο ή μια στρατιωτική βάση. Αλλά το ίδιο δεν αποδεικνύεται ότι ήθελε να συγκροτήσει έναν ισχυρό ανταγωνιστή για τον Πειραιά, τις Συρακούσες και τη Ρόδο. Εάν έπρεπε να δεχθούμε αυτή την τελευταία υπόθεση, θα καταλήγαμε στο συμπέρασμα ότι ο νικητής της Ισσού δεν έτρεφε και τόσο έντονα φιλελληνικά αισθήματα. Το γεγονός είναι ότι η ίδρυση του λιμανιού της Αλεξάνδρειας θα είχε σοβαρότατες συνέπειες για το λιμάνι του Πειραιά, ένα από τα ζωτικά στοιχεία της οικονομικής ανάπτυξης της Αθήνας. Η όλο και εντονότερη δραστηριότητα του μεγάλου αιγυπτιακού λιμανιού θα είναι μία από τις κύριες αιτίες της οικονομικής παρακμής της Αθήνας κατά τον 3ο π.Χ. αιώνα.

Καταστρεπτική για τα συμφέροντα της Αθήνας η ίδρυση της Αλεξάνδρειας επέφερε βαρύτατο πλήγμα και σε άλλες ελληνικές πόλεις, των οποίων τα λιμάνια και οι στόλοι έπαιζαν πρωτεύοντα ρόλο στη διακίνηση που είχαν. Αντίθετα η χώρα του Νείλου γνώριζε μια πρωτόγνωρη οικονομική ανάπτυξη. Χάρη στις διευκολύνσεις που προσέφερε στην εξαγωγή των αιγυπτιακών προϊόντων προς τις περιοχές της Μεσογείου και ιδιαίτερα προς την Ελλάδα, η ίδρυση του λιμανιού της Αλεξάνδρειας ενδυνάμωνε τις δυνατότητες επικοινωνίας, ακόμη και ανάμειξης ανάμεσα στους Έλληνες και τους άλλους λαούς. Η νέα πόλη θα γινόταν, όπως προηγουμένως το τονίσαμε, η «γέφυρα» ή μία από τις γέφυρες που ένωναν τη Δύση με την Ανατολή. Ήδη, στο εσωτερικό της πόλης, της οποίας ο Αλέξανδρος χάραξε το σχέδιο, η Αιγυπτία θεά Ίσις δεν ήταν η μόνη που διέθετε ένα ιερό. Δίπλα του υψώθηκαν ναοί για τους Έλληνες θεούς. Και σ' αυτή την πόλη ο Αλέξανδρος ενθρόνιζε τον ελληνικό τρόπο ζωής.»

Paul Cloché, Alexandre le Grand et les essays de fusion entre l’Occident gréco-macédonien et l’Orient, NEUCHATEL, 1953, σ. 66-68 (Μετ. Β.Σ.).

Ο θεμελιωτής της νεοελληνικής ιστοριογραφίας για τον Αλέξανδρο

«Αι αλεπάλληλοι εν τούτοις αύται στάσεις, συνωμοσίαι, σφαγαί δεν ίσχυσαν να αποτρέψωσι τον Αλέξανδρον ούτε από του μεγάλου έργου της αναμορφώσεως της Ασίας ούτε από αδιαλείπτων προς τα ενδότερα της Ανατολής κατακτήσεων. Το έτι παραδοξότερον είναι ότι, μηδέποτε παύσας του να τέρπεται δια της αναγνώσεως της Ιλιάδος ην είχε πάντοτε παρ' εαυτώ, έγραφε τότε εις τον Άρπαλον να τω στείλη προσέτι και τας βίβλους του Φιλίστου, και τας τραγωδίας του Ευριπίδου, του Σοφοκλέους, του Αισχύλου, και τους Τελέστου και Φιλόξενου διθυράμβους. Άνθρωπος τη αληθεία υπεράνθρωπος, όστις εν μέσω τηλικούτων φοβερών περισπασμών ησθάνετο πάντοτε την ανάγκην να δροσίζη εαυτόν δια των νημάτων της ελληνικής ποιήσεως και ιστορίας.»

Κ. Παπαρρηγόπουλος, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, Τ. Β. (Έκδοσις Εκατονταετηρίδας, Αθήνα, 1932) σ. 109.

Και ένας μεγάλος σύγχρονος ιστορικός

«Δωδεκάμισι χρόνια βασιλείας. Είναι εύκολο να συνθέσει κάποιος ένα αρνητικό διάγραμμα. Άχρηστες βιαιότητες, υπερβολές ενός βασιλιά που τον είχε καταλάβει η ύβρις, ακατανόητες από τους Έλληνες που ανησυχούσαν με την καθιέρωση της προσκύνησης και πολύ περισσότερο με την ανάμειξη των φυλών, εξωφρενική επέκταση μιας αυτοκρατορίας η οποία δε θα επιζήσει μετά τον θάνατο του ιδρυτή της. Αλλά τι είναι αυτά τα μειονεκτήματα μπροστά σ' όλους τους νεωτερισμούς που επέφερε; Σύλληψη της ιδέας μιας απόλυτης μοναρχίας, ελληνική κατάκτηση της Αιγύπτου και της Ασίας, ίδρυση πόλεων και στις πιο απομακρυσμένες σατραπείες, αλληλεπίδραση ελληνικού και ανατολικού πολιτισμού. Ο Αλέξανδρος κατακτά τον κόσμο φέρνοντας μαζί του μία Ιλιάδα υπομνηματισμένη από τον δάσκαλό του Αριστοτέλη. Αλλ' αυτός ο επικός ήρωας είναι συγχρόνως ένας μεγαλοφυής μεταρρυθμιστής, αρνούμενος τη διάκριση ανάμεσα σε Έλληνα και Βάρβαρο, βασικό στοιχείο του κλασικού ελληνικού πνεύματος, και αποδεχόμενος το υψηλό ιδανικό της ανθρώπινης ισότητας.»

Pierre Lèvêque, L’aventure grecque, Παρίσι 1964, σ. 346-347 (Μετ. Β.Σ.).