Είσοδος Ιστορία Χρονολόγιο

ΑΡΧΑΪΚΗ ΕΠΟΧΗ (800-479 π.Χ.)

ΚΕΦΑΛΑΙΟ 4

10. Η ΤΕΧΝΗ

Κατέβασε τις ερωτήσεις κατανόησης
Η ενότητα στο σχ. βιβλίο

χρονολόγιο
776| 721| 632| 594| 550| 527| 525| 510| 509| 508| 499| 495| 494| 492| 490| 481| 480| 479| 478| 476| 467| 461| 454| 449| 446| 432| 431| 430| 429| 428| 425| 422| 421| 415| 413| 407| 406| 405| 404| 403| 401| 394| 385| 382| 379| 378| 371| 365| 362| 359| 338| 337| 336| 334|


εικ. Η αρχαϊκή περίοδος σφραγίζεται από δύο κορυφαίες δημιουργίες: α) την ανέγερση λίθινων ναών και β) τη δημιουργία λίθινων αγαλμάτων σε φυσικό και υπερφυσικό μέγεθος. Αξιοσημείωτη είναι επίσης η επίδραση της τέχνης της Ανατολής και της Αιγύπτου στην ελληνική αρχαϊκή τέχνη.

Ναός Άρτεμης
Αναπαράσταση ναού δωρικού ρυθμού. Ο ναός της Αρτέμιδος-Γοργούς στην Κέρκυρα (580 π.Χ.).

Οι ναοί Αρχαίος Ελληνικός Ναός, «Πολυχρωμία» Αρχαίος Ελληνικός Ναός, Οπτικές διορθώσεις

Ναός Απόλλωνα
Αναπαράσταση μέρους του
ιωνικού αρχαϊκού ναού του Απόλλωνα
στα Δίδυμα της Μιλήτου (6ος αιώνας π.Χ.).

εικ. Την εποχή αυτή οικοδομούνται οι πρώτοι πραγματικά μνημειακοί ναοί της αρχαίας Ελλάδας που θα επηρεάσουν την αρχιτεκτονική όλου του κόσμου μέχρι και τις ημέρες μας. Ο ελληνικός ναός χτίζεται τώρα από πέτρα και συχνά από μάρμαρο.
εικ. Στο βασικό σχήμα του θυμίζει το μυκηναϊκό μέγαρο, αφού αποτελείται συνήθως από έναν ανοικτό προθάλαμο –πρόναο– (1) με δύο κίονες, και ένα κυρίως δωμάτιο, τον σηκό (2). Όταν μάλιστα προστεθεί ένα παρόμοιο ανοικτό δωμάτιο πίσω –ο οπισθόδομος– (3) και ακόμη περισσότερο, μία κιονοστοιχία γύρω από το κτίριο –το πτερό–, οι ναοί γίνονται μεγαλοπρεπέστεροι και εντυπωσιακότεροι.
(Σε μερικούς ναούς, όπως στον Παρθενώνα, υπάρχει και ένας τέταρτος χώρος πίσω από τον οπισθόδομο που λέγεται οπισθόναος) (4).
Μάθε περισσότερα για τον αρχαίο ναό.

Οι δύο ρυθμοί Αρχαίος Ελληνικός Ναός Τα πρώτα μνημειακά οικοδομήματα Δωρικός ρυθμός Αρχαίος Ελληνικός Ναός, Δωρικός ρυθμός Αρχαίος Ελληνικός Ναός, Ιωνικός ρυθμός Ιωνικός ρυθμός

εικ. Οι ναοί της αρχαϊκής περιόδου χτίζονται σε δύο ρυθμούς, τον δωρικό που διαμορφώθηκε στα δωρικά κέντρα της Πελοποννήσου και τον ιωνικό που αποκρυσταλλώθηκε στα ιωνικά κέντρα του Αιγαίου και της Μικράς Ασίας.
εικ. Οι ρυθμοί ξεχωρίζουν προπάντων από τους κίονες. Ο δωρικός είναι πιο κοντός, βαρύς και αυστηρός, ενώ ο ιωνικός είναι ψηλότερος, κομψότερος με πλούσια διακόσμηση στην επάνω απόληξή του –στο κιονόκρανο–, που αναγνωρίζεται εύκολα από τις έλικες στις οποίες καταλήγει.
εικ. Ανάγλυφα και ολόγλυφα λιοντάρια και μυθολογικά τέρατα, καθώς και μυθολογικά θέματα διακοσμούν συχνά το επάνω μέρος των ναών˙ πρόκειται για τα αρχιτεκτονικά γλυπτά.

Ο δωρικός ρυθμός Ο ιωνικός ρυθμός Τα κιονόκρανα
Δες τον ναό της Αφαίας
στην Αίγινα
Δες σε αναπαράσταση τα μέρη
και την ανωδομή του δωρικού ναού
 
δωρικός ναός  

Τα πρώτα μεγάλα αγάλματα

εικ. Την εποχή αυτή δημιουργούνται τα πρώτα μεγάλα αγάλματα από ασβεστόλιθο στην Κρήτη και από μάρμαρο στη Νάξο. Τα εμπορικά ταξίδια στην Αίγυπτο και η αφθονία μαρμάρου στη Νάξο έπαιξαν αποφασιστικό ρόλο στη γέννηση της μεγάλης γλυπτικής στα κέντρα αυτά. Οπωσδήποτε όμως και η συγκέντρωση πλούτου από τους αριστοκράτες και τις πόλεις ήταν βασική προΰπόθεση για τη γέννηση της μεγάλης γλυπτικής, αφού το κόστος ενός μαρμάρινου αγάλματος ήταν υπέρογκο. Για ένα άγαλμα φυσικού μεγέθους έπρεπε να εργαστεί ένας γλύπτης με τους βοηθούς του για έναν τουλάχιστον χρόνο.

Ενδεικτικά παραδείγματα από το 625  π.Χ. ως το 570 π.Χ.
Κούρος της Νάξου Κούρος της Νάξου Κεφάλι του Διπύλου Κούρος της Νέας Υόρκης Κούρος του Σουνίου Κριοφόρος της Θάσου Κούρος της Σάμου Ο Κλέοβις και ο Βίτων Ο κούρος της Τενέας Οι Τενεάτες

Κούροι - Κόρες Κούροι και Κόρες Οι κούροι της αρχαϊκής εποχής Σήμα Φρασίκλειας, μια επιτύμβια κόρη Χρωμάτισε την Πεπλοφόρο Κόρες

εικ. Οι ανθρώπινες μορφές παριστάνονται από την αρχή τυποποιημένες και ακίνητες. Οι νεαροί άνδρες – κούροι– παριστάνονται ορθοί, γυμνοί, με καλογυμνασμένα σώματα και πλούσια κόμη˙ οι νεαρές κοπέλες – κόρες – ορθές, κομψά ντυμένες, καλοχτενισμένες, στολισμένες με πλήθος κοσμημάτων˙ οι άρχοντες και οι αξιοσέβαστες γυναίκες (οικοδέσποινες και ιέρειες) καθιστοί σε θρόνους και σκαμνιά˙ οι συμποσιαστές μισοξαπλωμένοι σε ανάκλιντρα. Yπάρχουν επίσης αγάλματα ντυμένων κούρων, κούρων με προσφορές στους θεούς (αναθέτες), ιππέων, πολεμιστών, μυθικών τεράτων, όπως οι σφίγγες και οι σειρήνες, προσωποποιήσεων της ιδέας της νίκης (Νίκες), διαφόρων ζώων (λιοντάρια, άλογα, πουλιά κ.ά.).

65


Αγάλματα θεών


Φρασίκλεια

εικ. Δε λείπουν βέβαια και τα αγάλματα θεών. Οι νεότεροι παριστάνονται όπως οι κούροι (Απόλλωνας) και οι κόρες (Αθηνά, Άρτεμη, Ήρα), ενώ οι θεοί που βρίσκονταν σε ώριμη ηλικία (Δίας, Διόνυσος), όπως οι ντυμένοι κούροι. Ωστόσο, οι θεοί διακρίνονται εύκολα από τα χαρακτηριστικά σύμβολα της θεϊκής δύναμής τους: τόξο, βέλος ή μουσικό όργανο για τον Απόλλωνα, κεραυνός για τον Δία κ.ά. Όλες οι μορφές στέκουν ακίνητες απέναντι στον θεατή, με μόνο σημάδι κίνησης την προβολή του αριστερού ποδιού, και δράσης, ανάλογα με το θέμα, το λύγισμα των χεριών. Σπουδαία έργα τέχνης είναι και οι ανάγλυφες επιτάφιες πλάκες – επιτύμβιες στήλες.

Ενδεικτικά παραδείγματα από το 570 π.Χ. ως το 530 π.Χ.
Κόρη του Χηραμύη Κόρη του Χηραμύη Κούρος της Βολομάνδρας Κροίσος ή ο κούρος της Αναβύσσου Κόρη του Βερολίνου Φρασίκλεια Η κόρη της Λυών Η πεπλοφόρος Ο ιππέας. Το κεφάλι "Rampin" Ο Μοσχοφόρος Κούρος από το Πτώο της Θήβας Κούρος από το Πτώο της Θήβας Μαρμάρινος επιτύμβιος κούρος από τη Μερέντα Αττικής Μαρμάρινος κούρος από την Κέα. Το σύνταγμα του Γενέλεω
Ενδεικτικά παραδείγματα από το 530 π.Χ. ως το 480 π.Χ.
Αριστόδικος Κριτίου παις Ξανθός έφηβος Απόλλωνας του Πειραιά Κόρη του Αντήνορα 681 Μαρμάρινο ανάγλυφο του οπλιτοδρόμου, από την Αθήνα Mαρμάρινη βάση επιτύμβιου αγάλματος Mαρμάρινη βάση επιτύμβιου αγάλματος κούρου με ανάγλυφες παραστάσεις Mαρμάρινη βάση επιτύμβιου αγάλματος κούρου με ανάγλυφες παραστάσεις Κόρη από την Ακρόπολη 682 Κόρη από την Ακρόπολη 673 Κόρη από την Ακρόπολη 674 Μαρμάρινο αγαλμάτιο κόρης από την Ελευσίνα Ευθυδίκου κόρη, "η μουτρωμένη" Χάλκινο Άγαλμα Αρτέμιδος ("Μικρή Άρτεμις") Χάλκινο Άγαλμα Αρτέμιδος ("Μεγάλη Άρτεμις") Χάλκινο Άγαλμα Αθηνάς λιθοξόος
Για περισσότερες πληροφορίες ακολούθησε τις παρακάτω μικρογραφίες

Η κεραμική Μελανόμορφα και ερυθρόμορφα αγγεία Σοφίλος

εικ. Μεγάλη είναι η άνθηση της κεραμικής στους αρχαϊκούς χρόνους. Η γεωμετρική διακόσμηση δίνει τώρα τη θέση της στη φυτική, που επηρεάζεται έντονα από την Ανατολή, και στην εικονιστική – σκηνές από τον μύθο και την καθημερινή ή θρησκευτική ζωή.
εικ. Μεγάλα κέντρα, όπως η Κόρινθος τον 7ο και η Αθήνα τον 6ο αιώνα π.Χ., εφευρίσκουν νέες τεχνικές για τη διακόσμηση των αγγείων. Μία σπουδαία τεχνική, επηρεασμένη από τη διακόσμηση των χάλκινων αγγείων, είναι η μελανόμορφη, στην οποία οι μορφές και τα κοσμήματα βάφονται ολόμαυρα πάνω στην κοκκινωπή επιφάνεια των αγγείων, ενώ οι λεπτομέρειες δηλώνονται με χάραξη. Τα τελευταία χρόνια της αρχαϊκής περιόδου εμφανίζεται και η ερυθρόμορφη τεχνική που είναι η αντίστροφη της μελανόμορφης. Τώρα οι μορφές είναι κόκκινες πάνω στη μαύρη γυαλιστερή επιφάνεια των αγγείων. Πλήθος νέων διακοσμητικών θεμάτων, σκηνές από την καθημερινή και τη θρησκευτική ζωή, αλλά κυρίως από τη μυθολογία, διακοσμούν τις επιφάνειες των ποικιλόμορφων μικρών και μεγάλων αγγείων και στις δύο τεχνικές.

Ενδεικτικά παραδείγματα ανατολίζοντος ρυθμού
Ο Βελλερεφόντης και η Χίμαιρα Τέσσερα πουλιά Οινοχόη με γρυποκεφαλή Ζεύγος με κατσίκες Ο Οδυσσέας τυφλώνει τον Πολύφημο Σκυφοειδής πρωτοαττικός κρατήρας Άνδρας με πάνθηρα πρωτοαττικά αγγεία
Ενδεικτικά παραδείγματα μελανόμορφου ρυθμού
Μελανόμορφη τεχνική Αρύβαλλος σε σχήμα γυναικείου κεφαλιού Η τύφλωση του Πολύφημου 18 πολεμιστές Μάχη οπλιτών, κυνήγι λιονταριού, Κρίση Πάριδος Χορεύτρια - Ζωικά και φυτικά μοτίβα Ο Ηρακλής και το συμπόσιο του Ευρυτίου Ηρακλής - Κένταυρος Νέσσος Η Γοργώ - Ο Βελλερεφόντης και η Χίμαιρα αγγείο Francois Ο Θησέας σκοτώνει το Μινώταυρο Η Θέτιδα παραδίνει τα όπλα στον Αχιλλέα Κύλικα με το Διόνυσο Ο Αχιλλέας σκοτώνει την Πενθεσίλεια Ζωγράφος του Αντιμένη Η διαμάχη Αίαντα και Οδυσσέα Αγώνες παγκράτιου-πάλης Ο Ηρακλής οδηγώντας τον ταύρο της Κρήτης
Ενδεικτικά παραδείγματα ερυθρόμορφου ρυθμού
Ερυθρόμορφη τεχνική Ο Ηρακλής οδηγώντας τον ταύρο της Κρήτης Ο θάνατος του Σαρπηδόνα Απόλλων, Άρτεμη, Λητώ, Τιτυός Αχιλλέας επιδένει την πληγή του Πατρόκλου Οπλίτες επί δελφίνος Σκύθης Ερμής και Σάτυρος

Οι άλλες τέχνες

εικ. Συγχρόνως ανθίζουν η μεταλλοτεχνία, η μικροτεχνία, τα ειδώλια από πηλό και χαλκό. Η ευημερία και το καλό γούστο διαπιστώνονται σε κάθε εκδήλωση της ζωής.

66


ΣΥΝΟΨΗ ΤΟΥ ΚΕΦΑΛΑΙΟΥ

Ο ελληνισμός απλώνεται στον χώρο του Εύξεινου Πόντου και της Μεσογείου. Η επαφή με τους άλλους ανθρώπους δίνει την ευκαιρία για οικονομική και πνευματική ανάπτυξη. Η λογική εξήγηση των μεγάλων προβλημάτων κερδίζει έδαφος εις βάρος της μυθικής. Ο περσικός κίνδυνος ενώνει πιο στενά τους Έλληνες, γεγονός που τους επιτρέπει να εξέλθουν νικητές. Η αίσθηση της υπεροχής που δημιουργήθηκε αποτυπώνεται και στην τέχνη με τη δημιουργία ανεπανάληπτων έργων.

Άσκηση αυτοαξιολόγησης

67


Ερωτήσεις-Δραστηριότητες

1. Να αναγνωριστούν οι τύποι των αρχαϊκών αγαλμάτων των εικόνων.
2. Ποια είναι η σημασία των παραστάσεων στα αγγεία για τη γνωριμία με τη ζωή των ανθρώπων της εποχής εκείνης;
3. Περιγράψτε τις διαφορές του δωρικού από τον ιωνικό ρυθμό. Αναφέρετε αρχαίους ναούς που έχετε επισκεφθεί.
4. Πού διαπιστώνεται η επίδραση της αρχαίας αρχιτεκτονικής μετά από την αρχαιότητα; Να συγκεντρώσετε φωτογραφίες από οικοδομήματα σε διάφορες χώρες του κόσμου που αντανακλούν αυτή την επίδραση.



Μάθε περισσότερα για τον αρχαίο ναό.
Η Αίθουσα των Αρχαϊκών Έργων, στο Μουσείο της Ακρόπολης.
Μάθε περισσότερα για την αρχαϊκή γλυπτική: ανατολίζουσα περίοδος, δαιδαλική περίοδος, περίοδος 625-570, περίοδος 570-530, περίοδος 530-480
Μάθε για τα είδη των αγγείων.
Διάβασε περισσότερα για τη μελανόμορφη αγγειογραφία.
Διάβασε περισσότερα για την ερυθρόμορφη αγγειογραφία.
Δες πώς παριστάνονται οι θεοί και οι ήρωες στην αρχαία ελληνική αγγειογραφία.

Χτίσε έναν αρχαίο ναό, παιχνίδι από το Βρετανικό Μουσείο.
Χρωμάτισε την Πεπλοφόρο. Εφαρμογή από το Μουσείο της Ακρόπολης.
Γνώρισε τους αρχαίους ελληνικούς θεούς και τα σύμβολά τους, δραστηριότητα από το Βρετανικό Μουσείο.
Γνώρισε παίζοντας μερικά από τα είδη των αρχαίων αγγείων, 1η δραστηριότητα, 2η δραστηριότητα.
Γνώρισε παίζοντας τα μέρη ενός αρχαίου ναού.
Τέσσερα παζλ κι ένα παιχνίδι με ζεύγη.
Σταυρόλεξο για την ιστορία - τέχνη - γράμματα © Σμαράγδη Γαλημιτάκη