Είσοδος Γυμνάσιο Λύκειο Γραμματική Συντακτικό Ασκ. Γραμματικής Ασκ. Συντακτικού

ΑΡΧΑΙΑ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΓΛΩΣΣΑ

Εμπρόθετοι επιρρηματικοί προσδιορισμοί - Οι προθέσεις


 

Δες τις προθέσεις

Δες την παρουσίαση για τους προσδιορισμούς

 

 

Γενικά για τους εμπρόθετους επιρρηματικούς προσδιορισμούς

 

Μια πρόθεση μαζί με ένα όνομα ή μετοχή ή πλάγια πτώση αντωνυμίας ή σπανιότερα επίρρημα αποτελούν ένα λεκτικό σύνολο που ονομάζεται εμπρόθετος επιρρηματικός προσδιορισμός.

 

Μετὰ τὴν ναυμαχίαν οἱ Κερκυραῖοι τροπαῖον ἔστησαν. πρόθεση + όνομα

Ὅσα ἐκ τῶν κατηγορηθέντων μέμνημαι ἀπολελόγημαι. πρόθεση + μετοχή

Ὠφελῶ αὐτόν, ἀνθ' ὧν εὖ ἔπαθον ὑπ' ἐκείνου. πρόθεση + πλάγια πτώση αντωνυμίας

Κείσεταί σοι εὐεργεσία ἐν τῷ ἡμετέρῳ οἴκῳ ἐς αἰεὶ ἀνάγραπτος. πρόθεση + επίρρημα

 

Αρκετά σπάνια οι προθέσεις μπορεί να μπουν μετά το όνομα· το φαινόμενο ονομάζεται αναστροφή της πρόθεσης.

 

Οἱ δ' ἄνθρωποι οὐ μόνον τῆς τεκνοποιίας χάριν συνοικοῦσιν. αναστροφή της πρόθεσης.

 

Στους αττικούς πεζογράφους η αναστροφή συμβαίνει μόνο με τις προθέσεις περί, ἕνεκα και ἄνευ.

 

Τῶν ἀδικημάτων ἕνεκα.

 

Στην αναστροφή ο τόνος της πρόθεσης, αν βρίσκεται στη λήγουσα, ανεβαίνει στην παραλήγουσα· το φαινόμενο ονομάζεται ορθοτονισμός:

 

Ἀλλοτρίας γῆς πέρι.

 

Από τον ορθοτονισμό εξαιρούνται οι προθέσεις ἀμφὶ και ἀντί.

 

Οι εμπρόθετοι επιρρηματικοί προσδιορισμοί εκφράζουν διάφορες επιρρηματικές σχέσεις: αιτία, τρόπο, ποσό, χρόνο, σκοπό, αναφορά, συνοδεία, συμφωνία, εξαίρεση κ.ά.

 

Ἀπέθανον δὲ Ἀθηναίων περὶ ἑξακοσίους ποσό· ως υποκείμενο του ρ.

Οἱ δὲ ἄνθρωποι οὐ μόνον τῆς τεκνοποιίας χάριν συνοικοῦσιν. αναστροφή της πρόθεσης σκοπό

 

 



Γενικά για τις προθέσεις

 

Οι προθέσεις στην αρχαιότερη μορφή της γλώσσας ήταν επιρρήματα και προσδιόριζαν ρήματα. Αργότερα, στην αττική διάλεκτο, η επιρρηματική σημασία των προθέσεων διατηρήθηκε μόνο στην πρόθεση πρὸς κυρίως στις φράσεις: πρὸς δέ, καὶ πρός, πρὸς δὲ καί:

 

Ἀσύμφορον, πρὸς δὲ καὶ οὐ δίκαιον. (= και επιπλέον άδικο)

Ἐνενήκοντα καὶ μικρόν τι πρός. (και λίγο περισσότερο)

 

Με τον καιρό οι προθέσεις είτε ενώθηκαν με ρήματα σχηματίζοντας σύνθετα ρήματα είτε χρησιμοποιήθηκαν κοντά σε πλάγιες πτώσεις, ονομάτων κυρίως, σχηματίζοντας εμπρόθετους προσδιορισμούς.

 

Οι προθέσεις χωρίζονται σε δύο κατηγορίες: τις κύριες και τις καταχρηστικές.

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Κύριες προθέσεις
Μονοσύλλαβεςἐν, εἰς/ἐς, ἐκ/ἐξ, πρό, πρός, σύν,
Δισύλλαβεςἀνά, διά, κατά, μετά, παρά,ἀμφί, ἀντί, ἐπί, περί, ἀπό, ὑπό, ὑπέρ

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

ΚύριεςΚαταχρηστικές
ΜονόπτωτεςΔίπτωτεςΤρίπτωτες  
ἀπό, ἀντί, ἐκ, πρό, ἐν, σύν, εἰς /ἐςἀνά, διά, κατά, ὑπέρἀμφί, ἐπί, μετά, παρά, περί, πρός, ὑπό ἄνευ, ἄχρι, ἕνεκα / ἕνεκεν, μέχρι, πλήν, χάριν, χωρίς, ὡς, τα μόρια: νὴ,μά.

 

 

α) Κύριες λέγονται οι προθέσεις που χρησιμοποιούνται και με τις πλάγιες πτώσεις των ονομάτων και σε σύνθεση:

διὰ τῆς πόλεως, διάλυσις, διαλύω

Διακρίνονται σε:

 

1) Μονόπτωτες: όσες συντάσσονται με μία μόνο πλάγια πτώση: ἀπό, ἀντί, ἐκ, πρό, ἐν, σύν, εἰς / ἐς

2) Δίπτωτες: όσες συντάσσονται με δύο πλάγιες πτώσεις: ἀνά, διά, κατά, ὑπέρ

3) Τρίπτωτες: όσες συντάσσονται και με τις πλάγιες πτώσεις: ἀμφί, ἐπί, μετά,παρά, περί, πρός, ὑπό

 

β) Καταχρηστικές λέγονται οι προθέσεις που χρησιμοποιούνται μόνο με τις πλάγιες πτώσεις των ονομάτων και όχι σε σύνθεση. Είναι οι εξής: ἄνευ, ἄχρι, ἕνεκα / ἕνεκεν, μέχρι, πλήν, χάριν, χωρίς, ὡς. Ως καταχρηστικές προθέσεις χρησιμοποιούνται και τα μόρια: νὴ και μά.

 

 



Η σύνταξη των μονόπτωτων προθέσεων

 

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

ἀπό: από, μακριά από
συντάσσεται με δηλώνει παράδειγμα
γενική τόπο· τοπική αφετηρία Κῦρος ὡρμᾶτο ἀπὸ Σάρδεων
τόπο· προέλευση Ἡκουσιν ἀπὸ τῶν ἐν Φωκεῦσι πόλεων πρέσβεις.
τόπο· απόσταση Ἀπεῖχον οἱ πόλεις ἀπ' ἀλλήλων στάδια ὀγδοήκοντα.
τόπο· απομάκρυνση Τοὺς υἱεῖς οἱ πατέρες ἀπὸ τῶν πονηρῶν ἀνθρώπων εἴργουσιν.
καταγωγή Έγεγόνει ἀπὸἩρακλέους.
χρόνο· χρονική αφετηρία Ἀπὸ τοῦδε τοῦ χρόνου διατελεῖ στρατηγὸς ὦν.
αιτία (= για, εξαιτίας) Ἀπό τούτου τοῦ τολμήματος ἐπῃνέθη.
ύλη (= από) Ἰνδοὶ δὲ εἵματα μὲν ἐνδεδυκότες ἀπὸξύλων πεποιημένα.
μέσο ή τρόπο (= με, από) Οὐκ ἀπὸ τοῦ αὐτομάτου σοφὸς γέγονε.
συμφωνία (= σύμφωνα με, κατά) Νίσαιαν ἔλαβον ἀπὸ τῆς προτέρας ξυμβάσεως.
Διαιρεμένο όλο (= από) Ἀπὸ πολλῶν ὧν ἔχεις εἰς τὴν τῶν τειχῶν οἰκοδομίαν...
ποιητικό αίτιο Ἐπράχθη ἀπ' αὐτῶν οὐδὲν ἔργον ἀξιόλογον.

 


 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

ἀντί: μπροστά σε, απέναντι από
συντάσσεται μεδηλώνειπαράδειγμα
γενικήτόπο· απέναντιΕἰστήκεσαν ἀντὶ τῶν πιτύων.
αντικατάσταση (=αντί)Πολέμιος ἀντὶ φίλου κατέστη.
ομοιότητα (= αντί, σαν)Ἀντὶ κυνὸς εἶ φύλαξ καὶ ἐπιμελητής. (σαν σκύλος)
ανταπόδοση ή ανταμοιβή (= αντί)Ἀντὶ ἀμοιβῆς κακὰ αὐτοῖς παρέχουσιν.
αιτία (= για, εξαιτίας)Ἀντὶ τῶν μεγίστων ἀδικημάτων χρήμασιν αὐτοὺς ἐζημίωσαν.

 


 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

ἐκ / ἐξ (μπροστά από φωνήεν): από μέσα προς τα έξω
συντάσσεται μεδηλώνειπαράδειγμα
γενική τόπο· τοπική αφετηρία Ἐγὼ γὰρ οὐκ ἐξέβην ἐκ τοῦ πλοίου.
τόπο· προέλευσηΠρέσβεις πρὸς ἡμᾶς ἦλθον ἐκ Φωκέων.
καταγωγήἭρα Ἥφαιστον ἐκ Διὸς ἐγέννησε.
χρόνο· χρονική αφετηρίαΤέθραμμαι ἐκ παιδὸς παρ' ὑμῖν.
άμεση ακολουθία (αμέσως μετά)Ἐκ τούτου διαβαίνουσι πάντες εἰς τὸ Βυζάντιον.
ύληἘποιοῦντο διαβάσεις ἐκ τῶν φοινίκων.
τρόπο, μέσο (με)Ἐκ τῶν ψηφισμάτων γνώσεσθε ἅ ἐψηφίσατο ἡ βουλὴ περὶ αὐτῆς.
αιτία (από, εξαιτίας)Ἐκ τῶν πληγῶν ἀπέθανεν ὁ ἀνήρ.
συμφωνία (σύμφωνα με, κατά)Ἐκ τῶν νόμων εἰρήνην πρὸς ἀλλήλους οἱ ἄνδρες ἀξιοῦσι.
διαιρεμένο όλο (από)Ὅσα ἐκ τῶν κατηγορηθέντων μέμνημαι ἀπολελόγημαι.

 


 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

πρὸ: μπροστά από
συντάσσεται μεδηλώνειπαράδειγμα
γενικήτόπο· το ενώπιον (μπροστά από)Πρὸ τῶν πυλῶν.
χρόνο (πριν)Κατέφυγεν εἰς Αἴγιναν μικρὸν πρὸ ἡλίου δυσμῶν.
υπεράσπιση (υπέρ, για)Πρὸ τῆς πατρίδος ἐθέλουσιν ἀποθνήσκειν.
Αντιπροσώπευση (εξ ονόματος)Ἐρῶ γὰρ καὶ πρὸ τῶνδε

 


 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

ἐν: μέσα σε
συντάσσεται μεδηλώνειπαράδειγμα
δοτικήτόπο· στάση σε (σε)ἐν Σαλαμίνι καὶ ἡ ἐν Λεύκτροις μάχη.
τόπο· το μεταξύ (ανάμεσα σε)Οὐ γὰρ ἦν ἀσφαλῶς ἐν τοῖς δένδροις ἑστάναι.
τόπο· το ενώπιον (μπροστά σε)Οὐ προδώσω τὸν πατέρα κακῶς ἀκούοντα ἐν ὑμῖν.
τόπο· το πλησίον (κοντά σε)Ἦλθον εἰς Τραπεζοῦντα πόλιν Ἑλληνίδα οἰκουμένην ἐν Εὐξείνῳ.
χρόνο (σε, στη διάρκεια)Ἐν ταῖς σπονδαῖς βασιλεὺς οὐ μαχεῖται.
όργανο (με)Τούτους δήσας ἐν πέδαις εἰς Μακεδονίαν ἀπέπεμψε.
μέσο ή τάξη (με)Ἐναυμάχησαν ἐν τάξει.
συμφωνία (κατά, σύμφωνα με)Ἐν τοῖς νόμοις τὰς κρίσεις ἐποιήσαντο περὶ αὐτῶν.
αναφορά (σε)Ἡμᾶς καὶ ἐν τῷ δοῦναι καὶ ἐν τῷ λαβεῖν οἰκείους ὄντας εὐρήσετε.
κατάσταση (σε)Ἐν μεγάλῳ κινδύνῳ ἡγοῦντο εἶναι.
εξάρτηση (εξαρτάται από)Ἐν ὑμῖν δ' ἐστὶ δικάζειν τὰ δίκαια.

 


 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

εἰς / ἐς: μέσα σε
συντάσσεται μεδηλώνειπαράδειγμα
αιτιατικήτόπο· κίνηση προς τόπο (σε, προςἈλκιβιάδης ἔπλευσεν εἰς Σάμον.
τόπο· το ενώπιον (μπροστά σε)Εἰς τὸ πρόσθεν τῶν ὅπλων ἐκαθέζοντο.
τόπο· το μεταξύ (ανάμεσα σε)Εἰς τοὺς δημότας ἐνεγράφης.
τοπικό τέρμα, όριο (σε, μέχρι)Ἀφικνοῦνται πορευόμενοι εἰς Κερασοῦντα.
εχθρική κατεύθυνση (εναντίον)Ἀθηναῖοι ἐστράτευσαν ἐς Βοιωτούς.
χρόνο· χρονικό όριο (μέχρι)Καὶ ἡ ναυμαχία ἐτελεύτα ἐς νύκτα.
αναφορά (σχετικά με, ως προς, σε)Ὑμᾶς δ' ἐγὼ ἀξιῶ προθυμοτάτους εἶναι ἐς τὸν πόλεμον.
σκοπό (για)Ἐς πόλεμον παρεσκευάζοντο.
ποσό (έως, συνολικά, σε σημείο)Διέφθειραν τριήρεις ἐς διακοσίας.
κατάσταση (σε)Εἰς τοὺς ἐσχάτους κινδύνους τὴν πόλιν καθιστᾶσι.
τρόπο, διανομή (σε)Τοῖς λοχαγοῖς εἶπε παρατάττεσθαι τὴν ταχίστην εἰςὀκτώ.

 

 

 



Η σύνταξη των δίπτωτων προθέσεων

 

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

ἀνὰ: επάνω, προς τα επάνω
συντάσσεται μεδηλώνειπαράδειγμα
δοτική (ποιητές)τόποἭξει ἀνὰ ναυσὶν καὶ σὺν ὅπλοις.
αιτιατικήτόπο· τοπική έκταση (πάνω σε, σε)Σιγὴ πολλὴ ἦν ἀνὰ τὸ στρατόπεδον.
τόπο· κατεύθυνση προς τα πάνωΤαῦτα τὰ πλοῖα ἀνὰ τὸν ποταμὸν οὐ δύναται πλέειν.
χρόνο· διάρκειαΟἱ δὲ ἀνὰ τὰς προτέρας ἡμέρας ἐμάχοντο.
τρόπο (με)Οἱ δὲ τῶν Περσῶν ἱππεῖς ἔφευγον ἀνὰ κράτος.
διανομή ή μερισμό (ανά, από)Λύσας τὴν δέσμην ἀνὰ μίαν αὐτοῖς ῥάβδον ἐδίδου.

 


 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

διὰ: διαμέσου
συντάσσεται μεδηλώνειπαράδειγμα
γενικήτόπο· κίνηση διαμέσουἘπῆλθον ἐπ' οἴκου διὰ Ἰσθμοῦ.
τόπο· τοπική απόστασηΔιὰ δέκα ἐπάλξεων πύργοι ἦσαν μεγάλοι.
χρόνο· χρονική διάρκειαΔιὰ παντὸς ἀεὶ τοῦ χρόνου δόξαν κέκτησθε καλήν.
χρόνο· χρονική αφετηρία Τὴν δύναμιν οὐ διὰ μακροῦ τὴν πάλαι ἀνέλαβεν.
χρόνο· χρονικό τέλοςΤοιαύτην διὰ τέλους γνώμην ἔχω.
μέσο ή όργανο (με)Εἰρήνην ἐποιησάμεθα διὰ Νικίου.
τρόπο (με)Καὶ τοῦτο πειράσομαι δεῖξαι διὰ βραχέων.
αιτιατικήαιτία (για, εξαιτίας)Διὰ τί ἀξιοῦσι κληρονόμοι γενέσθαι τῶν Κλεωνύμου;
σκοπό (για)Διὰ τὴν σφετέραν δόξαν προσάγουσι τοὺς πολλοὺς ἐς τὸν κίνδυνον.

 


 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

κατὰ: κάτω, προς τα κάτω
συντάσσεται μεδηλώνειπαράδειγμα
γενικήτόπο· στάση σεΟὔτε τιμῆς τινος ἠξίωσε τὸν κατὰ γῆς.
τόπο· κίνηση από πάνω προς κάτωΠολλοὶ δὲ καὶ κατὰ τῶν πετρῶν ῥίψαντες σφᾶς ἀπέθανον.
εναντίωσηΠολλοὶ τῶν ἀνθρώπων κατὰ τῶν οἰκείων φαῦλα ἐργάζονται.
αναφορά (για, σχετικά με)Πολὺς δ' ἔπαινος ἦν κατὰ τῆς ἡμετέρας πόλεως.
χρόνο· χρονική διάρκειαΚατὰ παντὸς τοῦ αἰῶνος ἀείμνηστον καταλείψει τὴν κρίσιν.
αιτιατικήτόπο· στάση σεΚατὰ μέσον τὸν σταθμὸν τοῦτον τάφρον ἦν βαθεῖα.
τόπο· κίνηση προς τα κάτωΠορευόμενοι κατὰ τοὺς γηλόφους ἀφίκοντο εἰς τὰς κώμας.
τόπο· τοπική έκτασηΚῦρος ἐπολιόρκει Μίλητον καὶ κατὰ γῆν καὶ κατὰ θάλατταν.
τόπο· κίνηση διαμέσουΟἱ Ἕλληνες ἐψηφίσαντο κατὰ θάλατταν τὴν πορεῖαν ποιεῖσθαι.
τόπο· το απέναντιΜόνος τῶν κατὰ τοὺς Ἕλληνας τεταγμένων οὐκ ἔφυγον.
τόπο· το πλησίονΚατὰ τοὺς ἐρήμους σταθμοὺς ἦν πόλις μεγάλη.
τόπο· τοπική ακολουθίαΟἱ δ' Ἀθηναῖοι κατὰ πόδας πλέοντες ὡρμίσαντο ἐν Ἐλαιοῦντι.
χρόνο· χρονική διάρκειαΚατὰ δὲ τὸν αὐτὸν καιρὸν Ἀχαιοὶ τοὺς ἐποίκους προέδοσαν.
τρόπο Κατὰ μικρὸν πρὸς ἕκαστα τῶν εἰρημένων ἀπολογήσομαι.
διανομή, μερισμόΟἱ δὲ παρήλαυνον τεταγμένοι κατὰ ἴλας καὶ κατὰ τάξεις.
συμφωνία (κατά, σύμφωνα με)Κατὰ τὸ μέγεθος τῆς αὐτοῦ δόξης λόγον παρέχει.
αναφορά (σχετικά με)Κατὰ ταῦτα οὐκ ἦν ἀμφισβήτησις.
αιτία (εξαιτίας)Ταῦτα δ' ἐπείθοντο κατὰ μῆνιν Ἀπόλλωνος αὑτοῖς συμβεβηκέναι.
σκοπόΚατὰ θέαν εἰς Ἴλιον ἀφικόμην τῆς τε γῆς καὶ θαλάττης.
ποσό κατά προσέγγισηἈπέθανον ... κατὰ ἑξακισχιλίους καὶ τετρακοσίους ἄνδρας.

 


 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

ὑπὲρ: υπεράνω, πάνω από
συντάσσεται μεδηλώνειπαράδειγμα
γενικήτόπο· στάση (πάνω από)Ἐκάθηντο ἐπὶ τῶν λόφων τῶν ὑπὲρ τῆς πόλεως.
υπεράσπισηὙπὲρ τῆς πόλεως μάχεσθε.
αντιπροσώπευση (αντί για)Ἐγὼ ὑπὲρ σου ἀποκρινοῦμαι.
αιτία (εξαιτίας, για)Ὑπὲρ τῶν γεγενημένων ὠργίζετο.
σκοπό (για)Πάντα ποιοῦσιν ὑπὲρ τοῦ μὴ διδόναι δίκην.
αναφοράΒουλεύεται ὁ δῆμος ὁ Ἀθηναίων ὑπὲρ εἰρήνης πρὸς Φίλιππον.
αιτιατικήτόπο· στάση σε τόπο (πάνω από)Ἐπολέμει τοῖς Θραξὶ τοῖς ὑπὲρ Ἑλλήσποντον οἰκοῦσι.
υπέρβαση μέτρου ή ορίουΟἱ χορηγοὶ ἔστωσαν τὴν ἡλικίαν ὑπὲρ τετταράκοντα ἔτη.

 

 

 



Η σύνταξη των τρίπτωτων προθέσεων

 

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

ἀμφὶ: στα δύο / από τα δύο μέρη
συντάσσεται μεδηλώνειπαράδειγμα
γενικήαναφορά (σχετικά με)Τὰ δὲ ἀμφὶ Ζήνωνος ἀρίδηλά ἐστι (είναι πασιφανή)
δοτικήτόπο (γύρω από)Ἀχαιοὶ ἔστασαν ἀμφὶ Μενοιτιάδῃ.
αιτία (εξαιτίας, για)Θανάτου ἀμφὶ φόβῳ Τυνδαρὶς ἰάχησε.
αναφορά (σχετικά με), για)Νέαρχος τὰ ἀμφὶ τῷ παράπλῳ ἀνέγραψε.
αιτιατικήτόπο (γύρω από)Καταλαμβάνουσι τοὺς φύλακας ἀμφὶ πῦρ καθημένους.
τόπο (κοντά σε)Τεθήρακα ἀμφὶ τὰ ὅρια τῆς σῆς χώρας.
χρόνο κατά προσέγγιση (περίπου)Καὶ ἤδη μὲν ἀμφὶ ἡλίου δυσμὰς ἦν.
ποσό κατά προσέγγιση (περίπου)Μακεδόνων δὲ ἀμφὶ τοὺς εἴκοσικαὶ πέντε ἀπέθανον.
αναφορά (σχετικά με)Προσεποιεῖτο ἐπιστήμων εἶναι τῶν ἀμφὶ ὁπλομαχίαν.

 


 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

ἐπὶ: επάνω
συντάσσεται μεδηλώνειπαράδειγμα
γενικήτόπο· στάση (πάνω σε)Ἰκέται ἐπὶ τῶν βωμῶν ἐκαθέζοντο.
τόπο· το πλησίον (κοντά)Ξενοφῶν κελεύει αὐτοῦ μεῖναι ἐπὶ τοῦποταμοῦ.
τόπο· το ενώπιον (μπροστά σε)Οὐ γὰρ ἐπὶ μαρτύρων ἀλλὰ κρυπτόμενα πράσσεται τὰ τοιαῦτα.
τόπο· κατεύθυνση (για, προς)Ἀνεχώρησαν ἐπ' οἴκου.
τόπο· τέρμα κίνησηςΟἱ πελτασταὶ ἀφίκοντο ἐπὶ τοῦ εὐωνύμου.
χρόνο· χρονική διάρκειαἘπὶ Ἀλκισθένους ἀφικνεῖται ὁ Φιλώνδας ἐκ τῆς Μακεδονίας.
εξουσία, επιστασίαΝαύαρχον ἐπὶ τῶν νεῶν Πολέμωνα κατέστησεν.
διανομή (σε, από)Καὶ ἐγένοντο βάθος οὐκ ἔλαττον ἤ ἐπὶ πεντήκοντα ἀσπίδων.
δοτικήτόπο· στάση (επάνω σε)Ἀναβὰς ἐπὶ τῇ τριήρει ἀπέπλει.
τόπο· το πλησίον (κοντά σε)Ἐστρατοπεδεύσατο ἐπὶ τῷ Ἀπιδανῷ ποταμῷ.
ακολουθία (πίσω από)Ἐτάχθησαν μέντοι ἐπ' αὐτοῖς πελτοφόροι.
χρόνο· χρονικό σημείοἘπ' ἐξόδῳ πρὸς αὐτοὺς αἱ σπονδαὶ ἦσαν.
χρόνο· χρονική διάρκειαΤοῦτον εἰλήφατ' ἐπ' αὐτοφώρῳ ταῦτα πεποιηκότα.
χρόνο· χρονική ακολουθίαἀνέστη δ' ἐπ' αὐτῷ Χρυσάντας καὶ εἶπεν.
αιτίαἘπὶ πολλοῖς τῶν κατηγορουμένων ἠγανάκτησα.
επιστασία (επί, σε)Ζητεῖ τὸν στρατηγὸν τὸν ἐπὶ τῇ δυνάμει τεταγμένον.
προσθήκη (εκτός από)Κάρδαμον μόνον ἔχουσι ἐπὶ τῷ σίτῳ.
Εξάρτηση (εξαρτάται από)Τοὺς νόμους εἶναι χρησίμους ἤ ἀχρήστους ἐφ' ὑμῖν ἐστιν.
σκοπόΝόμον εἰσενήνοχ' ἐπὶ βλάβῃ τοῦ πλήθους.
συμφωνία, όρο, προϋπόθεσηἜδοξεν αὐτοῖς πυθέσθαι ἀλλήλων ἐπὶ τίσιν ἄν τὴν εἰρήνν ποιήσαιντο.
αιτιατικήτόπο· κίνηση προς τα πάνωΟὐκ ἐτόλμησαν ἐπὶ τοὺς ἵππους ἀναβῆναι.
κίνηση προς τόπο, απλή ή εχθρικήἈγησίπολις ἐπορεύετο ἐπὶ τὴν Ὄλυνθον.
τόπο· τέρμα κίνησηςἈφίκοντο ἐπὶ τὸ στρατόπεδον.
τόπο· τοπική έκτασηΠρουκαλοῦντο δὲ τῶν μακρῶν τειχῶν ἐπὶ δέκα σταδίους καθελεῖν
χρόνο· χρονική διάρκειαΤὀ γὰρ Ῥήγιον ἐπὶ πολὺν χρόνον ἐστασίαζε.
κατεύθυνση, απλή ή εχθρικήἨνάγκασε τὸν πληγέντα ἐπὶ τὸν ἰατρὸν ἐλθεῖν.
σκοπόΤούτους ἔγραψεν ἐπαινέσαι καὶ καλέσαι ἐπὶ δεῖπνον.
αναφοράΑὐτὸς προπετὴς ἦν ἐπὶ  τὸ πολλοὺς ἀποκτείνειν.
τρόπο (με)Οἱ δὲ Λακεδαιμόνιοι ἀνεχώρουν ἐπὶ πόδα.

 


 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

μετὰ: μεταξύ, ανάμεσα
συντάσσεται μεδηλώνειπαράδειγμα
γενικήτόπο· το μεταξύἝως ἦν μετ' ἀνθρώπων, μετὰ καλλίστης δόξης διετέλεσεν (ανάμεσα στους ανθρώπους, ζωντανός)
χρόνο· το σύγχρονο (σε καιρό)Μετ' ἀνακωχῆς οὐ βεβαίου ἔβλαπτον ἀλλήλους.
τρόπο (με)Τἀληθῆ μετὰ παρησίας ἐρῶ πρὸς ὑμᾶς.
συμμετοχή, σύμπραξη (μαζί με)Ζεὺς κατὰ Τιτάνων μετὰ τῶν τέκνων συνεμάχησε.
συμφωνία (σύμφωνα με)Καὶ ταῦτ' ἐπράχθη μετὰ ψηφίσματος τοῦ δήμου.
συνοδεία (μαζί με)Ἡ βαρβαρική ἀνδρεία μετὰ θυμοῦ ἐστίν.
δοτικήτόπο· μόνο στους ποιητέςΜετὰ πρώτοισιν ἵσταμαι.
αιτιατικήτόπο· το μεταξύ (ανάμεσα σε)Ῥέα κύμβαλον μετὰ χεῖρας ἔχει.
χρόνο· χρονική ακολουθία Λέγε δὲ τὴν ἐπιστολὴν ἥν ἔπεμψε Φίλιππος μετὰταῦτα.
τάξη, σειρά (ύστερα από)Οἱ νόμοι μετὰ τος θεοὺς ὁμολογοῦνται σῴζειν τἠν πόλιν.

 


 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

παρὰ: κοντά
συντάσσεται μεδηλώνειπαράδειγμα
γενικήτόπο· απομάκρυνσηΠαρὰ μὲν Κύρου οὐδεὶς λέγεται αὐτομολῆσαι πρὸς βασιλέα.
προέλευση (από, εκ μέρους)Ἀφίκοντο παρὰ Δαρείου πρέσβεις.
δοτικήτόπο· πλησίονὉ δὲ κλαίων ἐκαθέζετο παρὰ ταῖς ὄχθαις.
αναφορά, κρίση (κατά την κρίση)Δοκεῖς παρ' ἡμῖν οὐ βεβουλεῦσθαι καλῶς.
αιτιατικήτόπο· το πλησίον (κοντά σε)Καθήμενος παρὰ τὰς ὄχθας τοῦ ποταμοῦ ὠδύρετο.
κατεύθυνση σε πρόσωπο (προς)Καὶ φεύγει Χαρίδημος ἐς τὴν Ἀσίαν παρὰ βασιλέα Δαρεῖον.
χρόνο· χρονική διάρκειαΔεῖ τοῖς φίλοις παρὰ τὰς χρείας τὰς βοηθείας παρέχεσθαι.
σύγκριση (σε σύγκριση με)Παρὰ τἄλλα ζῷα ὥσπερ θεοὶ ἄνθρωποι βιοτεύουσι.
εναντίωση (αντίθετα προς)Οἱ Θηβαῖοι τὰς πόλεις παρὰ τοὺς ὅρκους κατειλήφασιν.
εξαίρεση, έλλειψη (παρά)Παρὰ τρεῖς ἀφεῖσαν ψήφους τὸ μὴ θανάτῳ ζημιῶσαι.
αιτία (εξαιτίας)Οὐδὲ γὰρ Φίλιππος παρὰ τὴν αὑτοῦ ῥώμην τοσοῦτον ἐπηύξηται...

 


 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

περὶ: ολόγυρα
συντάσσεται μεδηλώνειπαράδειγμα
γενικήτόπο (γύρω από)Αὐτοὺς Κορίνθιοι περὶ γῆς ὅρων πολέμῳ κατεῖχον.
αναφορά (σχετικά με)Βούλομαί τι καὶ ἄλλο παράδειγμα περὶ τούτων εἰπεῖν.
αιτία (για)Οἱ Θηβαῖοι ἔδεισαν περὶ τῆς πόλεως.
σκοπό (για)Καὶ ἐνταῦθα πρέσβεις ἧκον περὶ φιλίας.
αξία προτίμησηΟἱ τότε δικάζοντες τὸ δίκαιον περὶ πολλοῦ ἐποιήσαντο.
δοτικήτόπο (γύρω από)Ὁ πλεῖστοςδὲ φόνος περὶ ταῖς πύλαις αὐταῖς ξυνέβη.
αιτία ή αναφορά (για)Φοβηθεὶς περὶ τῷ χωρίῳ ἔπλει παρὰ τὴν γῆν.
αιτιατικήτόπο (γύρω από)Περὶ Θήβας ἦν τὸ στρατόπεδον.
χρόνο κατά προσέγγιση (περίπου)Διαβέβληται ἡ πόλις περὶ τοὺς νυνὶ καιρούς.
ποσό κατά προσέγγιση (περίπου)Ἐν ταῖς μάχαις ἀπέθανον περὶ πεντήκοντακαὶ διακοσίους.
αναφορά (ως προς, σχετικά με)Περὶ τοὺς θεοὺς ἀσεβοῦσι.
ενασχόληση (με)Καὶ Ἀγησίλαος μὲν δὴ περὶ ταῦτα ἦν.

 


 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

πρὸς: απέναντι, προς το μέρος
συντάσσεται μεδηλώνειπαράδειγμα
γενικήτόπο· το πλησίον (προς το μέρος)Χαλκὶς πρὸς τῆς Βοιωτίας κεῖται.
καταγωγή (από την πλευρά)Ἐλεύθερος ἦν καὶ πρὸς πατρὸς καὶ πρὸς μητρός.
αναφορά (σχετικά με, ως προς)Ὅ,τι δίκαιόν ἐστι καὶ πρὸς θεῶν καὶ πρὸς ἀνθρώπων, τοῦτο πράξω.
ωφέλεια (προς όφελος)Σπονδὰς ποιησάμενος πρὸς Θηβαίων μᾶλλον ἤ πρὸς ἑαυτῶν...
επίκληση (στο όνομα, για όνομα)Μηδαμῶς πρὸς θεῶν Ὀλυμπίων, θάνατον ἐκείνων τῶν ἀνδρῶν καταψηφίσησθε.
δοτικήτόπο· το πλησίον (κοντά σε)Τὸ δὲ ἄλλο στράτευμα πρὸς τῇ πόλει ἀπέλιπεν.
τόπο· το ενώπιον (μπροστά σε)Ὑπὲρ τούτων ψευδῆ διαμαρτυρίαν πρὸς τῶ ἄρχοντι ἐποιήσατο.
ενασχόληση (με)Πρὸς ἄλλῳ μετὰ ταῦτα ἐγενόμεθα.
προσθήκη (εκτός από)Καὶ πρὸς τοῖς ἄλλοις κακοῖς οὗτος ἀπαίδευτος ἄνθρωπός ἐστι.
αιτιατικήτόπο· στάση (προς το μέρος)πρὸς ἕω (προς την ανατολή), πρὸς ἑσπέραν (προς τη δύση)
τόπο· το ενώπιον (μπροστά σε)Τῶν ἀπόντων φίλων μέμνησο πρὸς τοὺς παρόντας.
χρόνο κατά προσέγγιση (περίπου)πρὸς ἑσπέραν (προς το βράδυ)
φιλική ή εχθρική διάθεση ή ενέργειαΤὴν πρὸς τούτον φιλίαν διαφυλάττουσιν.
αναφορά (σχετικά με, ως προς)Οὐ πρὸς τὰ λεγόμενα ἀπολογεῖται.
σύγκριση (σε σύγκριση με)Οὐδὲν τὰ χρήματα πρὸς τὴν εὐγένειαν.
σκοπό (για)Πρὸς τί τοῦτο λέγεις, ὦ Σώκρατες;
τρόπο (με)Ζελείτας ἔγνω πρὸς βίαν συστρατεῦσαι αὐτοὺς τοῖς βαρβάροις.
ενασχόληση (με)Ἐγίγνοντο πρὸς τὸ πολιορκεῖν τὴν πόλιν.

 


 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

ὑπὸ: κάτω από
συντάσσεται μεδηλώνειπαράδειγμα
γενικήτόπο· (κάτω από)Ξιφίδια ὑπὸ μάλης εἶχον.
αιτία (εξαιτίας, από)Θάσος κακῶς εἶχεν ὑπό τε τῶν πολέμων καὶ στάσεων.
συνοδεία (με συνοδεία)Τὰ τείχη κατέσκαπτον ὑπ' αὐλητρίδων.
τρόπο (με)Ὑπὸ σπουδῆς ἐπεσκεύασαν τὰς ναῦς. (με βιασύνη)
δοτικήτόπο (κάτω από)Οἱ πολέμιοι ἀντιπαρετάξαντο ὑπὸ τῷ τείχει.
υποταγή (υπό την εξουσία)Οὕτω καὶ νῦν ἔτι ποιοῦσι οἱ ὑπὸ βασιλεῖ ὄντες.
επίβλεψη (υπό την επίβλεψη)Ἐτύγχανε ὑπὸ παιδοτρίβῃ ἀγαθῷ πεπαιδευμένος.
αιτιατικήτόπο (κάτω από)Ξενοφῶν ἐν τῇ ὑπὸ τὸ ὄρος κώμῃ ἐσκήνου.
χρόνο· χρονική διάρκειαὙπὸ νύκτα ἐπορεύοντο οἱ ὁπλῖται.
υποταγή (κάτω από την εξουσία)Αἴγυπτος ὑπὸ βασιλέα ἐγένετο.

 

 

 



Καταχρηστικές προθέσεις

 

 

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

ἄνευ
συντάσσεται μεδηλώνειπαράδειγμα
γενικήεξαίρεση, χωρισμό (χωρίς)Οὐδεὶς ἀποθνήσκει ἄνευ τῆς ὑμετέρας ψήφου.
προσθήκη (εκτός από)Ὁ πόλεμος ἄνευ τοῦ καλὴν δόξαν ἐνεγκεῖν ἐν πᾶσι τοῖς κατὰ τὸν βίον ἀφθονωτέροις διῆγεν ἡμᾶς.

 


 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

ἄχρι / ἄχρις
συντάσσεται μεδηλώνειπαράδειγμα
γενικήτοπικό όριοΤοὺς δὲ λοιποὺς ἐδίωξεν ἄχρι τῆς Μαλέας.
χρονικό όριο (έως)Ἄχρι τῆς τήμερον ἡμέρας οὐδὲν πρᾶξαι δυνάμεθα.

 


 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

ἕνεκα / ἕνεκεν
συντάσσεται μεδηλώνειπαράδειγμα
γενικήαιτία (εξαιτίας)Ἰδίαις ἔχθρας ἕνεκα ταῦτα ποιοῦσι.
σκοπό (για, για να)Πάντα ποιεῖ ἕνεκα τοῦ τὴν πατρίδ' ἐλευθερῶσαι.
αναφορά (όσον αφορά, ως προς)Φῶς εἰ μὴ εἴχομεν, ὅμοιοι τοῖς τυφλοῖς ἄν ἦμεν ἕνεκά γε τῶν ἡμετέρων ὀφθαλμῶν.

 


 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

μέχρι
συντάσσεται μεδηλώνειπαράδειγμα
γενικήτοπικό όριοΟἱ ξύμμαχοι μέχρι τοῦ Ἰσθμοῦ ἦλθον.
χρονικό όριο Οἱ Ἀθηναῖοι ἐναυμάχησαν μέχρι δείλης.

 


 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

πλὴν
συντάσσεται μεδηλώνειπαράδειγμα
γενικήεξαίρεσηἍπαντες ἀπέθανον πλὴν ἑνός.
ομοιόπτωτα προς προηγούμενο όρο της πρότασηςεξαίρεσηΠάντες ἄνθρωποι ἡδέως προσδέχονται τὰς ἑορτὰς πλὴν οἱ τύραννοι.

 


 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

χάριν
συντάσσεται μεδηλώνειπαράδειγμα
γενική
σκοπό (για, για να)Καὶ ταῦτά σοι Γοργίου χάριν ἀπεκρινάμην.

 


 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

χωρὶς
συντάσσεται μεδηλώνειπαράδειγμα
γενική
εξαίρεση, χωρισμό (χωρίς)Χωρὶς δήπου σοφία ἐστὶν ἀνδρείας.
προσθήκη (εκτός από)Χωρὶς δὲ τούτων φύλακας ἐν ταῖς ἀκροπόλεσι τρέφει.

 


 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

ὡς
συντάσσεται μεδηλώνειπαράδειγμα
αιτιατική
κατεύθυνση σε πρόσωποΠορεύεται ὡς βασιλέα.
ποσό κατά προσέγγισηἹππέας εἶχεν ὡς διακοσίους.

 

 




Βιβλιογραφία

 

Συντακτικό Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας Α', Β', Γ' Γυμνασίου, Πολυξένη Μπίλλα, ΟΕΔΒ, Αθήνα, Έκδοση Α 2007

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής, Α. Β. Μουμτζάκης, ΟΕΔΒ, Αθήνα, Έκδοση 2006

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας (σε 66 ενότητες), Ν.Σπ. Ασωνίτη, Β.Δ. Αναγνωστόπουλου, Αθήνα χ.χ.

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Λιναρδής Ιωάννης, εκδ. Χατζηθωμά, Θεσσαλονίκη, 2009

Συντακτικό της Αρχαίας Ελληνικής Γλώσσας, Καραδήμος Ιωάννης, εκδ. Φίλιππος, Θεσσαλονίκη, 1992

Συντακτικόν της Ελληνικής Γλώσσης, Κωνσταντίνος Σ. Κατεβαίνης, εκδ. Παπαδήμα, Αθήνα, 1978

Πύλη για την Ελληνική Γλώσσα