Οι πρόσφυγες

Πρώτος σταθμός για τους πρόσφυγες η Μυτιλήνη. Οι πρόσφυγες φθάνουν από κάθε γωνιά της Μ. Ασίας, όχι μόνο από τη Σμύρνη.

Πρόχειρα καταλύματα, εξαθλίωση...       Στη συνέχεια τα διαρκή κύματα προσφύγων μέχρι το χειμώνα του 1922 κατευθύνονται προς Θεσσαλονίκη και Αθήνα και από εκεί σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας.

Στη Μακρόνησο αμερικανικός υγειονομικός σταθμός (καραντίνα) για πρόσφυγες από τον Πόντο:

Στην Αθήνα: καταυλισμός στο Θησείο , στο Βασιλικό Θέατρο (σημερινό Εθνικό Θέατρο) κάθε θεωρείο στέγαζε μια οικογένεια:       Στη Λοζάνη της Ελβετίας γίνεται (Ιαν. 1923) δεκτή η συμφωνία "ανταλλαγής πληθυσμών" μεταξύ Τουρκίας - Ελλάδας. Απελευθερώθηκε έτσι χώρος για τη στέγαση πολλών προσφύγων στη Θράκη.

400.000 μουσουλμάνοι μετακινήθηκαν από τη Θράκη προς την Τουρκία.

Το κείμενο της Συνθήκης για την ανταλλαγή πληθυσμών

Από 1ης Μαιου 1923, αποφασίζεται η υποχρεωτική ανταλλαγή των Τούρκων υπηκόων ελληνικού ορθοδόξου δόγατος υπηκόων και των Ελλήνων υπηκόων ουσουλανικής θρησκείας Η κινητή περιουσία που υπάρχει στα σπίτια, στα τεένη, στις εκκλησίες, στα σχολεία, στα οναστήρια ή στα νοσοκοεία τους, θα πορεί να εξέλθει αδασολόγητα από τη χώρα, αζί τους. Η ακίνητη περιουσία καθώς θα εγκαταλείπεται, θα απογράφεται, θα εκτιάται και θα ρευστοποιείται από τη Mεικτή Επιτροπή.

Η διαδικασία ρευστοποίησης θα έχει αναδροική ισχύ όσον αφορά τις περιουσίες Ελλήνων και ωαεθανών που έχουν ήδη εταναστεύσει, οποτεδήποτε, από τον Οκτώβριο του 1912 και εξής Κατ' αρχήν, κάθε πρόσφυγας θα λαβάνει περιουσία ίσης αξίας ε την περιουσία που εγκατέλειψε. Η αποτίηση της συνολικής αξίας των εγκαταλελειένων περιουσιών, σε αφότερες τις χώρες, θα συνιστά κρατικό χρέος και όνο, εταξύ της Τουρκίας και της Ελλάδος. Αφού ολοκληρωθεί ο ισολογισός, η πιστώτρια χώρα θα πάρει από τη χρεώστρια διακανονισό εξόφλησης, σύφωνα ε τον οποίο ένα έρος του χρέους θα πληρωθεί σε ετρητά και ένα άλλο ε κρατικά οόλογα

(Melville Chater, Η μεγαλύτερη μετακίνηση πληθυσμών στην Ιστορία, The National Geographic Magazine, Φθινόπωρο 2000)

εξίσου τραγικά θύματα και αυτοί [οι μουσουλμάνοι της Θράκης] που κανείς σχεδόν στην Ελλάδα δεν φαίνεται να τους θυμάται ενός πολέμου για τον οποίο δεν έφεραν καμμία ευθύνη και στου οποίου τη διεξαγωγή δεν είχαν κανενός είδους συμμετοχή.

(Γ. Γιαννουλόπουλος, Η ευγενής μας τύφλωσις, Βιβλιόραμα, Αθήνα 2003)

            Παρ' όλες τις προετοιασίες της νέας κυβέρνησής τους για την υποδοχή και την περίθαλψή τους, φτάνοντας στη Μικρά Ασία πολλοί από τους ουσουλάνους υπέφεραν ακόα πιο πολύ από τους Έλληνες που είχαν ανταλλαγεί. Μερικοί βρέθηκαν σε περιοχές ερηωένες, κατεστραένες από τον πόλεο. Άλλοι, πάλι, βρέθηκαν σε χωριά τα καλύτερα σπίτια των οποίων είχαν ήδη καταληφθεί, ενώ τα φτωχότερα τα είχαν διαλύσει για να πάρουν την ξυλεία τους όσοι είχαν αποείνει ετά τη φυγή των Ελλήνων.

Δεκάδες χιλιάδες πρόσφυγες πέθαιναν από ελονοσία είτε από τις κακουχίες, την ώρα που πλήθος απαλλαγένων από ψευδαισθήσεις οικογενειών αρνούνταν τα δεύτερης κατηγορίας χωράφια που τους προσφέρονταν, καταλήγοντας ξανά στην περιπλάνηση. Αν κάποιος ρωτούσε πού πάτε; ένα απ' αυτά τα καραβάνια που έσερναν τα βόδια και περιπλανιόνταν παντού έσα στη χώρα, η απάντηση θα ήταν ψάχνουε για ένα καλό καπνοχώραφο, όπως εκείνο που είχαε στη Δράα ή, ίσως, ψάχνουε για ένα χωραφάκι ' ελιές, σαν το παλιό ας στη Μυτιλήνη.

(Melville Chater, The National Geographic Magazine, Φθινόπωρο 2000)

 Έλληνες της Τουρκίας από τον Έβρο προς Θεσσαλονίκη     

Στους τελικούς τόπους διαμονής τους στήνουν παραπήγματα (παράγκες) ή χτίζουν πρόχειρα φτωχικά σπίτια. Οι συνοικίες τους, τα "προσφυγικά", όπως συνήθως ονομάζονται, είναι υποβαθμισμένες περιοχές...

  Παραγκούπολη στην Αττική, Κοκκινιά

Μείναε στην προσφυγική συνοικία "Χωράφια". Από τον Κήπο που έναε ήταν καλύτερα, αλλά ένα δωατιάκι άς έδωσαν ε τόσα άτοα έσα, που ήταν εξαθλίωση. Προσφυγικός συνοικισός: πείνα, αρρώστιες και δυστυχία. Όσοι έπεσαν στα προσφυγικά σπίτια και δεν γλίτωσαν γρήγορα από αυτά, έειναν στάσιοι. Η παράγκα ρήαξε το ηθικό του κόσου, του αφαίρεσε την όρεξη για ζωή, τους συβίβασε ε την ανέχεια και τη φτώχεια. Τον έκανε βαθιά έσα στην ψυχή του να νιώθει πρόσφυγας. Οι παράγκες της προσφυγιάς ήταν η ντροπή ας.

(αρτυρία Τ. Κακλαάνου, http://www.de.sch.gr/mikrαsiα/keimena.htm)

Ενάισυ εκατούριο πεινασένα στόατα... Ενάισυ εκατούριο φτηνά χέρια... Ενάισυ εκατούριο διψασένοι άνθρωποι για δουλειά, ... τριγυρνούσαν στους δρόους της Ελλάδας ε τα χέρια στις τσέπες της ανέχειας!... Και τα "εγγειοβελτιωτικά έργα και η αποξήρανσις των ελών" κουδούνιζαν σε κάθε εκλογική περίοδο, το ίδιο κούφια κι άκαρπα, όπως και η "αστική αποκατάστασις των προσφύγων"...

(Διδώ Σωτηρίου, Οι νεκροί περιένουν)

Προσφυγικά σπίτια χτίζονται στη Θράκη για να καλυφθούν οι ανάγκες στέγασης. Τα σπίτια των μουσουλμάνων δεν επαρκούν

Προσφυγόπουλα κατασκευάζουν πρωτόγονες πήλινες πλίθες για χτίσιμο των σπιτικών τους

Η Αθήνα μέχρι το 1923 είχε λιγότερους από 300.000 κατοίκους. Με την εισροή προσφύγων διογκώθηκε με νέες, προσφυγικές, συνοικίες, όπως Νέα Σμύρνη, Καισαριανή, Βύρωνας, Νέα Ιωνία κ.α.


πηγές:

 Η εκστρατεία της Μικράς Ασίας, Ιστορική και Εθνολογική Εταιρεία της Ελλάδος, Αθήναι 2004

1922, Ο μεγάλος ξεριζωμός, Ιστορικό οπτικοακουστικό λεύκωμα, Νational Geographic, χ.χ.

The National Geographic Magazine, Φθινόπωρο 2000\

http://www.de.sch.gr/mikrαsiα/keimena.htm


Η πολιτική κατάσταση στην Ελλάδα  Ο μικρασιατικός ελληνισμός   Η ΣΜΥΡΝΗ

Ο μικρασιατικός πόλεμος  Μετά τον πόλεμο  Η δίκη των έξι

1930: Σύμφωνο φιλίας Ελλάδας -Τουρκίας


επιστροφή:  Μαθήματα Ιστορίας


Χαλούλος Παναγιώτης

Σεπτέμβριος, 2007