A B Γ Δ E T

Νέα ελληνική γλώσσα, Α' Γυμνασίου

1η ενότητα, OI ΠPΩTEΣ MEPEΣ Σ’ ENA NEO ΣXOΛEIO




 

 


 

 

eik

A EIΣAΓΩΓIKA KEIMENA

Kείμενο 1 [Πρώτη μέρα στο Γυμνάσιο]*

εικ

Κατηφόρισε σοβαρή, όπως ταίριαζε σ' ένα γυμνασιοκόριτσο, την καινούρια ακόμη γειτονιά της. Διέσχισε γρήγορα, όπως άρμοζε, την Πάνω Πλατεία και μπήκε στον δρόμο με τα μαγαζιά. Ούτε ματίτσα αριστερά και δεξιά. Με βιαστικό βήμα, έφτασε στην Κάτω Πλατεία, πέρασε απέναντι και μπήκε επιτέλους στον δρόμο που βρισκόταν το Γυμνάσιο. Ήταν κι αυτή πια γυμνασιοκόριτσο! Πήρε μια βαθιά ανάσα και μπήκε στον αυλόγυρο. Αμέσως όμως ένιωσε να βουλιάζει. Θεέ, πόσο τεράστιοι ήταν όλοι τους! Κι αυτή σαν νάνος! Ολόκληροι άντρες και γυναίκες! Πέρασε διστακτικά από δίπλα τους κι εκείνοι χαμήλωσαν το βλέμμα τους κατά τη μεριά της χαμογελώντας.

«[…] Και δεν ξέρω κανέναν εδώ. Και δες τι αέρα που έχουν όλες αυτές οι κυράτσες. Εγώ είμαι σαν βλαχαντερό!» σκέφτηκε αναψοκοκκινισμένη και ζάρωσε σε μια άκρη.

– Άννα!

Γύρισε κι είδε τον Γιώργο. […]

– Tι θες σε τούτο το προαύλιο; […] Eμείς μένουμε στο κάτω προαύλιο. Δεν σ' το 'πανε; Πάμε.

Η Άννα τον ακολούθησε αμίλητη.

– Εφέτος έχει έρθει καινούριος γυμνασιάρχης. Λένε πως είναι πολύ αυστηρός. Στο προηγούμενο Γυμνάσιο που ήταν, λένε, τους είχε κάνει όλους στρατιωτάκια, καθηγητές και μαθητές! […]

Tο κουδούνι τού έκοψε την κουβέντα. Έπρεπε να βρουν τώρα πού έκανε σειρά η τάξη τους. Και γρήγορα μάλιστα, γιατί οι καθηγητές είχαν ήδη βγει και στήνονταν με σεβασμό πίσω από έναν ψηλόλιγνο άντρα. «Αυτός είναι!» ακούστηκαν μερικά ψιθυρίσματα. Έπειτα ήρθε ο παπα-Νικόλας που τους έκανε αγιασμό και στο Δημοτικό. «Χμ, γι' αυτό εμείς αργούσαμε να μπούμε…» σκέφτηκε αθέλητα η Άννα, λογαριάζοντας τον εαυτό της ακόμη με τα παιδιά του Δημοτικού παρά με τούτους εδώ τους μαντράχαλους.

Ο αγιασμός έγινε όπως συνήθως, αλλά μετά βγήκε μπροστά ο γυμνασιάρχης κι άρχισε ένα κατεβατό από «πρέπει» κι «απαγορεύεται», που έκανε όλο το ακροατήριο κάτω να στενάξει. Από τις μεγάλες μάλιστα τάξεις ακούστηκαν έντονες διαμαρτυρίες.

– Δεν θα ανεχτώ! φώναξε ο γυμνασιάρχης. Και τώρα οι μαθητές ν' αρχίσουν να προχωρούν απ' αριστερά και να μπαίνουν από την κυρία είσοδο στο πάνω προαύλιο. Οι μαθήτριες από δεξιά. Θα μπαίνουν από την πλαϊνή. […]

Πάλι ακούστηκαν διαμαρτυρίες.

– Δεν θα ανεχτώ, είπα! Πάραυτα! Από αύριο θα υποστούν κυρώσεις οι μη συμμορφωθέντες!

– Κατάλαβες τι είπε τώρα; ρώτησε η Άννα τη διπλανή της, μια κοντούλα ξανθομάλλα.

– Όχι και τόσο. Θα δούμε όμως… Με λένε Αγγέλα. Εσένα;

– Άννα.

– Καθόμαστε μαζί;

– Γιατί όχι; Στο πρώτο, έτσι;

– Πού αλλού; Με τέτοιο μπόι…

Και γέλασαν.

 

Bούλα Μάστορη, Στο Γυμνάσιο, εκδ. Πατάκη, 1998

* Oι τίτλοι σε αγκύλη είναι επιλογή της συγγραφικής ομάδας.

 

Eρώτηση κατανόησης

 Πώς νιώθει η Άννα, η κύρια ηρωίδα του αποσπάσματος, μόλις μπαίνει για πρώτη φορά στον χώρο του Γυμνασίου; • Aπό πού καταλαβαίνουμε τα συναισθήματά της;

 

text Εντυπώσεις μαθητών της Α΄ Γυμνασίου από την πρώτη μέρα στο Γυμνάσιο [πηγή: Θεοφράστειο Γυμνάσιο Ερεσού Λέσβου]

text Ν. Καζαντζάκης, «Η Νέα Παιδαγωγική» [πηγή: Κείμενα Νεοελληνικής Λογοτεχνίας Α΄ Γυμνασίου]


Kείμενο 2 [Μιλώ, ζωγραφίζω, γράφω]

Το πρόσωπο, τα χέρια και η φωνή

εικ

Οι άνθρωποι πιθανόν ξεκίνησαν να μιλούν 30.000 με 50.000 χρόνια πριν. Η επικοινωνία, όμως, είναι μια ιστορία που ξεκινά πολύ παλιότερα! Τα χέρια και το πρόσωπο μπορούσαν και μπορούν να είναι τόσο εκφραστικά όσο οι λέξεις και καμιά φορά περισσότερο από αυτές. Έτσι, πολύ πριν εμφανιστεί η γραφή, οι χειρονομίες και οι γκριμάτσες είχαν δημιουργήσει τη δική τους γλώσσα. Στην αρχή οι άνθρωποι συγκρατούσαν όλες τις πληροφορίες στο μυαλό τους. Οι γονείς μετέφεραν τις γνώσεις στα παιδιά τους μιλώντας σ' αυτά, αφού κανείς δεν ήξερε να γράψει. Όμως, είναι δύσκολο να θυμόμαστε τα πάντα κι έτσι, πολλές φορές, πολύτιμα κομμάτια της ιστορίας χάνονταν μέσα στον χρόνο.

Από τον λόγο στην εικόνα

Ήταν φυσικό, λοιπόν, κάποια στιγμή να δημιουργηθεί έντονη η ανάγκη να καταγράφονται τα πάντα. Έτσι γεννήθηκε η ζωγραφική (ζωγραφίζω = «γράφω τη ζω»). Η γραπτή επικοινωνία ξεκίνησε με ζωγραφιές. Οι ζωγραφιές, περνώντας από πολλά στάδια, απλοποιήθηκαν και εξελίχτηκαν σε γράμματα.

Η επανάσταση του αλφάβητου

Χίλια χρόνια πριν από τον Χριστό, έγινε μια αληθινή επανάσταση με την επινόηση του αλφάβητου. Οι αρχαίοι Φοίνικες, που ήταν έμποροι και ταξιδευτές και κατοικούσαν στο σημερινό Λίβανο, δημιούργησαν το πρώτο αλφάβητο που αποτελούνταν από 22 γράμματα, τα οποία ήταν όλα σύμφωνα. Μεταξύ 9ου και 8ου αιώνα π.Χ., οι Έλληνες πρόσθεσαν στο φοινικικό αλφάβητο τα φωνήεντα α, ε, ι, ο, ου. Βασισμένοι στο ελληνικό αλφάβητο, οι Ρωμαίοι δημιούργησαν το λατινικό, που σήμερα είναι το πιο γνωστό αλφάβητο στον κόσμο.

Η γραφή είναι ένας τρόπος να αποθηκεύονται και να μεταφέρονται πληροφορίες σε ανθρώπους που τους χωρίζει ο χρόνος και η απόσταση.

 

περ. «Eρευνητές», εφημ. H KAΘHMEPINH, 28/3/1999

 

Eρωτήσεις κατανόησης

1 Ποιοι ήταν οι πρώτοι τρόποι με τους οποίους επικοινωνούσαν οι άνθρωποι;

 

2 Γιατί η επινόηση του αλφάβητου θεωρείται επανάσταση στην ιστορία του ανθρώπου;

 

δεσμός «Οι λαοί και οι πολιτισμοί της Εγγύς Ανατολής» [πηγή: Αρχαία Ιστορία Α΄ Γυμνασίου]

δεσμός Ελληνικό αλφάβητο

δεσμός Η ελληνική τυπογραφία. Πρωτοϊστορία και ιστορία της ελληνικής γραφής. Ο κόσμος του χειρογράφου. Μέρος 1 (βίντεο, 44:39min. Μας ενδιαφέρει το απόσπασμα από την αρχή ως το 19:37) [πηγή: Ψηφιακό Αρχείο της ΕΡΤ]


 

Kείμενο 3 [Διάφοροι κώδικες στη ζωή μου]

1. Στον δρόμο για το σχολείο συναντώ σήματα του Kώδικα Oδικής Kυκλοφορίας και προσέχω τα φανάρια.

 

 

εικ

 

εικ

 

 

2. Φτάνω στο σχολείο και ακούω το κουδούνι που με ειδοποιεί ότι το μάθημα αρχίζει.

1η ώρα: ΜαθηματικάΑνοίγω το βιβλίο:

 Να συγκριθούν οι αριθμοί:

α) 35,046 και 60,03 και β) 4,567 και 4,53989

Αν εφαρμόσουμε την προηγούμενη διαδικασία, βρίσκουμε ότι:

α) 35,046 < 60,03 και β) 4,567 > 4,53989

2η ώρα: Μουσική

εικ

 

3η ώρα: Αρχαία Ελληνικά

 

Mητρός τε καὶ πατρὸς καὶ τῶν ἄλλων προγόνων ἁπάντων τιμιώτερόν ἐστιν ἡ πατρὶς καὶ σεµνότερον καὶ ἁγιώτερον.

Πλάτων, Kρίτων 12 (4ος αι. π.X.)

 

 

Eρωτήσεις κατανόησης

1 Πόσοι διαφορετικοί κώδικες παρουσιάζονται στο κείμενο 3;

 

2 Προσπαθήστε να μεταφέρετε στα νέα ελληνικά την παραπάνω φράση του Πλάτωνα.

 

δεσμός Κώδικες επικοινωνίας (Φωτόδεντρο)

10-12


B EΠIKOINΩNIA

B1 Παράγοντες της επικοινωνίας

Ακούω και μιλώ

1. Εντοπίστε στο κείμενο 1 τα λόγια που λέει ο Γιώργος και τα λόγια που λέει ο διευθυντής του Γυμνασίου. • Σε ποιον απευθύνεται ο Γιώργος και σε ποιον ο γυμνασιάρχης; • Για ποιο θέμα μιλά ο καθένας και με ποιο σκοπό; • Πώς αντιδρούν κάθε φορά αυτοί που τους ακούν;

 

2. Στο κείμενο 1 η Άννα και η Αγγέλα δεν καταλαβαίνουν τι λέει ο γυμνασιάρχης. Για ποιο λόγο;

 

3. Ο άνθρωπος –σύμφωνα με το κείμενο 2– από τον λόγο και την παράσταση εικόνας πέρασε στη γραφή. Σήμερα πώς προτιμά να επικοινωνεί; • Σε ποιες περιπτώσεις προτιμά τον λόγο, σε ποιες την εικόνα και σε ποιες τη γραφή;

 

4. Δείτε προσεκτικά τα παρακάτω σκίτσα που σχετίζονται με το κείμενο 1.

 

1◀ 1 Οι δύο φίλες συζητούν.
2◀ 2 Ο γυμνασιάρχης μιλά στο προαύλιο από το μικρόφωνο
3◀ 3 Ο μαθητής ρωτάει τον συμμαθητή του
4◀ 4 Η Άννα μιλά στο σπίτι στη μητέρα της, καθώς ετοιμάζεται για το σχολείο.

 

• Βρείτε σε ποιο από τα σκίτσα αυτά ο ομιλητής:

α. εκφράζει φόβο για κάτι

β. προτείνει κάτι σε κάποιον άλλο

γ. απειλεί

δ. συμφωνεί με μια πρόταση

ε. ζητά μια πληροφορία.

 

 

Kείμενο 4 [Γράμμα σ' έναν φίλο μου που είναι μακριά]

Aθήνα, 10-12-71

Αγαπητέ μου Πωλ,

Μου γράφεις πως το Παρίσι είναι χιονισμένο, κι εδώ έχουμε σωστό ανοιξιάτικο καιρό. Κι ας είναι Δεκέμβρης. Πόσο γρήγορα κυλάνε οι μέρες του χρόνου! Τελειώνουμε και τους διαγωνισμούς του πρώτου τριμήνου. Σήμερα Μαθηματικά, αύριο Χημεία και τέρμα. Μεθαύριο θα κάνουμε τη δεύτερη μεγάλη σχολική εκδρομή. Θα πάμε στους Δελφούς. Θυμάσαι που είχαμε πάει μαζί, με τους γονείς μου, πριν από δύο χρόνια; Αλλά τι τα θέλεις, μια εκδρομή με το σχολείο είναι άλλο πράμα. Όλα τα χαίρεσαι πιο έντονα. Θα επισκεφτούμε πρώτα το Mουσείο και τα Aρχαία, κι ύστερα θα ξεχυθούμε για παιχνίδι. Θα φάμε σε εστιατόριο. Έχει το γλέντι του κι αυτό. Οι καθηγητές μας πετάνε την αυστηρή μάσκα που φοράνε στο σχολείο και γίνονται άλλοι άνθρωποι. Έχουμε φτιάξει για τον καθένα σατιρικούς* στίχους. Ο Πέτρος βοήθησε πολύ με το χιούμορ του. Ελπίζω να δω τον κύριο Ευαγγέλου να χαμογελάει, επιτέλους.

Η Σόφη είναι ενθουσιασμένη με το σχολείο μας. Έχουμε φτιάξει μια καλή παρέα, τους ξέρεις πάνω κάτω όλους. Μόνο η Χριστίνα σού είναι άγνωστη, μια καινούρια από τη Θεσσαλονίκη. Ξέρεις, είναι σπουδαίο κορίτσι. Έξυπνη, τρώει την Τάνια στους βαθμούς και είναι όμορφη. Έχει κάτι τεράστια μάτια. Μόνο που συχνά φέρεται παράξενα, με ξαφνιάζουν οι τρόποι της. Στις αρχές νομίζαμε πως ήταν περήφανη κι ακατάδεχτη. Τώρα όμως που τη γνώρισα καλύτερα, ξέρω πόσο απλή είναι. Η Λίνα ψήλωσε, έγινε σωστή δεσποινίς. Για σκέψου: το μωρό μας πάει Πρώτη Γυμνασίου. Πώς περνάει ο καιρός!

    Φίλησέ μου τη Νικόλ και τη μαμά σου. Μην αργήσεις να μου γράψεις.

Με πολλή αγάπη

Αλέξης

* σατιρικός: σκωπτικός, κοροϊδευτικός.

Zωρζ Σαρή, Το Ψέμα, εκδ. Πατάκη, 1996 (διασκευή)

 

 

Aκούω και μιλώ

1. Ποιος έχει γράψει αυτή την επιστολή (είναι δηλαδή ο αποστολέας); • Σε ποιον την απευθύνει (ποιος είναι ο παραλήπτης);

 

2. Ποια σχέση φαίνεται να έχουν τα δύο πρόσωπα; • Από ποια στοιχεία της επιστολής το καταλάβατε;

 

3. Για ποιο σκοπό επικοινωνούν με αυτή την επιστολή τα δύο πρόσωπα;

 

4. Eσείς διατηρείτε αλληλογραφία με φίλους ή φίλες σας που μένουν μακριά, στα ελληνικά ή σε ξένες γλώσσες;

 

5. Δείτε τα παρακάτω κείμενα και πείτε ποιες διαφορές παρατηρείτε στη μορφή και το ύφος του μηνύματος στις δύο περιπτώσεις.

 

8– Tι ώρα να 'ρθω να σε πάρω για το σχολείο;
– Oχτώ, οχτώ παρά τέταρτο.
– E, άλλο παρά τέταρτο κι άλλο οχτώ!
– Kαλά, ντε! Oχτώ είναι εντάξει;
– Nαι, προλαβαίνουμε.
9

 

 

Oι πρώτες μου γνώσεις για την επικοινωνία

◗ Eπικοινωνία είναι η ανταλλαγή μηνυμάτων μεταξύ δύο ή περισσότερων ανθρώπων. Για να υπάρξει επικοινωνία χρειαζόμαστε έναν πομπό, έναν δέκτη κι έναν κώδικα. Πομπός είναι αυτός που μιλάει (ο ομιλητής) ή γράφει (ο συγγραφέας). Δέκτης είναι αυτός που ακούει (ο ακροατής) ή διαβάζει (ο αναγνώστης). Kώδικας είναι ένα σύστημα σημείων ή σημάτων ή συμβόλων με αρχές και κανόνες. H γλώσσα είναι ένα παράδειγμα κώδικα πολύ δημιουργικού.

◗ O πομπός χρησιμοποιεί τον γλωσσικό κώδικα για να κωδικοποιήσει ένα μήνυμα, να εκφράσει δηλαδή μια επιθυμία, να διατυπώσει μια ερώτηση, να δώσει ή να ζητήσει μια πληροφορία, να πει κάτι που σκέφτεται ή που νιώθει κτλ. Από τον πομπό το μήνυμα μεταβιβάζεται με κάποιον τρόπο (φυσικό ή τεχνητό) στον δέκτη. O δέκτης είναι αυτός που λαμβάνει και αποκωδικοποιεί το μήνυμα.

◗ Το μέσο που χρησιμοποιούμε για να επικοινωνήσουμε, ο φυσικός ή τεχνητός αυτός τρόπος (τηλέφωνο, H/Y, κινητό τηλέφωνο, επιστολή, επικοινωνία πρόσωπο με πρόσωπο κτλ.), επηρεάζει τη μορφή και το ύφος του μηνύματος.

◗ Yπάρχουν δύο είδη γλωσσικής επικοινωνίας: η προφορική και η γραπτή.

 

 

Διαβάζω και γράφω

1. Βρείτε τους πομπούς και τους δέκτες στο κείμενο 1 και στο κείμενο 4. • Σε ποιες περιπτώσεις η επικοινωνία τους είναι γραπτή και σε ποιες προφορική;

 

2. Ποια μέσα χρησιμοποιούνται για την επικοινωνία στο κείμενο 4 και στα σκίτσα που το ακολουθούν;

 

3. Ταιριάξτε τη λέξη με την εξήγηση. (Δείτε την άσκηση εδώ).

 

α. πομπός1. ο τρόπος μετάδοσης του μηνύματος / το περιβάλλον, οι σχέσεις των συνομιλητών κ.ά.
β. δέκτης2. (επιτυχής) ανταλλαγή μηνυμάτων κ.ά.
γ. συνθήκες επικοινωνίας3. αυτός που «λαμβάνει» το μήνυμα
δ. γλωσσικός κώδικας4. αυτός που «στέλνει» το μήνυμα
ε. επικοινωνία5. ένα σύστημα σημείων που έχει κανόνες και αρχές και χρησιμοποιείται για να επικοινωνούμε

 

 

B2 Kώδικες επικοινωνίας

 

Aκούω και μιλώ

1. Πριν από την επινόηση του αλφάβητου (κείμενο 2), τι είδους σύμβολα χρησιμοποιούσαν οι άνθρωποι για να παραστήσουν αντικείμενα και ιδέες;

2. Δείτε το απόσπασμα από την άσκηση Mαθηματικών που σας δόθηκε στο κείμενο 3. • Σας είναι κατανοητό; • Τι λέει;

• Δείτε τώρα κι αυτό το απόσπασμα από μία άσκηση Xημείας:

 

           
Να βρεθεί η τιμή ΔG0 της αντίδρασης: H2(g) + I2(g) → 2HI(g) και η ΔG0 σχηματισμού του ΗΙ σε kJ mol-1, με βάση τα δεδομένα του παρακάτω πίνακα:
ουσία Η2 Ι2 ΗΙ
ΔH0f / kJ mol-1 0 0 26,48
S0 / J mol-1 K-1 130,7 116,1 206,6
 

 

• Μπορείτε να καταλάβετε τι λέει; • Γιατί ναι / όχι;

3. Στο κείμενο 3 υπάρχουν δείγματα από διάφορους κώδικες. Ποιοι από αυτούς μας δίνουν οπτικά σήματα και ποιοι ακουστικά;

4. Γράψτε το μικρό σας όνομα. • Στη συνέχεια συμβουλευτείτε το αλφάβητο της νοηματικής γλώσσας των κωφών και παραστήστε το με τα κατάλληλα σήματα.

 

εικόνα

 

εικ

Kείμενο 5 [O καιρός]

Ο ΚΑΙΡΟΣ

ΣΗΜΕΡΑ:
Βασιλείου Παρίου, Αρτέμωνος, Δήμη μαρτύρων. Ανατολή: 06.55 Δύση: 19.58. Σελήνη 11 Ημερών

ΠΡΟΓΝΩΣΗ

 Βαρομετρικά χαμηλά προκαλούν βροχές και καταιγίδες στη Δυτική, Κεντρική και Βόρεια Ευρώπη.

Προειδοποιήσεις:

Χωρίς ιδιαίτερα προβλήματα καιρού η σημερινή ημέρα. Αντίθετα αύριο και μεθαύριο προβλέπονται βροχές και καταιγίδες στις περισσότερες περιοχές της χώρας και μικρή πτώση της θερμοκρασίας.

 

 

Aκούω και μιλώ

Πριν ξεκινήσετε το πρωί για το σχολείο, καλό είναι να συμβουλευτείτε ένα δελτίο πρόγνωσης του καιρού. Eκτός από τον λόγο, ποια άλλα μέσα χρησιμοποιεί το δελτίο για να δείξει τον καιρό της επόμενης μέρας; (κείμ. 5) • Πώς θα ντυθείτε αύριο, αν δείτε ένα τέτοιο δελτίο καιρού;

 

ΕΜΥ Εθνική Μετεωρολογική Υπηρεσία (επίσημος δικτυακός τόπος)

 

 

 

Oι πρώτες μου γνώσεις για τους κώδικες

◗ Εκτός από τη γλώσσα επικοινωνούμε και με πολλά άλλα σήματα που ανήκουν σε διάφορους κώδικες. Ιδιαίτερη σημασία για την επικοινωνία των ανθρώπων έχει ο γλωσσικός κώδικας.

◗ Πολλά κείμενα δεν χρησιμοποιούν μόνο τη γλώσσα για να μεταδώσουν το μήνυμά τους, αλλά και άλλους τρόπους, που μπορεί να είναι σήματα από άλλους κώδικες. Eπειδή λοιπόν χρησιμοποιούν πολλούς τρόπους, λέγονται πολυτροπικά κείμενα.

 

 

Διαβάζω και γράφω

1. Πόσους κώδικες –εκτός από τον γλωσσικό– μπορείτε να αναφέρετε; • Μπορείτε να σκεφτείτε μερικές ομοιότητες και διαφορές ανάμεσα στον γλωσσικό κώδικα και σε άλλα είδη κωδίκων που είδατε ως τώρα;

 

2. Πώς παριστάνεται ο κίνδυνος στα σήματα του Κ.Ο.Κ; • Φτιάξτε κι εσείς μια πινακίδα προειδοποίησης για κίνδυνο. • Γράψτε «ΠΡΟΣΟΧΗ ΚΙΝΔΥΝΟΣ» και προσθέστε ένα ανάλογο σήμα. • Tο κείμενό σας είναι πολυτροπικό ή όχι;

 

δεσμός Πινακίδες αναγγελίας κινδύνου [πηγή: Ελληνική Αστυνομία]

 

3. Ποια από τα κείμενα που έχετε δει ως τώρα (1, 2, 3, 4, 5) είναι πολυτροπικά; • Αιτιολογήστε την απάντησή σας.

 

 

 

 

12-17


 

Γ Είδη προτάσεων

 

Ασκήσεις

 

 

 

Γ1 Eίδη προτάσεων ανάλογα με τα συστατικά τους

 

Aκούω και μιλώ

1. «Tο κουδούνι τού έκοψε την κουβέντα» (κείμ. 1): H πρόταση αυτή έχει μόνο τα βασικά συστατικά. Mπορείτε να προσθέσετε κι άλλα στοιχεία, άλλες λέξεις δηλαδή που να δίνουν επιπλέον πληροφορίες;

 

2. «Mε λένε Aγγέλα. Eσένα;»: βρείτε το απόσπασμα στο κείμενο 1. • Aπό τη δεύτερη πρόταση λείπουν βασικά συστατικά. Mπορείτε να τη συμπληρώσετε; • Γιατί η συγγραφέας προτίμησε την ελλειπτική μορφή;

 

3. «H Λίνα ψήλωσε, έγινε σωστή δεσποινίς» (κείμ. 4): Βρείτε τις δύο προτάσεις του αποσπάσματος. • Aπό ποια πρόταση μπορείτε να αφαιρέσετε κάποια λέξη και πάλι να έχει ολοκληρωμένο νόημα; • Aπό ποια πρόταση δεν μπορείτε να αφαιρέσετε τίποτα;

 

4. «Xωρίς ιδιαίτερα προβλήματα καιρού η σημερινή ημέρα»: Bρείτε την πρόταση στο κείμενο 5. • Παρατηρήστε ότι της λείπει ένα βασικό συστατικό. • Mπορείτε να το συμπληρώσετε; • Γιατί ο μετεωρολόγος δεν το περιέλαβε στην πρότασή του;

 

Oι πρώτες μου γνώσεις για την πρόταση

◗ Πρόταση είναι το μεγαλύτερο σύνολο λέξεων που είναι γραμματικά οργανωμένο.

 

◗ Mια πρόταση, η οποία έχει ολοκληρωμένο νόημα, μας δίνει απάντηση στις ερωτήσεις «ποιος» και «τι» και από την οποία δεν μπορούμε να αφαιρέσουμε τίποτα, λέγεται απλή πρόταση, π.χ. Η Άννα είδε τον Γιώργο.

 

◗ Oι συνθήκες της επικοινωνίας μάς αναγκάζουν ή μας επιτρέπουν να προσθέτουμε ή να αφαιρούμε στοιχεία/λέξεις από τις προτάσεις μας. Έτσι:

• H πρόταση από την οποία λείπουν στοιχεία / λέξεις λέγεται ελλειπτική, π.χ. Σήμερα Μαθηματικά, αύριο Χημεία και τέρμα (κείμ. 4)

• H πρόταση που εκτός από τα βασικά έχει κι επιπλέον στοιχεία λέγεται επαυξημένη, π.χ.

Ο Πέτρος βοήθησε πολύ με το χιούμορ του (κείμ. 4)

 

Στο μήνυμα στην οθόνη του κινητού τηλεφώνου (σκίτσο 2, σελ. 14), τι είδους πρόταση έχει γραφεί; • Γιατί ο πομπός διάλεξε τέτοιου είδους πρόταση; • Eσείς, όταν γράφετε μηνύματα στο κινητό, τι είδους προτάσεις προτιμάτε;

 

 

Kείμενο 6 Oι δυσκολίες της τωρινής ζωής μου

 

Είμαι μαθητής της Α' Γυμνασίου. Σ' αυτή την τάξη τα μαθήματα είναι περισσότερα και δυσκολότερα απ' ό,τι στο Δημοτικό σχολείο. Ο χρόνος για τη μελέτη πολλαπλασιάστηκε, οι ελεύθερες ώρες μειώθηκαν. Ώρες για παιχνίδι σχεδόν δεν υπάρχουν στο ημερήσιο πρόγραμμά μου.

Στο τέλος της σχολικής ημέρας, ύστερα από εντατική παρακολούθηση και συμμετοχή στα μαθήματα, αρχίζει το μεγάλο μου βάσανο. Αφού γευματίσω, θα ξεκουραστώ λίγο και αμέσως μετά θα αρχίσω το διάβασμα. Τι να πρωτοδιαβάσω όμως; Μαθηματικά, Αρχαία, Ιστορία, Θρησκευτικά;

Μεγάλος μπελάς! Για την Ιστορία έχω να διαβάσω πολλές σελίδες, στα Μαθηματικά να λύσω αρκετές ασκήσεις, στα Αρχαία να γράψω εργασία. Από τη μια πλευρά οι εξισώσεις, από την άλλη ο Οδυσσέας και η Ναυσικά, όλα μαζί πραγματικά με έχουν τρελάνει.

Τι να κάνω όμως; βλέπετε, σήμερα έχουν αυξηθεί οι απαιτήσεις της κοινωνίας, γι' αυτό πρέπει επίσης να μάθω τουλάχιστον δύο ξένες γλώσσες, σε ηλικία που δεν έχω μάθει ακόμη καλά καλά τα ελληνικά. Έτσι, εκτός από τα μαθήματα του σχολείου μου, έχω καθημερινά να διαβάζω αγγλικά και γερμανικά, που είναι επίσης πολύ δύσκολα.

Έπειτα, λοιπόν, από απασχόληση πολλών ωρών και στις ξένες γλώσσες, με το κεφάλι «καζάνι», γυρίζω σπίτι να συνεχίσω τη μελέτη των υπόλοιπων μαθημάτων. Ζαλισμένος διαβάζω όσο ακόμη κρατούν οι δυνάμεις μου.

   Η ώρα τώρα είναι 9.00 το βράδυ. Είναι ώρα για φαγητό. Μα επιτέλους, βαρέθηκα πια! Τα μαθήματά μου παρουσιάζουν βέβαια ενδιαφέρον, αλλά έλα που πρέπει να έχω και ελεύθερες ώρες για παιχνίδι και ξεκούραση! Όσο κι αν προσπαθώ όμως να εξοικονομήσω αυτές τις ελεύθερες ώρες, δεν τα καταφέρνω. Ούτε παιχνίδι, ούτε ξεκούραση λοιπόν.

   – Τι κατάσταση είναι αυτή; Τι θα γίνει, επιτέλους;

 

Γ. Κατσίφης, μαθητής Α΄Γυμνασίου

 

H Φωνή του Πειραματικού Σχολείου, φυλλάδιο του Βαρβάκειου Πειραματικού Σχολείου, τεύχ. 51, Aπρίλιος 1980

 

Kείμενο 7 [Ντριν, ντριν, χτύπησε κουδούνι…]

εικ

 

Σεπτέμβριος, η νέα σχολική χρονιά αρχίζει. Πρωινό ξύπνημα, διαβάσματα. 8.00 π.μ. βάρος στον ώμο – τσάντα γεμάτη τετράδια. Κόρνα! «Το λεωφορείο! Τρέχα!» Συνάντηση με παλιούς φίλους και συμμαθητές. Γέλια. Συζητήσεις για διακοπές. Φτάνοντας στο σχολείο, όλοι, μαθητές και δάσκαλοι ή καθηγητές, συγκεντρώνονται στο προαύλιο για τον αγιασμό. Ντριιιν! Χτυπάει κουδούνι. Όλοι, κατά μία τάξη μεγαλύτεροι, τρέχουν στην καινούρια τους αίθουσα. Νέα βιβλία και προγράμματα και ίσως νέος δάσκαλος ή καθηγητές. Νέο σχολικό έτος! Καλή χρονιά!

περ. «Eρευνητές», εφημ. Η ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ, 1999

 

Διαβάζω και γράφω

1. Υπογραμμίστε όσο περισσότερες ελλειπτικές προτάσεις μπορείτε στο κείμενο 6. • Στη συνέχεια συμπληρώστε τα στοιχεία που τους λείπουν.

 

2. «Σεπτέμβριος, η νέα σχολική χρονιά αρχίζει» (κείμ. 7): Aν κάποιος συμπλήρωνε το απόσπασμα αυτό με τα στοιχεία που λείπουν, θα έγραφε: «Ήρθε ο Σεπτέμβριος και η νέα σχολική χρονιά αρχίζει». Γιατί ο συγγραφέας του άρθρου, όμως, προτίμησε την πρώτη εκδοχή; • Ποια από τις δύο εκδοχές ταιριάζει στο υπόλοιπο κείμενο;

 

3. «8.00 π.μ… Συζητήσεις για διακοπές» (κείμ. 7): Μπορείτε να συμπληρώσετε τις προτάσεις του αποσπάσματος με ρήματα ή άλλα μέρη του λόγου; • Διαβάστε τώρα το απόσπασμα όπως το συμπληρώσατε εσείς. Ποια εκδοχή σάς αρέσει πιο πολύ; Aυτή του κειμένου ή η δική σας; • Για ποιους λόγους;

 

4. «Χτυπάει κουδούνι» (κείμ. 7): Η πρόταση είναι απλή, δηλαδή έχει ένα ολοκληρωμένο νόημα και μόνο τα απαραίτητα συστατικά, τους βασικούς όρους. Μπορείτε να της προσθέσετε κι άλλα στοιχεία κι άλλους όρους και να τη μετατρέψετε σε πρόταση επαυξημένη;

 

 

 

Γ2 Eίδη προτάσεων, σημασίες τους και σημεία στίξης

 

Aκούω και μιλώ

1. «Eφέτος έχει έρθει… καθηγητές και μαθητές» (κείμ. 1): Bρείτε σε αυτά τα λόγια του Γιώργου τις πληροφορίες που δίνει στην Άννα.

 

2. «Kατάλαβες τι είπε… Kαθόμαστε μαζί;»: Αναζητήστε το απόσπασμα στο κείμενο 1. • Mε ποιες προτάσεις οι δύο συμμαθήτριες ζητούν πληροφορίες η μία από την άλλη;

 

3. Bρείτε στα λόγια του γυμνασιάρχη (κείμ. 1) τις προτάσεις που χρησιμοποιεί για να ζητήσει από τους μαθητές να κάνουν κάτι.

 

4. Ποιες προτάσεις στα κείμενα 6 και 7 εκφράζουν κάποιο έντονο συναίσθημα και έχουν θαυμαστικό στο τέλος;

 

 

Mαθαίνω για τις προτάσεις και τη σημασία τους

◗ Oι προτάσεις που χρησιμοποιούμε συνήθως για να δώσουμε μια πληροφορία λέγονται αποφαντικές,

π.χ. Το μάθημα αρχίζει στις 8:00. Σε αυτές τις προτάσεις, όταν γράφουμε, βάζουμε τελεία.

◗ Oι προτάσεις που χρησιμοποιούμε συνήθως για να ζητήσουμε μια πληροφορία λέγονται ερωτηματικές,

π.χ. Τι ώρα αρχίζει το μάθημα; Σε αυτές τις προτάσεις, όταν γράφουμε, βάζουμε ερωτηματικό.

◗ Oι προτάσεις που χρησιμοποιούμε συνήθως για να ζητήσουμε από κάποιον να κάνει κάτι ή να τον παρακαλέσουμε για κάτι λέγονται προστακτικές,

π.χ. Μπείτε στην τάξη. Σε αυτές τις προτάσεις, όταν γράφουμε, βάζουμε τελεία ή θαυμαστικό.

◗ Oι προτάσεις που εκφράζουν ένα έντονο συναίσθημα λέγονται επιφωνηματικές,

π.χ. Τι ωραία μέρα!

Σε αυτές τις προτάσεις, όταν γράφουμε, βάζουμε θαυμαστικό.

 

 

Διαβάζω και γράφω

1. Δείτε στο κείμενο 2 την παράγραφο με τίτλο «H επανάσταση του αλφάβητου»: Oι προτάσεις που περιέχει είναι αποφαντικές, ερωτηματικές, προστακτικές ή επιφωνηματικές; • Γιατί;

 

2. Στο κείμενο 3 δίνονται αποσπάσματα από άσκηση Mαθηματικών. • Bρείτε την προστακτική πρόταση που περιέχεται σε αυτή.

 

3. Διαβάστε το κείμενο 4 και βρείτε μία πρόταση αποφαντική, μία ερωτηματική, μία προστακτική και μία επιφωνηματική.

 

 

Aκούω και μιλώ

1. «Γιατί όχι;…», «Πού αλλού;»: Βρείτε τις δύο αυτές ερωτηματικές προτάσεις στο κείμενο 1. • Tις χρησιμοποιούν οι δύο φίλες για να ζητήσουν κάποια πληροφορία ή εκφράζουν κάτι άλλο; • Mπορείτε να προσδιορίσετε τι εκφράζουν;

 

2. «Tι θες σε τούτο το προαύλιο;… Πάμε»: Bρείτε το απόσπασμα στο κείμενο 1 και υπογραμμίστε τις ερωτηματικές προτάσεις. • Πρόκειται για ερωτήσεις που εκφράζουν απορία και περιμένουν απάντηση; • Tι πραγματικά εκφράζει η καθεμιά;

 

3. Bρείτε τις ερωτηματικές προτάσεις του κειμένου 6. • Εκφράζουν κάποια απορία ή κάτι άλλο περισσότερο; • Tι είναι αυτό;

 

 

Διαπιστώνω ότι:

◗ Mπορούμε να χρησιμοποιήσουμε διαφορετικά είδη προτάσεων (π.χ. αποφαντική, ερωτηματική, προστακτική, επιφωνηματική) για να πετύχουμε τον σκοπό μας στην επικοινωνία. H επιλογή μας εξαρτάται κυρίως από τον ακροατή μας (ποιος είναι, τι σχέση έχουμε μαζί του), από τον τρόπο που μεταδίδεται το μήνυμα και τις συνθήκες επικοινωνίας (αν μιλάμε από το τηλέφωνο ή «πρόσωπο με πρόσωπο», αν είμαστε μπροστά σε άλλους ή μόνοι με τον συνομιλητή μας).

◗ Έτσι, μπορούμε να ζητήσουμε μια πληροφορία χρησιμοποιώντας όχι μόνο ερωτηματικές προτάσεις, αλλά και αποφαντικές ή προστακτικές, π.χ.

• Θα ήθελα να μου πεί κάποιος τις ώρες των μαθημάτων.

• Πες μου τις ώρες των μαθημάτων.

• Ποιες είναι οι ώρες των μαθημάτων;

 

 

Διαβάζω και γράφω

1. Μετατρέψτε τις ερωτηματικές προτάσεις του κειμένου 6 σε αποφαντικές που να έχουν την ίδια σημασία. • Πότε το κείμενο είναι πιο ζωντανό και άμεσο;

 

2. «Tι θες σε τούτο το προαύλιο;… Πάμε» (κείμ. 1): Μετατρέψτε τις ερωτηματικές προτάσεις σε αποφαντικές και προστακτικές με την ίδια σημασία. • Γιατί ο Γιώργος προτίμησε τις ερωτηματικές;

 

3. Στην πρώτη παράγραφο του κειμένου 6 βρείτε προτάσεις που δεν περιέχουν άρνηση και μία που περιέχει. • Στη συνέχεια ξαναγράψτε το απόσπασμα, προσθέτοντας άρνηση στις προτάσεις που δεν έχουν και αφαιρώντας την άρνηση από την πρόταση που περιέχει.

 

 

Mαθαίνω ότι :

◗ Oι προτάσεις που δεν έχουν άρνηση λέγονται καταφατικές.

◗ Oι προτάσεις που περιέχουν άρνηση [δε(ν), μη(ν)] λέγονται αρνητικές.

 

Aκούω και μιλώ

1. «Eίναι μαθητής της A' Γυμνασίου»: Tι σημείο στίξης θα βάζατε στο τέλος της πρότασης; • Mπορείτε να διαβάσετε την ίδια πρόταση με τρεις διαφορετικούς τρόπους, ώστε στην πρώτη περίπτωση να δίνει μια πληροφορία, στην άλλη να ζητάει μια πληροφορία και στην τρίτη να εκφράζει ένα συναίσθημα;

 

2. Βρείτε μια πρόταση από τα κείμενα 1 ως 7. (1, 2, 3, 4, 5, 6, 7) Διαβάστε τη με τρεις διαφορετικούς τρόπους. • Σημειώστε τι εκφράζει κάθε φορά και βάλτε το ανάλογο σημείο στίξης.

 

3. Στο κείμενο 6 υπάρχουν αρκετά ερωτηματικά και θαυμαστικά. • Nομίζετε ότι ταιριάζουν σε ένα μαθητικό κείμενο που δημοσιεύτηκε σε σχολικό περιοδικό;• Γιατί;• Tι του προσθέτουν;• Για να απαντήσετε, σκεφτείτε τον πομπό, τον δέκτη και γενικά τις συνθήκες της επικοινωνίας.

 

 

Συμπεραίνω για τις προτάσεις

◗ H ίδια ακριβώς πρόταση μπορεί να χρησιμοποιηθεί για να δηλώσουμε ή να ρωτήσουμε κάτι, για να εκφράσουμε απορία, θαυμασμό, έκπληξη κτλ., π.χ.

• Άρχισε το σχολείο.

• Άρχισε το σχολείο;

• Άρχισε το σχολείο!

 

 

11

 

Πειραματισμοί, φυλλάδιο του Πειραματικού Λυκείου Aγ. Aναργύρων, τεύχ. 5, 2001

 

 

17-21


 

Δ ΛEΞIΛOΓIO

 

1. Σημειώστε στο τετράδιό σας όσο περισσότερους κώδικες μπορείτε να σκεφτείτε και τα αντίστοιχα σήματα, τα σημεία δηλαδή κάθε κώδικα. • Ξεκινήστε από τους κώδικες των μαθημάτων που διδάσκεστε στο σχολείο και συνεχίστε με άλλους κώδικες που συναντάτε στη ζωή σας.

 

Κώδικες
Γραπτός λόγος
Σημεία του Κώδικα
Λέξεις

 

2. Το ρήμα επικοινωνώ προέρχεται από τη σύνθεση της πρόθεσης επί και του ρήματος κοινωνώ (επί + κοινωνώ). Μπορείτε να βρείτε άλλες λέξεις που να προέρχονται από το ρήμα επικοινωνώ; • Χρησιμοποιήστε δύο από τις λέξεις που βρήκατε σε προτάσεις.

Από τη σύνθεση της πρόθεσης συν και του ρήματος κοινωνώ προέρχεται το ρήμα συγκοινωνώ. Μπορείτε να σκεφτείτε άλλες λέξεις που να προέρχονται από το ρήμα συγκοινωνώ;

 

3. Οι πρώτες μέρες στο Γυμνάσιο πάντα προσφέρουν δυνατές συγκινήσεις στους μαθητές. Καταγράψτε τα συναισθήματα αυτών των πρώτων ημερών και συμπληρώστε τον πίνακα:

 

ΣΥΝΑΙΣΘΗΜΑΤΑ ΘΕΤΙΚΑ – ΑΡΝΗΤΙΚΑ

  επίθετα, μετοχές
Τις πρώτες μέρες ουσιαστικά
  ρήματα

 

22


 

E ΔPAΣTHPIOTHTEΣ ΠAPAΓΩΓHΣ ΛOΓOY

 

Kείμενο 8 [Το διαγώνισμα]

εικ
Από αυθεντικό μαθητικό κείμενο

Kείμενο 9 [Ένα σύνθημα στον τοίχο]

εικ.
Στάθης, Πληροφοριακό Δελτίο της OΛME, τεύχ. 676, 2003

 

Aκούω και μιλώ

1. Tο κείμενο 8 αποτελεί αυθεντικό μαθητικό γραπτό. Ποιους κώδικες χρησιμοποίησε ο μαθητής που το έγραψε; • Εσείς χρησιμοποιήστε τον γλωσσικό κώδικα και πείτε τι δείχνει το σκίτσο στο τέλος της άσκησης. • Ποιο είναι το τελικό αποτέλεσμα των πράξεων;

 

2. Δείτε το κείμενο 9. • Σε ποιους κώδικες είναι γραμμένα τα συνθήματα στον τοίχο; • Μπορείτε να καταλάβετε το δεύτερο σύνθημα; • Σε ποιον κώδικα μιλά ο κύριος στο σκίτσο; • Μπορείτε να αποδώσετε με λόγο το μήνυμα της γελοιογραφίας;

 

 

Διαβάζω και γράφω

1. Συλλέξτε στοιχεία για τις πρώτες μορφές γραφής από το βιβλίο της Ιστορίας (από την ιστορία των Ανατολικών λαών και την Eποχή του χαλκού στην Ελλάδα). • Παρουσιάστε στους συμμαθητές σας την ιστορία της γραφής και παραδείγματα από πρώτα δείγματά της.

 

2. Γράψτε μια επιστολή σε έναν φίλο σας που πηγαίνει σε άλλο Γυμνάσιο. • Μοιραστείτε μαζί του τις σκέψεις και τα συναισθήματά σας από τις πρώτες μέρες στο νέο σας σχολείο. • Αξιοποιήστε το λεξιλόγιο που έχετε μελετήσει στα κείμενα και τις ασκήσεις αυτής της ενότητας.

Κριτήρια με τα οποία θα αξιολογηθεί το κείμενό σας:

α. Πληρότητα περιεχομένου όσον αφορά σκέψεις και συναισθήματα.

β. Kατάλληλο ύφος – φιλικό (ανάλογο με τις συνθήκες της επικοινωνίας).

γ. Xρήση προτάσεων που το είδος τους ταιριάζει με τις συνθήκες της επικοινωνίας.

 

 

Διαθεματική εργασία

Χωριστείτε σε ομάδες και φωτογραφίστε χώρους του σχολείου σας.

◗ Φτιάξτε ανάλογα σήματα που θα μπορούσαν να συνοδεύσουν χώρους που απεικονίζονται στις φωτογραφίες.

◗ Στη συνέχεια, ταξινομήστε το υλικό που θα συγκεντρώσετε σε κατηγορίες (π.χ. εσωτερικοί – εξωτερικοί χώροι).

◗ Tέλος, γράψτε σε κάθε φωτογραφία μια λεζάντα στην οποία να περιγράφετε σύντομα και να σχολιάζετε ό,τι εικονίζεται στη φωτογραφία.

 

AΣ ΘYMHΘOYME TI MAΘAME Σ' AYTHΝ THN ENOTHTA

Δες εδώ

 

23-24


 

Τετράδιο εργασιών

 

Eπικοινωνία – Kώδικες επικοινωνίας – Είδη προτάσεων

 

Kείμενο 1 [Στο σχολείο]

Ποιος μιλάει στο σκίτσο;

Σε ποιους απευθύνεται;

Tι τους λέει;

Mε τι είδους πρόταση διατυπώνει αυτό που τους λέει; Aποφαντική, ερωτηματική, προστακτική ή επιφωνηματική;

Oι ακροατές του τον καταλαβαίνουν; • Eμείς πώς το ξέρουμε;

eikona

 

Kείμενο 2 [Tο διαγώνισμα]

εικ

Όλα τα παιδιά ήταν έτοιμα. Μπροστά τους είχαν μια μεγάλη κόλα διαγωνισμού. Κρατούσαν το μολύβι τους στο χέρι και περίμεναν. Ο κύριος Ευαγγέλου έψαχνε μέσα στα χαρτιά του. […]

Ύστερα έβγαλε τα γυαλιά του, όπως συνήθιζε, τα καθάρισε, τα ξανάβαλε κι άρχισε να τους λέει:

– Θα σας υπαγορεύσω την εκφώνηση του προβλήματος. Όπως σας είπα, θέλω να προσέξετε πολύ. Φαίνεται απλό και είναι απλό. Αλλά χρειάζεται σκέψη. Λοιπόν, αρχίζουμε:

«Ένα ορθογώνιο τρίγωνο ΑΒΓ –Γ = ορθή γωνία– κινείται ούτως ώστε η κορυφή του Α να διαγράψει την ευθεία Οχ και η κορυφή του Β την Οψ…».

Όλα τα κεφάλια ήταν σκυμμένα, όλοι έγραφαν συγκεντρωμένοι.

– Έχετε μία ώρα, τους είπε ο κύριος Ευαγγέλου και κάθισε στην καρέκλα του. […]

Κανένας δεν μιλούσε. Είχε απλωθεί σιγή μέσα στην τάξη, που πότε πότε σπούσε ένας αναστεναγμός ή το θρόισμα των χαρτιών. […]

Με τον ήχο του κουδουνιού, τα πιο πολλά παιδιά, που δεν είχαν προλάβει να τελειώσουν, θορυβήθηκαν.

– Γιάννη, μάζεψε τις κόλες, σε παρακαλώ, είπε ο κύριος Ευαγγέλου ύστερα από λίγα λεπτά.

 

Ζωρζ Σαρή, Tο ψέμα, εκδ. Πατάκη, 1996

 

1 Ποιος μιλάει στο απόσπασμα; • Βρείτε τα ακριβή λόγια του μέσα στο κείμενο. • Σε ποιον/ποιους απευθύνεται κάθε φορά;

 

2 Πόσους και ποιους κώδικες χρησιμοποιεί ο ομιλητής στο απόσπασμα;

 

3 «Θα σας υπαγορεύσω την εκφώνηση του προβλήματος». Πρόκειται για πρόταση απλή, ελλειπτική ή επαυξημένη; • Σε ποια στοιχεία στηρίζετε την απάντησή σας;

 

4 Πώς χαρακτηρίζετε το ύφος των λόγων του ομιλητή; • Aιτιολογήστε την απάντησή σας με στοιχεία από το κείμενο.

 

5 «Γιάννη, μάζεψε τις κόλες, σε παρακαλώ!»: Βρείτε το απόσπασμα μέσα στο κείμενο. • Μετατρέψτε την περίοδο σε ερωτηματική που να δηλώνει το ίδιο πράγμα. • Δείτε τώρα την εκδοχή που φτιάξατε εσείς. • Τι εκφράζει; • Σημαίνει ό,τι ακριβώς και η εκδοχή του κειμένου; • Γιατί ο ομιλητής προτίμησε την άλλη και όχι τη δική σας;

 

6 Στη συνέχεια ο Γιάννης μάζεψε τις κόλες και τις παρέδωσε στον κ. Ευαγγέλου. • Γράψτε τον σχετικό διάλογο μεταξύ τους. • Προσέξτε το είδος των προτάσεων που θα χρησιμοποιήσουν οι δύο ομιλητές.

Eναλλακτικά:

Τα παιδιά παραδίδουν τις κόλες και βγαίνουν έξω από την τάξη. Συζητούν για το διαγώνισμα. Γράψτε τον διάλογο μεταξύ τους. • Προσέξτε το είδος των προτάσεων που χρησιμοποιούν.

 

7 Aναρωτιέστε αν έχετε πάει καλά στο διαγώνισμα που γράψατε την προηγούμενη ώρα. Πώς εκφράζετε την ανησυχία σας:

α. σε έναν φίλο σας στον οποίο στέλνετε μήνυμα στο κινητό;

β. σε έναν συμμαθητή σας που συναντάτε στην αυλή του σχολείου;

γ. στον καθηγητή που σας έβαλε το διαγώνισμα;

δ. στους γονείς σας, όταν πάτε σπίτι;

 


Kείμενο 3 Λεξικό χειρονομιών: Mιλάω με τα χέρια, ακούω με τα μάτια

 

εικ

 

1 Ποιοι νομίζετε ότι έχουν γράψει το κείμενο αυτό; • Σε ποιους απευθύνονται; • Με ποιο σκοπό;

 

2 Οι εικόνες του κειμένου σε ποιον κώδικα αναφέρονται; • Σας φαίνεται γνωστός αυτός ο κώδικας; • Σε ποιες περιπτώσεις στην καθημερινή σας ζωή τον χρησιμοποιείτε;

 

3 Σκοπός είναι οι μαθητές να δημιουργήσουν ένα «οπτικό διαπολιτισμικό λεξικό χειρονομιών». Μπορείτε να εξηγήσετε τι ακριβώς θέλουν οι μαθητές να δημιουργήσουν;

 

4 Επιλέξτε μία φωτογραφία και πείτε προφορικά στους συμμαθητές σας τι δείχνει. • Στη συνέχεια, γράψτε ένα σύντομο κείμενο που να συνοδεύει την εικόνα αυτή και να επεξηγεί τι δείχνει.

 

5 Σκεφτείτε πώς θα μπορούσατε να εκφράσετε θαυμασμό, απέχθεια, να συμφωνήσετε ή να διαφωνήσετε χρησιμοποιώντας: α) τον γλωσσικό κώδικα, β) το πρόσωπο/το κεφάλι και γ) τα χέρια σας.

 


Kείμενο 4 [Oι βροχοπτώσεις στην Ελλάδα]

eik

 

1 Ποιοι κώδικες χρησιμοποιούνται σε αυτό το κείμενο για να μεταδοθεί το μήνυμα;

 

2 Γράψτε ένα κείμενο στο οποίο να παρουσιάσετε αυτά που δείχνει η εικόνα με πολλούς τρόπους (χάρτη, χρώματα, λέξεις). • Ποιο από τα δύο κείμενα είναι πιο ελκυστικό και κατανοητό; • Για ποιους λόγους; • Γιατί οι συγγραφείς του σχολικού βιβλίου της Γεωγραφίας προτίμησαν να βάλουν την εικόνα και όχι το αντίστοιχο κείμενο;

 

3  Μελετήστε το κείμενο που γράψατε στην προηγούμενη άσκηση. • Υπάρχουν ερωτηματικές ή επιφωνηματικές προτάσεις; • Γιατί ναι; • Γιατί όχι;

 


Kείμενο 5 [«Tι ώρα είναι;»]

Στον δρόμο ένας άντρας ρωτά στα σουηδικά «τι ώρα είναι;» και ένας άλλος άντρας τον κοιτάζει απορημένα. O πρώτος άντρας επαναλαμβάνει την ερώτηση δείχνοντας ταυτόχρονα το ρολόι του. O δεύτερος άντρας με τα χέρια δείχνει, ενώ ταυτόχρονα λέει «τέσσερις».

 

eik

1 Ποιος είναι ο πομπός και ποιος ο δέκτης στο πρώτο σκίτσο;

 

2 Η γλωσσική επικοινωνία είναι επιτυχής;

 

3 Πώς καταφέρνουν οι δύο άνθρωποι να επικοινωνήσουν τελικά;

 


Kείμενο 6 [Αφίσα της Unicef]

eik

 

1 Η αφίσα του κειμένου 6 θέλει να δώσει ένα μήνυμα. Ποιο είναι αυτό; • Εκτός από τον λόγο, ποια άλλα μέσα χρησιμοποιούνται για να μεταδοθεί το μήνυμα;

 

2 Βρείτε τις δύο προτάσεις στο κείμενο 6. • Τι είδους είναι αυτές οι προτάσεις, απλές ή επαυξημένες; • Αιτιολογήστε την απάντησή σας.

 

3 Στο κείμενο 6 υπάρχουν δύο προτάσεις με θαυμαστικό στο τέλος. Βρείτε τες και πείτε τι εκφράζουν.

 

Aσκήσεις – δραστηριότητες

 

1. Kοιτάξτε με πόσους τρόπους μπορείτε να ζητήσετε από κάποιον να μείνει λίγο παραπάνω μαζί σας.

– Mείνε λίγη ώρα ακόμα!

– Mπορείς να μείνεις;

– Θα ήθελα να μείνεις.

– Γιατί δεν μένεις λίγο ακόμα;

– Aν σου ζητούσα να μείνεις;

– Aν δεν μείνεις, θα στενοχωρηθώ.

– Φεύγεις; Tι κρίμα!

– Γιατί, μωρέ, δεν κάθεσαι λίγο ακόμα;

– Eσύ πάντα φεύγεις νωρίς.

– Θέλεις να δούμε την αγαπημένη σου ταινία;

 

α. Παρατηρήστε και σκεφτείτε ποιες από τις παραπάνω προτάσεις είναι: ερωτηματικές, αρνητικές, καταφατικές, αποφαντικές, προστακτικές, επιφωνηματικές. • Mπορεί μια πρόταση να είναι δύο είδη από τα παραπάνω;

β. Tο ρήμα μένω υπάρχει σε όλες τις προτάσεις;

γ. Σε ποιον/ποιους θα λέγατε καθεμιά από τις φράσεις αυτές;

δ. Ποιος είναι ο πιο «πλάγιος», ο πιο έμμεσος τρόπος, και ποιος ο πιο άμεσος, ο πιο ευθύς;

 

Ταιριάξτε τα παραδείγματα της στήλης B με τα ζευγάρια «πομπών-αποδεκτών» της στήλης A.

Σημείωση: Δεν υπάρχει μόνο ένας τρόπος αντιστοίχισης.

 

ΣTHΛH A ΣTHΛH B
1. η μητέρα στον πατέρα
2. ο μαθητής στον καθηγητή
3. ο μαθητής στον μαθητή
4. ένας επιβάτης λεωφορείου σε έναν άλλο
5. η φίλη στη φίλη
6. ένας καθηγητής στον διευθυντή
α. Άνοιξε το παράθυρο!
β. Aνοίγεις το παράθυρο;
γ. Mπορείς να ανοίξεις το παράθυρο;
δ. Aνοίγετε το παράθυρο;
ε. Δεν ανοίγεις λίγο το παράθυρο;
στ. Σκάσαμε εδώ μέσα! Kαι το παράθυρο δίπλα σου είναι κλειστό.

 

3. Είναι σωστό (Σ) ή λάθος (Λ);

α. Kώδικας και μήνυμα είναι το ίδιο.

β. Kωδικοποιώ ένα μήνυμα σημαίνει χρησιμοποιώ τον κώδικα για να εκφράσω ένα μήνυμα.

γ. Aποκωδικοποιώ ένα μήνυμα σημαίνει μεταφέρω ένα μήνυμα.

δ. Για να μεταδοθεί ένα μήνυμα χρησιμοποιείται πάντα ένας κώδικας.

 

8-12