Είσοδος Γυμνάσιο Λύκειο Γραμματική Συντακτικό Ασκ. Γραμματικής Ασκ. Συντακτικού

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

Οι κύριοι όροι της πρότασης


 

 

Η πρόταση

 

Τι είναι πρόταση;

 

Πρόταση είναι μια οργανωμένη ομάδα λέξεων που έχει ένα νόημα.

 

Τι σημαίνει οργανωμένη ομάδα λέξεων;

 

Είναι μια ομάδα από λέξεις που τοποθετούνται η μία δίπλα στην άλλη σύμφωνα με τους νόμους της κάθε γλώσσας.

Τους νόμους αυτούς της γλώσσας τους μαθαίνουμε μαζί με την εκμάθηση της γλώσσας από τις πρώτες μέρες της ζωής μας. Σύμφωνα με αυτούς τους νόμους λέμε την πρόταση:

 

Σήμερα εγώ δε θέλω να διαβάσω.

 

Την καθεμιά λέξη τη λέμε ή τη γράφουμε σε μια συγκεκριμένη θέση κι όχι όπως να 'ναι. Κανένας από όσους ξέρουν να μιλούν ελληνικά δε θα πει:

 

Θέλω δε διαβάσω να εγώ σήμερα.

 

Η θέση κάθε λέξης, λοιπόν, ή η συμφωνία της με άλλες λέξεις, γίνεται με βάση τους νόμους της γλώσσας, που επαναλαμβάνουμε είναι διαφορετικοί για κάθε γλώσσα.

 

 



Οι κύριοι όροι της πρότασης

 

Οι κύριοι όροι της πρότασης ή τι χρειάζεται για να διατυπώσουμε μια κατανοητή πρόταση;

 

Για να διατυπώσουμε μια κατανοητή πρόταση χρειαζόμαστε δύο βασικά στοιχεία:

α) Το υποκείμενο

β) Το κατηγόρημα

 

Τι είναι το υποκείμενο;

 

Υποκείμενο είναι αυτό για το οποίο γίνεται λόγος στην πρόταση, είναι αυτό που ενεργεί, που παθαίνει κάτι ή βρίσκεται σε μια κατάσταση.

 

Τι είναι το κατηγόρημα;

 

Κατηγόρημα είναι το ρήμα της πρότασης και εκείνες οι λέξεις που συνοδεύουν το ρήμα.

Το κατηγόρημα σε μια πρόταση μπορεί να είναι:

α) Μονολεκτικό, να αποτελείται από ένα ρήμα μόνο, π.χ. λύω, λύετε...

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

α) κατηγόρημα
Υποκείμενορήμα
Ὁ Σωκράτηςεἶπε.

 

β) Περιφραστικό, να αποτελείται από

1) ένα τύπο ενός μεταβατικού ρήματος + αντικείμενο

2) ένα τύπο ενός μεταβατικού ρήματος + αντικείμενο + αντικείμενο

2) ένα τύπο ενός συνδετικού ρήματος + το κατηγορούμενο του υποκειμένου

3) ένα τύπο ενός μεταβατικού ρήματος + αντικείμενο + κατηγορούμενο του αντικειμένου

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

β1) κατηγόρημα
Υποκείμενομεταβατικό ρήμααντικείμενο
Ὁ Σωκράτηςδιδάσκειτὴν ἀρετήν.

 

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

β2) κατηγόρημα
Υποκείμενομεταβατικό ρήμααντικείμενοαντικείμενο
Ὁ Σωκράτηςδιδάσκειτῷ μαθητῇτὴν ἀρετήν.

 

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

β2) κατηγόρημα
Υποκείμενοσυνδετικό ρήμακατηγορούμενο του υποκειμένου
Ὁ Σωκράτηςἦνσοφός.

 

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

β3) κατηγόρημα
Υποκείμενομεταβατικό ρήμααντικείμενοκατηγορούμενο του αντικειμένου
Ὁ Σωκράτηςνομίζειτὴν ἀρετήνδιδακτήν.

 

Ποιοι είναι τελικά οι κύριοι όροι της πρότασης;

 

Συμπερασματικά, οι κύριοι όροι της πρότασης είναι:

Το υποκείμενο

το ρήμα

το κατηγορούμενο ή το αντικείμενο

 

Κι εδώ έχουμε την εξής απορία: Μια πρόταση αποτελείται μόνο από τους κύριους όρους;

 

Φυσικά και όχι.

Εκτός από τους κύριους όρους μπορεί να έχει και άλλες λέξεις, π.χ.

Ἡ πόλις ἡμῶν ἐτίμα τότε τοὺς ἀγαθούς.

Αν αναζητήσουμε τους κύριους όρους θα δούμε ότι είναι:

ἐτίμα = ρήμα || ἡ πόλις, υποκείμενο || τοὺς ἀγαθούς = αντικείμενο.

 

Μας μένουν άγνωστες δύο λέξεις:

Ἡ πόλις ἡμῶν ἐτίμα τότε τοὺς ἀγαθούς

Οι λέξεις αυτές (ἡμῶν, τότε) ονομάζονται προσδιορισμοί.

 

Συμπέρασμα

 

Μια πρόταση μπορεί να αποτελείται μόνο από τους κύριους όρους (υποκείμενο, ρήμα, κατηγορούμενο ή αντικείμενο) μπορεί όμως να έχει και προσδιορισμούς.

 

Η πρόταση που αποτελείται μόνο από τους κύριους όρους ονομάζεται απλή

 Η πρόταση που περιλαμβάνει και κάποιο προσδιορισμό ονομάζεται επαυξημένη

 

Μπορείς να διαβάσεις

για το υποκείμενο, για το κατηγορούμενο, για το αντικείμενο εδώ κι εδώγια τους προσδιορισμούς

 

 



Βιβλιογραφία

 

Συντακτικό Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Πολυξένη Μπίλλα, ΟΕΔΒ, Αθήνα, Έκδοση Α 2007

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής, Α. Β. Μουμτζάκης, ΟΕΔΒ, Αθήνα, Έκδοση 2006

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας (σε 66 ενότητες), Ν.Σπ. Ασωνίτη, Β.Δ. Αναγνωστόπουλου, Αθήνα χ.χ.

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Λιναρδής Ιωάννης, εκδ. Χατζηθωμά, Θεσσαλονίκη, 2009

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Καραδήμος Ιωάννης, εκδ. Φίλιππος, Θεσσαλονίκη, 1992

Συντακτικόν της Ελληνικής Γλώσσης, Κωνσταντίνος Σ. Κατεβαίνης, εκδ. Παπαδήμα, Αθήνα, 1978

Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα