Είσοδος

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΑΓΓΕΙΟΓΡΑΦΙΑ

Αρχαϊκή Αγγειογραφία, Ερυθρόμορφη


 

Στη σελίδα αυτή γίνεται μια πρώτη παρουσίαση της ελληνικής αγγειογραφίας.

 

Ερυθρόμορφη τεχνική Οι πρώτοι πειραματιστές

 

Γύρω στα 530 π.Χ. επινοήθηκε στην Αττική μια νέα τεχνική για την εικονιστική διακόσμηση των αγγείων. Πρόκειται για την «Ερυθρόμορφη» τεχνική που θα κυριαρχήσει στον ελληνικό κόσμο τους επόμενους αιώνες. Αν στη «μελανόμορφη», που ίσχυε μέχρι τώρα, οι μορφές αποδίδονταν με μελανό (μαύρο) χρώμα και το φόντο είχε το χρώμα του πηλού, στην ερυθρόμορφη οι μορφές και τα διακοσμητικά θέματα παραμένουν στο χρώμα του πηλού, το ερυθρό, ενώ οι λεπτομέρειες αποδίδονται με μαύρες γραμμές και το φόντο βάφεται μαύρο.

 

Στα πρώτα αγγεία συνδυάζονται και οι δύο τεχνικές. Η μια πλευρά είναι μελανόμορφη κι άλλη ερυθρόμορφη.

 



Κατάλογος με τους πρώτους πειραματιστές

 

Ο ζωγράφος του Ανδοκίδη/Λυσσιπίδη
Θεωρείται ότι πρώτος αυτός επινόησε τη νέα τεχνική. Εργάστηκε γύρω στα 530-510 π.Χ. Πήρε το όνομά του από τον κεραμέα για τον οποίο εργαζόταν. Αναγνωρίζεται ομόφωνα ως μαθητής του Εξηκία.
Οι ερευνητές διατυπώνουν διαφορετικές απόψεις για τα "δίγλωσσα" έργα του. Πολλοί θεωρούν ότι είναι δικιά του η ερυθρόμορφη απόδοση, ενώ τη μελανόμορφη την αποδίδουν στον Ζ. του Λυσσιπίδη.
Οι συνθέσεις του χαρακτηρίζονται από αυστηρότητα και ακρίβεια, στις ογκώδεις όμως μορφές του περιορίζονται στις βασικές ανατομικές λεπτομέρειες. Η σύνθεση είναι χαλαρότερη από του δασκάλου του Εξηκία και αρκετές φορές διακρίνεται από πρωτοτυπία.

 

Ο Ηρακλής οδηγώντας τον ταύρο της Κρήτης Boston, mfa, 99.538

Ο Αίαντας και ο Αχιλλέας παίζουν πεσσούς Boston, mfa, 01.8037

Παλαιστές, Ηρακλής και Απόλλωνας, η αρπαγή του δελφικού τρίποδα Βερολίνο, Antikensammlung der Staatlichen Museen, F2159

Πολεμιστές, Κιθαρωδός Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, G1

Η αποθέωση του Ηρακλή Munich, Antikensammlungen, 2301

Διαμάχη Ηρακλή και Απόλλωνα Νέα Υόρκη, met, 63.11.6

Ετοιμασία Αμαζόνων, Λουτρό γυναικών Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, F 203

Διόνυσος, Ηρακλής και Κέρβερος Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, F 204

Ηρακλής - Λιοντάρι Νεμέας, Αίαντας - Αχιλλέας Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1839,1109.2 / B193

Ηρακλής - Λιοντάρι Νεμέας, Διόνυσος Bologna, Museo Civico Archeologico, 151

 

Ζ. του Λυσσιπίδη, Ο Αχιλλέας και ο Αίαντας παίζουν πεσσούς, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1851,0806.15/B211

 

Ψίαξ
Ανήκει στους πρώτους πειραματιστές της ερυθρόμορφης τεχνικής. Είχε ασχοληθεί με τη μελανόμορφη, έχοντας δώσει πρωτοποριακά αγγεία, γύρω όμως στο 520 αρχίζει να ασχολείται με τα ερυθρόμορφα. Χρησιμοποιεί λευκό και κόκκινο χρώμα για να τονίσει διάφορες λεπτομέρειες.

 

Τρεις πολεμιστές και κιθαρωδός, Cleveland Museum of Art, 76.89

Διόνυσος και Σάτυροι, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, GR 1980.10-29.1

Νέοι και νέες, The J. Paul Getty Museum, 86.AE.278

Νέα με δίαυλο και χορεύτρια, The J. Paul Getty Museum, 90.AE.122

Τοξότης με σάλπιγγα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1867,0508.941 / Β591

Σκηνή μάχης, Τοξότης οδηγεί άλογο, Νέα Υόρκη, met 14.146.1

Σάτυρος, Νέα Υόρκη, Met, 14.146.1

Ο Ηρακλής δαμάζοντας άλογο του Διομήδη, Αγία Πετρούπολη, The State Hermitage Museum, ГР-28190

Μαινάδα, Αγία Πετρούπολη, The State Hermitage Museum, ГР-4356

Σφίγγα

Αυλήτρια με συμποσιαστή, Βασιλεία, Antikenmuseum und Sammlung Ludwig Ka 421

Οπλίτης με σάλπιγγα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1849,0620.1 / B590

Νέοι με άλογα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1900,0611.1

Άνδρας με λύρα, The J. Paul Getty Museum, 77.AE.102

Διόνυσος, Μαινάδες, Μιλάνο, Museo Poldi-Pezzoli, 482

Σάτυρος και Μαινάδες, Σκηνή μάχης, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, CA 5950

 

Πασέας ή ζωγράφος του Κέρβερου
Ένας άλλος αξιόλογος ζωγράφος ήταν ο Πασέας που παλιότερα ονομαζόταν Ζωγράφος του Κέρβερου. Ο Πασέας ζωγράφιζε κυρίως κύλικες. Προτιμούσε τις ξεκάθαρες μορφές, με μεγάλα μάλλον κεφάλια, και μάτια στενά, τοποθετημένα ψηλά. Δεν ενδιαφερόταν ιδιαίτερα για το χρώμα και τη διακόσμηση.

 

Ο Ηρακλής οδηγεί τον Κέρβερο, Boston, mfa, 01.8025

Δύο αθλητές, Boston, mfa, 03.785

Δύο νέοι κωμαστές, Νέα Υόρκη, met, 2010.64

Αίαντας, αρπαγή της Κασσάνδρας, Yale University, 1913.169

Διόνυσος και Σάτυρος, Yale University, 1913.170

 



Οι πρωτοπόροι

 

Από το 520 ως το 500 υπάρχει στην Αττική μια ομάδα αγγειογράφων με κάποια κοινά χαρακτηριστικά. Δεν ενδιαφέρονται ιδιαίτερα για το χρώμα και για τη διακόσμηση του ενδύματος, καθιερώνεται για τα περιγράμματα η ανάγλυφη γραμμή (που γίνεται με πυκνό χρώμα), για την απόδοση των πτυχώσεων χρησιμοποιούν αραιό χρώμα, τα μάτια κλίνουν προς το δακρυϊκό πόρο, η κόρη είναι στρογγυλή και βρίσκεται στο κέντρο του ματιού ή λίγο πιο μπροστά, στη μύτη. Η απόδοση των μορφών γίνεται πιο ελεύθερα και είναι φανερή η προσπάθεια που γίνεται για την απόδοση της τρίτης διάστασης, χωρίς φυσικά να λείπουν τα προβλήματα.

 



Κατάλογος με τους πρωτοπόρους

 

Ευφρόνιος
Ο Ευφρόνιος, που δούλεψε γύρω στο 520-505, προτιμούσε να ζωγραφίζει κυρίως μεγάλα αγγεία. Το στυλ του μπορεί να χαρακτηριστεί κλασικό χωρίς πολλές ιδιαιτερότητες. Τα πρόσωπά του έχουν ήρεμα χαρακτηριστικά. Χρησιμοποιεί περίγραμμα για την απόδοση του ανθρώπινου σώματος, ακόμη και στην παραμικρή λεπτομέρεια. Ο Μ. Τιβέριος γράφει: «Η ζωγραφική του διακρίνεται για το δυνατό και τολμηρό της σχέδιο και τη θαυμάσια οργάνωση των συνθέσεών της, ενώ οι μορφές του χαρακτηρίζονται από τη σωστή απόδοση των ανατομικών λεπτομερειών, την ακρίβεια των περιγραμμάτων και τον πλούτο των λεπτομερειών τους. Οι κινημένες μορφές των παραστάσεών του, με τα συστρεφόμενα μέλη και τους τεντωμένους μυώνες, πάλλονται από έντονες εσωτερικές δυνάμεις. Αρκετές φορές στη διακόσμηση των αγγείων του χρησιμοποιεί πρόσθετο πηλό, που δίνει την εντύπωση του ανάγλυφου, ενώ, πιθανόν, δούλεψε και με την μελανόμορφη τεχνική.»

 

Ηρακλής και Ανταίος, Παρίσι, Λούβρο G103

Ο Ύπνος και ο Θάνατος μεταφέρουν το νεκρό Σαρπηδόνα, Νέα Υόρκη, met 1972.11.10

Ηρακλής και Λερναία Ύδρα, Αγία Πετρούπολη, The State Hermitage Museum, ГР-8056

Συμπόσιο γυναικών, Αγία Πετρούπολη, The State Hermitage Museum, ГР-4584

 

Σμίκρος
Ο Σμίκρος είναι μιμητής του Ευφρόνιου. Τον χαρακτηρίζει το ενδιαφέρον του για τη διακόσμηση και τις μεμονωμένες μορφές σε μαύρο φόντο. Η σχεδίασή του, αν και είναι ακριβής, εντούτοις παρουσιάζει με προχειρότητα τ' αυτιά, αποδίδει άτεχνα και δύσκαμπτα τα χέρια. Παρόλο που μερικές φορές δείχνει κάποια επιμέλεια στην απόδοση ενός κεφαλιού ή του σώματος, αποδίδει με βιασύνη τα ενδύματα. Οι σάτυροι θεωρούνται από τα καλύτερα δημιουργήματά του· έχουν πυκνά μουστάκια και γένια, είναι φαλακροί και οι μύτες τους είναι γυρισμένες προς τα πάνω.

 

Ο Πηλέας αγκαλιάζει τη Θέτιδα, Αγία Πετρούπολη, The State Hermitage Museum, ГР-4503

 

Ευθυμίδης
Ο Ευθυμίδης είναι φίλος κι ανταγωνιστής του Ευφρόνιου. Ο πατέρας του ονομαζόταν Πολλίας. Ο Μ. Τιβέριος παρατηρεί: «Η ζωγραφική του χαρακτηρίζεται συχνά από τις τολμηρές και ζωντανές στάσεις των μορφών, που είναι αποδομένες με χάρη και ευγένεια από διάφορες οπτικές γωνίες. Η μνημειακότητα που τις διακρίνει πετυχαίνεται με τον καθαρό και συμπαγή όγκο τους, πράγμα που επιτρέπει να κινούνται με  μεγαλύτερη άνεση μέσα στο διαθέσιμο χώρο. Είναι εφευρετικός και δεξιοτέχνης στην απόδοση επιμέρους λεπτομερειών, ενώ ρίχνει το βάρος του στο σχέδιο και όχι στη διακοσμητικότητα. Ωστόσο, ως προς την απόδοση των ανατομικών λεπτομερειών και γενικότερα ως προς την ποιότητα των συνθέσεών του, δεν μπορεί να συγκριθεί με τον Ευφρόνιο και ας καυχιέται για το αντίθετο ο ίδιος στο έργο του.» Ο Beazley γράφει: Η φιλική φράση του «ως ουδέποτε Ευφρόνιος» γραμμένη δίπλα σε μορφή που κάνει τολμηρή στροφή του κορμού, με τις ανατομικές γραμμές αποδομένες σωστά καθώς και η ελεύθερη, σχεδόν σπάταλη, χρήση από μέρους του της γραμμής από αραιωμένη βαφή για την απόδοση των ανατομικών λεπτομερειών, δίνουν στις μορφές του έναν αέρα που σαφώς θυμίζει γλυπτά έργα.» «Οι μορφές του είναι πιο βαριές και πιο σαρκώδεις από εκείνες του Ευφρόνιου. Συνήθως αποδίδει με εγχάρακτη γραμμή το περίγραμμα της κόμης και αποφεύγει τους ανάγλυφους βοστρύχους. Γενικά, ρίχνει το βάρος στη σχεδίαση μάλλον παρά στη διακόσμηση. Σπάνια αποδίδει τις βλεφαρίδες· τα αυτιά τα σχεδιάζει απλούστερα με δυο μικρές γραμμές ή ένας άγκιστρο στο κέντρο· οι όρχεις σχεδιάζονται χαλαροί, τα πόδια μακριά και πλατιά, τα δάχτυλα εύκαμπτα. Τα ιμάτια αναδιπλώνονται με σκληρές πτυχές στον αυχένα. Στα φυτικά κοσμήματα χρησιμοποιεί λιγότερους λωτούς με τα στοιχεία τους χωρισμένα. Φαίνεται ότι προτιμούσε τους μεγάλους ενιαίους αμφορείς (τύπου Α), από τους κρατήρες».

 

Πολεμιστής που ανεβαίνει στο άρμα, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, G 44

Δύο αθλητές κι εκπαιδευτής, Μόναχο, Antikensammlungen, 2308

Εξοπλισμός του Έκτορα, Τρεις κωμαστές, Μόναχο, Antikensammlungen, 2307

Ο Ηρακλής αρπάζει τον δελφικό τρίποδα, Boston, mfa 63.1515

 

Φιντίας
Ο Φιντίας είναι ιδιαίτερα λεπτολόγος· ενδιαφέρεται για τις λεπτομέρειες, για παράδειγμα στα νύχια, στις αρθρώσεις, στα πέλματα. Οι μορφές του είναι λιγότερο φυσικές και ζωηρές σε σύγκριση με εκείνες του Ευθυμίδη, και με πιο σκληρά ενδύματα. Συνηθίζει να χρησιμοποιεί εγχάρακτη και όχι γραπτή γραμμή για τους μυς και τα ενδύματα. Ο Μ. Τιβέριος παρατηρεί: «Το στιλ της ζωγραφικής του διακρίνεται από έναν ακαδημαϊσμό, που συχνά οδηγεί σε λανθάνοντα μανιερισμό.» «Αν και έχει αξιόλογες συνθετικές ικανότητες, οι δημιουργίες του δεν είναι πάντα πειστικές και τα ενδύματα των μορφών του παρουσιάζονται κάπως σκληρά και άκαμπτα. Τα περιγράμματά του είναι συνήθως σωστά, χωρίς όμως να λείπουν και κάποιες σχεδιαστικές αδυναμίες. Οι μορφές του είναι συνήθως ογκώδεις, με κυριαρχία της καμπύλης γραμμής, και δίνουν πετυχημένα την αίσθηση του βάθους. Δεν αγαπούσε τις πολλές ανατομικές λεπτομέρειες, αν και αυτές δε λείπουν από ορισμένα όψιμα έργα του.»

 

Απόλλων, Άρτεμη, Λητώ και Τιτυός., Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, G 42

Προπόνηση αθλητών του πένταθλου, Boston, mfa 01.8019

Υδροφόροι, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1843,1103.8/Ε 159

 

Σωσίας
Έχει σωθεί ένα μόνο έργο, η παρακάτω κύλικα, απ' όπου πήρε και τ' όνομά του επειδή είναι έργο του αγγειοπλάστη Σωσία. Είναι λάτρης της λεπτομέρειας, αλλά και μεγάλος νεωτεριστής. Η ζωγραφική του χαρακτηρίζεται από λεπτότητα και χάρη. Στη διακόσμηση των αγγείων του χρησιμοποίησε πρόσθετο επιχρυσωμένο πηλό.

 

Αχιλλέας-Πάτροκλος, ο Ηρακλής στον Όλυμπο, Berlin, Antikenmuseen, F 2278

 

Όλτος
Ο Όλτος είναι ο καλύτερος από τους κυλικογράφους αυτής της περιόδου. Χαρακτηρίζεται από οικονομία στις γραμμές που αποδίδουν τις λεπτομέρειες του σώματος. Με μια μακριά γραμμή που σχηματίζει καμπύλη στην άκρη σχηματίζει το μέτωπο και τη μύτη. Τα πόδια είναι λεπτά και το αυτί αποδίδεται με απλή σπείρα. Από τα φυτικά κοσμήματα προτιμά τους λωτούς που επιστέφονται από πέταλα ανθεμίων ή κάπως απλούστερους με τους κάλυκες πολύ διογκωμένους (σε κύλικες).

 

Ο Θησέας αρπάζει την Αντιόπη, Θησέας και Αριάδνη, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1837,0609.58 / Ε 41

Ο Αχιλλέας και η Βρισηίδα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1836,0224.126 / Ε 258

Αθλητές, Νέα Υόρκη, met 10.210.18

Οπλίτες επί δελφίνος, Νέα Υόρκη, met 1989.281.69

Νέος που τρέχει, The J. Paul Getty Museum, 86.AE.276

Γενειοφόρος πολεμιστής, Boston, mfa 13.83

Αγώνας Ηρακλή - Αχελώου, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1839,0214.70 / Ε 437

Διόνυσος, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1836,0224.34 / Ε 265

Διόνυσος - Αναχώρηση του Αίαντα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1836,0224.34 / Ε 265

 

Επίκτητος
Ο Επίκτητος ασχολήθηκε κυρίως με τη διακόσμηση κυλίκων και πινακίων. Οι πρωιμότερες κύλικές του είναι δίγλωσσες οφθαλμωτές. Ήταν δεξιοτέχνης στην απόδοση σύνθεσης μέσα σε κύκλο και ακριβώς τα μετάλλια των κυλίκων του και τα πινάκια είναι εκείνα που εντυπωσιάζουν τον θεατή. Του άρεσε να διακοσμεί κύλικες με παράσταση στο εσωτερικό. Τα μελανόμορφα έργα του δείχνουν σιγουριά και πειθαρχία στην εκτέλεση, ενώ το ερυθρόμορφο έργο του έχει τέλεια ισορροπία γραμμής και λεπτομέρειας, με περιορισμένη χρήση επίθετων χρωμάτων και διακοσμητικών στοιχείων. Οι μορφές του έχουν συμμετρικά μέλη, χαρακτηρίζονται από αγαλματώδη ευθύτητα και γι' αυτό σύμφωνα με τον Beazley «δεν μπορεί να σχεδιάσει κανείς καλύτερα, απλώς μπορεί να σχεδιάσει διαφορετικά». Έτσι, κατατάσσεται μεταξύ των κορυφαίων σχεδιαστών του πρώιμου ερυθρόμορφου.

Οι μυθολογικές σκηνές του είναι λίγες και σπάνια πρωτότυπες. Η απεικόνιση, όμως, των κοινών ανθρώπων στο παιχνίδι, στο κρεβάτι ή στη διασκέδαση, η συμβολή του στην εξέλιξη της προβολής του σάτυρου ως ψυχολογικού υποκατάστατου του ανθρώπου, καθώς και η ποικιλία των ερωτικών απεικονίσεων, προωθούν σημαντικά εκείνο που είχε ξεκινήσει ο μελανόμορφος. Παράλληλα, ο Επίκτητος εισήγαγε ένα νέο πνεύμα στην απεικόνιση των θεμάτων στην ελληνική τέχνη, που δεν υστερεί με τον τρόπο αφήγησης που είχαν καθιερώσει οι Πρωτοπόροι.

 

Έφιππος νέος - Σειληνοί, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1842,0407.23 / Ε3

Ηρακλής-Κένταυροι, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1929,1111.1

Πολεμιστής, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1837,0609.78/ Ε136

Σκύθης, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1837,0609.59 / Ε135

Κωμαστές, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1867,0508.1022 / Ε137

Ηρακλής-Βούσιρης, Αυλητής-Μαινάδα, Συμπόσιο, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1843,1103.9 / Ε38

Θησέας-Μινώταυρος, Παρέα νέων, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1836.0224.114 / Ε37

Σκύθης τοξότης, Boston, mfa, 01.8074

Σάτυρος, Boston, mfa, 10.212

Σάτυρος, Boston, mfa, 95.34

Αναβάτης αλέκτορος, MoMa, 1981.11.10

Σκηνή παλέστρας, Παρίσι, Λούβρο G7

 

Σκύθης
Υπογράφει 4 κύλικες, του αποδίδονται όμως περισσότερα αγγεία. Τα δίγλωσσά του αγγεία είναι ερυθρόμορφα εσωτερικά και με μελανόμορφα με κοραλλόχρωμο βάθος εσωτερικά. Θεωρείται ως συνειδητός γελοιογράφος. Ο Beazley γράφει: «σκόπιμα ζωγραφίζει τους ανθρώπους χειρότερους απ' ό,τι είναι». Ήρωες και φαύλοι εικονίζονται εξίσου κτηνώδεις. Στα ανέκφραστα πρόσωπά του διακρίνεται το χιούμορ του. Το σχέδιό του είναι συμμετρικό και αξιοπρόσεκτο. Το όνομά του παραπέμπει ή σε Σκύθη ή σε παρατσούκλι.

 

Κουκουβάγια, The J. Paul Getty Museum

Πολεμιστές-Δισκοβόλος, The J. Paul Getty Museum, 83 ΑΕ 247

Οι γάμοι του Πηλέα και της Θέτιδας, Αγία Πετρούπολη, Ερμιτάζ, ГР-8071

Σφίγγα, Φτερωτά άλογα, Boston, mfa, 10.198

Κωμαστής, Παρίσι, Λούβρο F129

 

Ζωγράφος του Νικοσθένους
Διακοσμεί κυρίως οφθαλμωτές κύλικες, μερικές ανθεμωτές-οφθαλμωτές, καθώς και κύλικες με παράσταση στη ζωφόρο.

 

Ερωτική σκηνή-Χορός, Boston,mfa, 95.61

Διόνυσος - Ηρακλής, Boston, mfa, 00.334

Πολεμιστής, The Walters Art Museum, 48.2747

Ύπνος-Θάνατος-Σαρπηδών, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1841,0301.22 / Ε12

Ερωτική σκηνή, Ερμής, Χορός Μαινάδων-Σατύρων, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1867,0508.1064 / Ε815

 

Ζωγράφος του Ευεργίδη
Πήρε το όνομά του από τον κεραμέα για τον οποίο συνεργαζόταν. Συνεργάστηκε και με τον Επίκτητο, η επίδραση του οποίου περιορίζεται στην επιλογή των θεμάτων. Η εργασία του στις κύλικες χαρακτηρίζεται ως αδέξια αντιγραφή και πρόχειρη επανάληψη τυποποιημένων θεμάτων. Η ποιότητα των έργων του μειώνεται από την πρόχειρη απόδοση ή την παντελή έλλειψη λεπτομερειών, π.χ. στα αυτιά, στα χέρια, καθώς και από τις κακές αναλογίες των μορφών.

 

Πάνθηρας κατασπαράζει ελαφάκι, Νέα Υόρκη, met 41.162.129

Νέος με λουλούδι - Αθλητές, Νέα Υόρκη, met 09.221.47

Διόνυσος-Σάτυρος-Μαινάδα, Πολεμιστής-Αμαζόνα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1843,1103.35 / Ε253

Νέος σε κρατήραFitzwilliam museum, GR15.1937

 

Ζωγράφος του Πασιάδου
Ο ζωγράφος του Πασιάδου ανήκει στην ομάδα των Αλάβαστρων του Παιδικού. Κατά τον Boardman υπερέχει ελάχιστα του ζωγράφου του Ευεργίδου. Τα αγγεία του είναι ραδινά και χαριτωμένα.

 

Ζωγράφος του Πασιάδου, Βακχική τελετή, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1887-0801.61 / Β668

 

Ζωγράφος του Ερμαίου
Οι μορφές του έχουν βαριά κεφάλια και νυσταγμένο ύφος. Η φυσιολογία τους θυμίζει την αντίστοιχη των μορφών του Όλτου. Συνηθίζει να βάζει διπλές άκρες στους χιτώνες, θυμίζοντας έτσι αντίστοιχες μορφές αγγειογράφων που διακοσμούσαν μεγαλύτερου μεγέθους αγγεία καθώς και των Πρωτοπόρων. Το όνομά του οφείλεται στον κεραμέα Ερμαίο. Δούλεψε και για τον κεραμέα Καχρυλίωνα.

 

Νέα με λεκάνη, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1892,0718.5 / Ε34

Μαινάδα, Boston, mfa, 95.33

Διόνυσος, Αγία Πετρούπολη, Ερμιτάζ, ГР-6230

 

Ζωγράφος της Θάλιας
Θεωρείται καλός καλλιτέχνης. Εργάστηκε για τον κεραμέα Καρχυλίωνα και νωρίτερα για τον Χέλη.

 

Ζωγράφος της Θάλιας, Αθλητής, Cambridge, MA, Dewing

 

Ζωγράφος του Επίδρομου- Ζωγράφος του Απολλόδωρου
Συνεξετάζονται οι δύο αγγειογράφοι, αφού τόσο ο Beazley όσο και ο Boadman θεωρούν ότι ο Ζωγράφος του Επίδρομου αποτελεί την πρώιμη φάση του Ζωγράφου του Απολλόδωρου.

 

Θανάτωση αντιπάλου, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1892,0718.6 / Ε43

Άντρας με λαγό και σκύλο, Αγία Πετρούπολη, Ερμιτάζ

Θυσία αγριόχοιρου, Παρίσι, Λούβρο G112

Άντρας με πάνθηρα, Λονδίνο Βρετανικό Μουσείο 1836,0224.230 / Ε57

Σύγκρουση προ των τειχών, The J. Paul Getty Museum 84.AE.38

 

Ζωγράφος του Αμβρόσιου
Σύμφωνα με τον Beazley είναι κακός ζωγράφος όχι όμως και πληκτικός. Ο Boardman πιστεύει ότι: «τη συνοπτική του σχεδίαση την αντισταθμίζει η ζωντάνια των μορφών του και κάποια ικανότητα στο να αποδίδει τη στάση και την κίνηση». Από τα καλύτερα έργα του το αγόρι που ψαρεύει.

 

Παιδί που ψαρεύει, Σάτυροι, Boston, mfa, 01.8024

Γενειοφόρος άντρας, Boston, mfa, RES.08.31b

Χρωματίζοντας γλυπτά, Boston, mfa 68.292

Νέσσος και Διηάνειρα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1772,0320.12.+ / Ε42

Κωμαστές, The J. Paul Getty Museum 86.AE.280

Αθλητής με αρύβαλλο, The J. Paul Getty Museum 86.AE.298

 

Ζωγράφος του Γαλού
Ασχολήθηκε κυρίως με τη διακόσμηση ληκύθων.

 

Πομπή προς θυσία, Boston, mfa, 13.195

 



Ύστερο -αρχαϊκοί αγγειογράφοι

 

Ύστερο - αρχαϊκοί αγγειογράφοι.  Στα χρόνια που ακολούθησαν μετά τους πρωτοπόρους εμπεδόθηκαν οι κατακτήσεις της νέας τεχνικής, της ερυθρόμορφης, κι υπάρχει η τάση για την ρεαλιστικότερη απόδοση των μορφών. Παράλληλα είναι φανερή η προσπάθεια για την απόδοση τρισδιάστατων αντικειμένων. Παραμελείται η απόδοση των ανατομικών λεπτομερειών ενδιαφέρονται όμως περισσότερο για τη σύνθεση της μορφής ως συνόλου. Καμιά φορά χρησιμοποιείται αραιό διάλυμα βαφής για να δηλώσει σκίαση. Όσον αφορά τη θεματογραφία είναι φανερός ο εμπλουτισμός από σκηνές της καθημερινής ζωής κι ο εμπλουτισμός των μυθολογικών θεματικών ή μια νέα απόδοση των συνηθισμένων. Οι σπουδαιότεροι αγγειογράφοι αυτής της περιόδου είναι ο Ζωγράφος του Κλεοφράδη, ο Ζωγράφος του Βερολίνου και ο Μύσων.

 



Κατάλογος με τους ύστερο - αρχαϊκούς

 

Ζωγράφος του Κλεοφράδη
Ο Ζωγράφος του Κλεοφράδη εργάζεται γύρω στο 505 με 475. Πάνω από εκατό αγγεία έχουν αναγνωριστεί ως δικά του. Οι μορφές του είναι βαριές και δυνατές, δείχνει ιδιαίτερο ενδιαφέρον για τις σκηνές από τον Τρωικό πόλεμο που τις αποδίδει με ένα ιδιαίτερο τρόπο. Παρουσιάζει τους ήρωες μ' ένα τέτοιο τρόπο που μας παρασέρνει να προβληματιστούμε για το δίλημμα του ανθρώπου και του ήρωα.

 

Αναχώρηση πολεμιστή, Würzburg L 222

Η διακοπή της μονομαχίας του Έκτορα με τον Αίαντα, Würzburg L 508

Ο Φινέας αντιμετωπίζει τις Άρπυιες, The J. Paul Getty Museum, 85.AE.316

Σκηνές από την άλωση της Τροίας, Νάπολη, Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο, 2422

Παναθηναϊκός αμφορέας, τιμημένος αθλητής, Boston mfa 10.178

Επιστροφή του Ήφαιστου με τον Διόνυσο και Σάτυρους, Cambridge, Harvard University Art Museums, 1960.236

Παναθηναϊκός αμφορέας, αρματοδρομία, Νέα Υόρκη, met, 07.286.79

Παναθηναϊκός αμφορέας, Παγκράτιο, Νέα Υόρκη, met, 16.71

Παναθηναϊκός αμφορέας, αρματοδρομία, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1837,0609.75 / B132

Παναθηναϊκός αμφορέας, ραψωδός-αυλητής, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1843,1103.34 / B270

Ηρακλής-Απόλλωνας, Νέα Υόρκη, met, 13.233

 

Ζωγράφος του Βερολίνου
Ο Ζωγράφος του Βερολίνου σχεδιάζει με λεπτές ανάγλυφες γραμμές. Δεν ενδιαφέρεται και τόσο για τις πολυπρόσωπες σκηνές· τον ενδιαφέρει κυρίως ο συνδυασμός δύο μορφών, με μία μορφή στην κάθε όψη. Του έχουν αποδοθεί περίπου 300 αγγεία, τα περισσότερα από τα οποία ανήκουν στα χρόνια μεταξύ 500-480 π.Χ. Δεν αποδίδει προοπτικά ολόκληρα μέλη του σώματος, τοποθετώντας όμως τα πόδια σε στροφή τριών τετάρτων καταφέρνει μια διαφοροποίηση των μυών της κοιλιάς δεξιά ή αριστερά. Η τεχνική του είναι άψογη, οι γραμμές του λεπτές, ομοιόμορφες και ρευστές. Οι γυναίκες φορούν ενώτια (σκουλαρίκια) που έχουν τη μορφή στιγμής μέσα σε κύκλο. Στα ιμάτια χρησιμοποιεί μακρόσυρτες κυματιστές ή καμπύλες γραμμές, παράλληλες μεταξύ τους, που ξεκινούν από αριστερά ή δεξιά. Οι πτυχώσεις σταθερά μεταβάλλονται από τις αρχαϊκές σκληρές πτυχές στις πρώιμες κλασικές συστάδες κατακόρυφων γραμμών που καταλήγουν στον ποδόγυρο, ο οποίος ορίζεται με μιαν ευθεία ή κυματιστή γραμμή. Στα ενδύματα των ύστερων μορφών του είναι φανερό ότι ο γηραιός πια καλλιτέχνης δεν έμεινε απρόσβλητος από τα συμπτώματα εκείνα της παρακμής του αρχαϊκού που ονομάστηκαν «Μανιερισμός».

 

Ερμής και Σάτυροι (επώνυμο αγγείο), Βερολίνο, Antikenmuseen F 2160

Τρίτωνας και Νηρηίδα, Cambridge, Harvard University Art Museums 1927.150

Ο Ηρακλής αντιμετωπίζει τα φίδια, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου G 192

Ορέστης, Αίγισθος, Κλυταιμνήστρα, Χρυσόθεμη, Ταλθύβιος, Βιέννη, Kunsthistorisches Museum, Antikensammlung, IV 3725

Ηρακλής και Νηρέας, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1843,1103.47 /Ε 162

Γενειοφόρος άντρας - έφηβος, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1843,1103.51 / Ε 266

Δίας, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1867,0508.1114 / Ε 313

Γενειοφόρος άντρας με χέλυ - έφηβος, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1843,1103.74 / Ε 267

Νίκη ιπτάμενη, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1859,0301.6 / Ε 513

Διόνυσος και γενειοφόρος Σάτυρος, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1869,0205.1 / Ε 511

Απόλλωνας και Άρτεμη, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1836,0224.2 / Ε 514

Αχιλλέας και Έκτορας, Αχιλλέας και Μέμνων, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1848,0801.1 / Ε 468

Αναχώρηση πολεμιστή, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1836,0224.76 / Ε 269

Γανυμήδης - Δίας, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου G175

Κιθαρωδός, Νέα Υόρκη, met, 56.171.38

Πολεμιστής και Αμαζόνα, Βαλτιμόρη, The Walters Art Museum 48.79

Ήρα-Αθηνά-Δίας, Αναχώρηση πολεμιστή, Νέα Υόρκη, met, 1988.40

 

Ζωγράφος του Νικοξένη
Ζωγράφος του μελανόμορφου ρυθμού της ομάδας του Λεάγρου, στράφηκε στον ερυθρόμορφο διακοσμώντας αμφορείς τύπου Α και μερικούς τύπου Β, παναθηναϊκούς, υδρίες και κρατήρες. Στους παναθηναϊκούς αμφορείς επέφερε αλλαγές στη διάταξη των κιόνων ή στη στάση της Αθηνάς ή με το να απεικονίζει στη θέση της τον Ερμή ή κάποιον ιερέα. Έχει έναν ιδιάζοντα τρόπο να αποδίδει τις χειρίδες των χιτώνων και καμιά φορά δεν πετυχαίνει να σταματήσει τις γραμμές των πτυχώσεων εκεί που θα έπρεπε.

 

Αθηνά, Boston, mfa, 95.19

Νέοι σε παλαίστρα, Αγία Πετρούπολη, The State Hermitage Museum, ГР-79

Ο Αχιλλέας κι ο Αίαντας παίζουν πεσσούς, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1843,1103.27/E160

 

Ζωγράφος του Ευχαρίδη
Ο Ευχαρίδης ήταν μαθητής του Ζωγράφου του Νικοξένου. Προτιμάει αγγεία μεγάλου σχήματος, όπως αμφορείς με λαιμό, στάμνους, κιονωτούς κρατήρες (που ήταν της μόδας αυτήν την περίοδο) και ιδίως καλυκόσχημους κρατήρες, στους οποίους τοποθετεί την παράσταση είτε στο κατώτερο καμπύλο τμήμα του αγγείου είτε στις ευθύγραμμες πλευρές του ανώτερου τμήματος. Οι μορφές του είναι ακόμη γωνιώδεις και δύσκαμπτες αλλά η προσπάθειά του δικαιώνεται στα καλύτερα έργα του.

 

Προπόνηση αθλητή, Boston, mfa 2004.74

Αυλητής - Κωμαστής, Malibu, The J. Paul Getty Museum 86.AE.227

Νέος με λύρα, Malibu, The J. Paul Getty Museum 73.AE.23

 

Μύσων
Ο Μύσων ήταν μαθητής του Φιντία. Τα έργα του, συνήθως μεγάλου σχήματος, χρονολογούνται από το 505 ως το 480 π.Χ.

 

Ο Κροίσος στην πυρά και η απαγωγή της Αντιόπης, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου G197

Αθλητές, Malibu, The J. Paul Getty Museum 86.AE.205

Νέοι με άλογα - Κωμαστές, Boston, mfa, 1973.572

Ηρακλής-Απόλλων, Αρπαγή δελφικού τρίποδα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1842,0822.1 / Ε 458

Αθλητής - Κωμαστής, Αγία Πετρούπολη, The State Hermitage Museum

 

Ζωγράφος του Harrow
Ένας προικισμένος ζωγράφος με επήρειες από το Ζωγράφο του Βερολίνου. Προτιμά τους αμφορείς με λαιμό και στη διακόσμηση τις σκηνές της καθημερινής ζωής και δευτερευόντως τα μυθολογικά θέματα.

 

Συνάντηση Θησέα - Ποσειδώνα, Κιθαριστής, Harvard University Art Museums, 1960.339

Άλτες, Amherst College, 1957.66

 

Ζωγράφος του Ιπτάμενου Αγγέλου
Προτιμάει χαριτωμένες σκηνές με Σατύρους, απεικονίζοντας σκηνές από την ιδιωτική τους ζωή ή γυναίκες που ασχολούνται με φαλλούς ή με πτηνά σε σχήμα φαλλού. Είναι ο πρώτος που εισάγει παιδιά σατύρους στην ελληνική τέχνη.

 

Σάτυρος με νέο Σάτυρο (επώνυμο αγγείο), Boston, mfa, 98.882

 

Ζωγράφος των Σειρήνων
Είναι προσεκτικός με τις μορφές του, παρόλο που είναι άτονες. Στο ομώνυμο αγγείο οι έρωτες της β' όψης είναι κακόσχημοι.

 

Ο Οδυσσέας και οι Σειρήνες - Ιπτάμενοι Έρωτες (επώνυμο αγγείο), Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1843,1103.31 / Ε440

 

Ζωγράφος του Tyszkiewicz
Είναι προσεκτικός με τις μορφές του, παρόλο που είναι άτονες. Στο ομώνυμο αγγείο οι έρωτες της β' όψης είναι κακόσχημοι.

 

Σκηνές από τον Τρωικό πόλεμο, Αχιλλέας - Μέμνων, Διομήδης - Αινείας, Boston, mfa, 97.368

Ο Ηρακλής σκοτώνει τον Λίνο, Boston, mfa, 66.206

Διόνυσος και Απόλλων εναντίον Γιγάντων, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1849,0620.6 / Ε443

 

Συρίσκος - Ζωγράφος της Κοπεγχάγης
Ο Συρίσκος και ο ζωγράφος της Κοπεγχάγης, μαζί με το ζωγράφο P.S. θεωρούνται μάλλον ως το ίδιο πρόσωπο. Το όνομα Συρίσκος ανήκει στον κεραμέα Συρίσκο που κατασκεύασε ένα αγγείο σε σχήμα αστραγάλου για το ζωγράφο. Υπάρχει όμως και ενυπόγραφο αγγείο με το όνομα του Συρίσκου. Ο ζωγράφος της Κοπεγχάγης πήρε το όνομά του από ένα αγγείο που φυλάσσεται στην Κοπεγχάγη. Το στυλ του είναι περισσότερο ακαδημαϊκό. Σε κάποια από τα έργα του παρατηρείται μια πιο ελεύθερη απόδοση των στάσεων, των κινήσεων των μορφών και των πτυχώσεων των ενδυμάτων.

 

Σκηνή από συμπόσιο, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1873,0820.272 / Ε795

Μενέλαος - Ελένη, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1843,1103.86 / Ε161

Κάνθαρος σε μορφή διπλού προσώπου, Boston, mfa, 95.37

Αρμόδιος - Αριστογείτων - Ίππαρχος, Martin von Wagner Museum, University of Würzburg, L 515

Η Μήδεια ξανανιώνει τον Ιάσονα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1843,1103.76 / Ε163

Σκηνές καθημερινής ζωής, Νέα Υόρκη, met, 56.171.50

Διόνυσος και Σεμέλη στον γάμο Πηλέα και Θέτιδας, Νέα Υόρκη, Συλλογή Shelby White και Leon Levy

 

Παναίτιος - Ονήσιμος
Οι μελετητές συμφωνούν ότι τα έργα που αποδίδονταν στον Παναίτιο ήταν του Ονήσιμου. Διακόσμησε κυρίως κύλικες οι οποίες στην αρχή διακοσμούνται με μαιάνδρους στο εσωτερικό και το εξωτερικό τους, όμως καθώς περνούν τα χρόνια παρατηρείται μια μείωση στη χρήση τους. Γενικότερα στα έργα του παρουσιάζεται μια αφηγηματική τάση, που εκφράζεται με τις ευλύγιστες τολμηρές μορφές σε εύστοχες συνθέσεις που ισορροπούν θαυμάσια την κυρτή επιφάνεια των κυλίκων. Ως προς την απόδοση της ανατομίας απομακρύνεται από εκείνη των Πρωτοπόρων, σχεδιάζοντας ξεκάθαρα, με απλές γραμμές τις πιο ποικίλες στάσεις, με πιο προσφιλείς την απόδοση της στροφής του κορμού ή την απόδοση των προσώπων κατενώπιον. Είναι παρατηρητικός και αποδίδει πιο σωστά τις ανατομικές λεπτομέρειες του γυναικείου σώματος.

 

Ερωτική σκηνή, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1865,1118.46 / Ε816

Νέος με λαγό - Κωμαστές, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο Ε46 / 1892,0718.7

Ηρακλής - Αμαζόνες, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο Ε45 / 1836,0224.101

Εταίρα με άντρα - Ηρακλής, Ευρυσθέας, Ερυμάνθιος κάπρος, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1836,0224.25 / Ε44

Πενταθλητές, Boston, mfa, 01.8020

Παγκράτιο, Boston, mfa, 1972.44

Κωμός, Boston, mfa, 95.27

Τοξότες, Boston, mfa, 10.207

Ξεκούραση σε παλαίστρα, Boston, mfa, 98.879

Εταίρα, The J. Paul Getty Museum, 82.AE.14

Σάτυρος και Μαινάδα, The J. Paul Getty Museum, 86.AE.607

 

Ζωγράφος του Αντιφώντος
Πήρε το όνομά του από τον καλό «Αντιφώντα» που αναγράφεται σ' ένα υποστατό του. Το έργο του έχει ομοιότητες μ' εκείνο του Παναιτίου, είναι όμως «βαρύτερο», πιο άτονο, μερικές φορές ίσως ακατέργαστο. Τα θέματά του είναι κυρίως κωμαστές, αθλητές και πολεμιστές. Σπάνια ασχολείται με μυθολογικά θέματα. Οι μορφές του έχουν μεγάλα κεφάλια. Η ανατομία του είναι άτονη αλλά αρκετά επιτυχής, τους κορμούς διατρέχει από πάνω ως κάτω μια μαύρη (σπασμένη) γραμμή αντί αυτή να περιορίζεται μόνο στο στήθος. Η χρήση της εγχάρακτης γραμμής για το περίγραμμα της κόμης είναι ξεπερασμένης μόδας. Η κόμη συχνά απεικονίζεται σγουρή με κυματιστό περίγραμμα.

 

Κυνήγι κάπρου, The Walters Art Museum, 48.2115

ΑθλητέςΝέα Υόρκη, met, 07.286.48

Νέος, Boston, mfa, 01.8030

Όνος, Boston, mfa, 10.199

Σάτυρος - Γλύπτης, Boston, mfa, 62.613

 

Ο Ζωγράφος του Βρύγου
Πήρε το όνομά του από τον κεραμέα Βρύγο. Ίσως είναι ο πιο εκφραστικός καλλιτέχνης της περιόδου. Παρά τη σχεδιαστική αδυναμία που είναι διάχυτη στα έργα του, η δύναμη και η εφευρετικότητά του είναι αξεπέραστες. Η εκφραστικότητα των χαρακτηριστικών και η στάση των μορφών είναι απαράμιλλες. Εκφράζει τις νέες στάσεις των μορφών καλύτερα απ' όλους. Παρατηρεί προσεκτικά τις ανατομικές λεπτομέρειες και κατορθώνει να ξεφύγει από τις καθιερωμένες στάσεις των μορφών είτε σε κίνηση είτε σε στάση. Τα κεφάλια των μορφών του χαρακτηρίζονται από την επίπεδη κορυφή τους, τα ανασηκωμένα φρύδια πάνω από τα στενά μάτια και τη μακριά γραμμή της μύτης. Το στόμα είναι εκφραστικό όταν τραγουδά, φυσά τον αυλό ή κλείνει σφικτά τα χείλη. Οι ανδρικές μορφές είναι άλλοτε φαλακρές, άλλοτε τριχωτές, ενώ τα μακριά μαλλιά και τα αξύριστα γένια των γερόντων είναι τυπικά «Βρύγγεια». Χρησιμοποιεί αραιωμένη βαφή, πλησιάζοντας το ζωγραφικό πίνακα. Διακρίνεται στο έργο του η προσπάθεια απόδοσης της σκιάς, ιδιαίτερα στην απόδοση της σφαιρικότητας των ασπίδων. Είναι πολύ παραγωγικός καλλιτέχνης, αφού του αποδίδονται πάνω από 200 αγγεία.

 

Σκηνή συμποσίου, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1848,0619.7 / Ε68

Γυναίκα που γνέθει, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1873,0820.304 / D13

Δίας - Γανυμήδης, Boston, mfa, 95.36

Κιθαρωδός - Ακροατής, Boston, mfa, 26.61

Ρυτό - Σάτυροι, Boston, mfa, 03.787

Νέα που επεξεργάζεται μαλλί, Boston, mfa, 13.189

Άλτες, Boston, mfa, 10.176

Ιπτάμενος Έρωτας, Boston, mfa, 10.180

Η Τέκμησσα καλύπτει τον νεκρό Αίαντα, Διαμάχη Οδυσσέα-Αίαντα (Κρίσις όπλων), The J. Paul Getty Museum, 86.AE.286

Αυλήτρια, Νέα Υόρκη, met, 24.97.28

Βοσκός με αγελάδες, Νέα Υόρκη, met, 38.11.2

Η Ηώ κυνηγάει τον Τιθωνό, Νέα Υόρκη, met, 25.189.3

Ήρα και Νίκη, Museum of Art, Rhode Island School of Design, 35.707

Ήρα, Museum of Art, Rhode Island School of Design 25.078

Λύτρα Έκτορος, Βιέννη, Kunsthistorisches Museum VI 3710

Φοίνικας - Βρισηίδα, Ιλίου Πέρσις, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου G 152

Η Σελήνη αναδύεται από τη θάλασσα, Βερολίνο, Staatliche Museen, F 2293

Ζευξώ - Χρύσιππος, Διόνυσος - Ήρα - Ίρις - Ερμής - Σάτυροι, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1873,0820.376 / Ε65

Οδυσσέας και Βρισηίδα (;), Ψηφοφορία για τα όπλα του Αχιλλέα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1843,1103.11 / Ε69

 

Ο Ζωγράφος του Χυτηρίου
Ανήκει στον κύκλο του Ζωγράφου του Βρύγου. Είναι ένας εξαίρετος καλλιτέχνης, ισάξιος του Βρύγου, με τη βίαιη και τραχιά τεχνοτροπία του. Είναι ιδιαίτερα παρατηρητικός στην απόδοση των ανατομικών λεπτομερειών, όπως στους μυς ή στο τριχωτό του σώματος. Σε κάποιες από τις κύλικές του έχουμε δείγματα σκίασης, σπάνιες για την εποχή τους. Οι μορφές και οι στάσεις τους, τόσο στις καθημερινές σκηνές όσο και στα μυθολογικά θέματα, είναι πρωτότυπες.

 

Ο Αχιλλέας καταδιώκει τον Έκτορα, Πρίαμος - Εκάβη, Boston, mfa, 98.933

Συμπόσιο, Boston, mfa, 01.8034

Μαινάδες - Σιληνοί, Boston, mfa, 13.204

Παγκρατιστές, Πυγμάχοι και άλλοι αθλητές, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1850,0302.2 / Ε 78

Ερωτική σκηνή, The J. Paul Getty Museum, 86.AE.294

Οινοχόος, Σύγκρουση Κένταυρου με οπλίτες - Τοξότη με οπλίτες, Penn Museum, University of Pennsylvania Museum of Archeology and Anthropology 31-19-2

Χυτήριο μετάλλων, Ο Ήφαιστος παραδίνει στη Θέτιδα τα όπλα του Αχιλλέα, Βερολίνο, Antikenmuseen, F 2294

 

Ο Ζωγράφος της Βρισηίδος
Ανήκει κι αυτός στον κύκλο του Ζωγράφου του Βρύγου, δεν έχει όμως τη δύναμη του δάσκαλού του. Ιδιαίτερο χαρακτηριστικό του είναι οι χειρίδες (μανίκια) των Μαινάδων του, που μοιάζουν με φτερούγες.

 

Σκηνή γλεντιού, The J. Paul Getty Museum 86.ΑΕ.293

Κυνηγός - Δοκιμασία, The J. Paul Getty Museum 82.AE.42

Σάτυροι - Μαινάδα, Boston, mfa, 01.8028

Η Βρισηίδα οδηγείται μακριά από τον Αχιλλέα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1843,1103.92 / Ε 76

Ζήτης και Κάλαης, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1928,0117.56

Σάτυροι και Μαινάδα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1928,0117.56 / E319

Γυναίκα που πλένει, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1896,0621.1

Θησέας - Ποσειδώνας, Ο Θησέας στην Αθήνα, Νέα Υόρκη, met 53.11.4

 

Ο Ζωγράφος της Δοκιμασίας
Ανήκει κι αυτός στον κύκλο του Ζωγράφου του Βρύγου, θεωρείται όμως περισσότερο ήπιος. Οφείλει την ονομασία του σε αγγείο στο οποίο απεικονίζεται η επιθεώρηση ιππέων και αλόγων από τη Βουλή, που γινόταν κάθε χρόνο στην Αθήνα. Εργάστηκε ως τη δεκαετία του 460.

 

Ο Αίγισθος σκοτώνει τον Αγαμέμνονα, ο Ορέστης σκοτώνει τον Αίγισθο, Boston, mfa, 63.1246

Οδυσσέας - Διομήδης - Δόλωνας, Αγ. Πετρούπολη, Ερμιτάζ, ГР-4471

Μάχη, Αγ. Πετρούπολη, Ερμιτάζ, ГР-4468

Σκηνές συμποσίου, Νέα Υόρκη, met 06.1021.188

Διόνυσος - Σάτυροι, Cambridge, The Fitzwilliam Museum, GR.1.2004

Μουσικοί, Philadelphia, Amherst College, AC 1962.74

Κωμός, Berlin, Antikenmuseen F 2309

 

Δούρις

Του αποδίδονται περισσότερα από τριακόσια αγγεία. Ήταν ζωγράφος με ιδιαίτερες ικανότητες, χάρη και ηρεμία. Οι λυγερές μορφές του με τα στρογγυλά κεφάλια έχουν έναν αέρα αρχαϊκής αθωότητας. Ο Beazley χώρισε σε τέσσερις περιόδους το έργο του.

Στην πρώτη περίοδο διακοσμεί τα καλύτερα έργα του. Τα στόματα των μορφών του είναι εκφραστικά, αρκετά συχνά με στραμμένο προς τα κάτω το χείλος. Μερικές συνθέσεις του σε μετάλλια κυλίκων και μυθολογικές σκηνές έχουν αξιοζήλευτο μνημειώδη χαρακτήρα. Στη διακόσμηση των ταινιών που χρησιμεύουν ως πλαίσια των παραστάσεών του προτιμάει μεταξύ των άλλων μοτίβων τα ανθέμια. Τα θέματα που κυρίως προτιμάει είναι τα συμπόσια. Εργάστηκε κοντά στον Ονήσιμο.

Στη δεύτερη περίοδο τα διακοσμητικά πλαίσια μειώνονται και περιορίζονται σε μαίανδρους που διακόπτονται από τετράγωνα. Ιδιαίτερο γνώρισμά του αποτελεί η απόδοση των οστών της κλείδας στη βάση του λαιμού με άγκιστρο. Τα θέματα με τα οποία ασχολείται είναι οι νέοι και οι αθλητές.

Στην τρίτη περίοδο ως διακοσμητικό μοτίβο χρησιμοποιεί τον μαίανδρο και το τετραγωνίδο ή τα ανθέμια στο χώρο των λαβών των κυλίκων. Τα έργα της περιόδου αυτής είναι τα πιο χαρακτηριστικά της σταδιοδρομίας του, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι είναι και τα καλύτερα. Αποδίδει τις καμπύλες των ενδυμάτων με έντονες γραμμές, για τον ποδόγυρο προτιμά την παχιά μαύρη γραμμή, ενώ εμφανίζονται οι συστάδες των πτυχώσεων στο ένδυμα. Θεματικά επανέρχεται στα συμπόσια, παράλληλα όμως απεικονίζει και πολεμιστές ή σκηνές σχολείου.

Στην τέταρτη περίοδο επανέρχεται στην πλούσια διακόσμηση. Χρησιμοποιεί ως διακοσμητικό μοτίβο το λωτό, με ευδιάκριτα πέταλα, ή ελεύθερα άνθη. Αποδίδει τα ενδύματα με συστάδες γραμμών και με απλά τελειώματα στον ποδόγυρο. Περιορίζεται αισθητά το άγκιστρο στην απόδοση των οστών της κλείδας.

Ασχολείται με μυθολογικά θέματα σ' όλο το έργο του. Από τις επιγραφές του προκύπτει το συμπέρασμα ότι είχε πολύπλευρη μόρφωση.

 

Δισκοβόλος, Σκηνές μάχης, Boston, mfa, 00.338

Έρως με νέο, Boston, mfa, 95.31

Δισκοβόλος, Αθλητής σε βωμό - Πυγμάχοι, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1867,0508.1060 / Ε 39

Συμποσιαστής, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1892,0518.1 / Ε50

Γυναίκα με λουλούδι, άντρες και γυναίκες συνομιλούν, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, Ε 51 / 1843,1103.94

Ρυτό με κεφάλι λιονταριού, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1873,0820.276 / Ε796

Ρυτό με κεφάλι αετού, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1873,0820.274 / Ε 802

Αχιλλέας - Οδυσσέας, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο 1843,1103.61 / Ε56

Άντρες - Νέοι - Αγόρια, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1843,1103.53 / Ε 52

Νέος πλένει τα χέρια του, Boston, mfa 01.8029

Ερωτική σκηνή, Boston, mfa, 1970.233

Συμποσιαστές που χορεύουν, Boston, mfa, 98.930

Διόνυσος, Σάτυροι - Μαινάδες, Boston, mfa, 00.499

Νέα πλένει τα χέρια της, Boston, mfa, 97.369

Σάτυρος, Boston, mfa, 28.476

Νέος με λύρα, Boston, mfa, 13.194

Μαινάδα και Σάτυροι, Αποχαιρετισμός οπλιτών, Συνάντηση αντρών, Boston, mfa, 00.343

Νέος με λύρα, Malibu, The J. Paul Getty Museum, 86 ΑΕ 290

Η Ηώς ανασηκώνει το νεκρό Μέμνονα, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, G115

Σχολείο, Βερολίνο, Antikenmuseum F 2285

Ο δράκος εξεμεί τον Ιάσονα, Βατικανό, Museo Gregoriano Etrusco 16545

Επεξεργασία μαλλιού, Βερολίνο, Antikenmuseum F 2289

 

Ζωγράφος του Τριπτόλεμου
Αν και ένα μεγάλο μέρος της σταδιοδρομίας του συμπίπτει με την Πρώιμη Κλασική Περίοδο, εντούτοις η σύλληψη και η απόδοση των θεμάτων του, ιδίως των μυθολογικών, παραμένουν αρχαϊκά. Γι' αυτό το λόγο άλλωστε ο Beazley τον θαύμαζε για την «επιτυχημένη, δυνατή και διαυγή» έκφραση του πνεύματος της Ύστερης Αρχαϊκής Τέχνης. Ξεκίνησε ως κυλικογράφος, γρήγορα όμως στράφηκε και σε μεγαλύτερα αγγεία, ιδιαίτερα τις πελίκες, τους στάμνους και τους κιονωτούς κρατήρες. Τα πρωιμότερα έργα του τοποθετούνται στη δεκαετία του 480 π.Χ.

 

Ρυτό με σκηνή συμποσίου, Virginia Museum of Fine Arts, 79.100

Νέος μπροστά σε βωμό, The Detroit Institute of Arts, 79.163

Ο Αρκίσιος κλείνει τη Δανάη και τον Περσέα στη λάρνακα, Αγ. Πετρούπολη, The State Hermitage Museum

 

Μάκρων
Είναι ένας από τους παραγωγικότερους καλλιτέχνες της περιόδου, αφού του αποδίδονται περίπου τριακόσια αγγεία. Υπογράφει σε δύο από αυτά. Τα κεφάλια των μορφών του έχουν χαμηλό μέτωπο, επίπεδο κρανίο και τα μαλλιά τους αποδίδονται με ξεχωριστούς βοστρύχους. Αποδίδει πολύ καλά τα γυναικεία ενδύματα τονίζοντας τις κυματιστές πτυχές, ενώ παράλληλα διακρίνεται για την απόδοση της λεπτομέρειας στα έπιπλα, στα ενδύματα, στο δέρμα. Διακοσμεί τα πλαίσια των μεταλλίων με μαίανδρο, ενώ σε μερικές κύλικες γύρω από τις λαβές χρησιμοποιεί σύμπλεγμα ανθεμίων με εδαφόχρωμη καρδιά και με λωτούς με μυτερά πέταλα, ή, σε μερικές περιπτώσεις, με κλαδί κισσού κάτω από αυτές. Σε λίγα αγγεία του παρουσιάζει μυθολογικές σκηνές με προτίμηση στον Τρωικό πόλεμο. Γενικότερα οι συνθέσεις του δεν είναι ιδιαίτερα πρωτότυπες.

 

Αρπαγή της Ελένης από τον Πάρη, Ο Μενέλαος συναντά την Ελένη, Boston, mfa, 13.186

Άντρας με καλάθι - Νύμφη και Σάτυροι, Boston, mfa, 01.8072

Άντρες συνομιλούν με παιδιά, Boston, mfa, 13.67

Διόνυσος και Σάτυρος, Boston, mfa, 13.67

Άντρας με γυναίκα, Ζευγάρια, Boston, mfa, 01.8022

Ο Τριπτόλεμος με το άρμα του, Δήμητρα, Περσεφόνη, Διόνυσος, Ποσειδώνας, Αμφιτρίτη, Εύμολπος, Ελευσίνα, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1873,0820.375 / Ε140

Αυλήτρια και χορεύτρια, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1867,0508.1063 / Ε61

Ερμής, Λονδίνο, Βρετανικό Μουσείο, 1883,1208.1 / Ε58

Αχιλλέας και νεκρός Έκτορας, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, G 153

Μαινάδες, Museum of Art, Rhode Island School of Design, 25.074

Ο Αγαμέμνονας παίρνει τη Βρισηίδα, Πρεσβεία στον Αχιλλέα, Παρίσι, Μουσείο του Λούβρου, G 146

Σκηνή θυσίας, Εταίρες, Τολέδο, Museum of Art, 1972.55

 



Μανιεριστές

 

Στη δεκαετία του 480 - 470 αρχίζει να γίνεται όλο και περισσότερο αισθητή μια αλλαγή στην αγγειογραφία, αλλά και στην τέχνη γενικότερα. Την πιστή απόδοση των λεπτομερειών της ανατομίας και του ενδύματος διαδέχεται η τάση για την απόδοση της ψυχικής διάθεσης και συγκίνησης. Ένα μέρος των καλλιτεχνών αφοσιώθηκε στο νέο, ενώ αρκετοί έμειναν πιστοί στις αρχές του παρελθόντος, μόνο που αυτό που έχει απομείνει είναι σκέτα στολίδια χωρίς καμιά πνοή. Οι αγγειογράφοι που συνεχίζουν τον παλιό αρχαϊκό τρόπο ονομάζονται Μανιεριστές.

Οι Μανιεριστές αγγειογράφοι αποδίδουν «τις μορφές με μικρά κεφάλια, με υπερτονισμένες χειρονομίες και με υπερβολικά λεπτομερή και περιττή διακόσμηση στα ενδύματα, δίνοντας ελάχιστη σημασία στα φυσιοκρατικά πρότυπα που είχαν εμπνεύσει τους αρχαϊκούς δημιουργούς». Τα θέματά τους είναι κοινότυπα· επικρατούν τα διονυσιακά, οι κωμοί, τα συμπόσια και λιγότερο οι μύθοι των οποίων η απόδοση θυμίζει το παρελθόν ενώ είναι και κάπως υπερβολική.

Διακοσμούν κυρίως κιονωτούς κρατήρες, πελίκες και υδρίες καλπίδες. Οι παραστάσεις πλαισιώνονται από μελανό μοτίβο κισσού, ενώ στο λαιμό των κρατήρων και των πελικών, ανάμεσα στις λαβές, συνηθίζονται τα μπουμπούκια λωτού.

 



Κατάλογος με τους μανιεριστές

 

Ζωγράφος του Χοίρου
Ανήκει στους πρώτους Μανιεριστές. Ανήκει στο εργαστήριο του Μύσωνα, όπου εικάζεται ότι μαθήτευσαν οι πρώτοι Μανιεριστές.

 

Κωμαστές, Cambridge, Harvard University Art Museums, 1959.188

 



Βιβλιογραφία

 

Μιχάλης Τιβέριος, Ελληνική Τέχνη, Αρχαία Αγγεία, Εκδοτική Αθηνών, Αθήνα, 1996

John Boardman, Αθηναϊκά Ερυθρόμορφα Αγγεία - Κλασική Περίοδος, Ινστιτούτο του Βιβλίου - Α. Καρδαμίτσα, Αθήνα, 1995

Προσεκτικές Ματιές στα Ελληνικά Αγγεία, επιμέλεια Tom Rasmussen & Nigel Spivey, εκδ. Α. Καρδαμίτσα, Αθήνα, 1997

Pierre Grimal, Λεξικό της Ελληνικής και Ρωμαϊκής Μυθολογίας,  University Studio Press, Θεσσαλονίκη, 1991

L. D. Caskey, J. D. Beazley, Attic Vase Paintings in the Museum of Fine Arts, Boston,

Diana Buitron-Oliver, Attic Vase Painting in New England Collections

Perseus-tufts-edu

The Beazley Archive

Museum of Fine Arts, Boston,

The Metropolitan Museum of Art

MoMA, The Museum of Modern Art

The State Hermitage Museum

British Museum

The J. Paul Getty Museum

Louvre Museum Official Website

The Walters Art Museum

Βερολίνο, Antikensammlung der Staatlichen Museen

Περιοδικό Αρχαιολογία

Βικιπαίδεια