Η Φωνητική Αρμονία

Η Μεγάλη Φωνητική Αρμονία

Δεν θα δυσκολευτείτε να παρατηρήσετε οτι στις καθαρά τουρκικές λέξεις ή καλύτερα, στις τουρκικές ρίζες, τα φωνήεντα είναι είτε όλα σκληρά (a ı o u), είτε όλα μαλακά (e i ö ü) π.χ.

bahçıvan κηπουρός
köpek σκύλος

Αυτό συνιστά τη λεγόμενη Μεγάλη Φωνητική Αρμονία της τουρκικής γλώσσας.

Υπάρχουν βέβαια εξαιρέσεις, όπως δάνειες λέξεις σαν τη περσική merhaba (γεια), κάποιες σύνθετες λέξεις όπως karagöz (μαυρομάτης) καθώς και κάποιες καθ' αυτό τουρκικές που αλλοιώθηκαν όμως από κατοίκους της Πόλης με μεγάλη πολιτική επιρροή π.χ.

παλιά ana --> τώρα anne μητέρα (στη Κομοτινή λέγεται ακόμη ana)
παλιά alma --> τώρα elma μήλο (ποιός δεν θυμάται τη παλιά πρωτεύουσα του Καζακστάν Alma Αta - Αλμά Ατά - Πατρίδα του μήλου)
παλιά kardaş --> τώρα kardeş αδελφός (στη Θεσσαλονίκη επιζεί ακόμη η προσφώνηση καρντάσης)

Εξάσκηση
Το στοιχείο της «Φωνητικής Αρμονίας» επιρρεάζει και τον σχηματισμό των επιθημάτων. Σχεδόν όλα τα επιθήματα υποχρεώνονται να ακολουθήσουν την αρμονία της «ανάδοχης» λέξης (της λέξης στην οποία προσκολλώνται) και για την ακρίβεια του φωνήεντος της τελευταίας συλλαβής της.
Το φαινόμενο αυτό λέγεται Ηχητική Προσαρμογή και «προσφέρεται» σε δύο γεύσεις.
Δύο κανόνες. Τους ονομάσαμε 2 και 4 γιατί ο πρώτος έχει δύο εκδοχές (e a) και ο δεύτερος τέσσερεις (i ı ü u).
Τα επιθήματα συνήθως ακολουθούν τον έναν ή τον άλλο από τους δύο αυτούς κανόνες (μπορεί και τους δύο αν είναι πολυσύλλαβα). Ας τους δούμε πιο αναλυτικά.

Ο Κανόνας 2 των Φωνηέντων

Σύμφωνα με τον κανόνα αυτόν

Όταν προηγείται σκληρό φωνήεν (a ı o u), τότε το φωνήεν του επιθήματος τροποποιείται σε a

çocuk παιδί --> çocuklar παιδιά

όταν προηγείται μαλακό φωνήεν (e i ö ü), τότε το φωνήεν του επιθήματος τροποποιείται σε e

gel έλα --> gelecek θα έλθει

Ο Κανόνας 4 των Φωνηέντων

Σύμφωνα με τον κανόνα αυτόν

Όταν προηγείται a ή ı, τότε το φωνήεν του επιθήματος τροποποιείται σε ı

bahçıvan κηπουρός --> bahçıvanım κηπουρός είμαι

Όταν προηγείται o ή u, τότε το φωνήεν του επιθήματος τροποποιείται σε u

komşu γείτονας --> komşusunuz γείτονας είστε

Όταν προηγείται e ή i, τότε το φωνήεν του επιθήματος τροποποιείται σε i

güzel όμορφη --> güzelsin όμορφη είσαι

Όταν προηγείται ö ή ü, τότε το φωνήεν του επιθήματος τροποποιείται σε ü

karagöz μαυρομάτης --> karagözüm μαυρομάτης είμαι

Μετάλλαξη Συμφώνων - Κανόνας =>PεÇεTάKι

Οταν ένα επίθημα αρχίζει με ένα από τα σύμφωνα b c d g και το τελευταίο γράμμα της προηγούμενης συλλαβής τελειώνει σε ç f h k p s ş t, τότε τα b c d g μεταλλάσσονται αντίστοιχα σε p ç t k χάριν ευφωνίας π.χ.

yasak + dır --> yasaktır απαγορευμένο είναι - απαγορεύεται
arap + ca --> arapça αραβικά
Dedeağaç + da --> Dedeağaçta στην Αλεξανδρούπολη

Υπάρχουν βέβαια και μερικές εξαιρέσεις

Μετάλλαξη Συμφώνων - Κανόνας PεÇεTάKι=>

Οταν μία λέξη τελειώνει σε p ç t k και μετά ακολουθεί επίθημα με αρχικό γράμμα φωνήεν, τότε τα p ç t k μεταλλάσσονται αντίστοιχα σε b c d ğ χάριν ευφωνίας π.χ.

yoğurt + u --> yoğurdu το γιαούρτι
bıçak + ı --> bıçağı το μαχαίρι
ağaç + ı --> ağacı το δέντρο

Μια σημαντική εξαίρεση
Το k διατηρείται στις μονοσύλλαβες λέξεις, αν προηγείται φωνήεν ή σύμφωνο (όχι όμως το n)

bak + ıyorum --> bakıyorum κοιτάζω
kırk + ar --> kırkar ανά σαρράντα

Αν προηγείται n, τότε το k μεταλλάσσεται σε g

renk + i --> rengi το χρώμα