Είσοδος

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΓΡΑΦΙΑ

Αρχαϊκή Αγγειογραφία, Ανατολίζουσα - Μελανόμορφη


 

Στη σελίδα αυτή γίνεται μια πρώτη παρουσίαση της ελληνικής αγγειογραφίας στα αρχαϊκά χρόνια, παρουσιάζοντας τη μετάβαση από τη γεωμετρική περίοδο, στην ανατολίζουσα και στη συνέχεια στην καθαυτό μελανόμορφη, μέσα από την παραγωγή κυρίως της Κορίνθου, της Λακωνίας και της Αθήνας.

Για την Κόρινθο και την Αθήνα ο χωρισμός σε περιόδους, σύμφωνα με τον J. Boardman, είναι ο εξής:

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Κόρινθος Αθήνα
Η Πρωτοκορινθιακή αγγειογραφία χωρίζεται σε:   Η Πρωτοαττική αγγειογραφία χωρίζεται σε:  
α) Πρώιμη πρωτοκορινθιακή: 720 - 690 π.Χ. κάτω ΠΠΚ α) Πρώιμη πρωτοαττική, 700 - 675 π.Χ.κάτω ΠΠΑ
β) Μέση πρωτοκορινθιακή: 690 - 650 π.Χ.κάτω ΜΠΚ β) Μέση πρωτοαττική, 675 - 650 π.Χ.κάτω ΜΠΑ
γ) Ύστερη πρωτοκορινθιακή: 650 - 625 π.Χ.κάτω ΥΠΚ γ) Ύστερη πρωτοαττική, 650 - 630 π.Χ.κάτω ΥΠΑ
Η Κορινθιακή περίοδος χωρίζεται σε:   Η Αθηναϊκή μελανόμορφη περίοδος χωρίζεται σε:  
α) Μεταβατική: 625 - 610 π.Χ.κάτω ΜτΚ α) Πρωτομελανόμορφος ρυθμός, 630 - 600 π.Χ.κάτω ΠρΜ
β) Πρώιμη κορινθιακή 610 - 580 π.Χ.κάτω ΠΡΚ β) Μελανόμορφος ρυθμός, πρώιμη περίοδος 600 - 570 π.Χ.κάτω ΜΠΠ
γ) Μέση κορινθιακή 580 - 555 π.Χ.κάτω ΜΚ γ) Μελανόμορφος ρυθμός, ώριμη περίοδος 560 - 530 π.Χ.κάτω ΜΩΠ
δ) Ύστερη κορινθιακή 555 - 535 π.Χ.κάτω ΥΚ δ) Μελανόμορφος ρυθμός, ύστερη περίοδος 525 - 500 π.Χ.κάτω ΜΥΠ
Λακωνικήκάτω      
Βοιωτικήκάτω      
Ευβοϊκήκάτω      
Οι Έλληνες της Δύσηςκάτω      
Ετρουρίακάτω      

 

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

720 710 700 690 680 670 660 650 640 630 620 610 600 590 580 570 560 550 540 530 520 510 500
Ανατολίζουσα περίοδος Μελανόμορφη περίοδος
ΠΠΚ ΜΠΚ ΥΠΚ ΜτΚ ΠΡΚ ΜΚ ΥΚ          
    ΠΠΑ ΜΠΑ ΥΠΑ ΠρΜ ΜΠΠ ΜΩΠ ΜΥΠ

 

 

 

Ανατολίζων ρυθμός

 

Οι Έλληνες της Γεωμετρικής Ελλάδας είχαν εμπορικές επαφές με την Κύπρο αλλά και με την Αίγυπτο ή με τη Συρία. Παράλληλα οι Φοίνικες επισκέπτονται την Ελλάδα και ιδίως την Κρήτη. Πέρα από το γεγονός ότι οι εμπορικές σχέσεις επηρέασαν σημαντικά και την εξέλιξη της ελληνικής τέχνης έρχονται στον ελλαδικό χώρο τεχνίτες από τις περιοχές αυτές, φέρνοντας μαζί τους τις τεχνικές τους και τα έργα τους σε μέταλλο, ελαφαντόδοντο ή ακόμη και υφάσματα. Ταυτόχρονα έφεραν μαζί τους και νέους τύπους αντικειμένων και αγγείων.

 

Όλα αυτά τα στοιχεία που ήρθαν από την Ανατολή τα υιοθέτησαν οι Έλληνες τεχνίτες, διατηρώντας αυτούσια κάποια μοτίβα, όπως τα φυτικά ή τα ζωικά, ή αφομοιώνοντας κάποια άλλα και προσαρμόζοντάς τα στην κεραμική σύμφωνα με τα  ελληνικά δεδομένα.  Έτσι, οι εγχάρακτες σε μέταλλο ή ελαφαντόδοντο ανθρώπινες και  ζωικές μορφές της Ανατολής μεταφέρθηκαν στα αγγεία, αποτελώντας τη βάση για την ανάπτυξη της μελανόμορφης τεχνικής, εφεύρεσης της ελληνικής αγγειογραφίας. Κατά συνέπεια, οι μορφές άρχισαν να γίνονται πιο εύσωμες και περισσότερο φυσικές από τις γεωμετρικές. Δανείστηκαν από την Ανατολή τις ζωφόρους με τέρατα (σφίγγες, σειρήνες, γρύπες) και τα εξελλήνισαν ταυτίζοντάς τα με πλάσματα που προϋπήρχαν στη μυθολογία τους - οι σφίγγες συνδέθηκαν με τον Οιδίποδα, οι σειρήνες με τον Οδυσσέα, οι γρύπες με τους Αριμασπούς. Άλλα, όπως οι Γοργόνες και η Χίμαιρα προσαρμόστηκαν ανάλογα με τους ελληνικούς μύθους. Για παράδειγμα η συριακή χίμαιρα που είχε τη μορφή σφίγγας με λεοντοκεφαλή στο στήθος μετατρέπεται σε ένα φτερωτό λιοντάρι με αιγοκεφαλή και κεφάλι φιδιού στην ουρά (παράδειγμα). Τα ανατολικά φυτικά μοτίβα με αλυσίδες από μπουμπούκια ή άνθη λωτού και ανθέμια παίρνουν τη θέση των γεωμετρικών κοσμημάτων, εκτοπίζοντάς τα ολοκληρωτικά. Τα μοτίβα αυτά πολύ γρήγορα αφομοιώθηκαν και κάποια από αυτά προσαρμόστηκαν, ενώ κάποια άλλα με το πέρασμα του χρόνου ξεχάστηκαν.

 

Η ανατολίζουσα τεχνοτροπία στην Κόρινθο είναι γνωστή ως «πρωτοκορινθιακή», ενώ στην Αθήνα ως «πρωτοαττική». Ο πρωτοκορινθιακός είναι στο μεγαλύτερο μέρος του μελανόμορφος, με εξαίρεση τα παραπληρωματικά κοσμήματα και τα πρωιμότερα αγγεία. Στην Αθήνα ο μελανόμορφος ρυθμός εμφανίζεται περίπου στα 630 π.χ.

 



Κορινθιακή Μελανόμορφη τεχνική

 

Περίπου στα 700 π.Χ. στην Κόρινθο οι καλλιτέχνες ζωγραφίζουν πάνω στα αγγεία, αποδίδοντας τις μορφές με μαύρο (μέλαν) χρώμα και, για να αποδώσουν τις λεπτομέρειες, χαράζουν με ένα αιχμηρό εργαλείο το αγγείο, αφήνοντας να φανεί ο ανοιχτόχρωμος πηλός. Τέλος, προσθέτανε λίγο κόκκινο ή άσπρο χρώμα εκεί που χρειαζόταν. Όλη αυτή η εργασία γινόταν πριν από το ψήσιμο του αγγείου. Αυτή ήταν η περίφημη Μελανόμορφη τεχνική.

 

Οι λόγοι που οδήγησαν τους Κορίνθιους στην επινόηση της μελανόμορφης τεχνικής ήταν:

 

1ον) η στενή τους εμπορική σχέση με τους ανατολικούς λαούς, από τους οποίους γνώρισαν την εγχάρακτη διακόσμηση.

 

και 2ον) η σχεδόν ολοκληρωτική αποχή από το γεωμετρικό σχεδίασμα των μορφών που οι μορφές ήταν γωνιώδεις και αποδίδονταν με σκιές.

 

Η μελανόμορφη τεχνική κυριάρχησε για δύο περίπου αιώνες, από το 720 π.Χ. ως την εμφάνιση της ερυθρόμορφης το 535 π.Χ.. Μπορούμε να τη χωρίσουμε σε δύο μεγάλες κατηγορίες, την Πρωτοκορινθιακή και την Κορινθιακή, οι οποίες χωρίζονται σε μικρότερες.

 



Πρωτοκορινθιακή

 

Η Πρωτοκορινθιακή περίοδος χωρίζεται σε:

α) Πρώιμη πρωτοκορινθιακή: 720 - 690 π.Χ.

β) Μέση πρωτοκορινθιακή: 690 - 650 π.Χ.

γ) Ύστερη πρωτοκορινθιακή: 650 - 625π.Χ.

 



Πρώιμη πρωτοκορινθιακή: 720 - 690 π.Χ. κάτω

 

Ζωγραφίζουν κυρίως ζώα και φυτά σε μικρά αγγεία, όπως κοτύλες και σφαιρικούς αρυβάλλους. Το σχέδιο είναι απλό, σαφές και φροντισμένο. Δίπλα στα παλιά διακοσμητικά μοτίβα εμφανίζονται νέα. Για τη διακόσμηση χρησιμοποιείται η τεχνική του περιγράμματος και της χάραξης.

 

 

 

Ζωγράφος του Evelyn
Πήρε την ονομασία του από τον W J Evelyn, πρώην κάτοχο αγγείου που σήμερα φυλάσσεται στο Βρετανικό Μουσείο.

  1. Ζωγράφος του Evelyn, Πολεμιστής και ιππέας

 



Μέση πρωτοκορινθιακή: 690 - 650 π.Χ. κάτω

 

Την περίοδο αυτή εμφανίζεται κυρίως ο μελανόμορφος ρυθμός. Ζωγραφίζουν κυρίως σε ωοειδείς αρυβάλλους, ενώ εμφανίζονται και νέα σχήματα, όπως η οινοχόη και το αλάβαστρο.

Κυριαρχούν κυρίως οι αφηγηματικές σκηνές, ενώ τα ζώα και τα φυτά υποχωρούν σε δευτερεύουσα θέση.

 

Η περίοδος χωρίζεται σε δύο υποπεριόδους:

α) πρώτος μελανόμορφος ρυθμός (690 - 670 π.Χ.)

Οι ανθρώπινες μορφές, αν και λίγο άκαμπτες, διακρίνονται από καμπύλα περιγράμματα. Σε κάποιες περιπτώσεις εξαφανίζονται τα παραπληρωματικά μοτίβα, ενώ τα φυτικά μοτίβα περιορίζονται σε δευτερεύοντα σημεία.

β) δεύτερος μελανόμορφος ρυθμός (670 - 650 π.Χ.)

Οι ανθρώπινες μορφές αποδίδονται με πιο φυσιοκρατικό και πειστικό τρόπο και με πολλές λεπτομέρειες.

Κάποια μοτίβα εξακολουθούν να εμφανίζονται, όπως ο ρόδακας.

Από το 660 π.χ. και μετά εμφανίζεται ένας πολύχρωμος ρυθμός, όπου οι μελανόμορφες παραστάσεις εμπλουτίζονται με επίθετα χρώματα, όπως ανοικτό καφέ, άσπρο και ιώδες.

Σπουδαίοι καλλιτέχνες αυτής της περιόδου είναι ο Ζωγράφος του Αίαντα και ο Ζωγράφος του Chigi, ο οποίος εργάζεται και κατά την ύστερη πρωτοκορινθιακή περίοδο, όπου και θα τον παρουσιάσουμε.

 

 

Ζωγράφος του Αίαντα
Πήρε την ονομασία του από αγγείο στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστόνης.

  1. Ζωγράφος του Αίαντα, Θεός / Ήρωας και κένταυρος, mfa Boston, 95.12

  2. Ζωγράφος του Αίαντα, Θεός / Ήρωας και κένταυρος, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου CA617

 

Ζωγράφος της Θυσίας
Πήρε την ονομασία του από αγγείο στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστόνης.

  1. Ζωγράφος της Θυσίας, Λιοντάρια και κριοί, mfa Boston, 99.511

 

Ζωγράφος του Hound (Κυνηγόσκυλου)
Πήρε την ονομασία του από παράσταση κυνηγόσκυλου σε αγγείο που βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο.

  1. Ζωγράφος του Hound. Κοτύλη με σκύλο, (επώνυμο αγγείο) Βρετανικό Μουσείο, 1860,0404.18

 

Ζωγράφος των Κυνηγών
Πήρε την ονομασία του από αγγείο Βρετανικό Μουσείο με παράσταση κυνηγών.

 

Ζωγράφος των Κυνηγών, Κυνήγι λιονταριού, (επώνυμο αγγείο) Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1856,1226.199

 

 

Διάφοροι

  1. Αρύβαλλος σε σχήμα γυναικείου κεφαλιού

  2. Η τύφλωση του Πολύφημου, Αρχαιολογικό Μουσείο Άργους, C149

  3. Ο αρύβαλλος της Ταταίας, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1885,0613.1

 

 



Ύστερη πρωτοκορινθιακή: 650 - 625 π.Χ. κάτω

 

Εμφανίζονται μεγαλύτερα αγγεία, όπως η όλπη.

Παρατηρείται μια βιασύνη στη διακόσμηση, γεγονός που αποδίδεται στη μαζική παραγωγή των αγγείων.

Μερικές φορές οι διακοσμητικές ζώνες των αγγείων χωρίζονται μεταξύ τους με πλατιές μαύρες ταινίες, πάνω στις οποίες ζωγραφίζονται παράλληλες γραμμές ιώδους και άσπρου χρώματος. Υπάρχουν περιπτώσεις αγγείων όπου η πολυχρωμία αποδίδεται στα διάφορα φυτικά μοτίβα ή ακόμα και στις εικονιστικές παραστάσεις.

 

Ζωγράφος του Head in Air
Πήρε την ονομασία του από τον τρόπο που αποδίδει τα κεφάλια των ζώων.

  1. Ζωγράφος του Head in Air, Λιοντάρια και κάπροι, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1860,0404.16

 

Ζωγράφος της Βοστόνης 397
Πήρε την ονομασία του από αγγείο στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστόνης.

  1. Ζωγράφος της Βοστόνης 397, Πολεμιστής μάχεται με τέρας, Βοστόνη, mfa, 95.11

 

Ζωγράφος του Chigi
Πήρε την ονομασία του από την όλπη που ανήκε κάποτε στη Συλλογή Chigi. Από άλλους μελετητές ονομάζεται Ζωγράφος του Macmillan. Θεωρείται δεξιοτέχνης στις μικρογραφικές συνθέσεις, όπως φαίνεται από τον αρύβαλλό του. Είναι επίσης ιδιαίτερα ικανός στη διακόσμηση και στη χρωματική ποικιλία των συνθέσεών του. Εντυπωσιάζει ακόμα και με τις έντονα κινημένες μορφές και γενικότερα με τις πηγαίες συνθέσεις του.

  1. Ζωγράφος του Chigi, 18 πολεμιστές. 640 π.Χ., Βρετανικό Μουσείο, 1889,0418.1

  2. Ζωγράφος του Chigi, Όλπη, Μάχη οπλιτών, κυνήγι λιονταριού, Κρίση Πάριδος

  3. Ζωγράφος του Chigi, Ο Βελλερεφόντης και η Χίμαιρα, Βοστόνη, mfa, 95.10




Κορινθιακή κάτω

 

Η Κορινθιακή περίοδος χωρίζεται σε:

α) Μεταβατική: 625 - 610 π.Χ.

β) Πρώιμη κορινθιακή 610 - 580 π.Χ.

γ) Μέση κορινθιακή 580 - 555 π.Χ.

δ) Ύστερη κορινθιακή 555 - 535 π.Χ.

 



Μεταβατική: 625 - 610 π.Χ. κάτω

 

Παρατηρείται μια τυποποίηση και επανάληψη της προηγούμενης περιόδου.

Ελάφι, Λιοντάρι, Πάνθηρας. 630 - 615 π.Χ.

 



Πρώιμη κορινθιακή 610 - 580 π.Χ. κάτω

 

Κυριαρχούν οι αφηγηματικές σκηνές απλουστευμένες και χωρίς ιδιαίτερη φροντίδα. Τα φυτά και τα ζώα βρίσκονται σε δευτερεύουσα θέση.

 

 

Ζωγράφος των Εραλδικών Λιονταριών
Πήρε την ονομασία του από αρύβαλλο που βρίσκεται στο Λούβρο με εραλδικά καθιστά λιοντάρια. Ήταν από του κορυφαίους της Ομάδας των Λιονταριών.

  1. Εραλδικά λιοτάρια, (επώνυμο αγγείο) Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου E 521

  2. Άντρες και τρίποδας, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου A472

  3. Ζώα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1868,0110.766

 



Μέση κορινθιακή 580 - 555 π.Χ. κάτω

 

Τα σώματα των ζώων επιμηκύνονται για να γεμίζουν γρήγορα την επιφάνεια.

 

Διάφοροι

  1. Κιονωτός κρατήρας, Κυνήγι αγριόχοιρου, γαμήλια τελετή, Τολέδο, Μουσείο Τέχνης

  2. Αρύβαλλος με έξι χορευτές, Αρχαιολογικό Μουσείο Αρχαίας Κορίνθου, C 1954 - 1

 

Ζωγράφος της Σάμου

  1. Ηρακλής και Λερναία ύδρα, Κωμαστές, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου CA 3004

  2. Πολεμιστές-Σφίγγες-Λιοντάρια, Βοστόνη, mfa 95.14

 

Ζωγράφος του Οφέλανδρου
Πήρε την ονομασία του από επιγραφή σε κιονωτό κρατήρα που βρίσκεται στο Λούβρο.

  1. Επιστροφή του Ήφαιστου στον Όλυμπο, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1867,0508.860/B42

 

Ζωγράφος του Giessen
Πήρε την ονομασία του από αγγείο στο Giessen. Η δράση του τοποθετείται γύρω στο 600-575 π.Χ.

  1. Μυθικά ζώα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1958,0721.1

 

Ζωγράφος της Χονολουλού
Πήρε την ονομασία του από αγγείο στη Χονολουλού. Η δράση του τοποθετείται γύρω στο 600-575 π.Χ.

  1. Μυθικά ζώα, (επώνυμο αγγείο) Honolulu Museum of Art

  2. Μυθικά ζώα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1873,1012.1

 

Ζωγράφος του Κυνηγιού του Αγριόχοιρου
Πήρε την ονομασία του από αρύβαλλο που βρίσκεται στο Λούβρο με παράσταση κυνηγιού αγριόχοιρου. Η δράση της τοποθετείται γύρω στο 600-575 π.Χ. και ασχολήθηκε με τη διακόσμηση κυρίως σφαιρικών αρυβάλλων.

  1. Κυνήγι αγριόχοιρου, (επώνυμο αγγείο) Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου E 612 Bis

  2. Μονομαχία, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1933,1026.1

 

Ζωγράφος του Dodwell
Πήρε την ονομασία του από πρώην κάτοχο μιας πυξίδας που σήμερα βρίσκεται στο Staatliche Antikensammlungen του Μονάχου. Η δράση του τοποθετείται γύρω στο 595-570 π.Χ. και διακόσμησε κυρίως πυξίδες και οινοχόες με ζώνες ζώων.

  1. Σειρήνες, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1851,0507.7

  2. Ζώνες με ζώα και άντρα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1851,0507.9

  3. Μονομαχία, Ζώα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1928,0117.36

  4. Σκηνή μάχης, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1814,0704.491

  5. Ζώα, Στην τεχνοτροπία του Ζωγράφου του Dodwell, Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Α 00262

 

Ζωγράφος του Detroit
Πήρε την ονομασία του από Κιονωτό κρατήρα στο Detroit (24.119) (Μη διαθέσιμη εικόνα). Ζωγράφισε κυρίως σκηνές συμποσίων και ιππείς. Η δράση του τοποθετείται γύρω στο 600-575 π.Χ.

  1. Ιππείς, Ζὠα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1888,0601.562

  2. Ιππείς, Ζὠα, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου E614

  3. Συμπόσιο, Ιππείς, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου E630

 



Ύστερη κορινθιακή 555 - 535 π.Χ. κάτω

 

Οι διάφορες σκηνές ζωγραφίζονται σε «μετόπες».

 

 

Ομάδα της Ανδρομέδας
Πήρε την ονομασία της από αμφορέα στο Βερολίνο με παράσταση της Ανδρομέδας και του Περσέα.

  1. Κυνήγι αγριόχοιρου, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1772,0320.6.+/B37

  2. Ο Περσέας σώζει την Ανδρομέδα από το κήτος, Βερολίνο, Antikenmuseen F 1652

 

 



Λακωνική κάτω

 

Ο λακωνικός μελανόμορφος ρυθμός κάνει αισθητή την παρουσία του στην Πελοπόννησο αλλά και με την εξαγωγή των αγγείων όχι μόνο στον Τάραντα, λακωνική αποικία στη Νότια Ιταλία, αλλά και στην Ετρουρία. Εξάγονταν ακόμη στη Βόρεια Αφρική, στην Κυρηναϊκή, στη Ναύκρατη στο Δέλτα του Νείλου. Η παραγωγή λακωνικών αγγείων εντοπίζεται πέρα από τη Λακωνία, στην Ήλιδα ακόμη και στη Σάμο, με την οποία η Σπάρτη πρέπει να διατηρούσε κάποια συμμαχία. Το κυριότερο σχήμα που επικρατεί είναι η κύλικα που εξελίσσεται σταδιακά από απλός σκύφος σε κύλικα με πόδι. Στα πρώτα στάδια το εσωτερικό είναι ολόκληρο διακοσμημένο, με την παράσταση να δομείται σε ομόκεντρες ζωφόρους ή σε στρόβιλο ή διαιρεμένο σε δύο αντιθετικές παραστάσεις (Ζ. των Βορεαδών, 5). Σταδιακά περιορίζεται σε μικρότερο μέγεθος, μοιάζοντας με τα αθηναϊκά μετάλλια. Άλλο αγγείο που προσφέρεται για διακόσμηση είναι η υδρία, λίγοι αμφορείς, οι κιονωτοί ή ελικωτοί κρατήρες. Το επίθετο χρώμα είναι το ιώδες και όχι το λευκό.

 

Ζωγράφος της Ναυκράτειας
Διακρίνεται για τα ζώα του και για τα μετάλλια με τις μεγάλες μορφές. Εργάστηκε γύρω στο 575-550 π.Χ.

  1. Δίας και αετός, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου E 668

  2. Σφίγγα, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου E 664

  3. Σκηνή συμποσίου, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου E 667

  4. Ζώα, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου E 661

  5. Βορέας, Βοστόνη, mfa 64.1459

 

Ζωγράφος των Βορεαδών
Ονομάστηκε έτσι από παράσταση με τους Βορεάδες που καταδιώκουν τις Άρπυιες. Παλαιότερα του είχε δοθεί η ονομασία Ζωγράφος του Ηφαίστου. Ήταν η ηγετική μορφή εργαστηρίου κεραμεικής στη Σπάρτη και εκτός από αγγειογράφος ήταν και κεραμέας. Εργάστηκε γύρω στο 575-550 π.Χ.

  1. Οι Βορεάδες καταδιώκουν τις Άρπυιες, (επώνυμο αγγείο) Ρώμη, Museo Villa Giullia

  2. Ανδρικό γοργόνειο, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1888,0601.523/B5

  3. Ο Βελλερεφόντης σκοτώνει την Χίμαιρα, Malibu, The J. Paul Getty Museum 85.AE.121

  4. Αποθέωση του Ηρακλή, Νέα Υόρκη, met 50.11.7

  5. Επιστροφή του Ήφαιστου στον Όλυμπο, Ρόδος, Αρχαιολογικό Μουσείο 10711

  6. Γοργόνειο, Ζώα, (Κατά την τεχνοτροπία) Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1849,0518.14/B58

 

Ζωγράφος του Αρκεσίλα
Ονομάστηκε έτσι από παράσταση με τον βασιλιά Αρκεσίλαο Β' της Κυρήνης που φυλάσσεται σήμερα στο Cabinet des Medailles στο Παρίσι. Εργάστηκε γύρω στο 560-530 π.Χ.

  1. Ζύγισμα βαμβακιού ή σίλφιου, (επώνυμο αγγείο) Παρίσι, Cabinet des Medailles 189

  2. Άτλαντας-Προμηθέας, Βατικανό, Museo Gregoriano Etrusco Vaticano 16592

  3. Ο Ηρακλής και ο ταύρος της Κρήτης, (κοντά στην τεχνοτροπία) Νέα Υόρκη, met 59.15

 

Ζωγράφος του Κυνηγιού
Ονομάστηκε έτσι από παράσταση με το κυνήγι του καλυδώνιου κάπρου. Ήταν παράλληλα και κεραμέας. Εργάστηκε γύρω στο 565-530 π.Χ.

  1. Κυνήγι του Καλυδώνιου κάπρου, (επώνυμο αγγείο) Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου E 670

  2. Μονομαχία, Αρχαιολογικό Μουσείο Ρόδου 15373

  3. Λιοντάρι, Malibu, The J. Paul Getty Museum 86.AE.51

  4. Πουλί, Malibu, The J. Paul Getty Museum 87.AE.31

  5. Μεταφορά πεσόντων στη μάχη, Βερολίνο, Antikenmuseen VI 3404

 

Ζωγράφος του Ιππέα
Δευτερεύων καλλιτέχνης σύμφωνα με τον Μπόρντμαν ξεχωρίζει όμως από πολλούς σύγχρονούς του. Εργάστηκε γύρω στο 565-530 π.Χ.

  1. Η τύφλωση του Πολύφημου, Παρίσι, Cabinet des Medailles 190

  2. Ιππέας, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1842,0407.7/B1

  3. Ο Κάδμος σκοτώνει τον δράκο της πηγής του Άρη, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου E 669

  4. Ηρακλής και Φόλος, Αχιλέας και Τρωίλος, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου E 662

 

Ζωγράφος του Τυφώνα
Δευτερεύων καλλιτέχνης γνωστός για την κύλικα με τον Τυφώνα, απ' όπου πήρε και το όνομά του. Εργάστηκε γύρω στο 560-550 π.Χ.

  1. Τυφώνας, Cerveteri 67658

  2. Πότνια θηρών, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου A 468

 

 



Βοιωτική κάτω

 

Αν και υπάρχουν πάρα πολλά βοιωτικά αγγεία η μελέτη και κατάταξή τους είναι ιδιαίτερα δύσκολη, επειδή τα περισσότερα από αυτά είναι προϊόντα λαθρανασκαφής. Εξαίρεση αποτελούν οι ανασκαφές στη Ριτσώνα (αρχαία Μυκαλησσός) και Ακραίφια.

Ένα δεύτερο πρόβλημα που προκύπτει είναι η μετακίνηση των κεραμέων και των αγγειογράφων από τις γύρω περιοχές και ειδικότερα από την Αττική, όπως για παράδειγμα ο Ζωγράφος των Αλόγων- Πουλιών που στην Αθήνα είναι γνωστός ως Ζ της Λεκανίδας της Δρέσδης ή ο Τεισία που υπογράφει ως Αθηναίος.

Το κύριο διαφοροποιητικό στοιχείο είναι η ποιότητα του πηλού, με τον βοιωτικό να είναι πιο ξανθός.

Από καλλιτεχνικής άποψης τα βοιωτικά αγγείνα είναι κατώτερα και από τα κορινθιακά και από τα αθηναϊκά.

 

Βοιωτικά αγγεία

  1. Μέδουσα-Περσέας, Κωμαστές, Βερολίνο, Antikenmuseen F 1727

  2. Ο Θησέας σκοτώνει τον Μινώταυρο, Ίκαρος, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου MNC 675

  3. Ζωγράφος του Γαμήδη, Ο βοσκός και το κοπάδι του, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου MNB 501

  4. Θυσία στην Αθηνά, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1879,1004.1/B80

  5. Γοργόνειο, Βοστόνη, mfa 66.269

  6. Μελαμβαφής κάνθαρος του Τεισία, από τη Ριτσώνα, Μουσείο Θηβών

  7. Μέδουσα, από τη Ριτσώνα, Μουσείο Θηβών

  8. Κωμαστές, Σφίγγες και Λιοντάρια, από τη Ριτσώνα, Μουσείο Θηβών

  9. Λιοντάρια, από τη Ριτσώνα, Μουσείο Θηβών

  10. Διόνυσος, Σάτυροι, Μαινάδες, από τη Ριτσώνα, Μουσείο Θηβών

  11. Αναβάτης και άρμα, από τη Ριτσώνα, Μουσείο Θηβών

  12. Λιοντάρι, από το Ακραίφνιο, Μουσείο Θηβών

  13. Γυναίκες και σφίγγες, από το Ακραίφνιο, Μουσείο Θηβών

  14. Σκηνή συμποσίου, Σκηνή μάχης, από τη Θήβα, Μουσείο Θηβών

 

 



Ευβοϊκή κάτω

 

Σε αντίθεση με τη Θήβα η μελέτη της ευβοϊκής αγγειογραφίας εξαιτίας του πλούτου των ευρημάτων είναι περισσότερο ασφαλής. Μετά τις επιρροές από την Κόρινθο και κυρίως από την Αθήνα διαμορφώνεται ένα ιδιαίτερο ύφος, κυρίως στην Ερέτρια με κύρια χαρακτηριστικά την ελάχιστη δυνατή χάραξη στις μορφές και την τακτική χρήση λευκού χρώματος απευθείας επάνω στον πηλό για τα φυτικά κοσμήματα, για τα σέπαλα των λωτών και για τις σειρές των ταύρων στις ζωφόρους των ζώων. Δεύτερη σημαντική πόλη στην παραγωγή αγγείων ήταν η Χαλκίδα.

 

Ευβοϊκά αγγεία

  1. Λιοντάρι, Μουσείο Ερέτριας ΜΕ 16619

  2. Πάλη του Ηρακλή με τους Κένταυρους, Μουσείο Ερέτριας ΜΕ 16618

 

 



Οι Έλληνες της Δύσης κάτω

 

Ιδιαίτερη περίπτωση αποτελούν τα χαλκιδικά αγγεία, που λόγω πλάνης θεωρήθηκε πως είχαν κατασκευαστεί στη Χαλκίδα, εξαιτίας των επιγραφών που ήταν γραμμένες σε χαλκιδικό αλφάβητο, πρόκειται όμως χωρίς αμφιβολία για κάποιο εργαστήριο στο Ρήγιο (Reggio), αποικία της Χαλκίδας, και ο λεγόμενος χαλκιδικός μελανόμορφος ρυθμός γεννήθηκε εκεί με πιθανότερο πρώτο κεραμέα ή και αγγειογράφο τον Ζ. των Επιγραφών. Περισσότερο διαδεδομένα σχήματα είναι ο αμφορέας με λαιμό και η υδρία και λιγότερο οι αμφορείς με κοιλιά. Άλλος γνωστός αγγειογράφος είναι ο Ζ. του Φινέα

Λίγο παρακάτω από το Ρήγιο, στη Ζάγκλη/Μεσσήνη εμφανίζονται τα ψευδοχαλκιδικά αγγεία με σημαντικότερους εκπρόσωπους την Ομάδα του Πολύφημου, την Ομάδα του Μέμνωνα

Εξαιτίας της καλής ποιότητας άργιλου η λεπτόκοκκη βαφή έπαιρνε ένα βαθύ καστανό/μαύρο χρώμα που τονιζόταν με περισσότερες στρώσεις, αφήνοντας συχνά ένα ανοικτότερο λεπτό περίγραμμα γύρω από τις μελανόχρωμες παραστάσεις. Αργότερα, με την επίδραση της Αττικής, χρησιμοποιείται η «ανάγλυφη γραμμή». Γίνεται μεγάλη χρήση του ερυθρού και του λευκού. Η κατατομή των προσώπων είναι μαλακή με χρήση περιγράμματος για το σώμα και το κεφάλι των μορφών, ενώ η εγχάραξη είναι συγκρατημένη.

 

Ζωγράφος των Επιγραφών
Ονομάστηκε έτσι από το πλήθος των επιγραφών που συνοδεύουν τις μορφές στα αγγεία του. Θεωρείται ο ιδρυτής του χαλκιδικού εργαστηρίου στο Ρήγιο. Πρέπει να ήταν μορφωμένος όπως αποδεικνύεται από τον τρόπο που προσέγγιζε την ερμηνεία των μύθων. Ο Μπόρντμαν τον χαρακτηρίζει ως Καλλιτέχνη με το Κ κεφαλαίο. Η ποιότητα των έργων του και η επινοητικότητά του θεωρούνται ισάξιες των καλύτερων Αθηναίων καλλιτεχνών.

  1. Τέθριππο άρμα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1843,1103.38/B15

  2. Μάχη του Ηρακλή με τον τρισώματο Γηρυόνη, Εξοπλισμός του Περσέα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1843,0724.1/B155

  3. Ο Οδυσσέας και ο Διομήδης σκοτώνουν τον Ρήσο και τους άνδρες του, Malibu, The J. Paul Getty Museum 96.AE.1

  4. Μαινάδα και Σάτυρος, Βατικανό, Museo Gregoriano Etrusco Vaticano 50401

 

Ζωγράφος του Φινέα
Ονομάστηκε έτσι από χαλκιδική κύλικα με τον Φινέα να γευματίζει, αφού οι Βορεάδες έδιωξαν τις Άρπυιες. Ειδικευόταν στις κύλικες, στους σκύφους, στις οινοχόες και στους αμφορείς με λαιμό. Οι οφθαλμωτές κύλικές του μοιάζουν περισσότερο με προσωπεία, μιας και προσέθετε ανθρώπινα ή ζωώδη αυτιά. Στην πλειονότητά τους τα αγγεία του εικονίζουν ζώα και τέρατα, συχνά γύρω από αλυσίδες ανθεμίων και ανθοκαλύκων.

  1. Άντρας και νέος, Νέα Υόρκη, met 49.113

  2. Οφθαλμωτή κύλικα, Νέα Υόρκη, met 96.18.65

 

Ομάδα του Μέμνωνα
Ονομάστηκε έτσι από αγγείο με παράσταση της μονομαχίας του Αχιλλέα με τον Μέμνωνα. Κατατάσσεται στις ομάδες των ψευδο-χαλκιδικών αγγείων. Σχετίζεται άμεσα με την κύρια ομάδα, χωρίς να τη συναγωνίζεται σε ποιότητα και πρωτοτυπία.

  1. Άρμα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1772,0320.5.+/B17

  2. Πετεινοί, Πάνθηρες, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου E 808

 

Ομάδα του Πολύφημου
Ονομάστηκε έτσι από αγγείο με παράσταση της τύφλωσης του Πολύφημου από τον Οδυσσέα και τους συντρόφους του. Κατατάσσεται στις ομάδες των ψευδο-χαλκιδικών αγγείων. Σχετίζεται άμεσα με την κύρια ομάδα, χωρίς να τη συναγωνίζεται σε ποιότητα και πρωτοτυπία.

  1. Λιοντάρια, Νέα Υόρκη, met 46.11.5

  2. Ιππείς, Χορευτές, Βοστόνη, mfa 61.942

  3. Ο Ηρακλής και το λιοντάρι της Νεμέας, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου E 812

  4. Ο Νεοπτόλεμος σφαγιάζει τον Αστυάνακτα, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου E 799

  5. Η τύφλωση του Πολύφημου, (επώνυμο αγγείο) Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1866,0805.3/B154

  6. Η επιστροφή του Ήφαιστου στον Όλυμπο, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1949,0217.1

 

 



Ετρουρία κάτω

 

Η παρουσία των Ελλήνων στην Ετρουρία εντοπίζεται ήδη από τα γεωμετρικά χρόνια και συνεχίζεται αδιάλειπτα.

Η παραγωγή της μελανόμορφης αγγειογραφίας είναι εμπνευσμένη από την Ανατολική Ελλάδα, αφού αρκετοί Ίωνες βρήκαν καταφύγιο στην Ετρουρία, εξαιτίας του περσικού κινδύνου.

 

Ζωγράφος του Λούβρου Ε 736
Του αποδίδονται 6 δίνοι κι ένας αμφορέας. Το ύφος του είναι ιωνικό και κοντά στην Ομάδα του Enmann από τη βόρεια Ιωνία. Θεωρείται ότι δημιούργησε τα περισσότερα από τα υστερότερα αγγεία της Ομάδας των Δίνων Campana.

  1. Ετοιμασία φαγητού, Βοστόνη, mfa 13.205

  2. Επιστροφή του Ήφαιστου στον Όλυμπο, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου CP10233

  3. Σάτυροι και Μαινάδες, (επώνυμο αγγείο) Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου E736

  4. Υδρία Ricci, Θυσία στον Διόνυσο, Αποθέωση του Ηρακλή, Μονομαχία Αχιλλέα-Μέμνωνα, Museo Nazionale Etrusco di Villa Giulia Q3248828

 

Μια ιδιαίτερη κατηγορία αγγείων αποτελούν οι καιρετανές υδρίες οι οποίες κατασκευάζονταν από αγγειοπλάστες-αγγειογράφους που είχαν μεταναστεύσει στην Καίρη της Ετρουρίας από την Ανατολική Ελλάδα τα τελευταία τριάντα χρόνια του 6ου αι. Το ύφος τους είναι γνήσια ιωνικό και συγκαταλέγονται μεταξύ των πιο γραφικών και διασκεδαστικών αγγείων της ελληνικής αγγειογραφίας. Οι υδρίες έχουν βαριές αναλογίες με ελαφρά τονισμένο τον ώμο. Η μελέτη των αγγείων έχει δείξει ότι πρόκειται για έργα δύο κυρίως καλλιτεχνών και των βοηθών τους. Οι διακοσμητικές ζώνες είναι το ίδιο χαρακτηριστικές με τα εικονιστικά θέματα. Σε διάφορες θέσεις πάνω στα αγγεία υπάρχουν ταινίες με μεγάλα και πολύχρωμα γλωσσωτά κοσμήματα. Οι ζωφόροι με τους λωτούς, τα ανθέμια και τους κισσούς είναι μεγαλύτερες και εντονότερες σε σύγκριση με τα άλλα ελληνικά έργα. Για να εξασφαλιστεί η ομοιομορφία των φυτικών κοσμημάτων χρησιμοποιούσαν οδηγούς. Το σχήμα και οι λεπτομέρειες των κεφαλιών καθώς και τα ρέοντα περιγράμματα ακολουθούν το ιωνικό ύφος. Κατά κανόνα οι άνδρες αποδίδονται μελανόχρωμοι και οι γυναίκες λευκές, παρουσιάζονται όμως και κάποιοι λευκοί ή κόκκινοι άνδρες και κάποιες κόκκινες γυναίκες. Τα περιγράμματα των μορφών τονίζονται με βαθιά εγχάραξη.

Ζωγράφος του Αετού
Ονομάστηκε έτσι από τον Jaap, M Hemelrijjk μετά από παράσταση με αετό σε αγγείο του. Υπήρξε ο πιο γόνιμος και παραγωγικός από τους αγγειογράφου των καιρετανών υδριών. Θεωρείται αρκετά πιθανό να ήταν μετανάστης από την Ιωνία.

  1. Αριμασπός και γρύπας, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1923,0419.1

  2. Σκηνή μάχης, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1887,0725.30/B59

  3. Σκηνή μάχης, Malibu, The J. Paul Getty Museum 83.AE.346

  4. Λιοντάρι και πάνθηρας κατασπαράζουν ταύρο, Νέα Υόρκη, met 64.11.1

  5. Κενταυρομαχία, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου E 700

  6. Ο Ηρακλής φέρνει τον Κέρβερο στον Ευρυσθέα, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου E 701

  7. Κυνήγι κάπρου, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου E696,CP63

  8. Ο Ερμής και τα βόδια του Απόλλωνα, Η Ηώ καταδιώκει τον Κέφαλο, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου E702

  9. Κυνήγι λιονταριού, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου E698

  10. Η επιστροφή του Ήφαιστου στον Όλυμπο, Βιέννη, Kunst Historisches Museum IV 3577

 

Ζωγράφος του Βούσιρη
  1. Ο Ηρακλής σκοτώνει τον Βούσιρη, Βιέννη, Kunst Historisches Museum IV 3576

  2. Κυνήγι, Βοστόνη, mfa 67.598

 

 



Πρωτοαττική αγγειογραφία κάτω

 

Την περίοδο που στην Κόρινθο άρχισε να χρησιμοποιείται η μελανόμορφη τεχνική, στην Αθήνα οι αγγειογράφοι απέδιδαν τις μορφές με σκίαση και περίγραμμα, ενώ πολύ σπάνια χάραζαν τις λεπτομέρειες. Αυτός είναι γνωστός ως Πρωτοαττικός ρυθμός. Τα χαρακτηριστικά των πρωτοαττικών αγγείων είναι τα εξής:

  1. Διατηρούν το μνημειακό χαρακτήρα των Γεωμετρικών ταφικών αγγείων.

  2. Οι μορφές έχουν συχνά ύψος 50 εκατοστά.

  3. Το σχέδιο αναγκαστικά είναι περισσότερο απαιτητικό σε σύγκριση με τις μικρογραφίες των πρωτοκορινθιακών μικρογραφιών.

  4. Δίπλα στις ανθρώπινες μορφές εμφανίζονται ζώα ή τέρατα της Ανατολής.

  5. Η τεχνική προσφέρει μια πιο πλαστική απόδοση, εξασφαλίζοντας την ισορροπία ανάμεσα στους σκοτεινούς και τους φωτεινούς όγκους.

Η τεχνική αυτή έφτασε στη μεγαλύτερή της ακμή με τη χρήση του άσπρου χρώματος, που σήμανε τη διαμόρφωση της γνωστής "μαυρόασπρης" τεχνικής. Αργότερα χρησιμοποιήθηκαν διαλύματα χρωμάτων για την κάλυψη της γυμνής σάρκας ή την απόδοση των πτυχώσεων. Στην Αττική η πολυχρωμία περιορίζεται γύρω στα τέλη του 7ου και στις αρχές του 6ου αιώνα, ενώ εξακολουθεί να χρησιμοποιείται στα νησιά εκείνα όπου κατασκευάζονταν αγγεία ανάλογα με τα αττικά.

Μπορούμε να χωρίσουμε την Πρωτοαττική αγγειογραφία στις εξής περιόδους:

α) Πρώιμη πρωτοαττική, 700 - 675 π.Χ.

β) Μέση πρωτοαττική, 675 - 650 π.Χ.

γ) Ύστερη πρωτοαττική, 650 - 630 π.Χ.

 



Πρώιμη πρωτοαττική, 700 - 675 π.Χ. κάτω

 

Είναι φανερή η συνέχεια της γεωμετρικής αγγειογραφίας τόσο στο μέγεθος και στην τεχνική των αγγείων, όσο και στα θέματα.

Συνυπάρχουν τα παλιά γεωμετρικά μοτίβα με τα νέα καμπυλόγραμμα, που έχουν αποδοθεί με την παλιά τεχνική του περιγράμματος.

Στα θέματα παρατηρούμε ότι υπάρχουν αγγεία που διακοσμούνται με πομπές ανθρώπων ή αρμάτων και αγγεία που με μεμονωμένες ηγεμονικές μορφές, π.χ. φτερωτά άλογα, κενταύρους, σφίγγες. Εμφανίζονται όμως και αγγεία που συνδυάζουν και τα δύο.

Ακόμη, αρχίζει να γίνεται σαφής ο διαχωρισμός του αγγείου σε κύρια και δευτερεύουσα όψη.

Τέλος, τα περιγράμματα των μορφών είναι καμπύλα, με αποτέλεσμα να επιτυγχάνεται μεγαλύτερη ενότητα των επιμέρους τμημάτων του.

Σημαντικός εκπρόσωπος της περιόδου είναι ο ζωγράφος του Αναλάτου και ο ζωγράφος των Μεσογείων.

 

Ζωγράφος του Αναλάτου
Πήρε το όνομά του από ένα πρώιμο έργο του που βρέθηκε στην περιοχή του Αναλάτου, μεταξύ Αθηνών - Φαλήρου. Θεωρείται κορυφαίος καλλιτέχνης· οι συνθέσεις του είναι προσεγμένες και σαφείς και τα διάφορα μέρη τους είναι διευθετημένα με τάξη. Ζωγραφίζει τις μορφές του με μεγαλύτερη ευκρίνεια από την ύστερη γεωμετρική περίοδο. Οι γυναικείες μορφές του είναι ντυμένες με στιγμωτά φορέματα. Η θεματογραφία του είναι επηρεασμένη από την ύστερη γεωμετρική. Επηρεάζεται παράλληλα και από την κορινθιακή αγγειογραφία, αφού οι πίσω όψεις των αγγείων του είναι γεμάτες από ζώα και φυτά.

 

1. Ζωγράφος του Αναλάτου, Χορός, πομπή αρμάτων, Λούβρο, CA 2985

2.Ζωγράφος του Αναλάτου, Άρματα και λιοντάρια

3.Ζωγράφος του Αναλάτου, Νεκρική πομπή, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Αθήνα, 313

4. Του εργαστηρίου της Οξφόρδης, Νεκρική πομπή, NY met, 21.88.18

 




Μέση πρωτοαττική, 675 - 650 π.Χ. κάτω

 

Προτιμούνται αγγεία μεγάλου σχήματος και εμφανίζονται νέα είδη κρατήρων.

Χρησιμοποιείται το λευκό χρώμα δημιουργώντας το μαυρόασπρο ρυθμό.

Οι μορφές είναι πιο φυσιοκρατικές και έχουν περισσότερες ανατομικές λεπτομέρειες, χαρακτές ή ζωγραφιστές.

Οι συνθέσεις είναι πιο τολμηρές και σύνθετες. Εικονίζονται μάχες και σκηνές από τη μυθολογία, όπως ο αποκεφαλισμός της Μέδουσας από τον Περσέα, η τύφλωση του Πολύφημου από τον Οδυσσέα, ο Ηρακλής με τον Κένταυρο Νέσσο κ.ά. Σε αρκετές περιπτώσεις οι μορφές συνοδεύονται από επιγραφές που μας επιτρέπουν την ταύτιση των προσώπων.

Αρχίζουν σταδιακά να υποχωρούν τα συμπληρωματικά σχέδια, αφήνοντας ελεύθερο το χώρο για την ανάδειξη του κεντρικού θέματος.

 

Ζωγράφος του Πολύφημου
Πήρε το όνομά του από το αγγείο στο οποίο απεικόνισε τον Πολύφημο που τον τυφλώνει ο Οδυσσέας. Παλιότερα τον ονόμαζαν Ζωγράφο του Μενελάου. Πρόκειται για έναν πρωτοπόρο και εφευρετικό αγγειογράφο. Προσθέτοντας κάποιες σκιάσεις κοντά στο περίγραμμα της μορφής που αποδίδει με λευκό χρώμα, καταφέρνει να δώσει κάτι από τον όγκο της.

 

Ζωγράφος του Πολύφημου, Ο Οδυσσέας τυφλώνει τον Πολύφημο

Ζωγράφος του Πολύφημου, Θραύσμα από αμφορέα, Δύο πουλιά

 




Ύστερη πρωτοαττική, 650 - 630 π.Χ. κάτω

 

Διατηρείται το μέγεθος και η θεματολογία της προηγούμενης περιόδου.

Επηρεασμένοι από την κορινθιακή μελανόμορφη χρησιμοποιούν εκτός από το λευκό χρώμα, το κίτρινο, το καφέ, διάφορες αποχρώσεις του γαλαζοπράσινου και κόκκινο. Το πρόβλημα που υπάρχει όμως με τα χρώματα των αγγείων αυτών είναι ότι δεν ήταν πολύ στέρεα, με αποτέλεσμα να απολεπίζονται και να χάνουν την καλλιτεχνική τους αξία.

Σημαντικοί εκπρόσωποι της περιόδου είναι ο Ζωγράφος του Κυνοσάργους, και ο ο Ζωγράφος του Ζεύγους.

 



Αθηναϊκή μελανόμορφη τεχνική κάτω

 

Γύρω όμως στο 630 π.Χ. οι Αθηναίοι, επηρεασμένοι από τα κορινθιακά αγγεία που κυκλοφορούσαν στην αγορά των Αθηνών, άρχισαν να χρησιμοποιούν κι αυτοί με τη σειρά τους τη μελανόμορφη τεχνική για όλες τις μορφές των ανθρώπων και των ζώων. Μιμούμενοι τους Κορίνθιους ζωγραφίζουν μεγάλα ζώα σε ζώνες. Αργότερα συνθέτουν αφηγηματικές σκηνές.

 

Η περίοδος χωρίζεται σε τέσσερις υποπεριόδους:

α) Πρωτομελανόμορφος ρυθμός, 630 - 600 π.Χ.

β) Μελανόμορφος ρυθμός, πρώιμη περίοδος 600 - 570 π.Χ.

γ) Μελανόμορφος ρυθμός, ώριμη περίοδος 560 - 530 π.Χ.

δ) Μελανόμορφος ρυθμός, ύστερη περίοδος 525 - 500 π.Χ.

 



Πρωτομελανόμορφος ρυθμός, 630 - 600 π.Χ. κάτω

 

Την περίοδο αυτή έχει σχεδόν επικρατήσει ο μελανόμορφος ρυθμός και διακρίνονται, όπως ήταν φυσικό, οι κορινθιακές επιρροές. Σημαντικότερος αγγειογράφος της εποχής είναι ο ζωγράφος του Νέσσου.

 

Ο Ζωγράφος του Βερολίνου Α34
Ο Ζωγράφος του Βερολίνου Α34, γνωστός πρωτύτερα ως Ζωγράφος των Γυναικών, αποτελεί το συνδετικό κρίκο από το ανατολίζον Πρωτοαττικό ιδίωμα στο μελανόμορφο. Τα ανθρώπινα πρόσωπα στα λιγοστά γνωστά έργα του είναι ζωγραφισμένα με την παλιά τεχνική του περιγράμματος, τα ρούχα σκεπάζονται με κόκκινο, άσπρο και ρόδακες. Ανατολίζοντα είναι τα κοσμήματα, με τεθλασμένες γραμμές και στιγμωτούς ρόδακες. Σταδιακά εγκατέλειψε το περίγραμμα χρησιμοποιώντας άσπρο πάνω σε μαύρο, σύμφωνα με τη μελανόμορφη τεχνική. Οι ανθρώπινες μορφές των αγγείων του ανήκουν στην αθηναϊκή παράδοση, τα ζώα του όμως ανήκουν στη νέα τεχνική και είναι μνημειώδη. Θεωρείται πρωτοπόρος στην αθηναϊκή αγγειογραφία.

  1. Ζωγράφος του Βερολίνου Α34, Σφίγγα, Αθήνα, Μουσείο Κεραμεικού, 801

  2. Ζωγράφος του Βερολίνου Α34, Κύκνοι, Αθήνα, Μουσείο Κεραμεικού, 993

 

Ο Ζωγράφος του Νέσσου
Πήρε το όνομά του από το αγγείο του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου, που εικονίζει στην κοιλιά τις Γοργόνες και στο λαιμό τον Ηρακλή να παλεύει με το Νέσσο. Τα πρώτα του αγγεία μοιάζουν μ' εκείνα του Ζωγράφου του Βερολίνου Α34. Σε μεταγενέστερα έργα του εισάγει τους εγχάρακτους ρόδακες του ώριμου κορινθιακού μελανόμορφου ρυθμού. Τα αγγεία του, όπως και οι μορφές του, είναι μεγάλα. Από τα μικρά του αγγεία διακρίνονται εκείνα που ανήκουν σε ένα νέο σχήμα, τις ρηχές λεκάνες με ζωφόρους ζώων σε άβαφο φόντο. Δεν εγκατέλειψε εντελώς το περίγραμμα στις μορφές του· δημιούργησε όμως και νέες συμβατικότητες, όπως η διπλή η τριπλή εγχάρακτη γραμμή για τον τονισμό σημαντικών λεπτομερειών. Χρησιμοποιεί λίγο άσπρο χρώμα, αρκετό κόκκινο σε μεγάλες επιφάνειες ή σε εναλλαγή με το μαύρο. Οι συνθέσεις του διακρίνονται για τη σφριγηλή σωματικότητα των μορφών, την έκδηλη δραματικότητα και τη ζωντάνια τους.

  1. Κένταυρος Νέσσος, 1ο, Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Α 01002

  2. Ηρακλής - Κένταυρος Νέσσος, NY met, 11.210.1

  3. Προμηθέας δεσμώτης, Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο 16384

  4. Σφίγγα, Αθήνα, Μουσείο Αρχαίας Αγοράς P1247

 

Ο Ζωγράφος του Πειραιά
Πήρε το όνομά του από αμφορέα με λαιμό που βρέθηκε στον Πειραιά και βρίσκεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών. Οι φιγούρες του είναι πρωτόγονες και άκαμπτες, τα ζώα του όμως παρουσιάζουν μια σωστή αίσθηση μεγέθους και σχήματος.

  1. Ζωγράφος του Πειραιά, Δύο άρματα, Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, 353

 

Ο Ζωγράφος του Βελλερεφόντη
Πήρε το όνομά του από αμφορέα με λαιμό που βρίσκεται στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθηνών. Γεμίζει τα μεγάλα αγγεία με πλήθος μορφών και κοσμημάτων, ώστε δεν ξεχωρίζουν αναμεταξύ τους.

  1. Ζωγράφος του Βελλερεφόντη, Χίμαιρα, Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, 16391

 



Μελανόμορφος ρυθμός, πρώιμη περίοδος 600 - 570 π.Χ. κάτω

 

Μετά το 600 π.Χ. τα παραπληρωματικά μοτίβα και άλλα στοιχεία της πρωτοαττικής παράδοσης αρχίζουν να αραιώνουν. Παράλληλα εισάγονται από την Κόρινθο νέα διακοσμητικά θέματα, αλλά και σχήματα αγγείων. Τα αθηναϊκά αγγεία συναγωνίζονται τα άλλα στις αγορές του εξωτερικού, από τη Λιβύη ως τη Μαύρη Θάλασσα και από την Ισπανία ως τη Συρία.

 

Ο Ζωγράφος των Γοργόνων
Είναι ο παραγωγικότερος διάδοχος του ζωγράφου του Νέσσου. Ζωγραφίζει λίγες ανθρώπινες μορφές και μυθολογικές σκηνές και τις συνδυάζει πάντα με ζώα. Είναι ιδιαίτερα προσεκτικός στη σχεδίαση των ζώων και των φυτών. Οι ανθρώπινες μορφές του είναι λιγότερο εκφραστικές και κάπως άκαμπτες και άψυχες. Η γραμμή του σχεδίου του είναι σωστή και οι συνθέσεις του διακρίνονται από αυστηρή συμμετρική οργάνωση. Ζωγραφίζει δίνους, το νέο σχήμα της ληκύθου τύπου Δηιάνειρας, οινοχόες, πινάκια, κώθωνες και αμφορίσκους.

  1. Ζωγράφος των Γοργόνων, Ο αποκεφαλισμός της Μέδουσας, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, E874 (επώνυμο αγγείο)

  2. Ζωγράφος των Γοργόνων, Η Γοργώ - Ο Βελλερεφόντης και η Χίμαιρα, The Walters Art Museum, 48.215

  3. Ζωγράφος των Γοργόνων, Ο Ηρακλής και ο Νηρέας, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, CA 823

  4. Ζωγράφος των Γοργόνων, Σφίγγες, Λιοντάρια, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, E 817

  5. Ζωγράφος των Γοργόνων, Λιοντάρι, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, CA 3327

  6. Ζωγράφος των Γοργόνων, Αίγα, Βοστόνη, mfa, 63.2664

  7. Ζωγράφος των Γοργόνων, Κύκνος, Αθήνα, Μουσείο Αρχαίας Αγοράς, P15002

  8. Ζωγράφος των Γοργόνων, Σειρήνα, Kansas City, Nelson-Atkins Museum of Art, 59.22

  9. Ζωγράφος των Γοργόνων, Σάτυροι, The Art Museum, Princeton University, 2007.39

  10. Ζωγράφος των Γοργόνων, Έφιππος Σάτυρος καταδιώκει Μαινάδα, The Art Museum, Princeton University, 2007-39

 

Ομάδα των Κωμαστών
Συνεχιστές του Ζωγράφου των Γοργόνων είναι η Ομάδα των Κωμαστών. Οι σημαντικότεροι απ' αυτούς είναι ο Ζωγράφος ΚΧ και ο Ζωγράφος ΚΥ. (Οι ονομασίες δόθηκαν από τον Μπίζλι.) Η ονομασία της ομάδας οφείλεται στο κορινθιακό θέμα των Κωμαστών που εισάγουν στην αθηναϊκή αγγειογραφία, των αστείων χορευτών με τα ηλιοκαμένα πρόσωπα και στήθη, γυμνών ή με κόκκινες χλαμύδες, καμιά φορά με συντροφιά γυναικών. Οι κύλικες των Κωμαστών θα αποτελέσουν την πρώτη ομάδα μαζικής παραγωγής και θα έχουν διάδοση στον ελληνικό κόσμο.
Ζωγράφισαν σχήματα καινούρια στην Αθήνα, με προτίμηση στα μικρά αγγεία.
Ο Ζωγράφος ΚΥ εισάγει τον κιονωτό κρατήρα, που θα γίνει ένα από τα πιο συνηθισμένα σχήματα. Επίσης, ο κάνθαρος θα αρχίσει να γίνεται δημοφιλής.
Ο Ζωγράφος ΚΧ, εκτός από τους κωμαστές, ασχολήθηκε και με μυθολογικές σκηνές αλλά και με ζώα που παραπέμπουν στο Ζωγράφο των Γοργόνων.

  1. Ομάδων των Κωμαστών, Ζωγράφος ΚΧ, Κωμαστές, Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, 22609

  2. Ομάδων των Κωμαστών, Ζωγράφος ΚΧ, Κωμαστές, Νέα Υόρκη, met, 22.139.22

  3. Ομάδων των Κωμαστών, Ζωγράφος ΚΧ, Λιοντάρια, Βοστόνη, mfa, 97.366

  4. Ομάδων των Κωμαστών, Ζωγράφος ΚΧ, Ερμής, Σειρήνες, Λιοντάρια, Κύκνοι, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1905,0711.4

  5. Ομάδων των Κωμαστών, Ζωγράφος ΚΥ, Κωμαστές, Βερολίνο, Antikensammlung der Staatlichen Museen, 1966.17

  6. Ομάδων των Κωμαστών, Ζωγράφος ΚΥ, Κωμαστές, Μουσείο του Λούβρου, E 742

 

Ζωγράφος της Λεκανίδας της Δρέσδης
Τα ζώα και οι σειρήνες του μοιάζουν με κωμικές παραλλαγές των μορφών του Ζωγράφου ΚΧ. Πολλά από τα αγγεία του είναι κατασκευασμένα από ένα πιο ξανθό πηλό από τον Αττικό, τα πιο πολλά όμως βρέθηκαν στην Αθήνα. Μετανάστευσε στη Βοιωτία και δούλεψε με άλλα σχήματα αγγείων κυρίως την κατηγορία των Αμφορέων με Προτομές Αλόγων. Στη Βοιωτία είναι γνωστός ως Ζ. των Αλόγων-Πουλιών (Horse-Bird Painter).

  1. Σειρήνες, Amsterdam, Allard Pierson Museum

  2. Σφίγγες, Γρύπας, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1888,0601.563

  3. Σειρήνα, (Ζ. των Αλόγων-Πουλιών) Amsterdam, Allard Pierson Museum, APM00700

 

Ο Σοφίλος
Ήταν μαθητής του ζωγράφου των Γοργόνων. Η γραμμή του είχε ζωντάνια αλλά όχι και ακρίβεια, ενώ στις συνθέσεις του είναι έκδηλη η εφευρετικότητά του. Το στιλ της ζωγραφικής του είναι επηρεασμένο από την κορινθιακή αγγειογραφία. Τον απασχολεί περισσότερο από τους προηγούμενους αγγειογράφους ο μύθος, ενώ τα πιο πολλά αγγεία του διακοσμούνται με ζώνες ζώων. Η διάταξη της διακόσμησης είναι παρόμοια με εκείνη του Ζωγράφου των Γοργόνων.

  1. Σοφίλος, Ο γάμος του Πηλέα με τη Θέτιδα, Βρετανικό Μουσείο, 1971,1101.1

  2. Σοφίλος, Ελικωτός κρατήρας με αγριόχοιρους, ΜΕΤ Νέα Υόρκη, 1977.11.2

  3. Σοφίλος, Σφίγγες, Βοστόνη, mfa, 98.915a-b

  4. Σοφίλος, Άρτεμη, Ερμής, Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, CC592

  5. Σοφίλος, Σοφίλος, Άρμα, Ζώα, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, E 873

  6. Σοφίλος, Σοφίλος, Κύκνος-Κάπροι, Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, 16385

  7. Σοφίλος, Σοφίλος, Λιοντάρια, Κέρκυρα, Αρχαιολογικό Μουσείο, E61.09

  8. Σοφίλος, Σοφίλος, Επιτάφιοι αγώνες προς τιμήν του Πατρόκλου, Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Α 15499

 

Ο Ζωγράφος του Πόλου
Πήρε το όνομά του από τον διάγραμμο πόλο που φορούσαν οι γυναίκες. Στο Classical Art Rerarch Centre είναι καταγραμμένα 274 αγγεία. Διακόσμησε όλα τα σχήματα, με ιδιαίτερη προτίμηση στις λεκάνες και στα πινάκια.

  1. Ζωγράφος του Πόλου, Πενθούσες γυναίκες - Ζώα, Βοστόνη, mfa, 24.151

  2. Ζωγράφος του Πόλου, Ζώα, Παρίσι, Λούβρο, E 814

 

Ο ζωγράφος C
Ο Beazley τον αποκάλεσε Ζωγράφο C ως συντομογραφία του Corinthianising (Κορινθιάζων). Έχει ζωγραφίσει πολλά αγγεία. Ειδικεύτηκε κυρίως στις κύλικες τύπου Σιάνας, ένα ιδιαίτερα δημοφιλές είδος στην Αθήνα το 575-500 π.Χ. Ζωγράφισε επίσης κάποια δείγματα της πρώτης αθηναϊκής κύλικας, της merrythought (γιάντες). Αντλεί τα περισσότερα θέματά του από την Κόρινθο: πολεμιστές που μονομαχούν, ιππείς, συμπόσια, κωμαστές. Επίσης χρησιμοποιεί και το χρώμα σαν Κορίνθιος, με τη διαφορά ότι τοποθετεί το άσπρο πάνω από το μαύρο, όπως οι Αθηναίοι. Από την άλλη, διαφέρει από τους Κορίνθιους στην απόδοση των μυθολογικών σκηνών. Τις αναπτύσσει σε μακριές ζωφόρους, θυμίζοντάς μας τον Ζωγράφο των Γοργόνων ή τον Κλειτία, και σε μετόπες. Οι μορφές του είναι συμμαζεμένες, με μεγάλο κεφάλι και με μια συγκρατημένη ζωηράδα. Αγγεία του έχουν βρεθεί στη Μαύρη Θάλασσα, τη Ναύκρατη, την Κυρήνη, τη Μεγάλη Ελλάδα και την Ετρουρία.

  1. Ζωγράφος C, Ηρακλής και Τρίτωνας, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1947,0714.16

  2. Ζωγράφος C, Δρομείς-Πυγμάχοι, Πομπή προς τον Διόνυσο, Βερολίνο, Antikensammlung der Staatlichen Museen, V.I. 3755

  3. Ζωγράφος C, Σκηνή μάχης, η γέννηση της Αθηνάς, η Κρίση του Πάρη, γαμήλια πομπή, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, CA 616

  4. Ζωγράφος C, Περσέας-Ερμής-Αθηνά-Γοργόνες, Πομπή οπλιτών, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1885,1213.12 / B380

  5. Ζωγράφος C, Γοργόνα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1864,1007.152 / Β385

  6. Ζωγράφος C, Ζεύγη αντιμαχόμενων οπλιτών, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1867,0508.940 / B382

  7. Ζωγράφος C, Ερμής, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1906,1215.3

  8. Ζωγράφος C, Ερμής, σύγκρουση οπλιτών, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1885,1213.13 / B381

  9. Ζωγράφος C, Ζεύγη που συζητούν, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, L 2 (MNC 676)

  10. Ζωγράφος C, Σφίγγα, σύγκρουση οπλιτών, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, F 65

  11. Ζωγράφος C, Αχιλλέας-Τρωίλος-Πολυξένη, Ζεύγη οπλιτών, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, CA 6113

  12. Ζωγράφος C, Αχιλλέας-Μέμνων-Θέτιδα-Ηώ, Μόναχο, Antikensammlungen: 8600

  13. Ζωγράφος C, Ιππείς, Φλωρεντία, Museo Archeologico Nazionale, SA FI3890

  14. Ζωγράφος C, Σκηνή κωμού, Τάραντας, Museo Archeologico Nazionale, TA 50677

  15. Ζωγράφος C, Αχιλλέας-Τρωίλος-Πολυξένη, Νέα Υόρκη, met, 01.8.6

 

Ο ζωγράφος της Xαϊδελβέργης
Είναι πιο ευαίσθητος από τον Ζωγράφο C. Αποδίδει τις μορφές του με μεγαλύτερη λεπτομέρεια, καλύπτοντας μια φαρδύτερη ζώνη στην κύλικα. Γενικότερα ασχολείται περισσότερο με κύλικες και συχνά είναι κάπως απρόσεκτος.

  1. Ζωγράφος της Xαϊδελβέργης, Σκηνή κωμού, Άμστερνταμ, Allard Pierson Museum, 3356

  2. Ζωγράφος της Xαϊδελβέργης, Δίας, Ερμής, αθλητές, Άμστερνταμ, Allard Pierson Museum, 10000

  3. Ζωγράφος της Xαϊδελβέργης, Ο Βελλερεφόντης και η Χίμαιρα, Πανδάρεως, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, A 478

  4. Ζωγράφος της Xαϊδελβέργης, Ιππέας και Οπλίτης, Αθλητές, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, CA 1684

  5. Ζωγράφος της Xαϊδελβέργης, Διόνυσος και Ικάριος, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, CA 576

  6. Ζωγράφος της Xαϊδελβέργης, Ιππείς, Παλαιστές, Βοστόνη, mfa

 

Ο Ζωγράφος της Βοστόνης CA
Πήρε το όνομά του από το επώνυμο αγγείο του που βρίσκεται στο μουσείο της Βοστόνης. Το C από την Κίρκη και το A από τον Αχελώο. Έχει πολλά κοινά με τον Ζωγράφο C. Πολλές από τις κύλικές του έχουν μαύρο χείλος.

  1. Ζωγράφος της Βοστόνης CA, Κίρκη - Αχελώος (επώνυμο αγγείο), Βοστόνη, mfa, 99.519

  2. Ζωγράφος της Βοστόνης CA, Σάτυρος και Μαινάδα, Νέα Υόρκη, met, 12.234.3

  3. Ζωγράφος της Βοστόνης CA, Σφίγγα, Νέα Υόρκη, met, 41.162.126

 

Ο Ζωγράφος του Σανδάλου
Πήρε το όνομά του από αγγείο του Εθνικού Αρχαιολογικού Μουσείου στο οποίο ένα μικρό παιδί τρώει ξύλο από τον πατέρα του με σανδάλι! Θεωρείται κάπως απρόσεκτος. Οι μορφές του έχουν πολύ μικρά μάτια, μικρά κεφάλια και καθόλου λεπτότητα στο σχέδιο. Ζωγραφίζει εκτός από τις κύλικες και ληκύθους με ώμο.

  1. Ζωγράφος του Σανδάλου, Μονομαχία, Νέα Υόρκη, 25.78.33

 

Ο Ζωγράφος του Civico
Θεωρείται κι αυτός κάπως απρόσεκτος με παρόμοια χαρακτηριστικά με τον Ζωγράφο του Σανδάλου.

  1. Ζωγράφος του Civico, Νίκη, Arete, Galerie fur Antike Kunst

  2. Ζωγράφος του Civico, Ιππέας-Νέοι, Σφίγγα, Arete, Galerie fur Antike Kunst

 

Ο Ζωγράφος του Γρύπα
Πήρε το όνομά του από αγγείο στο οποίο εικονίζεται γρύπας. Ήταν πολύ παραγωγικός και ο γρύπας είναι το "σήμα κατατεθέν" πολλών αγγείων του.

  1. Ζωγράφος του Γρύπα, Κύκνος, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1842,0728.823 - B383

  2. Ζωγράφος του Γρύπα, Νέος ιππεύει ιππαλεκτρυόνα, Cambridge, Harvard University Art Museums

 

Κλειτίας - Εργότιμος, το αγγείο Francois.
Ο Εργότιμος ήταν ο κεραμέας και ο Κλειτίας ο αγγειογράφος. Κατά γενική ομολογία ο Κλειτίας θεωρείται έξοχος αγγειογράφος με ικανότητες τόσο στη μικρογραφία και στη χάραξη όσο και στην απόδοση των μορφών. Χρησιμοποιεί με επιδεξιότητα το χρώμα και τη λεπτομέρεια, για να πετύχει ποικιλία στην υφή, για να εμπλουτίσει μια επίσημη σκηνή, για να εκφράσει έντονα συναισθήματα.

  1. Κλειτίας, το αγγείο Francois, Φλωρεντία, Museo Archeologico Etrusco

  2. Κλειτίας, Δελφίνια, Βερολίνο, Antikensammlung der Staatlichen Museen V.I. 4604

  3. Κλειτίας, Γοργόνειο, Νέα Υόρκη, met, 31.11.4

 

Ζωγράφος της Ακροπόλεως 606
Πήρε την ονομασία του από έναν δίνο με παράσταση μάχης οπλιτών. Θεωρείται ισάξιος του Κλειτία στην αίσθηση της λεπτομέρειας και του χρώματος και καλύτερός του στην πυκνή συμπαράθεση των μορφών. Η απόδοση των λεπτομερειών του σώματος είναι αρκετά επιτυχής. Ιδιαίτερα επιτυχημένοι είναι οι αμφορείς του με ιππείς σε μετόπες.

  1. Ζωγράφος της Ακροπόλεως 606, Μάχη οπλιτών (επώνυμο αγγείο), Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, 15116

  2. Ζωγράφος της Ακροπόλεως 606, Ιππέας, Malibu (CA), The J. Paul Getty Museum, 86.AE.72

 

Νέαρχος
Είναι παράλληλα κεραμέας και ζωγράφος. Πρόκειται για έναν από τους καλύτερους αγγειογράφους του αττικού μελανόμορφου ρυθμού. Διακρίνεται για τις ικανότητές του στη σχεδίαση, τη χάραξη και τη σύνθεση. Πολλές φορές καταφέρνει να εκφράσει ακόμη και τον εσωτερικό κόσμο των μορφών του. Υπήρξε πιθανότατα μαθητής του Κλειτία και δάσκαλος του Εξηκία. Η δράση του τοποθετείται περίπου στο 565-555.

  1. Νέαρχος, Μάχη μεταξύ Πυγμαίων και γερανών, Νέα Υόρκη, met, 26.49

  2. Νέαρχος, Η ζεύξη του άρματος του Αχιλλέα, Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Α 15166

 

Ζωγράφος του Πτώου
Ζωγράφισε ωοειδείς αμφορείς με λαιμό, υδρίες με σφαιρικό σώμα αλλά και κύλικες τύπου Σιάνας. Σε γενικές γραμμές αγαπά τις ζώνες με αντιθετικά ανθέμια και τα έντονα μαύρα και κόκκινα σχήματα στις φτερούγες. Συνεχίζει τις ζώνες των ζώων και προσθέτει εγχάρακτους ρόδακες στο βάθος των εικόνων του. Τα φυτικά του κοσμήματα συνδέονται με κύκλους αντί συμπλέγματα μίσχων και τα ρούχα των μορφών του πλησιάζουν πολύ εκείνα του Λυδού. Η δράση του τοποθετείται περίπου στο 565-555. Το αγγείο κλειδί του ζωγράφου είναι η υδρία του Χερστ (Hearst).

  1. Ζωγράφος του Πτώου, Τρεις άνδρες, Νέα Υόρκη, met, 56.171.28

  2. Ζωγράφος του Πτώου, Μυθικά ζώα, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, E 623

 

Ζωγράφος Camtar
Πήρε αυτήν την ονομασία, επειδή τα αγγεία του βρίσκονται στο Καίημπριτζ και την Ταρκίνια. Θεωρείται ελάσσων καλλιτέχνης και συντηρητικός, αφού συνεχίζει τις ζώνες με τα ζώα, ενώνει με έλικες τα κοσμήματα και διακοσμεί ενιαίους αμφορείς με ζωφόρους αντί για μετόπες. Οι μορφές του κρίνονται ως χοντροκόκκαλες και διακοσμητικές, μ' ένα ρωμαλέο τρόπο. Από τις "παραξενιές" του η πιο έκδηλη είναι η χρήση του κόκκινου χρώματος στις επιγραφές αντί για μαύρο.

  1. Ζωγράφος Camtar, Ο Αχιλλέας παίρνει τα όπλα του, Βοστόνη, mfa, 21.21

  2. Ζωγράφος Camtar, Ο Ηρακλής και οι Αμαζόνες, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, E 863

 

Ομάδα Μπέργκον (Burgon)
Ο Beazley τους έδωσε την ονομασία από έναν παναθηναϊκό αμφορέα που ανήκε στη συλλογή Burgon. Τώρα βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο.

  1. Ομάδα Μπέργκον, Παναθηναϊκός αμφορέας, συνωρίς, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1842,0728.834 / B130

  2. Ομάδα Μπέργκον, Άρμα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1865,0103.31 / B485

  3. Ομάδα Μπέργκον, Πρόθεση, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, CA 255

  4. Ομάδα Μπέργκον, Θεσμοφόρια - Δήμητρα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1906,1215.1

 

Ζωγράφος του Λονδίνου Β76
Πήρε την ονομασία του από την υδρία που βρίσκεται στο Βρετανικό Μουσείο. Ζωγράφισε κυρίως θέματα παρμένα από τον Τρωικό κύκλο. Χρησιμοποιεί κόκκινα γράμματα για τις επιγραφές και οι συνθέσεις χαρακτηρίζονται από τη χρήση περισσότερου χρώματος.

  1. Ζωγράφος του Λονδίνου Β76, Η αναχώρηση του Έκτορα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1861,0425.43 / B76

  2. Ζωγράφος του Λονδίνου Β76, Αχιλλέας, Τρωίλου ενέδρα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1899,0721.2

  3. Ζωγράφος του Λονδίνου Β76, Η Θέτιδα παραδίνει τα όπλα στον Αχιλλέα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1922,0615.1

  4. Ζωγράφος του Λονδίνου Β76, Το κυνήγι του Καλυδώνιου κάπρου, Βοστόνη, mfa, 34.212

  5. Ζωγράφος του Λονδίνου Β76, Σκηνή μάχης, Νέα Υόρκη, met, 56.171.16

  6. Ζωγράφος του Λονδίνου Β76, Αχιλλέας, Τρωίλου ενέδρα (β), Νέα Υόρκη, met, 45.11.2

 

Τυρρηνικοί αμφορείς
Ανάμεσα στα αττικά μελανόμορφα αγγεία που μας σώθηκαν ξεχωρίζει μια ομάδα που είναι, γνωστή στην έρευνα ως «τυρρηνική». Τα αγγεία της ομάδας αυτής καλύπτουν χρονικά το β' τέταρτο και τις αρχές του γ' τέταρτου του 6ου αι. Το πιο αγαπητό σχήμα της είναι, ο ωοειδής αμφορέας με λαιμό, που καταλήγει, σε στόμιο, συνήθως μορφής εχίνου· η βάση του, σε σχήμα ανεστραμμένου εχίνου, έχει τις περισσότερες φορές προφίλ λιγότερο καμπύλο απ' ό,τι του στομίου. Ένα πλαστικό δαχτυλίδι, που έχει χρώμα μενεξεδί, συνδέει, συνήθως το λαιμό με το σώμα του αγγείου. Οι λαβές, κυκλικής τομής, ξεκινούν περίπου από το μέσο του λαιμού και ισχυρά καμπυλωμένες καταλήγουν στον ώμο του αγγείου. Για τη διακόσμηση, ας σημειωθεί ότι το στόμιο, η βάση και οι λαβές καλύπτονται με μαύρο χρώμα. Αμέσως κάτω από το πλαστικό δαχτυλίδι του λαιμού, υπάρχει ένα γλωσσωτό κόσμημα από εναλλάξ μαύρες και κόκκινες (μενεξεδί) γλώσσες. Η ζώνη πάνω ακριβώς από τη βάση διακοσμείται με οξυκόρυφα «φύλλα», πού έχουν το οξύ πέρας προς τα πάνω. Η κύρια παράσταση καταλαμβάνει το χώρο αμέσως κάτω από το γλωσσωτό κόσμημα και φτάνει περίπου ως τη μεγαλύτερη διάμετρο της κοιλιάς του αμφορέα. Την υπόλοιπη επιφάνεια του σώματος περιτρέχουν μία ή και περισσότερες ζώνες, πού συνήθως κοσμούνται με σειρές ζώων ή με πλοχμούς από εναλλασσόμενα ανθέμια και λωτούς, ή καλύπτονται με μαύρο χρώμα. Οι ζώνες αυτές στο σώμα του αμφορέα συχνά χωρίζονται μεταξύ τους με μία ή και περισσότερες παράλληλες γραμμές. Στο λαιμό συναντούμε κατά κανόνα έναν πλοχμό από εναλλασσόμενα ανθέμια και λωτούς, μερικές φορές όμως υπάρχουν κι εδώ σειρές από ζώα ή ακόμη σκηνές μυθολογίας ή της καθημερινής ζωής. Τους «τυρρηνικούς» αμφορείς διακρίνει, έντονη διάθεση διηγηματικότητας και διακοσμητικότητας, ώστε η ομάδα αυτή να αποτελεί ένα ξεχωριστό και ευδιάκριτο σύνολο ανάμεσα στους άλλους αττικούς αμφορείς. Πηγή: Μ. Α. Τιβέριος, Οι «Τυρρηνικοί» (αττικοί) αμφορείς. Η σχέση τους με του «Ποντιακούς» (Ετρουσκικούς) και τον Νικοσθένη, Αρχαιολογική Εφημερίδα, 1976.

 

Ζωγράφος του Καστελάνι
Πήρε την ονομασία του από αγγείο στη συλλογή Καστελάνι. Οι μορφές του, αν και χοντροκέφαλες, είναι χαρούμενες. Χρησιμοποιεί μια ζώνη με ανθέμια πάνω από τις δύο ζωφόρους με τα ζώα.

  1. Ζωγράφος του Καστελάνι, Πομπή - Κωμαστές, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, E 842

  2. Ζωγράφος του Καστελάνι, Αμαζονομαχία - Κωμαστές, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, Cp 10581

  3. Ζωγράφος του Καστελάνι, Η Άρτεμη και ο Απόλλωνας σκοτώνουν τον Τιτυό - Κωμαστές, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, E 864

  4. Ζωγράφος του Καστελάνι, Ο Θησέας σκοτώνει τον Μινώταυρο - Κωμαστές, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, E 850

 

Ζωγράφος του Γκουλιέλμι
Πήρε την ονομασία του από αγγείο που ανήκε στη συλλογή Γκουλιέλμι. Το αγγείο σήμερα ανήκει στη συλλογή του Μουσείου του Βατικανού. Αρκετά αγγεία του εικονίζουν ερωτικές σκηνές.

  1. Ζωγράφος του Γκουλιέλμι, Ο Ηρακλής και η Κερυνίτις έλαφος. - Ο Ηρακλής στον κήπο των Εσπερίδων, Princeton (NJ), The Art Museum, Princeton University, 2001.218

  2. Ζωγράφος του Γκουλιέλμι, Ερωτική σκηνή - Διόνυσος, Orvieto, Museo Civico, Collezione Faina, 41

  3. Ζωγράφος του Γκουλιέλμι, Αμαζονομαχία - Ιππείς, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, E 833

 

Ζωγράφος του Γκόλτιρ
Ζωγράφος που ασχολήθηκε και με τους τυρρηνικούς αμφορείς.

  1. Ζωγράφος του Γκόλτιρ, Αμαζονομαχία, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, E 839

  2. Ζωγράφος του Γκόλτιρ, Αμαζονομαχία, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου

  3. Ζωγράφος του Γκόλτιρ, Δύο άνδρες, Βοστόνη, mfa, 41.913

 

Ζωγράφος του Τιμιάδη
Πήρε την ονομασία του από αγγείο που βρίσκεται στο mfa της Βοστόνης και εικονίζει τον Τιμιάδη. Το κυριότερο χαρακτηριστικό του είναι η απεικόνιση μυθολογικών θεμάτων στην άνω ζώνη των αγγείων και στις κατώτερες ζώα.

  1. Ζωγράφος του Τιμιάδη, Αμαζονομαχία, Ηρακλής και Ανδρομάχη - Κωμαστές, Βοστόνη, mfa, 98.916

  2. Ζωγράφος του Τιμιάδη, Θυσία της Πολυξένης - Κωμαστές, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1897,0727.2

 



Μελανόμορφος ρυθμός, ώριμη περίοδος 560 - 530 π.Χ. κάτω

 

Λυδός
Από το σύνολο των έργων που έχουν την υπογραφή του, επειδή διαφέρουν ποιοτικά, συμπεραίνουμε πως πρέπει να ήταν υπεύθυνος κάποιου εργαστηρίου. Είναι ο τελευταίος αττικός αγγειογράφος που στολίζει με μεγάλα ζώα ολόκληρα αγγεία, σχεδιασμένα με προσοχή και αρκετό χρώμα. Οι ανθρώπινες μορφές του αποτελούν το μεταβατικό στάδιο από τις πλούσια στολισμένες του Κλειτία στις επιβλητικές του Εξηκία.

  1. Λυδός, Ο Θησέας σκοτώνει τον Μινώταυρο, Διόνυσος, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1848,0619.5

  2. Λυδός, Η επιστροφή του Ηφαίστου στον Όλυμπο, Νέα Υόρκη, met, 31.11.11

  3. Λυδός, Τέθριππο άρμα - Σφίγγα και Λιοντάρια, Cambridge, Harvard University Art Museums

  4. Λυδός, Τέθριππο άρμα - Βορεάδες, Cambridge, Harvard University Art Museums

  5. Στον κύκλο του Λυδού, Πετεινοί - Λιοντάρια, Toledo Museum of Art

  6. Στον κύκλο του Λυδού, Στρατιώτης - Ιππέας, Χορευτές, NY, met, 1988.11.3

  7. Λυδός, Αναχώρηση πολεμιστή, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, E 804

  8. Λυδός, Άρμα, Άνδρες, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, E 868

  9. Λυδός, Διόνυσος, Άνδρες - Σφίγγες, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, Cp 10634

  10. Λυδός, Διόνυσος, Κρίση του Πάρη, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1948,1015.1

  11. Λυδός, Αχιλλέας, Τρωίλου καταδίωξη, Βερολίνο, Antikensammlung der Staatlichen Museen, F 1685

  12. Λυδός, Ηρακλής-Άρης-Κύκνος, Βερολίνο, Antikensammlung der Staatlichen Museen, F 1732

  13. Λυδός, Θησέας και Μινώταυρος, The J. Paul Getty Museum, 86.AE.60

  14. Λυδός, Μενέλαος, ανάκτηση Ελένης, Johnson Museum of Art, The Frank and Rosa Rhodes Collection 95.047

  15. Λυδός, Αχιλλέας, Θέτιδα, Πηλέας, Νεοπτόλεμος, Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο 507

 

Ο ζωγράφος του Άμαση
Οφείλει το όνομά του στον κεραμέα Άμαση, του οποίου η υπογραφή συναντάται στα έργα του. Πολλοί υποστηρίζουν ότι ο αγγειοπλάστης Άμασης ταυτίζεται με το ζωγράφο. Οι συνθέσεις του διακρίνονται από ενότητα και συμμετρία. Οι ανθρώπινες μορφές του έχουν μια ελαστικότητα στα μέλη. Είναι από τους πρώτους καλλιτέχνες που εισάγουν σύνθετες καθημερινές σκηνές, όπως τη γαμήλια πομπή, το γυρισμό του κυνηγού κ.ά.

  1. Ο ζωγράφος του Άμαση, Πολεμιστής ανάμεσα σε νέους, Παρίσι, Λούβρο, F 26

  2. Ο ζωγράφος του Άμαση, Γαμήλια πομπή, Νέα Υόρκη, Μητροπολιτικό Μουσείο Τέχνης, 56.11.1

  3. Ο ζωγράφος του Άμαση, Η Θέτιδα παραδίνει τα όπλα στον Αχιλλέα, Boston mfa, 01.8027

  4. Ο ζωγράφος του Άμαση, Σειρήνα, Σάτυροι, Boston, mfa 10.651

  5. Ο ζωγράφος του Άμαση, Νέος που εξοπλίζεται, Νέα Υόρκη, met, 06.1021.69

  6. Ο ζωγράφος του Άμαση, Επεξεργασία μαλλιού, Νέα Υόρκη, met, 31.11.10

  7. Ο ζωγράφος του Άμαση, Νέος που δαμάζει άλογο, Νέα Υόρκη, met, 62.11.11

  8. Ο ζωγράφος του Άμαση, Ο Ποσειδώνας στους Αχαιούς, Νέα Υόρκη, met, 1989.281.62

  9. Ο ζωγράφος του Άμαση, Ο Περσέας σκοτώνει τη Μέδουσα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο B 471

  10. Ο ζωγράφος του Άμαση, Κυνηγός, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, Β 52

  11. Ο ζωγράφος του Άμαση, Τέθριππο άρμα, αναβάτης, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο B 524

  12. Ο ζωγράφος του Άμαση, Ιππέας, Εξημέρωση αλόγου, Αγία Πετρούπολη, The State Hermitage Museum, ГР-1991

 

Εξηκίας και Ομάδα Ε
Η Ομάδα Ε είναι μια μεγάλη ομάδα που είναι προγενέστερη του Εξηκία, αλλά που συνδέεται στενά με το έργο του. Σύμφωνα με τον Μπίζλι «Η Ομάδα Ε είναι το χώμα από το οποίο ξεπηδάει η τέχνη του Εξηκία, η παράδοση που αυτός απορροφά και ξεπερνάει.» Αποφεύγουν οι καλλιτέχνες της Ομάδας τη διακόσμηση με ζώα και προτιμούν περισσότερο τις μυθολογικές παραστάσεις.
Ο Εξηκίας είναι ένας από τους σημαντικότερους αγγειογράφους. Ανήκε στην Ομάδα Ε. Στα πρώτα έργα του παρουσιάζεται μάλλον ως αγγειοπλάστης και αργότερα αναγνωρίστηκαν οι ικανότητές του ως αγγειογράφου. Ο Μ. Τιβέριος επισημαίνει για τον Εξηκία: «Διακρίνεται για την ακρίβεια, τη σιγουριά, την καθαρότητα και την απαράμιλλη δεξιοτεχνία της γραμμής του. Αγαπά τη λεπτομέρεια και τη διακοσμητικότητα, φτάνοντας σε αποτελέσματα πραγματικά αξεπέραστα, χωρίς όμως να χάνεται και η συνολική εικόνα των συνθέσεών του. Συχνά απεικονίζει σκηνές που αναφέρονται σε χρονικές στιγμές πριν ή μετά την κύρια δράση. Προτιμά κυρίως τις ήρεμες στάσεις, χωρίς ωστόσο να απουσιάζουν εντελώς και οι ορμητικές, και αρκετές φορές μπορούμε να υποψιαστούμε στις εικονιζόμενες μορφές του την ψυχολογική τους κατάσταση και τον εσωτερικό τους κόσμο.» 1
1. Ελληνική Τέχνη, Αρχαία Αγγεία, Μιχάλης Τιβέριος, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα, 1996, σελ. 263

  1. Ομάδα Ε, Ο Ηρακλής και οι Στυμφαλίδες όρνιθες, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1843,1103.40

  2. Ομάδα Ε, Θάνατος Πριάμου - Ο Θησέας και ο Μινώταυρος, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1842,0314.3

  3. Ομάδα Ε, Η γέννηση της Αθηνάς - Τέθριππο άρμα, Βοστόνη, mfa, 00.330

  4. Ομάδα Ε, Ηρακλής - Λιοντάρι της Νεμέας - Γηρυόνης, Νέα Υόρκη, met, 56.171.11

  5. Ομάδα Ε, Ανάκτηση Ελένης - Κωμαστές, Νέα Υόρκη, met, 56.171.18

  6. Ομάδα Ε, Ηρακλής - Γηρυόνης, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, F 53

  7. Ομάδα Ε, Ο Ηρακλής και ο Κέρβερος, Μενέλαος - Ανάκτηση Ελένης, Βαλτιμόρη, The Walters Art Museum, 48.16

  8. Εξηκίας, Κύλικα με το Διόνυσο, Μόναχο, Antikensammlungen, KM3179

  9. Εξηκίας, Ο Αχιλλέας σκοτώνει την Πενθεσίλεια, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1836,0224.127 / B210

  10. Εξηκίας, Η αυτοκτονία του Αίαντα, Boulogne, Musee Communale, 558

  11. Εξηκίας, Ο Αχιλλέας και ο Αίαντας παίζουν πεντάγραμμα, Η επιστροφή των Διόσκουρων, Βατικανό, Museo Gregoriano Etrusco, 16757

  12. Εξηκίας, Αχιλλέας και Πενθεσίλεια, Μέμνων, Βρετανικό Μουσείο, 1849.0518.10 / Β 209

  13. Εξηκίας, Πομπή, Νέα Υόρκη, met, 17.230.14a, b

  14. Εξηκίας, Ακάμαντας και Δημοφώντας, Ηρακλής και το λιοντάρι της Νεμέας, Βερολίνο, Antikensammlung der Staatlichen Museen, F 1720

  15. Εξηκίας, Σκηνή θρήνου, Βερολίνο, Antikensammlung der Staatlichen Museen, F 1813

  16. Εξηκίας, Αναχώρηση πολεμιστή, Βερολίνο, Antikensammlung der Staatlichen Museen, F 1718

  17. Εξηκίας, Απόλλωνας-Ερμής, Μέμνων, Νέα Υόρκη, met, 98.8.13

  18. Εξηκίας, Ζεύξη άρματος - Αποχαιρετισμός πολεμιστή, Βοστόνη, 89.273

  19. Εξηκίας, Αχιλλέας-Έκτορας-Πάτροκλος, Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, Α 26746

  20. Εξηκίας, Διάσωση σορού Αχιλλέα, Διάσωση σορού Αντίλοχου, Φιλαδέλφεια, Penn Museum, MS3442

 

Ζωγράφος της Θρηνωδού του Βατικανού
Οφείλει την ονομασία του σε αγγείο που βρίσκεται στο Βατικανό και εικονίζει μια γυναίκα που θρηνεί πάνω από το σώμα νεκρού άνδρα. Εργάστηκε την ίδια περίοδο με τον Εξηκία και την Ομάδα Ε. Ο Μπόρντμαν τον χαρακτηρίζει στοχαστικό αλλά ανακριβή.

  1. Ζωγράφος της θρηνωδού του Βατικανού, Ηώ-Μέμνων, Βατικανό, Museo Gregoriano Etrusco Vaticano, 16589 (επώνυμο αγγείο)

  2. Ζωγράφος της θρηνωδού του Βατικανού, Αχιλλέας, Ενέδρα Τρωίλου - Αναχώρηση πολεμιστή, Βοστόνη, mfa, 1970.8

  3. Ζωγράφος της θρηνωδού του Βατικανού, Διόνυσος, Αριάδνη, Ερμής, The J. Paul Getty Museum, 72.AE.148

  4. Ζωγράφος της θρηνωδού του Βατικανού, Μενέλαος, Ανάκτηση Ελένης, Γαμήλια πομπή, Los Angeles Country Museum of Art, M.77.48.1

 

Ζωγράφος του Βερολίνου 1686
Οφείλει την ονομασία του σε αγγείο που βρίσκεται στο Βερολίνο, Antikensammlung der Staatlichen Museen. Εργάστηκε την ίδια περίοδο με τον Εξηκία και την Ομάδα Ε. Τα περισσότερα από τα αγγεία του είναι διακοσμημένα με μυθολογικές σκηνές. Προς το τέλος της σταδιοδρομίας του σχεδιάζει και πιο αμέριμνα θέματα, επηρεασμένος από τον Ζωγράφο της Αιώρας. Ασυνήθιστο χαρακτηριστικό του είναι η απόδοση της ίδιας σκηνής και στις δύο όψεις του αγγείου. Ο Μπόρντμαν τον χαρακτηρίζει ως ακαδημαϊκό.

  1. Ζωγράφος του Βερολίνου 1686, Θυσία στην Αθηνά, Βερολίνο, Antikensammlung der Staatlichen Museen, F 1686 (επώνυμο αγγείο)

  2. Ζωγράφος του Βερολίνου 1686, Γάμοι Δία-Ήρας, Ηρακλής-Κύκνος, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1861,0425.50 / B197

  3. Ζωγράφος του Βερολίνου 1686, Εραστές, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1865,1118.39

  4. Ζωγράφος του Βερολίνου 1686, Αποθέωση του Ηρακλή, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1837,0609.50 / B166

  5. Ζωγράφος του Βερολίνου 1686, Αναχώρηση πολεμιστή - Σύγκρουση πολεμιστών, Παρίσι, Médailles et Antiques, Bibliothèque nationale de France, 207

  6. Ζωγράφος του Βερολίνου 1686, Διόνυσος και Αριάδνη, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, F 3

  7. Ζωγράφος του Βερολίνου 1686, Χορός "ιππέων", Cerveteri Antikensammlung

 

Ζωγράφος του Πρίνστον, Ομάδα του Πρίνστον
Οφείλει την ονομασία του σε αγγείο που βρίσκεται στο Pinceton University Museum. Αποτελεί τον αντιπροσωπευτικό εκπρόσωπο μιας ομάδας αγγειογράφων του τρίτου τέταρτου του 6ου αι. Αναπαράγουν τα συνηθισμένα και δημοφιλή για την εποχή μοτίβα με μικρές, αλλά πρωτότυπες παραλλαγές. Γνωρίζουν τις νέες εξελίξεις αλλά δεν τις κατανοούν. Ιδιαίτερα ο Ζωγράφος του Πρίνστον ασχολήθηκε με ενιαίους αμφορείς και αμφορείς με λαιμό, ενώ θεωρείται δεξιοτέχνης στα ανθεμωτά κοσμήματα.

  1. Ζωγράφος του Πρίνστον, Δίας(;) - Θησέας και Μινώταυρος, Pinceton University Museum, Trumbull-Prime Collection, y168 (επώνυμο αγγείο)

  2. Ζωγράφος του Πρίνστον, Γαμήλιο ζεύγος σε άρμα - Σκηνή μάχης, Pinceton University Museum, Trumbull-Prime Collection, y169

  3. Ζωγράφος του Πρίνστον, Αθηνά - Διαγωνισμός αυλητών, Νέα Υόρκη, met, 1989.281.89

  4. Ζωγράφος του Πρίνστον, Αθηνά - Δίας(;), Νέα Υόρκη, met, 53.11.1

  5. Ζωγράφος του Πρίνστον, Σκηνή μάχης, Νέα Υόρκη, met, 56.171.9

  6. Ζωγράφος του Πρίνστον, Ερμής, Αθηνά, Άρης(;) - Αναχώρηση πολεμιστών, Νέα Υόρκη, met, 1991.11.2

  7. Ζωγράφος του Πρίνστον, Πομπή θεών, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1843,1103.100.x

  8. Ζωγράφος του Πρίνστον, Οπλίτες, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, F 217

 

  1. Ομάδα του Πρίνστον, Ηρακλής - Γηρυόνης, Νέα Υόρκη, met, 2010.147

 

Ζωγράφος του Βατικανού 365
Ανήκει στην ομάδα των αγγειογράφων του τρίτου τέταρτου του 6ου αι. που ακολουθούν τον Εξηκία και την Ομάδα Ε.

  1. Ζωγράφος του Βατικανού, Διόνυσος, Σάτυρος, Μαινάδες - Αναχώρηση οπλιτών, Μαδρίτη, Museo Arqueologico Nacional, 1999.99.61

 

Ζωγράφος του Μονάχου 1410
Ανήκει στην ομάδα των αγγειογράφων του τρίτου τέταρτου του 6ου αι. που ακολουθούν τον Εξηκία και την Ομάδα Ε.

  1. Ζωγράφος του Μονάχου, Αμαζόνες, Βοστόνη, mfa, 80.610

  2. Ζωγράφος του Μονάχου, Αμαζόνες - Μουσικοί, Φιλαδέλφεια, University of Pennsylvania, MS4832

 

Ζωγράφος του Φάρους
Ονομάστηκε έτσι από τον φάρο, τον μανδύα που μοιράζονται σε πολλά από τα αγγεία του δύο γυναίκες. Ζωγραφίζει κυρίως ληκύθους τύπου Δηιάνεριας με μετόπες με τεχνοτροπία της δεκαετίας του 540.

  1. Ζωγράφος του Φάρους, Δύο γυναίκες με φάρο, Νέα Υόρκη, met, 75.2.10

  2. Ζωγράφος του Φάρους, Ηρακλής, Νέσσος, Δηιάνειρα

 

Κατηγορία με Μαύρο Λαιμό
Η κατηγορία περιλαμβάνει μικρές ληκύθους διακοσμημένες σε μετόπες με ζωηρές αν και προχειροφτιαγμένες μορφές.

  1. Κατηγορία με Μαύρο Λαιμό, Ηρακλής και Κύκνος, Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, 497

 

Ζωγράφος της Αιώρας
Οφείλει την ονομασία του σε αγγείο που βρίσκεται στο Μουσείο Καλών Τεχνών της Βοστόνης και εικονίζει μια οικογενειακή σκηνή με το παιχνίδι της αιώρας. Δούλεψε την εικοσαετία από το 540 ως το 520 π.Χ. και του αποδίδεται ένας μεγάλος αριθμός αγγείων. Δε θεωρείται καλός ζωγράφος. Οι ατάραχες μορφές του με τα μεγάλα κεφάλια, τις μικρές μύτες και τις σφιγμένες γροθιές μας προκαλούν το χαμόγελο, χωρίς όμως να είναι συνειδητά κωμικός. Είναι αρκετά απρόσεκτος στο σχέδιο, οι συνθέσεις του μετά την εμφάνιση του ερυθρόμορφου ρυθμού γίνονται περίπλοκες αλλά και αρκετά απλές. Από την άλλη είναι ικανός στη χρήση του χρώματος. Ασχολήθηκε με μυθολογικά θέματα, όπως και οι σύγχρονοί του, αλλά και με ιδιόρρυθμες εικόνες τόσο της καθημερινότητας όσο και με ξεχωριστά θέματα.

  1. Ζωγράφος της Αιώρας, Αιώρα, Βοστόνη, mfa, 98.918 (επώνυμο αγγείο)

  2. Ζωγράφος της Αιώρας, Αναχώρηση ιππέα, Βοστόνη, mfa, 89.257

  3. Ζωγράφος της Αιώρας, Θησέας και Μινώταυρος - Αναχώρηση ιππέα, Βοστόνη, mfa, 00.331

  4. Ζωγράφος της Αιώρας, Αναχώρηση ιππέα, Νέα Υόρκη, met, 17.230.8

  5. Ζωγράφος της Αιώρας, Κρίση Πάριδος, Νέα Υόρκη, met, 98.8.11

  6. Ζωγράφος της Αιώρας, Ο Ηρακλής και ο Ερυμάνθιος κάπρος, Σκηνή πυγμαχίας, Νέα Υόρκη, Brooklyn Museum, 1991.204.1

  7. Ζωγράφος της Αιώρας, Δρομείς, Βουδαπέστη, Μουσείο Καλών Τεχνών, 51.21

  8. Ζωγράφος της Αιώρας, Ποσειδώνας-Πολυβότης, Λητώ, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, F 226

  9. Ζωγράφος της Αιώρας, Ηρακλής-Ερμής-Άλκηστη(;) - Αιώρα, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, F 60

  10. Ζωγράφος της Αιώρας, Αθηνά, Ηρακλής, Γηρυόνης, Παρίσι, Médailles et Antiques, Bibliothèque nationale de France,223

  11. Ζωγράφος της Αιώρας, Αθηνά, Γίγαντας, Παρίσι, Médailles et Antiques, Bibliothèque nationale de France,245

  12. Ζωγράφος της Αιώρας, Αθλητές παίζουν μπάλα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1837,0609.65 / B182

  13. Ζωγράφος της Αιώρας, Ο Διόνυσος καταβάλλει γίγαντα - Παλαίστρα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1851,0416.4 / B253

  14. Ζωγράφος της Αιώρας, Ο Ηρακλής και ο Ερυμάνθιος κάπρος - Ο Ηρακλής(;) και η Χίμαιρα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1843,1103.64 / B162

  15. Ζωγράφος της Αιώρας, Ο Ηρακλής σκοτώνει τον Βούσιρη, Cincinnati Art Museum 1959.1

 

Ζωγράφος BMN
Η ονομασία ΒΜΝ προέρχεται από τα αρχικά των British Museum Nikosthenes (Νικοσθένης του Βρετανικού Μουσείου) Αποτελεί έναν από τους μόνιμους τεχνίτες του εργαστηρίου του Νικοσθένη, ίσως να είναι και ο πρώτος του τεχνίτης). Άλλωστε, του αποδίδονται μια κύλικα της Σιάνας, μερικές Μικρογραφικές, μια από αυτές με την υπογραφή του Νικοσθένη, και οι περισσότεροι από τους αμφορείς της Κατηγορίας του Βελλερεφόντη.

  1. Ζωγράφος BMN, Δύο ιππείς, Βοστόνη, mfa, 60.640a-b

  2. Ζωγράφος BMN, Θησέας και Μινώταυρος, Αναχώρηση Διόσκουρων, Βοστόνη, mfa, 60.1

  3. Ζωγράφος BMN, Θησέας και Μινώταυρος, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1836,0224.112, B403

  4. Ζωγράφος BMN, Αχιλλέας, Τρωίλου καταδίωξη, Φιλαδέλφεια, Penn Museum, MS4857

  5. Ζωγράφος BMN, Ιππέας, Βασιλιάς, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, F 99

  6. Ζωγράφος BMN, Πομπή ανδρών, Ιππείς, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, CA 2988

 

Ζωγράφος N
Ο Ζωγράφος Ν διακόσμησε μάλλον όλους τους Νικοσθένειους αμφορείς, κύαθους, κύλικες και ψυκτήρες. Ενώ είναι επιδέξιος στην απόδοση μεγάλων μορφών, οι μικρότερες μορφές του είναι κακότεχνες και πρόχειρες. Το ίδιο αδέξιος είναι και στη σχεδίαση των ανθεμωτών κοσμημάτων.

  1. Ζωγράφος N, Σάτυροι και Μαινάδες, Βρετανικό Μουσείο, 1842,0407.22 / B296

  2. Ζωγράφος N, Σάτυροι και Μαινάδες, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1873,0820.384 / B297

  3. Ζωγράφος N, Νίκη, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, F 102

  4. Ζωγράφος N, Διόνυσος και θίασος, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, F 103

  5. Ζωγράφος N, Σφίγγες, Πρίαμος, Ο Ηρακλής και το λιοντάρι της Νεμέας, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, F 107

  6. Ζωγράφος N, Αμαζονομαχία, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, F 111

  7. Ζωγράφος N, Γυναίκα με σκύλο, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, F 114

  8. Ζωγράφος N, Πυγμάχοι, The J. Paul Getty Museum, 68.AE.19

 

Επιτηδευμένος (The Affecter)
Ο Επιτηδευμένος (ή Ζωγράφος της Επιτήδευσης) είναι ένας από τους δύο σημαντικότερους μανιεριστές ζωγράφους της περιόδου. (Ο δεύτερος είναι ο Ζωγράφος των Αγκώνων.) Ήταν και αγγειογράφος και αγγειοπλάστης. Διακόσμησε ωοειδείς αμφορείς τύπου Γ, με χείλος γυριστό προς τα έξω, αλλά και μικρότερα αγγεία. Οι μορφές τους έχουν την εξής ιδιομορφία: όταν είναι γυμνές, τα σώματα είναι γωνιώδη και ψιλόγνινα, ενώ όταν είναι ντυμένες είναι παχουλά. Τα διακοσμητικά του μοτίβα είναι προσεγμένα και εξίσου παράξενα στις αναλογίες τους με τις μορφές του· τα ανθέμιά του είναι μικρά, οι λωτοί είναι αδύνατοι και καλοσχηματισμένοι και τα ρούχα διακοσμούνται με μικρές κόκκινες και άσπρες στιγμές. Δεν δείχνει να τον ενδιαφέρει τόσο το περιεχόμενο των εικονιστικών του στιγμών, όσο το στιλ. Γι' αυτό άλλωστε του δόθηκε και η ονομασία Επιτηδευμένος.

  1. Επιτηδευμένος, Χορευτές, The J. Paul Getty Museum, 86.AE.70

  2. Επιτηδευμένος, Ηρακλής και Κένταυρος, Θησέας και Μινώταυρος, The J. Paul Getty Museum, 86.AE.75

  3. Επιτηδευμένος, Άνδρες και νέοι, Βοστόνη, mfa, 99.516

  4. Επιτηδευμένος, Διόνυσος, Ερμής, Αριάδνη, Δίας, Βοστόνη, mfa, 01.8053

  5. Επιτηδευμένος, Άνδρες, Βοστόνη, mfa, 13.76

  6. Επιτηδευμένος, Διόνυσος, Αριάδνη, Ληνός, Βοστόνη, mfa, 01.8052

  7. Επιτηδευμένος, Δίας, Ερμής, Βοστόνη, mfa, 99.517

  8. Επιτηδευμένος, Άνδρες, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1867,0508.950 / B150

  9. Επιτηδευμένος, Διόνυσος - Ικάριος, Δίας - Ερμής, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1837,0609.66 / B149

  10. Επιτηδευμένος, Οπλίτης και άντρες, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1843,1103.62 / B152

  11. Επιτηδευμένος, Εξοπλισμός πολεμιστή, Αναχώρηση πολεμιστή, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, F 27

  12. Επιτηδευμένος, Ερμής, Μενέλαος, Ελένη, Πήγασος, Νέα Υόρκη, met, 07.286.75

  13. Επιτηδευμένος, Ερμής, Διόνυσος, Αριάδνη, Βαλτιμόρη, The Walters Art Museum, 48.11

 

Ζωγράφος των Αγκώνων (Elbows out)
Ο Μπίζλι τον ονόμασε έτσι εξαιτίας της ανατομίας των πηδηχτών μορφών του αλλά και από τις υπερβολικές χειρονομίες τους. Ο Ζωγράφος των Αγκώνων είναι ο δεύτερος από τους δύο σημαντικότερους μανιεριστές ζωγράφους της περιόδου. (Ο πρώτος είναι ο Επιτηδευμένος.) Ζωγράφισε αρκετές ερωτικές σκηνές και δεν έδινε τόση μεγάλη σημασία στη μυθολογία. Ασχολήθηκε με αμφορείς με βαρύ ωοειδές σώμα, ψηλόλιγνο λαιμό που ανοίγει προς τα πάνω, απλωτή βάση και επίπεδες λαβές, που συνήθως διακοσμούνται με φύλλα δάφνης. Τα αγγεία του είναι γεμάτα με ζωφόρους είναι όμως και μικρογράφος, αφού διακόσμησε πολλές ταινιωτές κύλικες με έντονη παρουσία των ζώων.

  1. Ζωγράφος των Αγκώνων, Ο Ηρακλής και το λιοντάρι της Νεμέας, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, Cp 10522

  2. Ζωγράφος των Αγκώνων, Επιστροφή του Ήφαιστου, Διόνυσος, Ερωτική σκηνή, Βοστόνη, mfa, 95.62

  3. Ζωγράφος των Αγκώνων, Σειρήνες, Ελάφια, Πάνθηρες, The Cleveland Musem of Art, 1992.368

 

Ζωγράφος του Αντιμένη
Ένας από τους πιο παραγωγικούς αγγειογράφους του μελανόμορφου· του αποδίδονται περίπου 150 αγγεία που έγιναν ανάμεσα στο 530 και 510 π.Χ.. Πήρε το όνομά του από το όνομα ενός «καλού» σ' ένα αγγείο του. Γράφει ο Boardman: «Οι συνθέσεις του είναι απλές και περιποιημένες. Σπάνια τοποθετεί τη μια μορφή πάνω στην άλλη, εκτός όταν πρόκειται για άνδρες με άλογα ή ζευγάρια που χορεύουν.» «Το σχέδιό του δεν έχει πολύ μεγάλη ακρίβεια, αλλά είναι πάντα σωστό και οι αναλογίες των μορφών του δείχνουν πως ήταν μάστορας του χρωστήρα. Του αρέσει να γεμίζει άνετα το βάθος, χωρίς να υπερτονίζει το χρώμα, και στις Διονυσιακές σκηνές βλέπουμε τώρα τις έλικες του κισσού ή του κλήματος να διακλαδίζονται με χάρη γύρω στις μορφές, είτε τις κρατά κάποιος είτε όχι. Κατορθώνει να αποδείξει ότι, παρά τις νέες εξελίξεις, ο μελανόμορφος ρυθμός μπορεί ακόμα να υπηρετήσει την απλή αφήγηση. Είναι ένας συντηρητικός που εμπνέει εμπιστοσύνη, ένας χαρακτηριστικός ζωγράφος του μελανόμορφου ρυθμού.»

  1. Ζ. του Αντιμένη, Μάζεμα ελιάς, Ο Ηρακλής με το Φόλο, Βρετανικό Μουσείο, 1837,0609.42 / Β226

  2. Ζ. του Αντιμένη, Ζέψιμο αλόγων σε τέθριππο άρμα, Βρετανικό Μουσείο, 1843,1103.82 Β304

  3. Ζ. του Αντιμένη, Υδροφορία, Βρετανικό Μουσείο, 1843,1103.66 / Β336

  4. Ζ. του Αντιμένη, Ο Ηρακλής και ο Ερυμάνθιος κάπρος,  Βρετανικό Μουσείο, 1836,0224.95 / Β 161

  5. Ζ. του Αντιμένη, Απόλλων κιθαρωδός - Ερμής, Σκηνή μάχης,  Βρετανικό Μουσείο, 1863,0330.3 / B263

  6. Ζ. του Αντιμένη, Ο Θησέας κι ο Μινώταυρος,  Βρετανικό Μουσείο, 1837,0609.56 / Β 247

  7. Ζ. του Αντιμένη, Ο Ηρακλής και το λιοντάρι της Νεμέας, Διόνυσος, Βοστόνη, mfa, 76.41

  8. Ζ. του Αντιμένη, Ο Ηρακλής και το λιοντάρι της Νεμέας - Ηρακλής, Αθηνά, Ερμής, Βοστόνη, mfa, 97.205

  9. Ζ. του Αντιμένη, Αναχώρηση-Επιστροφή πολεμιστή, Βοστόνη, mfa, 22.404

  10. Ζ. του Αντιμένη, Αθηνά και Ηρακλής - Διόνυσος, Άρτεμη, Απόλλωνας, Λητώ, Ερμής,  met, 41.162.174

  11. Ζ. του Αντιμένη, Ηρακλής, η Αθηνά και ο Ερμής,  met, 56.171.19

  12. Ζ. του Αντιμένη, Αθηνά και ο Ηρακλής - Ποσειδώνας, Λητώ, Απόλλωνας, Άρτεμη Διόνυσος,  met, 57.12.6

  13. Ζ. του Αντιμένη, Ο Αίαντας μεταφέρει το νεκρό Αχιλλέα, The Walters Art Museum, 48.17

  14. Ζ. του Αντιμένη, Ηνίοχος με άρμα, The State Hermitage museum

  15. Ζ. του Αντιμένη, Ηρακλής και το λιοντάρι της Νεμέας, Διόνυσος,  Βρετανικό Μουσείο, 1843,1103.67/B232

  16. Ζ. του Αντιμένη, Διονυσιακός θίασος, Αριάδνη, Ερμής, Βρετανικό Μουσείο, 1843,1103.81 / B267

  17. Ζ. του Αντιμένη, Γέννηση Αθηνάς - Ακάμαντας, Δημοφώντας, Αίθρα, Βρετανικό Μουσείο, 1836,0224.10 / B244

  18. Ζ. του Αντιμένη, Αθηνά, Απόλλωνας, Άρτεμη, Αφροδίτη, Ερμής - Διόνυσος, Βρετανικό Μουσείο, 1843,1103.100 / B203

  19. Ζ. του Αντιμένη, Σκύθες ιππείς, Βοστόνη, mfa, 1979.614

  20. Ζ. του Αντιμένη, Ηρακλής και Τρίτων,  met, 23.160.1

  21. Ζ. του Αντιμένη, Μυθολογικές σκηνές, The Cleveland Museum of Art, 1971.46

  22. Ζ. του Αντιμένη, Άρμα, Θησέας και Μινώταυρος, The Cleveland Museum of Art, 1975.1

  23. Ζ. του Αντιμένη, Διόνυσος, Ο Ηρακλής και το λιοντάρι της Νεμέας, The Cleveland Museum of Art, 1970.16

  24. Ζ. του Αντιμένη, Συμπόσιο, Antikensammlung der Staatlichen Museen, F 1890

  25. Ζ. του Αντιμένη, Κρίση Πάριδος, Antikensammlung der Staatlichen Museen, F 1895

  26. Ζ. του Αντιμένη, Μάζεμα ελιάς, Antikensammlung der Staatlichen Museen, F 1855

  27. Ζ. του Αντιμένη, Πυγμαχία, Antikensammlung der Staatlichen Museen, F 1831

  28. Ζ. του Αντιμένη, Σκηνές μάχης, Museo Archeologico Nazionale, 226543

  29. Ζ. του Αντιμένη, Κρίση Πάριδος, Firenze, Museo Archeologico Nazionale, 226543

  30. Ζ. του Αντιμένη, Αναχώρηση πολεμιστών, Μουσείο του Λούβρου, F 319

  31. Ζ. του Αντιμένη, Ο Ηρακλής και ο ερυμάνθιος κάπρος, Διόνυσος, Μουσείο του Λούβρου, F 202

  32. Ζ. του Αντιμένη, Ο Αχιλλέας και ο Αίαντας παίζουν πεσσούς, The Fitzwilliam Museum, GR.29.1864

Κύκλος του Ζ. του Αντιμένη, Ηρακλής και Κύκνος,  Βρετανικό Μουσείο, 1843,1103.3 / B202

  1. Κύκλος του Ζ. του Αντιμένη, Ηρακλής και Τρίτων,  Βρετανικό Μουσείο, 1837,0609.46 / B223

  2. Κύκλος του Ζ. του Αντιμένη, Διαμάχη Απόλλωνα-Ηρακλή για το δελφικό τρίποδα, Επιστροφή Ήφαιστου-Διόνυσος, The Walters Art Museum, 48.21

  3. Κύκλος του Ζ. του Αντιμένη, Πηλέας, Αρπαγή Θέτιδας, Αχιλλέας - Χείρων, The Walters Art Museum, 48.18

 

Ομάδα των Οφθαλμωτών Σειρήνων
Θεωρείται από τους καλύτερους συνεχιστές της παράδοσης του Αντιμένη.

  1. Ομάδα των Οφθαλμωτών Σειρήνων, Ερμής, Βρετανικό Μουσείο 1843,1103.60 / Β 215

  2. Ομάδα των Οφθαλμωτών Σειρήνων, Ακάμαντας και Δημοφώντας ελευθερώνουν την Αίθρα, Οπλίτης, Βρετανικό Μουσείο, 1843,1103.101 / Β 243

  3. Ομάδα των Οφθαλμωτών Σειρήνων, Ηρακλής-Αθηνά-Ερμής-Ιόλαος, Βρετανικό Μουσείο 1847,0806.27 / Β 237

  4. Ομάδα των Οφθαλμωτών Σειρήνων, Αθηνά-Ηρακλής-Απόλλωνας-Ερμής, Mount Holyoke College Art Museum MH 1932.6.B.SII

  5. Ομάδα των Οφθαλμωτών Σειρήνων, Ηρακλής-Τρίτων, Αναχώρηση πολεμιστή, Μουσείο του Λούβρου, F 52

 

Ομάδα του Τορόντο 305
Συνεχιστές της παράδοσης του Αντιμένη.

  1. Ομάδα του Τορόντο 305, Ηρακλής-Αθηνά, Βρετανικό Μουσείο, 1843,1103.96 / Β 198

  2. Ομάδα του Τορόντο 305, Ο Ηρακλής και ο Ερυμάνθιος κάπρος, met, 06.1021.88

  3. Ομάδα του Τορόντο 305, Ηρακλής-Αθηνά-Ερμής, met, 41.85

  4. κοντά στην Ομάδα του Τορόντο 305, Ηρακλής-Κύκνος, Αθηνά, Άρης, Βρετανικό Μουσείο, 1843,1103.3 / Β 202

  5. κοντά στην Ομάδα του Τορόντο 305, Ηρακλής-Τρίτων,Νηρεύς, Βρετανικό Μουσείο, 1837,0609.46 / B223

 

Ζωγράφος του Bucci
Η τεχνική του πλησιάζει εκείνη του Ζωγράφου του Ανδοκίδη. Για να πλαισιώσει τις σκηνές του, μερικές φορές χρησιμοποιεί τους κίονες των Παναθηναϊκών αμφορέων.

  1. Ζωγράφος του Bucci, Απόλλωνας, Λητώ, Άρτεμη, Ackland Art Museum, 88.15

  2. Ζωγράφος του Bucci, Νεοπτόλεμος - θάνατος Πριάμου, Σκηνή μάχης, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, F 222

 

Ομάδα του Λέαγρου
Η τελευταία σημαντική και πολυάριθμη ομάδα μελανόμορφων αγγείων. Πήρε το όνομά της από το όνομα του καλού σε πέντε υδρίες της. Αποδίδονται περίπου 400 αγγεία. «Οι εικονιστικές συνθέσεις αποκτούν μια νέα ζωντάνια και είναι ποιο περίπλοκες» Δύσκολα συμπλέγματα αποδίδονται με νέα ζωντάνια, γιατί η χάραξη είναι καθαρή και τολμηρή, ενώ δε γίνεται μεγάλη επίδειξη ανατομικών λεπτομερειών. Παράλληλα, η χρήση πρόσθετων χρωμάτων είναι περιορισμένη. Οι καλλιτέχνες της ομάδας αυτής καταφέρνουν να συνδυάσουν τη μελανόμορφη τεχνική με στοιχεία της ερυθρόμορφης. Οι μετόπες είναι πάντα γεμάτες, χωρίς σπατάλη μορφών ή χώρου. Από τους καλλιτέχνες της σειράς ξεχωρίζουν ο Ζωγράφος του Αχελώου και ο Ζωγράφος του Κιούζι Chiousi)

  1. Τέθριππο άρμα-Αθηνά, Νέα Υόρκη, met, 99.13.1

  2. Περσέας (;) - Διόνυσος, Νέα Υόρκη, met 41.162.179

  3. Ο Αχιλλέας και ο Αίαντας παίζουν πεσσούς, Νέα Υόρκη, met 56.171.29

  4. Ιπποδρομία-Αθηνά, Νέα Υόρκη, met 07.286.80

  5. Ο Ηρακλής δαμάζει τον ταύρο της Κρήτης, Βρετανικό Μουσείο, Β 474

  6. Αθηνά-Εγκέλαδος-Ερμής, Κιθαριστής, Βρετανικό Μουσείο, 1926,0628.7

  7. Ο Αχιλλέας σκοτώνει τον Τρωίλο, Πένταθλο, Βρετανικό Μουσείο, Β 326

  8. Αγώνας παγκράτιου, Βρετανικό Μουσείο, Β 271

  9. Αριάδνη-Διόνυσος, Βρετανικό Μουσείο, Β 206

  10. Ο Νεοπτόλεμος θανατώνει τον Πρίαμο, Διόνυσος, Βρετανικό Μουσείο, Β 241

  11. Επιστροφή της Περσεφόνης από τον Άδη, Βρετανικό Μουσείο, Β 261

  12. Μήδεια-Ιάσονας-Πελίας, Βρετανικό Μουσείο, Β 328

  13. Η διαμάχη Αίαντα και Οδυσσέα, Βρετανικό Μουσείο, Β 327

  14. Αμαζόνες, Βρετανικό Μουσείο, Β 158

  15. Ο Ηρακλής οδηγείται στον Όλυμπο, Βρετανικό Μουσείο, Β 199

  16. Αρπαγή της Περσεφόνης, Ηρακλής και Γηρυόνης, Βρετανικό Μουσείο, Β 310

  17. Ο Αινείας μεταφέρει τον πατέρα του Αγχίση, The J. Paul Getty Museum, 86.AE.82

  18. Γιγαντομαχία, Αθλητές, The J. Paul Getty Museum, 96.AE.95

  19. Ο Ηρακλής και ο Κέρβερος, The J. Paul Getty Museum, 86.AE.80

  20. Διόνυσος και θίασος, The J. Paul Getty Museum, 86.AE.115

  21. Ο Αχιλλέας και ο Αίαντας παίζουν πεσσούς, The J. Paul Getty Museum, 86.AE.81

  22. Ο Ηρακλής και ο ερυμάνθιος κάπρος, The J. Paul Getty Museum, 86.AE.83

  23. Σκηνές μάχης, Μουσείο του Λούβρου, F 262

  24. Ο Ηρακλής και το λιοντάρι της Νεμέας, Διόνυσος, Μουσείο του Λούβρου, F 308

  25. Υδροφορία, Αναχώρηση πολεμιστή, Μουσείο του Λούβρου, F 302

  26. Ο Ηρακλής και το κύπελλο του Ήλιου, Βοστόνη, mfa, 03.783

  27. Ερμής, Ηρακλής κιθαρωδός, Αθηνά, Βερολίνο, Antikensammlung, F 1845

  28. Αθηνά, Απόλλωνας, Διόνυσος, Cambridge, The Fitzwilliam Museum, GR.35.1864

  29. Αχιλλέας, κακοποίηση Έκτορα, Cambridge, The Fitzwilliam Museum, GR.2.1955

  30. Ο Αχιλλέας και ο Αίαντας παίζουν πεσσούς, Virginia Museum of Fine Arts, 60.10

  31. Σκηνή μάχης, Allard Pierson Museum, APM03521

  32. Η Μήδεια βράζει κριάρι, Harvard Art Museums/Fogg Museum, 1960.315

  33. Αρματοδρομία, Harvard Art Museums/Fogg Museum, 1933.54

  34. Αναχώρηση αρματηλάτη, Harvard Art Museums/Fogg Museum, 1960.317

  35. Ευρώπη, Ερμής, Museum of Art, Rhode Island School of Design, 22.216

  36. Αρματοδρομία, Tampa Museum of Art, 1986.35

  37. Πηλέας και Θέτιδα, Διόνυσος, Princeton University Art Museum, y1981-12

  38. Θησέας - Ελένης αρπαγή, Σκηνή μάχης, Παρίσι, Cabinet des Medailles, 256

  39. Διόνυσος και Αριάδνη, Παρίσι, Cabinet des Medailles, 257

  40. Φτερωτή Αθηνά, Παρίσι, Cabinet des Medailles, 260

  41. Ο Ηρακλής παλεύει με τον Νηρέα, Παρίσι, Cabinet des Medailles, 255

  42. Ηρακλής και Ανταίος, Γοργόνειο, Παρίσι, Cabinet des Medailles, 322

  43. Ο Αχιλλέας και ο Αίαντας παίζουν πεσσούς, Ηρακλής - Αμαζονομαχία, Madrid, Museo Arqueologico Nacional, 10918

  44. Αναχώρηση πολεμιστή, Los Angeles Country Museum of Art, M.82.77.9

  45. Απόλλωνας και Άρτεμη, Museo Archeologico Nazionale di Firenze, 3857

 

Ζωγράφος του Αχελώου
Συγκαταλέγεται στην Ομάδα του Λέαγρου. Το όνομά του το οφείλει σε ένα από τα αγγεία του. Ζωγράφισε κυρίως μεγάλα αγγεία. Ξεχωρίζει για τις πρωτότυπες και ρωμαλέες μυθολογικές του σκηνές.

  1. Ο Ηρακλής και ο Ερυμάνθιος κάπρος-Αθηνά, Cambridge, Harvard University Art Museums, 1960.314

  2. Άνδρας και γυναίκα αγκαλιάζονται, Βρετανικό Μουσείο, 1865,1118.40

  3. Ερμής-Ηρακλής-Ιόλαος, Βρετανικό Μουσείο, Β 167

  4. Πομπή ανδρών, Νέα Υόρκη, met, 23.160.17

  5. Μαινάδα-Σάτυροι, Σκηνή συμποσίου, , Νέα Υόρκη, met, 26.60.29

  6. Σκηνή στη κρήνη-Κωμαστές, Νέα Υόρκη, met, 56.171.22

  7. Πυγμάχοι, Νέα Υόρκη, met, 49.11.1

  8. Ο Ηρακλής και η Κερυνίτις έλαφος, Firenze, Museo Archeologico Nazionale, FI3871

  9. Ο Ηρακλής και ο Αχελώος - Αναχώρηση πολεμιστών, Berlin, Antikenmuseen, F 1851

 

Ζωγράφος του Κιούζι
Το πραγματικό του όνομα είναι άγνωστο. Ονομάστηκε έτσι από αγγείο στο μουσείο του Chiusi. Έχει ζωγραφίσει διάφορα είδη αγγείων με κυριότερα τους αμφορείς, τους κρατήρες και τις υδρίες. Ο Μπόρντμαν τον διακρίνει για την "κάπως πληκτική του ευγένεια".

  1. Ο Ηρακλής παλεύει με τον Τρίτωνα, Βοστόνη, mfa, 62.1185

  2. Σκηνή τρύγου και ληνός, Médailles et Antiques, Bibliothèque Nationale de France, 320

  3. Ο Αχιλλέας και ο Αίαντας παίζουν πεσσούς, Βερολίνο, Antikensammlung der Staatlichen Museen, 1962.28

  4. Διαμάχη Ηρακλή - Απόλλωνα για τον δελφικό τρίποδα, Wisconsin-Madison, Chasen Museum of Art, 1983.6

  5. Ο Ηρακλής παλεύει με τον Τρίτωνα, The J. Paul Getty Museum, 96.AE.59

  6. Διόνυσος, Ερμής, Σάτυροι, Μαινάδες, Museo Archeologico Nazionale di Paestum, 133153

  7. Ο Αχιλλέας και ο Αίαντας παίζουν πεσσούς, Ερμής, Museo "Claudio Faina" e Museo civico, 2678

  8. Διόνυσος - Σάτυροι - Μαινάδες, Museo "Claudio Faina" e Museo civico, 2682

  9. Διόνυσος - Ερμής, Museo "Claudio Faina" e Museo civico, 2679

  10. Ο Ηρακλής και το λιοντάρι της Νεμέας, Museo "Claudio Faina" e Museo civico, 2681

  11. Ο Ηρακλής και ο Τρίτων, Museo "Claudio Faina" e Museo civico, 2686

  12. Ομάδα μουσικών, Museo "Claudio Faina" e Museo civico, 2689

 

Κατηγορία του Cabinet des Medailles 218 (C.M.)
Οφείλει την ονομασία της σε αγγείο του Μουσείου του Λούβρου. Ασχολήθηκε με μια παραλλαγή του Νικοσθένειου αμφορέα, στις οποίες το περίγραμμα δεν είναι τόσο γωνιώδες, αποκτώντας πιο "ελληνικό" χαρακτήρα. Δύο τέτοιους αμφορείς κατασκεύασε ο Παμφαίος και τους ζωγράφισε ο Όλτος με την ερυθρόμορφη τεχνική. Όλα τα αγγεία βρέθηκαν στην Καίρη της Ετρουρίας, αποδεικνύοντας ότι η παραγωγή τους προοριζόταν για εξαγωγή.

  1. Ηρακλής-Γηρυόνης-Αθηνά, Μουσείο του Λούβρου, F 115

  2. Ηρακλής-Αμαζόνες, Διόνυσος-Σάτυροι, Νέα Υόρκη, met, 56.171.24

 

Κατηγορία του Υποβιβάζοντος
Οφείλει την ονομασία της σ' ένα αγγείο όπου εικονίζεται πολεμιστής έτοιμος να ιππεύσει και έδρασε στη δεκαετία του 510. Στην κατηγορία περιλαμβάνονται αμφορείς ενιαίου περιγράμματος. Χαρακτηριστικό στοιχείο είναι ένας γραμμικός μαίανδρος πάνω από τις μετόπες. Κυριαρχούν οι σκηνές της καθημερινής ζωής, με ασυνήθιστα θέματα, όπως ψαράδες ή άντρες που κουβαλούν αγγεία.

  1. Ψαράδες, Βερολίνο, Antikensammlung der Staatlichen Museen, 4860

  2. Μεταφορείς, Richmond, Museum of Fine Arts, 62.1.5

 

Ομάδα της Τριπλής Γραμμής
Η ομάδα οφείλει την ονομασία της από την τριπλή διακοσμητική γραμμή ανάμεσα στις διακοσμητικές ζώνες. Ένα δεύτερο χαρακτηριστικό της ομάδας είναι τα μικρά ανθέμια με μικρά φύλλα στο λαιμό των αγγείων. Αρκετά συχνά οι ζωγράφοι της ομάδας προσθέτουν επιγραφές των μορφών. Της αποδίδονται μερικοί αμφορείς με λαιμό μικρότεροι σε μέγεθος από το σύνηθες.

  1. Αχιλλέας(;) - Πενθεσίλεια, Βερολίνο, Antikensammlung der Staatlichen Museen, F1847

  2. Ερμής-Αθηνά-Δίας-Ήρα-Άρης, Αναχώρηση πολεμιστών, Παρίσι, Cabinet des Medailles, 229

  3. Αθηνά-Ερμής-Ποσειδώνας, Γυναίκες, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, F224

 

Ομάδα της Μήδειας
Η ομάδα οφείλει την ονομασία της στον Μπίζλι, από αγγείο του Βρετανικού Μουσείου όπου εικονίζεται η Μήδεια να θυσιάζει κριάρι. Ασχολήθηκαν κυρίως με μικρούς αμφορείς και αντλούν τα θέματά τους από τη μυθολογία<

  1. Η Μήδεια αναγεννά το κριάρι, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1837,0609.62/B221 (επώνυμο αγγείο)

  2. Ο Αχιλλέας κι ο Αίαντας παίζουν πεσσούς, The J. Paul Getty Museum, 71.AE.441 (κοντά στην Ομάδα της Μήδειας)

  3. Απόλλωνας κιθαρωδός, Άρτεμη/Αμφιτρίτη, Ποσειδώνας, Αφροδίτη/Λητώ, Ερμής, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1842,0407.2/B262

  4. Ο Ηρακλής μάχεται με τον Κένταυρο Νέσσο, The J. Paul Getty Museum, 88.AE.24

  5. Τριπτόλεμος, Περσεφόνη, Δήμητρα, Απόλλωνας, Βουδαπέστη, Μουσείο Καλών Τεχνών, 50.732

  6. Σύγκρουση Αχιλλέα-Μέμνονα, Dallas, Museum of Fine Arts, 1965.29.M

 

Ομάδα του Περιζώματος
Η ομάδα οφείλει την ονομασία της στο λευκό περίζωμα που φορούν οι αθλητές, οι πολεμιστές που χορεύουν και οι συμποσιαστές. Κάποια νέα σχήματα που εμφανίζεται γύρω στο 520 είναι ο στάμνος, ο μόνωτος κάνθαρος που προορίζεται για την αγορά της Δύσης και, τέλος, ένας μεταγενέστερος στάμνος διαφορετικού σχήματος με υψηλό λαιμό.

  1. Αθλητές, Cabinet des Medailles, 354

  2. Συμπόσιο, Κωμός, Los Angeles, County Museum, 50.8.2

  3. Ο Ηρακλής και το λιοντάρι της Νεμέας, Μαινάδες, Βρετανικό Μουσείο, 1836,0224.96 / B277

  4. Αθλητές, Σάτυροι και Μαινάδες, Cabinet des Medailles, 252

 

Ζωγράφος του Ευφίλητου
Ο Μπίζλι τον ονόμασε Ευφίλητο από την επιγραφή «καλός» σε έναν παναθηναϊκό αμφορέα. Ζωγράφισε αρκετά είδη αγγείων, είναι όμως γνωστός για τους Παναθηναϊκούς αμφορείς, στους οποίος φαίνεται η λεπτότητα της δουλειάς του και η επιμονή στη λεπτομέρεια. Ακολουθώντας τις σημαντικές αλλαγές της εποχής, απέδωσε με μεγαλύτερη αληθοφάνεια τις ανατομικές λεπτομέρειες. Η δουλειά του της δεκαετίας του 520 είναι πολύ κατώτερη.

  1. Δρομείς, Βοστόνη, mfa, 99.520

  2. Πένταθλο, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1842,0314.1 / B134

  3. Δρομείς, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1836,0224.177 / B137

  4. Δρομείς, Νέα Υόρκη, met, 14.130.12

  5. Διόνυσος, Αναχώρηση πολεμιστή, Βοστόνη, mfa, 86.155 / B137

  6. Αποθέωση του Ηρακλή, Ο Ηρακλής και ο Τρίτων, Βρετανικό Μουσείο, 1843,1103.70 / B201

  7. Διόνυσος, Tampa Museum of Art, 1986.27

  8. Αποθέωση του Ηρακλή, Ηρακλής και το λιοντάρι της Νεμέας, Παρίσι, Cabinet des Medailles, 254

  9. Ο Αχιλλέας και ο Αίαντας παίζουν πεσσούς, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, F290

 

Ζωγράφος της Μαδρίτης
Αν και είναι γνώστης των ανατομικών επιτεύξεων των συγχρόνων του ζωγράφων της ερυθρόμορφης, ο ίδιος παρέμεινε αρκετά συντηρητικός και όχι πολύ πειστικός. Σε μερικά αγγεία του χρησιμοποιεί την δευτερεύουσα ζώνη με τα ζώα.

  1. Ο Ηρακλής και το λιοντάρι της Νεμέας, Νέοι με άλογα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1867,0508.958 / B159

  2. Διαμάχη Ηρακλή Απόλλωνα για τον δελφικό τρίποδα, Μαδρίτη, Museo Arqueologico Nacional, 10913

  3. Διαμάχη Ηρακλή Απόλλωνα για τον δελφικό τρίποδα, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, F 293

  4. Συμπόσιο Ηρακλή, The Art Museum, Princeton University, 170

  5. Ο Αχιλλέας και ο Αίαντας παίζουν πεσσούς, Berlin, Antikensammlung, F1870

 

Ζωγράφος του Πριάμου
Αξιόλογος και παραγωγικός ζωγράφος. Πήρε το όνομά του από τον Πρίαμο, το βασιλιά της Τροίας, που τον ζωγράφισε σε μια υδρία του. Η δουλειά του είναι ευφάνταστη πρωτοτυπώντας στη λεπτομέρεια και τη σύνθεση. Το στιλ του σχετίζεται με αυτό του Ψίακα και του Ζωγράφου του Ανδοκίδη, του οποίου υπήρξε μαθητής. Η δράση του τοποθετείται ανάμεσα στο 520-515 ως το 505 π.Χ. Προτιμά να ζωγραφίζει βρύσες και παραστάσεις αρμάτων με την Αθηνά και τον Ηρακλή.

  1. Κρήνη, Διόνυσος-Ερμής, Βρετανικό Μουσείο, 1843,1103.17 / Β 332

  2. Ο Ηρακλής οδηγείται στον Όλυμπο, Βρετανικό Μουσείο, 1843,1103.37 / Β 200

  3. Κρήνη, Βοστόνη, mfa 61.195

  4. Απόλλωνας κιθαρωδός-Ερμής, Διόνυσος, Αναχώρηση πολεμιστών, Βρετανικό Μουσείο, 1867,0508.952 / B255

  5. Αχιλλέας,-κακοποίηση σορού Έκτορα, Αμαζόνες, Βρετανικό Μουσείο, 1899,0721.3

  6. Απόλλωνας κιθαρωδός, Αριάδνη, Διόνυσος, Ερμής, Βρετανικό Μουσείο, 1843,1103.48 / B259

  7. Απόλλωνας κιθαρωδός, Διόνυσος, Ερμής, Μούσες, Βρετανικό Μουσείο, 1836,0224.6 / B347

  8. Ερμής, Εστία, Αθηνά, Ηρακλής, Απόλλωνας, Άρτεμη, Διόνυσος, Αριάδνη, Έριδα, Βρετανικό Μουσείο, 1836,0224.84 / B345

  9. Ηρακλής και Τρίτων, Αναχώρηση πολεμιστή, Μουσείο του Λούβρου, F 286

  10. Απόλλωνας, Άρτεμη, Ερμής, Λητώ, Ίριδα, Μουσείο του Λούβρου, F 297

  11. Ηρακλής-Κέρβερος, Αθηνά, Περσεφόνη, Ρώμη, Museo nazionale etrusco di Villa Giulia, 131423

  12. Διόνυσος, Λουόμενες,co dlla Giulia, 106463

  13. Πρίαμος, λύτρα Έκτορος, Μαδρίτη, Museo Arqueologico Nacional, 10920

  14. Ο Ηρακλής και το λιοντάρι της Νεμέας, Μαδρίτη, Museo Arqueologico Nacional, 1999/99/53

  15. Διόνυσος, Ηρακλής-Αθηνά, The Art Museum, Princeton University, 346

  16. Διόνυσος-Αριάδνη-Ερμής-Αθηνά, Αναχώρηση άρματος, The Art Museum, Princeton University, 167

 

Ζωγράφος του Ράικροφτ (Rycroft)
Επηρεασμένος από τον ερυθρόμορφο περιγράφει με εγχάραξη αρκετές από τις μορφές του. Αγαπημένο του θέμα οι διονυσιακές σκηνές. Τα έργα του σε αμφορείς τύπου Α είναι επιβλητικά και με έντονη παρουσία. Ο Μπίζλι διακρίνει σχέσεις με τον Ζωγράφου του Πριάμου αλλά και με τον Ψίακα. Κάποια από τα έργα του συγκρίνονται ακόμη και με εκείνα των Σκαπανέων. Διακρίνεται, επίσης, για την απόδοση των ανατομικών λεπτομερειών.

  1. Πομπή με άρμα-τέθριππο άρμα, Νέα Υόρκη, met, 06.1021.67

  2. Αποθέωση του Ηρακλή, Διαμάχη Ηρακλή Απόλλωνα για τον δελφικό τρίποδα, Βοστόνη, mfa, 98.919

  3. Διόνυσος-Σάτυροι, Σκηνή μάχης, Βοστόνη, mfa, 80.612

  4. Διόνυσος-Μαινάδες, Απόλλωνας-Άρτεμη-Λητώ, Βουδαπέση, mfa, 50.612

  5. Διόνυσος-Απόλλωνας-Ερμής, Διαμάχη Ηρακλή Απόλλωνα για το δελφικό τρίποδα, Βρετανικό Μουσεί ο, 1843,1103.89 / B195

  6. Ο Ηρακλής και ο ερυμάνθιος κάπρος, Διόνυσος-Μαινάδες, Μαδρίτη, Museo Arqueologico Nacional, 10914 / L72

  7. Διόνυσος-Μαινάδες, Σκηνή μάχης, Παρίσι, Cabinet des Medailles, 208

  8. Ο Ηρακλής και το λιοντάρι της Νεμέας, Αναχώρηση πολεμιστή, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, F 215

  9. Ο Αχιλλέας και ο Αίαντας παίζουν πεσσούς, Αθλητές, Τολέδο, Museum of Art, 1963.26

  10. Λύτρα Έκτορος, Αναχώρηση πολεμιστή, Τολέδο, Museum of Art, 1972.54

 

Ζωγράφος της Αυγής (Daybreak)
Οφείλει την ονομασία του σε λήκυθο που δείχνει τον Ηρακλή σε κύπελλο του Ήλιου. Σύμφωνα με τον Μπόρντμαν έχει σωστή αίσθηση της λεπτομέρειας και του χρώματος. Ασχολήθηκε με ληκύθους, οινοχόες, όλπες, ζωγραφίζοντας μυθολογικά, κυρίως, θέματα.

  1. Ήλιος, Βοστόνη, mfa, 03.783 (επώνυμο αγγείο)

  2. Είδωλο Αχιλλέα, Σκηνή μάχης, Βρετανικό Μουσείο, 1848,0619.2 / B240

Του αποδίδεται επίσης:

  1. Διόνυσος και Αριάδνη, Cabinet des Medailles, 257

 

Ζωγράφος της Γέλας
Οφείλει την ονομασία του στον μεγάλο αριθμό αγγείων που βρέθηκαν στη Γέλα της Σικελίας. Αρχίζει τη σταδιοδρομία του αυτήν την εποχή και συνεχίζει στον ερυθρόμορφο. Προσεγγίζει με πρωτοτυπία τον μύθο και τις σκηνές της καθημερινής ζωής, παρά τις απροσεξίες του στην τεχνοτροπία. Ιδιαίτερη αγάπη φαίνεται να έχει στα λουλούδια με τα οποία διακοσμεί τους ώμους των ληκύθων. Σε πολλά αγγεία του χρησιμοποίησε το λευκό βάθος.

  1. Ήλιος, Βοστόνη, mfa, 93.99

  2. Τρεις άνδρες, Βοστόνη, mfa, 99.526

  3. Πομπή ανδρών, Νέα Υόρκη, met, 06.1021.79

  4. Χορός ορνίθων, Βρετανικό Μουσείο, Β 509

  5. Απόδραση του Οδυσσέα, Copenhagen, National Museum, 13788

  6. Ηρακλής και Φόλος, Βοστόνη, mfa, 93.100

  7. Αθλητές, Δήλος, Αρχαιολογικό Μουσείο, B6.133

  8. Διαμάχη Ηρακλή Απόλλωνα για τον δελφικό τρίποδα, Βρετανικό Μουσείο, 1863,0330.5 / B528

  9. Αρματοδρομία, Βρετανικό Μουσείο, 1836,0224.179 / B582

  10. Διόνυσος-Σάτυρος-Μαινάδα, Βρετανικό Μουσείο, 1863,0728.8

  11. Διόνυσος-Σάτυρος-Μαινάδα, Βρετανικό Μουσείο, 1863,0728.224

  12. Ο Αχιλλέας μπροστά από τον τύμβο του Πάτροκλου, Βρετανικό Μουσείο, 1863,0728.248 / B543

  13. Θυσία στην Αθηνά, Βρετανικό Μουσείο, 1905,0711.1

  14. Ηρακλής και Αθηνά, Βρετανικό Μουσείο, 1842,0728.925 / B498

  15. Κένταυρος Φόλος και Κένταυρος, The J. Paul Getty Museum, 80.AE.19

  16. Διαμάχη Ηρακλή Απόλλωνα για τον δελφικό τρίποδα, Cabinet des Medailles, 284

  17. Αθλητές, Μουσείο του Λούβρου, F 162

  18. Αμαζόνες, Μουσείο του Λούβρου, F 322

  19. Σάτυρος και Μαινάδα, Μουσείο του Λούβρου, F 327

 

Ζωγράφος των Κάκτων
Πήρε το όνομά του από τα αγκαθωτά "αχλάδια" πάνω στους βλαστούς των ανθεμίων του. Ήταν ιδιαίτερα ικανός στην απόδοση των λεπτομερειών.

  1. Ο Ηρακλής και ο ταύρος της Κρήτης, Ζωγράφος των Κάκτων

 

Ζωγράφος-Ομάδα της Φανυλλίδος
Ονομάστηκε έτσι από το όνομα του αναθέτη μια λήκυθου στη Δήλο. Ήταν μέλος μιας μεγαλύτερης ομάδας αγγειογράφων, ιδιαιτέρως ληκύθων, κυρίως των παλαιών με το κωνικό σχήμα. Κάποια αγγεία τους φέρουν γραμμική διακόσμηση στο λαιμό, ενώ τα ανθέμια και οι λωτοί έχουν καταντήσει απλές ακτίνες ή φύλλα στον ώμο. Το θεματολόγιό τους είναι μαζικής παραγωγή με καθιερωμένες παραστάσεις, όπως ο αποχαιρετισμός πολεμιστή ή ο Διόνυσος ανάμεσα σε μάτια. Η τεχνοτροπία ποικίλλει, χωρίς να ξεπερνά το μέτριο.

Ζωγράφος της Φανυλλίδος

  1. Ηρακλής και Κύκνος, Βρετανικό Μουσείο, 1864,1007.265 / B529

  2. Αναχώρηση πολεμιστή, Cabinet des Medailles, 288

  3. Σάτυρος, Βρετανικό Μουσείο, 1864,1007.261 / B559

Ομάδα της Φανυλλίδος

  1. Αναχώρηση πολεμιστή, Museo "Claudio Faina" e Museo civico, 2753

  2. Αναχώρηση πολεμιστή, Museo "Claudio Faina" e Museo civico, 2755

 

Ζωγράφος του Ταλείδη
Θεωρείται ελάσσων καλλιτέχνης. Του χρωστάμε τον αμφορέα με τη ζύγιση εμπορευμάτων.

  1. Ζωγράφος του Ταλείδη, Ζύγιση εμπορευμάτων-Θησέας και Μινώταυρος

 



Τα τελευταία μελανόμορφα αγγεία κάτω

 

Από το 500 π.Χ. κ.ε., παρά την επικράτηση του ερυθρόμορφου ρυθμού, εξακολουθούν να παράγονται μελανόμορφα αγγεία. Γενικώς η ποιότητά τους δεν είναι καλή, με κάποιες εξαιρέσεις, φυσικά. Αγοράζονται από τις οικονομικά κατώτερες τάξεις και εξάγονται στις άλλες ελληνικές πόλεις. Μόνο οι μεγάλες αγορές της Ετρουρίας, Καμπανίας και Ναυκράτιδος προτιμούν το νέο ρυθμό.

Στα χρόνια αυτά έχουμε και τις δύο περσικές εισβολές το 490 και το 480 π.Χ.. Παρόλες τις καταστροφές στη διάρκεια της δεύτερης η παραγωγή αγγείων δεν επηρεάστηκε.

 

Ζωγράφος του Εδιμβούργου
Γύρω στο 500 π.Χ. Του αποδίδεται η τεχνική της διακόσμησης μεγαλύτερων κυλινδρικών λυκήθων με μελανές μορφές σε λευκό έδαφος αντί του παραδοσιακού κόκκινου χρώματος του πηλού. Επίσης περιόρισε τον αριθμό των ανθεμίων από επτά σε πέντε. Ακόμη χρησιμοποίησε μελανό χρώμα στην απόδοση του γυναικείου δέρματος, αντί του συμβατικού λευκού από τη μελανόμορφη τεχνική. Η τεχνοτροπία του είναι «καθαρή απλή και λιτή, η έκφραση των προσώπων του μάλλον κενή, με μεγάλα στρογγυλά μάτια» παρατηρεί ο Boardman.

  1. Ζωγράφος του Εδιμβούργου, Θησέας-Μινώταυρος, Αριάδνη, Αμαζόνα, Νέα Υόρκη, met museum, 21.88.92

  2. Ζωγράφος του Εδιμβούργου, Αθλητές, Νέα Υόρκη, met museum, 56.49.1

  3. Ζωγράφος του Εδιμβούργου, Τέθριππο άρμα, Νέα Υόρκη met museum, 22.139.3

  4. Ζωγράφος του Εδιμβούργου, Ο Απόλλων ζεύει το άρμα του Άδμητου, Yale University Art Gallery, 1913.111

  5. Ζωγράφος του Εδιμβούργου, Ο Ηρακλής και ο Κέρβερος, Επιστροφή οπλίτη, Los Angeles County Museum of Art, 50.8.19

  6. Κοντά στον ζωγράφο του Εδιμβούργου, Ο Ηρακλής και ο Κύκνος, Toledo Museum of Art, 161, 219

  7. Ζωγράφος του Εδιμβούργου, Ο γάμος του Πηλέα με τη Θέτιδα, Tampa Museum of Art, 217

 

 

Ζωγράφος του Θησέα
Ανήκει σε μια ομάδα αγγειογράφων που προτιμά κυρίως λήκυθους, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι δε ζωγραφίζει και άλλα αγγεία. Χρησιμοποιεί πολλές φορές λευκό έδαφος. Ο Beazley επισημαίνει: «Παρατηρεί σωστά τα ζώα, έχει μεγάλη φαντασία στα τέρατα, κι ήταν ένας από τους πρώτους καλλιτέχνες του μελανόμορφου που πρόσεξε τη νέα μόδα για το μυθολογικό κύκλο του Θησέα, από τον οποίο πήρε το όνομά του.»

  1. Ζωγράφος του Θησέα, Ηρακλής-Αθηνά-Ερμής, Boston, mfa, 21.277

  2. Ζωγράφος του Θησέα, Αμαζόνα αντιμετωπίζει τέρας, Boston, mfa, 99.523

  3. Ζωγράφος του Θησέα, Διονυσιακή πομπή, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, Β 513

  4. Ζωγράφος του Θησέα, Αγώνες παγκράτιου-πάλης, Νέα Υόρκη, met, 06.1021.49

  5. Ζωγράφος του Θησέα, Εργαστήριο κεραμικής, Harvard University Art Museums 1960.321 και 1958.19

  6. Ζωγράφος του Θησέα, Ο Οδυσσέας τυφλώνει τον Πολύφημο, Παρίσι, Λούβρο, 06.1021.49

  7. Ζωγράφος του Θησέα, Ο Περσέας κυνηγάει τις Γοργόνες, J.P. Getty Museum 86.AE.146

 

Ζωγράφος της Αθηνάς
Πήρε το όνομά του από την προτίμησή του στις απεικονίσεις της Αθηνάς. Χρησιμοποιεί την τεχνική του λευκού βάθους που τη διδάχθηκε από το ζωγράφο του Εδιμβούργου. Πρόσθεσε έλικες με λεπτά κλειστά μπουμπούκια στα πέντε ανθέμια του ώμου, έβαψε μαύρους μερικούς λαιμούς, πρόσθεσε περίγραμμα στα όρθια ραβδιά του ώμου, κατάργησε τη γραμμή του εδάφους. Διακρίνεται για μια λιτή ζωντάνια, ενώ οι μορφές του τείνουν προς την απλοϊκότητα.

  1. Ζωγράφος της Αθηνάς, Ο Ηρακλής οδηγεί τη Σφίγγα, Boston, mfa, 98.924

  2. Ζωγράφος της Αθηνάς, Οπλίτης χορεύει τον πυρρίχιο, Νέα Υόρκη, met, 06.1021.75

  3. Ζωγράφος της Αθηνάς, Έφιππος πολεμιστής-Οπλίτης, Νέα Υόρκη, met, 06.1021.71

  4. Ζωγράφος της Αθηνάς, ΣάτυροςΝέα Υόρκη, met, 39.94.2

  5. Ζωγράφος της Αθηνάς, Νέος με άλογο, Νέα Υόρκη, 06.1021.76

  6. Ζωγράφος της Αθηνάς, Οπλίτης χορεύει τον πυρρίχιο, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1864,1007.237

  7. Ζωγράφος της Αθηνάς, Αθηνά-Αχιλλέας(;)-Αίαντας(;), Λονδίνο Βρετανικό Μουσείο, Β 541

  8. Ζωγράφος της Αθηνάς, Αθλητές, Λονδίνο Βρετανικό Μουσείο, 1772,0320.394/Β 576

 

Κατηγορία της Αθήνας 581
Πρόκειται για μια ομάδα καλλιτεχνών που ζωγράφισαν κυρίως ληκύθους στους ώμους των οποίων υπάρχουν ανθέμια, μπουμπούκια και ακτίνες. Το βάθος γεμίζει με φυλλωτά κλαδιά. Οι μορφές είναι απρόσεκτα σχεδιασμένες και επιπόλαιες.

  1. Κατηγορία της Αθήνας 581, Οπλίτες, Νέα Υόρκη, met, 41.162.256

  2. Κατηγορία της Αθήνας 581, Άρμα, Νέα Υόρκη, met, 41.162.167

  3. Κατηγορία της Αθήνας 581, Διόνυσος, Νέα Υόρκη, met, 41.162.248

  4. Κατηγορία της Αθήνας 581, Διαμάχη Ηρακλή-Απόλλωνα για τον δελφικό τρίποδα, Νέα Υόρκη, met, 46.129.1

 

Ζωγράφος του Μαραθώνα
Πήρε το όνομά του από τις πολλές ληκύθους που βρέθηκαν στον τύμβο των Μαραθωνομάχων. Εισάγει τις ζώνες με αφηρημένα σχέδια στο λαιμό και στο κατώτερο τμήμα πολλών αγγείων και ποικίλλει τους χώρους που σκεπάζονται με λευκό.

  1. Ζωγράφος του Μαραθώνα, Διόνυσος-Μαινάδες, Νέα Υόρκη, met, 75.2.21

  2. Ζωγράφος του Μαραθώνα, Διόνυσος-Μαινάδες, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1865,0720.27 / B560

 

Ζωγράφος της Σαπφώς
Πήρε το όνομά του από το επώνυμο αγγείο που απεικονίζει τη Σαπφώ. Παρά τη βιαστική χάραξη οι μορφές του έχουν ζωντάνια. Γεμίζει το βάθος με πολλές επιγραφές χωρίς νόημα. Προτιμά νεκρικές σκηνές που μας δίνουν αρκετές πληροφορίες για τα έθιμα της εποχής του. Πολλά από τα αγγεία του είναι ζωγραφισμένα με την τεχνική Six.

  1. Ζωγράφος της Σαπφώς, Θυσία του Ηρακλή, Νέα Υόρκη, met, 41.162.29

  2. Ζωγράφος της Σαπφώς, Τοποθέτηση νεκρού στο φέρετρο, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1928,0716.1

  3. Ζωγράφος της Σαπφώς, Πρόθεση νεκρού, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, MNB 905

  4. Ζωγράφος της Σαπφώς, Σάτυρος, Νέα Υόρκη, met, 23.160.87

  5. Ζωγράφος της Σαπφώς, Αθηνά, Νέα Υόρκη, met, 41.162.35

  6. Ζωγράφος της Σαπφώς, Αθηνά, Νέα Υόρκη, met, 06.1021.70

  7. Ζωγράφος της Σαπφώς, Ετοιμασία αρμάτων, Νέα Υόρκη, met, 41.162.138

 

Ζωγράφος του Διόσφου
Κατώτερος από το Ζωγράφο της Σαπφώς και με φτωχότερο θεματολόγιο. Πολλά από τα αγγεία του είναι ζωγραφισμένα με την τεχνική Six. Ασχολήθηκε με ληκύθους, μικρούς αμφορείς με λαιμό, μερικά όμως από τα καλύτερα έργα του είναι πάνω σε αλάβαστρα.

  1. Ζωγράφος του Διόσφου, Ο Ηρακλής και το λιοντάρι της Νεμέας, Ήρα-Ίρις-Αθηνά, Νέα Υόρκη, met, X.21.15

  2. Ζωγράφος του Διόσφου,Ηώς-Μέμνων-Αχιλλέας, Ύπνος-Θάνατος-Σαρπηδόνας, Νέα Υόρκη, met, 56.171.25

  3. Ζωγράφος του Διόσφου, Ερμής-Αθηνά, Νέα Υόρκη, met, 41.162.178

  4. Ζωγράφος του Διόσφου, Διόνυσος-Μαινάδα, Νέα Υόρκη, met, 41.162.175

  5. Ζωγράφος του Διόσφου, Ο Περσέας και η Μέδουσα, Νέα Υόρκη, met, 06.1070

  6. Ζωγράφος του Διόσφου, Σάτυρος-Νύφη, Βοστόνη, mfa, 98.885

  7. Ζωγράφος του Διόσφου, Αμαζόνες-Επεξεργασία μαλλιού, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, L 10 (MNC 624)

  8. Ζωγράφος του Διόσφου, Θησέας και Μινώταυρος, Νέα Υόρκη, met, 64.300

  9. Ζωγράφος του Διόσφου, Ηώς- Μέμνων, Νέα Υόρκη, met, 24.97.29

  10. Ζωγράφος του Διόσφου, Ηρακλής και Στυμφαλίδες όρνιθες, Βοστόνη, mfa, 1989.317

  11. Ζωγράφος του Διόσφου, Οι Κένταυροι καταχώνουν τον Καινέα, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, CA 2494

  12. Ζωγράφος του Διόσφου, Ηρακλής και Κύκνος, Αμαζονομαχία, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, F 385

  13. Ζωγράφος του Διόσφου, Ηρακλής και Λερναία Ύδρα, Αθηνά., Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, F 386

 

Ζωγράφος του Αίμονα
Οφείλει την ονομασία του στον Haspels ABL που τον ονόμασε Ζωγράφο του Αίμονα από τέσσερα αγγεία στα οποία εικονίζει τη Σφίγγα να καταβροχθίζει τα θύματά της. Το τελευταίο θύμα της Σφίγγας ήταν ο Αίμονας, ο γιος του Κρέοντα. Ήταν δραστήριος ζωγράφος και ασχολήθηκε κυρίως με λεπτές ληκύθους, ιδιαίτερα με τις ληκύθους-καμινάδες, αυτές που τα κυλικόσχημα χείλη τους ανοίγουν προς τα έξω και ψηλώνουν αποκτώντας κοίλες πλευρές. Οι μορφές του είναι λεπτές και εντάσσονται σε τοπίο με κλαδιά· πολλλές φορές φαίνεται να χειρονομούν χωρίς λόγο.

  1. Ζωγράφος του Αίμονα, Ο Αχιλλέας κι ο Αίαντας παίζουν πεσσούς, (κοντά) Βρετανικό Μουσείο, 1867,0508.961/B466

  2. Ο Ηρακλής και ο ταύρος της Κρήτης, Βρετανικό Μουσείο, 1842,0728.980/B636

  3. Νίκη και ταύρος, Βρετανικό Μουσείο, 1864,1007.283/B350

  4. Σάτυροι μεταγγίζουν κρασί, Νέα Υόρκη, Μητροπολιτικό Μουσείο, 91.1.457

 

Ζωγράφος της Μέγαιρας (Beldam)
Στο επώνυμο αγγείο του οι Σάτυροι βασανίζουν μια ανώνυμη γριά. Ειδικευόταν σε ληκύθους με αφηρημένα σχέδια, με λευκό βάθος και φυτικά ή διάγραμμα μοτίβα και ληκύθους με ανθέμια. Θεωρείται αρκετά καλός στο σχέδιο. Του άρεσαν, προφανώς, τα σαδιστικά θέματα, αφού γνωρίζουμε άλλο ένα αγγείο στο Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο της Αθήνας στο οποίο δεμένοι κρατούμενοι πετιούνται στη θάλασσα.

  1. Ζωγράφος της Μέγαιρας, Αμαζόνες, The Walters Art Museum, 48.249

  2. Ζωγράφος της Μέγαιρας, Ηρακλής και Φόλος, The Walters Art Museum, 48.229

  3. Ζωγράφος της Μέγαιρας, Αλάβαστρο, Νέα Υόρκη, met, 1985.201.1

  4. Ζωγράφος της Μέγαιρας, Οπλίτες, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1842,0728.979 / B 658

  5. Ζωγράφος της Μέγαιρας, Πομπή ιππέων, Harvard Art Museums, 1960.334

  6. Ζωγράφος της Μέγαιρας, Αριάδνη, Θησέας, Μινώταυρος, Αθήνα, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, 1061

 

Ζωγράφος της Κόκκινης Γραμμής
Πήρε το όνομά του από τις κόκκινες γραμμές τις οποίες βάζει κάτω από τη διακοσμητική ζώνη. Συνήθως ζωγράφιζε μικρά αγγεία, έχει ζωγραφίσει όμως και μεγαλύτερα.

  1. Ζωγράφος της Κόκκινης Γραμμής, Ο Ηρακλής και το λιοντάρι της Νεμέας, Αθηνά, Fitzwillam Museum, GR.7.1937

  2. Ζωγράφος της Κόκκινης Γραμμής, Διόνυσος, Νέα Υόρκη, met, 98.8.12

  3. Ζωγράφος της Κόκκινης Γραμμής, Απόλλωνας-Διόνυσος, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1867,0508.986/B282

  4. Ζωγράφος της Κόκκινης Γραμμής, Γυναίκα-ταύροι, Βοστόνη, mfa, 76.53

 

Κατηγορία του Βατικανού G47
Στην κατηγορία αυτή βρίσκουμε αρκετά αγγεία με σκηνές της καθημερινής ζωής.

  1. Κατηγορία του Βατικανού G47, Κρεοπώλης, Βοστόνη, mfa, 99.527

  2. Κατηγορία του Βατικανού G47, Σκηνή μάχηςΛονδίνο Βρετανικό Μουσείο, 1894,1101.681

 

Κατηγορία του Άλτενμπουργκ
Όπως και στην προηγούμενη κατηγορία βρίσκουμε αρκετά αγγεία με σκηνές της καθημερινής ζωής.

  1. Κατηγορία του Άλτενμπουργκ, Ο Ηρακλής και ο Κένταυρος Φόλος, Νέα Υόρκη, met, 56.171.32

 



Μελανόμορφος ρυθμός, ύστερη περίοδος 525 - 500 π.Χ. κάτω

 

Ο ζωγράφος του Ανδοκίδη
Εξετάζεται στον ερυθρόμορφο ρυθμό.

 

Ψίαξ
Εξετάζεται στον ερυθρόμορφο ρυθμό.

 



Βιβλιογραφία

 

Μιχάλης Τιβέριος, Ελληνική Τέχνη, Αρχαία Αγγεία, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα, 1996

John Boardman, Αθηναϊκά Ερυθρόμορφα Αγγεία - Κλασική Περίοδος, Ινστιτούτο του Βιβλίου - Α. Καρδαμίτσα, Αθήνα, 1995

Προσεκτικές Ματιές στα Ελληνικά Αγγεία, επιμέλεια Tom Rasmussen & Nigel Spivey, εκδ. Α. Καρδαμίτσα, Αθήνα, 1997

Pierre Grimal, Λεξικό της Ελληνικής και Ρωμαϊκής Μυθολογίας,  University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 1991

L. D. Caskey, J. D. Beazley, Attic Vase Paintings in the Museum of Fine Arts, Boston

Diana Buitron-Oliver, Attic Vase Painting in New England Collections

Perseus-tufts-edu

The Beazley Archive

Museum of Fine Arts, Boston

The Metropolitan Museum of Art

MoMA, The Museum of Modern Art

The State Hermitage Museum

British Museum

The J. Paul Getty Museum

Louvre Museum Official Website

The Walters Art Museum

Βερολίνο, Antikensammlung der Staatlichen Museen

Περιοδικό Αρχαιολογία

Βικιπαίδεια