Οι Μετοχές

Μετοχές στην τουρκική, από όσο έχω καταλάβει, λένε τις λέξεις που προέρχονται από ρήματα.
Π.χ. Οι μετοχές της ελληνικής και της τουρκικής ίσως να μην είναι ακριβώς το ίδιο γραμματικό φαινόμενο.

Ευρετήριο Μετοχών
-mek	-me	-iş

Μετοχές -mek

Η ρίζα του ρήματος μαζί με την κατάληξη -mek (κανόνας 2), όπως δηλαδή εμφανίζεται στα λεξικά.
Με άλλα λόγια το ίδιο το «απαρέμφατο» ως .. «μετοχή».
Π.χ.

Μετοχές -mek
το ρήμα	επίθεμα (κανόνας 2)	μετοχή	παράδειγμα
içmek πίνω	-mek	içmek το να πίνεις	Sigara içmek yasaktır. Το να πίνεις τσιγάρο απαγορευμένο είναι. Απαγορεύεται το κάπνισμα.
girmek μπαίνω		girmek το να μπαίνεις	İçeri girmek yasaktır. Το να μπαίνεις στο εσωτερικό απαγορευμένο είναι. Απαγορεύεται η είσοδος.
etmek κάνω		etmek το να κάνεις	İbadet etmek, farzdır. Το να κάνεις προσευχή, ιερό καθήκον είναι.
çakmak καρφώνω		çakmak τσακμάκι	Çakmak kayboldu. Το τσακμάκι χάθηκε.

Μετοχές -mek με πτώσεις
το ρήμα	επίθεμα (κανόνας 2)	μετοχή	παράδειγμα
avlamak θηρεύω	-mek	avlamak η θήρα	Cem, balık avlamağa, gitti. O Τζεμ, για ψάρεμα, πήγε.
görmek βλέπω		görmek το να βλέπεις	Aylin, annesini görmeğe, gitti. Η Αϊλίν, για να δει τη μητέρα της, πήγε.
gezmek περπατώ		gezmek περίπατος	Feride, gezmeğe gitti. Η Φεριντέ, για περίπατο πήγε.
yürümek περπατώ		yürümek περίπατος	Kırda yürümeğe, çıkıyoruz. Στην εξοχή για περίπατο βγαίνουμε.
yürümek περπατώ		yürümek περπάτημα	Yürümekten yoruldum. Από το περπάτημα κουράστηκα.
kalmak μένω		kalmak διαμονή	Yalnız kalmaktan bıktım. Από την κατά μόνας διαμονή μπούχτισα. Βαρέθηκα να μένω μόνος.

Μετοχές -mek με τις προθέσεις için (για), üzere (με σκοπό), gibi (σαν)
το ρήμα	επίθεμα (κανόνας 2)	μετοχή	παράδειγμα
görmek βλέπω	-mek	görmek το να βλέπεις	Sizi görmek için, geldim. Για να δω εσάς, ήρθα. Ηρθα για να σας δω.
girmek μπαίνω		girmek το να μπαίνεις	İmtihana girmek için, hazırlanıyorum. Για να συμμετάσχω στις εξετάσεις, προετοιμάζομαι.
gitmek φεύγω		gitmek το να φεύγεις	Hasan gitmek üzere, ayağa kalktı. O Χασάν με σκοπό να φύγει, στα πόδια σηκώθηκε.
okumak διαβάζω		okumak το διάβασμα	Kitap okumak için, uygun zaman aramayım. Για το διάβασμα βιβλίων, κατάλληλο χρόνο αναζητώ.
çıkmak βγαίνω		çıkmak το να βγαίνεις	Evin çatısına çıkmak için, koskoca bir merdiven kullandık. Στη στέγη του σπιτιού για να βγούμε, μια πολύ μεγάλη σκάλα χρησιμοποιήσαμε.

Μετοχές -mek με τα ρήματα bilmek (ξέρω), istemek (θέλω)
το ρήμα	επίθεμα (κανόνας 2)	μετοχή	παράδειγμα
okumak διαβάζω	-mek	okumak διάβασμα	Okumak bilir misin? Nα διαβάζεις ξέρεις;
konuşmak ομιλώ		konuşmak το να μιλάς	Konuşmak istiyorum. Nα μιλήσω θέλω.
gitmek πηγαίνω		gitmek το να πας	İpek Selâniğ'e gitmek istiyor. Η Ιπέκ στη Σαλονίκη να πάει θέλει.

Μετοχές -mek με επανάληψη καταφατικής και αρνητικής μορφής
gelmek gelmemek	έρχομαι δεν έρχομαι
vermek vermemek	δίνω δεν δίνω
yazmak yazmamak	γράφω δεν γράφω

Μετοχές -mek με συνώνυμα ή αντίθετα ρήματα
bıkmak usanmak	απαυδίζω βαριέμαι --> αγανακτώ
bitmek tükenmek	τελειώνω αναλώνομαι --> εξαντλούμαι
gelmek gitmek	έρχομαι πηγαίνω --> πηγαινοέρχομαι
oturmak kalkmak	κάθομαι σηκώνομαι --> σήκω κάτσε

Σχόλιο: Οι μετοχές σε -mek δεν συνηθίζονται με κτητικά επιθέματα, ούτε στον πληθυντικό αριθμό.

Μετοχές -me

Η ρίζα του ρήματος μαζί με την κατάληξη -me (κανόνας 2).
Π.χ. Προσοχή: Τονίζεται στη λήγουσα, διαφορετικά εκλαμβάνεται ως προστακτική του αρνητικού ρήματος π.χ.
Πριν από ουσιαστικά έχουν συνήθως ρόλο επιθέτου. Δέχονται κτητικά επιθέματα. Τις συναντάμε και στον πληθυντικό.

Μετοχές -me
το ρήμα	επίθεμα (κανόνας 2)	μετοχή	παράδειγμα
asmak κρεμώ	-me	asma κρεμαστός, ανάρτηση	Asma köprü Κρεμαστή γέφυρα Asma saat Κρεμαστό ρολόι --> ρολόι τοίχου Asma tavan Κρεμαστό ταβάνι --> ψευδοροφή
kabartmak φουσκώνω		kabartma ανάγλυφο, εξόγκωση	Kabartma harita Ανάγλυφος χάρτης
yazmak γράφω		yazma γράψιμο, χειρόγραφος	Yazma eser Χειρόγραφο πόνημα --> Χειρόγραφο
karmak ανακατώνω		karma μικτός	Karma ekonomi Μικτή οικονομία
okumak διαβάζω		okuma διάβασμα, ανάγνωση, μελέτη	Okuma kitabı Αναγνωστικό βιβλίο --> Αναγνωστικό Okuma odası Μελέτης δωμάτιο --> Αναγνωστήριο
oturmak κάθομαι		oturma καθιστικός, κάθισμα	Oturma odası Καθιστικό δωμάτιο --> Καθιστικό

Μετοχές -me
το ρήμα	επίθεμα (κανόνας 2)	μετοχή	παράδειγμα
beklemek περιμένω	-me	bekleme αναμονή	Bekleme odası Αναμονής δωμάτιο --> Αίθουσα αναμονής
yürümek περπατώ		yürüme βάδισμα, περίπατος	Akşamları sahilde yürümeyi, çok seviyorum. Τον βραδυνό στην παραλία περίπατο, πολύ αγαπώ. Μου αρέσει η βραδυνή βόλτα στην παραλία.
söylemek λέω		söyleme λέγειν	Türkü söylemeyi, çok severdi. Να λέει δημοτικά τραγούδια, πολύ ηρέσκετο. Του άρεζε να λέει δημοτικά τραγούδια.
çalışmak δουλεύω		çalışma εργασία	Çalışmayı bırakın Την δουλειά αφήστε (απεργία)
dondurmak παγώνω		dondurma παγωτό, πάγωμα	Dondurmayı çok sever. Το παγωτό πολύ αγαπά. Çanakta dondurma παγωτό κυπελλάκι Meyve dondurması Φρουτοπαγωτό --> Γρανίτα
dolaşmak τριγυρνώ		dolaşma περίπατος, σεργιάνι	Dondurmalarını yalaya yalaya, dolaşmaya başladılar. Γλείφοντας τα παγωτά τους, για περίπατο ξεκίνησαν. - Necati Cumalı

Μετοχές -iş

Η ρίζα του ρήματος μαζί με την κατάληξη -iş (κανόνας 4).
Π.χ.

Μετοχές -iş
το ρήμα	μαξιλάρι μεταξύ φωνηέντων	επίθεμα (κανόνας 4)	μετοχή	παράδειγμα
yağmak βρέχει, ρίχνει	y	-iş	yağış βροχή	Bugün yağış bekleniyor. Σήμερα βροχή αναμένεται.
anlatmak διηγούμαι			anlatış διήγηση	Küçük kızın, masal anlatışı, herkesin ilgisini çekiyor. ?? Του μικρού κοριτσιού, η παραμυθιού αφήγηση, όλων το ενδιαφέρον έλκει. ?? ?? Το παραμύθι του μικρού κοριτσιού, έλκει το ενδιαφέρον όλων. ??
gitmek φεύγω			gidiş αναχώρηση	Yalnız bir gidiş için, izin iştiyorum. Μόνον για μία αναχώρηση, άδεια θέλω.
beklemek περιμένω			bekleyiş αναμονή	Bu, faydasız bir bekleyiştir. Αυτή, ανώφελη μια αναμονή είναι. Αυτή είναι μια ανώφελη αναμονή.
görmek βλέπω			görüş άποψη	Bu, benim görüşümdür. Αυτή, η δική μου άποψή μου είναι. Αυτή είναι η άποψή μου.
bağırmak φωνάζω			bağırış φωνασκίες	Bağırışlarını duymadım. Τις φωνές σου δεν άκουσα.