Α' τάξη, 11η ενότητα, Η αγάπη του Αλεξάνδρου για το Βουκεφάλα

Αρριανός, Αλεξάνδρου Ανάβασις 5.19.4-6 (διασκευή)


 

 


Διδακτικές ώρες: 4

 

Διδακτικοί στόχοι

1. κατανοήσουν την αξία της αγάπης προς τα ζώα και της σχέσης που δημιουργείται από αυτήν.

2. Να γνωρίσουν τη βασική δομή της πρότασης της α.ε. γλώσσας, συνδέοντάς την με τη ν.ε. γλώσσα.

3. Να είναι σε θέση να αναγνωρίζουν σε ένα πρώτο βασικό επίπεδο την απλή πρόταση μέσα στο κείμενο.

 

Το κείμενο της ενότητας (σελ. 82 σχ. βιβλίου)

- Οι μαθητές/τριες μπορούν με τη χρήση των ερμηνευτικών και γλωσσικών σχολίων να προσπελάσουν νοηματικά το κείμενο.

- Συζητούν με τη βοήθεια και των ερωτήσεων του σχ. βιβλίου τις ιδέες του κειμένου του Αρριανού.

- Ενδείκνυται διαθεματική προσέγγιση με το μάθημα της Ιστορίας.

 

1. Ετυμολογικά.

Το κεφάλαιο αυτό δε θα διδαχθεί.

 

2. Σύνταξη.

 Με παραδείγματα μέσα από το κείμενο διδάσκεται η δομή της απλής πρότασης και επεξηγείται η ορολογία [υποκείμενο / ονοματική φράση (ΟΦ) – κατηγόρημα / ρηματική φράση (ΡΦ)].

- Η διδασκαλία συνδέεται και με αντίστοιχα παραδείγματα από τη ν.ε. γλώσσα.

 

Ασκήσεις

Σελ. 84: 1-3.

Σελ. 85: 2,3.

Σελ. 88-89: 1-8.

 

 


 

 

Λίγα λόγια για το κείμενο

 

Το κείμενο αναφέρεται στο αγαπημένο άλογο του Μ. Αλεξάνδρου, τον Βουκεφάλα.

Ο Αρριανός μάς δίνει διάφορες ονομασίες για την προέλευση του ονόματος του αλόγου. Βουκεφάλας σημαίνει κεφάλι βοδιού.

 

Οὔξιοι: Λαός της ανατολικής Σουσιανής στη μεθόριο της Περσίας. Κατοικούσαν στις πηγές του Τίγρη ποταμού (σημερινού Καρούμ). Η περιοχή όπου ζούσαν ήταν ιδιαίτερα εύφορη. Διακρίνονταν σε ορεινούς, που ήταν πιο σκληροτράχηλοι και ονομαστοί πολεμιστές, και πεδινούς. Κατά την εκστρατεία του Μ. Αλεξάνδρου υπήρξαν σύμμαχοι του Δαρείου, ώσπου το 331 π.Χ. τους υπέταξε ο Αλέξανδρος και τους έκανε φόρου υποτελείς.

 

 

 

Νίκος Εγγονόπουλος, Αλέξανδρος και Βουκεφάλας (από το αρχείο της Λένας Εγγονοπούλου)

Εισαγωγικό σημείωμα

 

Στο έργο του λεξάνδρου Ἀνάβασις, (βλ. Ενότητα 7) ο  Φλάβιος Αρριανός (περ. 95-175 μ.Χ.) αφηγείται και το τέλος του Βουκεφάλα, του αγαπημένου αλόγου του Μεγάλου Αλεξάνδρου. Εκτός από την περιγραφή του αλόγου, ο Αρριανός παραδίδει και ένα χαρακτηριστικό επεισόδιο που καταδεικνύει τον στενό δεσμό του μεγάλου στρατηλάτη με τον πιστό σύντροφό του.

 

 

 

 

Το κείμενο

 

Ἵνα δὲ ἡ μάχη συνέβη καὶ ἔνθεν ὁρμηθεὶς ἐπέρασεν τὸν Ὑδάσπην ποταμὸν πόλεις ἔκτισεν Ἀλέξανδρος. Καὶ τὴν μὲν Νίκαιαν τῆς νίκης τῆς κατ' Ἰνδῶν ἐπώνυμον ὠνόμασε, τὴν δὲ Βουκεφάλαν ἐς τοῦ ἵππου τοῦ Βουκεφάλα τὴν μνήμην, ὅς ἀπέθανεν αὐτοῦ ὑπό καύματος τὲ καὶ ἡλικίας καματηρὸς γενόμενος, πολλὰ δὲ πρόσθεν ξυγκαμῶν τὲ καὶ συγκινδυνεύσας Ἀλεξάνδρῳ, ἀναβαινόμενός τε πρὸς μόνου Ἀλεξάνδρου, ὅτι τοὺς ἄλλους πάντας ἀπηξίου ἀμβάτας, καὶ μεγέθει μέγας καὶ τῷ θυμῷ γενναῖος. Σημεῖον δὲ οἱ ἦν βοός κεφαλὴ ἐγκεχαραγμένη, ἐφ' ὅτῳ καὶ τὸ ὄνομα τοῦτο λέγουσιν ὅτι ἔφερεν οἱ δὲ λέγουσιν ὅτι λευκὸν σῆμα εἶχεν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς, μέλας ὤν αὐτός, ἐς βοὸς κεφαλὴν μάλιστα εἰκασμένον. Οὗτος ὁ ἵππος ἐν τῇ Οὐξίων χώρα ἀφανὴς ἐγένετο Ἀλεξάνδρῳ, καὶ Ἀλέξανδρος προεκήρυξεν ἀνὰ τὴν χώραν πάντας ἀποκτενεῖν Οὐξίους, εἰ μὴ ἀπάξουσιν αὐτῷ τὸν ἵππον. Τοσῆδε γὰρ σπουδὴ Ἀλεξάνδρῳ ἀμφ’ αὐτὸν ἦν.

 

 

Ερμηνευτικά σχόλια

 

Ἵνα δὲ ἡ μάχη συνέβη καὶ ἔνθεν ὁρμηθεὶς ἐπέρασεν τὸν Ὑδάσπην ποταμὸν πόλεις ἔκτισεν Ἀλέξανδρος: Η ίδρυση των δύο πόλεων στις όχθες του ποταμού Υδάσπη (σήμερα ονομάζεται «Τζέλουμ») συνδέεται με τη μεγάλη μάχη που έγινε εκεί μεταξύ της στρατιάς του Αλεξάνδρου και των δυνάμεων του Ινδού βασιλιά Πώρου, που έληξε με νίκη των Μακεδόνων. Η Νίκαια χτίστηκε ακριβώς στο πεδίο της μάχης, ενώ η Βουκεφάλα ή Βουκέφαλα (κατά τον Πλούταρχο, «Βουκεφαλία») στο σημείο από το οποίο ξεκίνησε ο Αλέξανδρος με τον στρατό του, για να διαβεί τον Υδάσπη.

 

Οὔξιοι: Λαός της ανατολικής Σουσιανής στη μεθόριο της Περσίας. Κατοικούσαν στις πηγές του Τίγρη ποταμού (σημερινού Καρούμ). Η περιοχή όπου ζούσαν ήταν ιδιαίτερα εύφορη. Διακρίνονταν σε ορεινούς, που ήταν πιο σκληροτράχηλοι και ονομαστοί πολεμιστές, και πεδινούς. Κατά την εκστρατεία του Μ. Αλεξάνδρου υπήρξαν σύμμαχοι του Δαρείου, ώσπου το 331 π.Χ. τους υπέταξε ο Αλέξανδρος και τους έκανε φόρου υποτελείς.

 

 

Ερωτήσεις

 

1. Πώς πέθανε ο Βουκεφάλας;

 

2. Σε τι όφειλε το όνομά του το άλογο του Μ. Αλεξάνδρου;

 

3. Ποιο γεγονός επικαλείται ο Αρριανός, για να καταδείξει το ιδιαίτερο ενδιαφέρον του Μ. Αλεξάνδρου για το άλογό του;

 

4. Μπορείτε να ανακαλέσετε στη μνήμη σας άλλες γνωστές περιπτώσεις στενού δεσμού μεταξύ ενός ανθρώπου και ενός ζώου;

 

 


 

• Για τον Αρριανό  ΙΑΕΓ wikipaideia

• Λεξικά νέας ελληνικής: για απλή αναζήτηση / για σύνθετη αναζήτηση

• Bασικό λεξικό της αρχαίας

• Λεξικό της αρχαίας Liddell & Scott

• Λεξικό αρχαίας, σχολικό εγχειρίδιο

• Κατάλογος ανωμάλων ρημάτων

 



Διαβάζω το αρχαίο κείμενο και απαντώ σε ερωτήσεις κατανόησης, επιλογής από κατάλογο mobile
Κατέβασε το αρχείο, για να γράψεις τη μετάφρασή σου: με λεξιλόγιο doc, χωρίς λεξιλόγιο doc
Κατέβασε τη μετάφραση σε αρχείο doc  ή αν έχεις πρόβλημα με τους πολυτονικούς χαρακτήρες σε αρχείο pdf
Άσκηση για τη μετάφραση, επιλογής από κατάλογο mobile
Δες το σχεδιάγραμμα της ενότητας
 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Το κείμενο και λεξιλογικές επισημάνσεις

 

Δες τη μετάφραση κάθε σειράς πατώντας στο Μ ή
Ἵνα δὲ ἡ μάχη συνέβη καὶ ἔνθεν ὁρμηθεὶς Μ
ἐπέρασεν τὸν Ὑδάσπην ποταμὸν Μ
πόλεις ἔκτισεν Ἀλέξανδρος. Μ
Καὶ τὴν μὲν Νίκαιαν τῆς νίκης τῆς κατ' Ἰνδῶν ἐπώνυμον ὠνόμασε, Μ
τὴν δὲ Βουκεφάλαν ἐς τοῦ ἵππου τοῦ Βουκεφάλα τὴν μνήμην, Μ
ὅς ἀπέθανεν αὐτοῦ Μ
ὑπό καύματος τὲ καὶ ἡλικίας καματηρὸς γενόμενος, Μ
πολλὰ δὲ πρόσθεν ξυγκαμῶν τὲ Μ
καὶ συγκινδυνεύσας Ἀλεξάνδρῳ, Μ
ἀναβαινόμενός τε πρὸς μόνου Ἀλεξάνδρου, Μ
ὅτι τοὺς ἄλλους πάντας ἀπηξίου ἀμβάτας, Μ
καὶ μεγέθει μέγας καὶ τῷ θυμῷ γενναῖος. Μ
Σημεῖον δὲ οἱ ἦν βοός κεφαλὴ ἐγκεχαραγμένη, Μ
ἐφ' ὅτῳ καὶ τὸ ὄνομα τοῦτο λέγουσιν ὅτι ἔφερεν Μ
οἱ δὲ λέγουσιν ὅτι λευκὸν σῆμα εἶχεν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς, Μ
μέλας ὤν αὐτός, Μ
ἐς βοὸς κεφαλὴν μάλιστα εἰκασμένον. Μ
 Οὗτος ὁ ἵππος ἐν τῇ Οὐξίων χώρα Μ
ἀφανὴς ἐγένετο Ἀλεξάνδρῳ, Μ
καὶ Ἀλέξανδρος προεκήρυξεν ἀνὰ τὴν χώραν Μ
πάντας ἀποκτενεῖν Οὐξίους, Μ
εἰ μὴ ἀπάξουσιν αὐτῷ τὸν ἵππον. Μ
Τοσῆδε γὰρ σπουδὴ Ἀλεξάνδρῳ ἀμφ’ αὐτὸν ἦν. Μ
   

 



 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Διαβάζω το αρχαίο κείμενο και απαντώ σε ερωτήσεις κατανόησης, επιλογής από κατάλογο mobile
Κατέβασε το αρχείο, για να γράψεις τη μετάφρασή σου: με λεξιλόγιο doc, χωρίς λεξιλόγιο doc
Κατέβασε τη μετάφραση σε αρχείο doc  ή αν έχεις πρόβλημα με τους πολυτονικούς χαρακτήρες σε αρχείο pdf
Άσκηση για τη μετάφραση, επιλογής από κατάλογο mobile
Δες το σχεδιάγραμμα της ενότητας
1 Ἀλέξανδρος δὲ, ἵνα ἡ μάχη συνέβη
  ἵνα = εκεί όπου
2 καὶ ἔνθεν ὁρμηθείς
  ἔνθεν = στο σημείο από το οποίο
ὁρμηθείς
= μτχ. παθ. αόρ. του ρ. ὁρμῶμαι = ξεκινώ και περνώ > ξεκίνησε και πέρασε
3 ἐπέρασεν τὸν Ὑδάσπην ποταμὸν
   
4 ἔκτισεν πόλεις.
   
5 Καὶ τὴν μὲν ὠνόμασε Νίκαιαν
  τὴν μὲν = τη μια
6 ἐπώνυμον τῆς νίκης τῆς κατ' Ἰνδῶν,
  ἐπώνυμον = έδωσε το όνομα
7 τὴν δὲ Βουκεφάλαν
  τὴν δὲ = την άλλη
8 ἐς τὴν μνήμην τοῦ ἵππου τοῦ Βουκεφάλα,
   
9 ὅς ἀπέθανεν αὐτοῦ
  ὅς = ο οποίος
αὐτοῦ
= εκεί
10 γενόμενος καματηρὸς ὑπὸ καύματός τε καὶ ἡλικίας,
  γενόμενος = μτχ. αορ. του ρ. γίγνομαι, γενόμενο καματηρὸς = επειδή καταβλήθηκε
ὑπὸ
= από
καύματος
> το καῦμα = καύσωνας
ἡλικίας
> ἡλικία = γερατειά
11 πολλὰ δὲ πρόσθεν ξυγκαμών τε
  ξυγκαμών = μτχ. αορ. του ρ. ξυγκάμνω = υποφέρω μαζί > αφού είχε υποφέρει
πρόσθεν
= προηγουμένως
12 καὶ συγκινδυνεύσας Ἀλεξάνδρῳ,
  συγκινδυνεύσας = μτχ. αορ. του ρ. συγκινδυνεύω > είχε περάσει κινδύνους μαζί...
13 ἀναβαινόμενός τε πρὸς μόνου Ἀλεξάνδρου,
  ἀναβαινόμενος = μτχ. του ρ. ἀναβαίνω > τον οποίο ίππευε
πρὸς μόνου
= μόνο
14 ὅτι ἀπηξίου τοὺς ἄλλους πάντας ἀμβάτας,
  ὅτι = διότι
ἀπηξίου
= πρτ. του ρ. ἀπαξιῶ = απαξίωνε
πάντας
= όλους
ἀμβάτης
= αναβάτης
15 καὶ μεγέθει μέγας καὶ τῷ θυμῷ γενναῖος.
  μεγέθει μέγας = μεγαλόσωμος
τῷ θυμῷ γενναῖος
= δυνατός
16 Σημεῖον δὲ οἱ ἦν
  σημεῖον = σημάδι
οἱ
= δοτ. εν. γ' προσώπου της προσωπικής αντ. = αυτός
ἦν
= πρτ. του ρ. εἰμί = ήταν > είχε
17 κεφαλή βοὸς ἐγκεχαραγμένη,
  βοός = γεν. εν. του ουσ. ὁ βοῦς = το βόδι
ἐγκεχαραγμένη
= μτχ. παθ. πρκ του ρ. ἐγχαράσσομαι = χαραγμένο
18 ἐφ' ὅτω λέγουσιν ὅτι ἔφερεν καὶ τὸ ὄνομα τοῦτο·
  ἐφ’ ὅτω = εξαιτίας του οποίου
19 οἱ δὲ λέγουσιν
   
20 ὅτι λευκὸν σῆμα εἶχεν ἐπὶ τῆς κεφαλῆς,
   
21 μέλας ὤν αὐτὸς
  μέλας = μαύρος
ὤν
= μτχ. εν. του ρ. εἰμί = ενώ ήταν
22 εἰκασμένον μάλιστα ἐς κεφαλήν βοός.
  εἰκασμένον = μτχ. πρκ. του ρ. εἰκάζομαι = που έμοιαζε (πρβλ. εικασία, εικαστικός)
23 Οὗτος ὁ ἵππος ἀφανὴς ἐγένετο Ἀλεξάνδρω,
  ἀφανὴς ἐγένετο = χάθηκε, τον έχασε
24 ἐν τῇ χώρα Οὐξίων
   
25 καὶ Ἀλέξανδρος προεκήρυξεν ἀνὰ τὴν χώραν
  προεκήρυξεν = αορ. του ρ. προκηρύσσω = διακηρύσσω δημόσια
ἀνὰ τὴν χώραν
= σ' όλη τη χώρα
26 ἀποκτενεῖν πάντας Οὐξίους,
  ἀποκτενεῖν = απρμφ. μέλλ. του ρ. ἀποκτείνω = φονεύω, σκοτώνω > ότι θα σκοτώσει
27 εἰ μὴ ἀπάξουσιν αὐτῷ τὸν ἵππον.
  εἰ = αν
μὴ
= δεν
ἀπάξουσιν
= αόρ. του ρ. ἀπάγω = επιστρέφω
αὐτῷ
= σ' αυτόν > του
28 Τοσήδε γὰρ σπουδή ἦν Ἀλεξάνδρω
  Τοσήδε = τόσο
γὰρ
= γιατί
σπουδή
= ενδιαφέρον
ἦν
= πρτ. του ρ. εἰμί = ήταν
29 ἀμφ' αὐτόν.
  ἀμφί = για

 



 

ασκήσειςΛεξιλογικός Πίνακας

Για τη λέξη πόλις

 

Για να βρεις τη σημασία των λέξεων του Λεξιλογικού Πίνακα πήγαινε στα λεξικά της Πύλης για την ελληνική γλώσσα ή χρησιμοποίησε τους παρακάτω δεσμούς:

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

    Αρχαία Ελληνική / Νέα Ελληνική Νέα Ελληνική
Ομόρριζα απλά ὁ πολίτης
ἡ πολιτεία
[= (α.ε.) το πολίτευμα, ο τρόπος ζωής των πολιτών, (ν.ε.) το κράτος, η πόλη]
πολιτευτής [= ο πολιτικός]
πολιτικός
τὰ πολιτικά

τὸ πολίτευμα
πολιτεύω
[= είμαι πολίτης]
πολιτεύομαι
[= (α.ε.) είμαι ενεργός πολίτης, δρω ως πολίτης, (ν.ε.) θέτω υποψηφιότητα στις εκλογές]
ὁ πολιτισμός
η πολιτική
πολιτικάντης [= ο πολιτικός που αναδεικνύεται με ευτελή μέσα, δημαγωγία, πελατειακές σχέσεις]
πολιτειακός [= αυτός που σχετίζεται με το πολίτευμα]
πολιτισμένος
πολιτιστικός
πολιτισμικός
σύνθετα ἡ ἀκρόπολις (-η)
ἡ κωμόπολις (-η)
πολιορκῶ
πολιορκία
πολιοῦχος [= ο προστάτης της πόλης]
πολιτογραφῶ [= (α.ε.) εγγράφω κάποιον ως πολίτη, (ν.ε.) δίνω υπηκοότητα]
πολιτοφύλαξ (-ακας) [= αυτός που φυλάει τους πολίτες]
συμπολιτεύω
(ν.ε. συμπολιτεύομαι)
ἡ συμπολίτευσις (-η)
ὁ συμπολίτης
ἀντιπολιτεύομαι [= είμαι πολιτικός αντίπαλος]
πολιτικοποιώ
πολιτικοποίηση
πολιτικολογώ
πολιτοφυλακή [= ένοπλο σώμα πολιτών για τη διατήρηση της τάξης]
πολεοδόμος
πολεοδομία
αντιπολίτευση
απολίτιστος
απολιτικός

 

 

ασκήσειςΑσκήσεις

 

Σχολικού βιβλίου

  1. Να γράψετε τι δηλώνουν τα παρακάτω α.ε. παράγωγα του ρ. πολιτεύω: πολιτεία, Πύλη πολίτευμα Πύλη
  2. Να αντιστοιχίσετε τις λέξεις της στήλης Α΄ με τις λέξεις της στήλης Β΄ δημιουργώντας αποδεκτά ονοματικά σύνολα
  3. Να συμπληρώσετε τα κενά των προτάσεων με την κατάλληλη λέξη από αυτές που δίνονται στο πλαίσιο

 

Πρόσθετες ασκήσεις

  1. Αντιστοίχισε τους ορισμούς με τη σωστή λέξη.
  2. Αντιστοίχισε τις λέξεις δημιουργώντας ονοματικά σύνολα.
  3. Συμπλήρωσε τα κενά επιλέγοντας την κατάλληλη λέξη.

 

Κατέβασε τις πρόσθετες ασκήσεις σε αρχείο pdf

 



 

Το κεφάλαιο αυτό δε θα διδαχθεί.

 

 



 

θεωρίαΤο συντακτικό της ενότητας:

 

για την απλή πρόταση, εικ.
για το υποκείμενο, εικ.
για το κατηγορούμενο εικ.
για το αντικείμενο εικ.

 

θεωρία σχολικού βιβλίου

Οι βασικοί όροι μιας απλής πρότασης

 

Οι βασικοί όροι μιας απλής πρότασης είναι δύο, το υποκείμενο και το κατηγόρημα.

 

Υποκείμενο είναι το ονοματικό σύνολο που φανερώνει ποιος ενεργεί ή πάσχει ή βρίσκεται σε μία κατάσταση. Βρίσκεται πάντοτε σε πτώση ονομαστική.

Κατηγόρημα είναι το σύνολο των λέξεων της πρότασης που αναφέρονται στο υποκείμενο. Οι μορφές που μπορεί να πάρει το κατηγόρημα είναι οι εξής:

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Aπλή πρόταση
arrows
  υποκείμενο κατηγόρημα
 

μονολεκτικό

arrows
Όταν το ρήμα της πρότασης είναι είτε ενεργητικής διάθεσης 1 και αμετάβατο είτε ουδέτερης ή παθητικής διάθεσης, το κατηγόρημα περιλαμβάνει μόνο τον ρηματικό τύπο Ὁ παῖς ὑπνώττει / Το παιδί παίζει.   περιφραστικό
arrows
  συνδετικό ρήμα + κατηγορούμενο  
Όταν το ρήμα της πρότασης είναι συνδετικό (εἰμί, γίγνομαι, φαίνομαι κ.ά.) παθητικής ή ουδέτερης διάθεσης, το κατηγόρημα περιλαμβάνει τον ρηματικό τύπο και το κατηγορούμενο, έναν όρο που δηλώνει μια ιδιότητα του υποκειμένου, π.χ. Ὁ χρησμὸς σαφής ἐστι / Το παιδί είναι ήσυχο.  
 
ενεργητικό μεταβατικό ρήμα + αντικείμενο (+2ο αντικείμενο)
Όταν το ρήμα της πρότασης είναι ενεργητικό μεταβατικό, το κατηγόρημα περιλαμβάνει τον ρηματικό τύπο και το αντικείμενο, έναν όρο που δηλώνει το πρόσωπο, ζώο ή πράγμα στο οποίο μεταβαίνει η ενέργεια του ρήματος, π.χ. Σὺ μὴ ἐλπίσῃς ταῦτα / Εσύ μην ακούς τους άλλους.

Μερικά ενεργητικά μεταβατικά ρήματα χρειάζονται δύο αντικείμενα, για να αποδώσουν ολοκληρωμένο νόημα (δίπτωτα ρήματα)· για τον λόγο αυτό το κατηγόρημα των προτάσεων αυτών περιλαμβάνει και δύο αντικείμενα, π.χ. Διηγήσομαι ὑμῖν μῦθον / Η Πολιτεία παρέχει κίνητρα στους επιχειρηματίες.
 
  ενεργητικό μεταβατικό ρήμα + αντικείμενο + κατηγορούμενο
Όταν το ρήμα της πρότασης είναι ενεργητικό μεταβατικό και σημαίνει «αποκαλώ», «θεωρώ», «εκλέγω», «μετατρέπω (κάτι σε κάτι άλλο)», το κατηγόρημα εκτός από τον ρηματικό τύπο περιλαμβάνει και το αντικείμενο και το κατηγορούμενο του αντικειμένου, π.χ. Οἱ Ἀθηναῖοι εἵλοντο Περικλέα στρατηγόν / Ο διευθυντής με αποκάλεσε ασυνεπή.

 

Παρατηρήσεις

 

Υποκείμενο

1. Το υποκείμενο μιας πρότασης βρίσκεται με την ερώτηση, «ποιος / ποια / ποιο + ρήμα».
Ἀλέξανδρος τοὺς στρατιώτας συνήγαγε.
2. Ως υποκείμενο μιας πρότασης είναι δυνατόν να τεθούν: ουσιαστικά, αντωνυμίες, επίθετα, μετοχές, αριθμητικά, απαρέμφατα, δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις κ.ά.
3. Το ρήμα συμφωνεί με το υποκείμενο της πρότασης (όταν αυτό είναι πτωτικό) στο πρόσωπο και στον αριθμό. Εξαίρεση αποτελεί η αττική σύνταξη, που χαρακτηρίζει κυρίως την ιωνική-αττική διάλεκτο. Όταν το υποκείμενο της πρότασης είναι ουδέτερο πληθυντικού αριθμού, το ρήμα τίθεται στο γ΄ ενικό αντί του γ΄ πληθυντικού, π.χ. τὰ παιδία παίζει.
Συντακτικό εικ.

Κατηγορούμενο

1. Το κατηγορούμενο αποδίδει μία ιδιότητα στο υποκείμενο (ή στο αντικείμενο) με τη μεσολάβηση ενός συνδετικού ρήματος (εἰμί, γίγνομαι, φαίνομαι, διατελῶ, διάγω κ.ά.). Το εντοπίζουμε με την ερώτηση «τι (λογής) + ρήμα;».
Ἡ πόλις ἀνάστατος ἐγένετο.
2. Το κατηγορούμενο είναι συνήθως επίθετο. Ως κατηγορούμενο σε μια πρόταση είναι δυνατόν, επίσης, να τεθούν: ουσιαστικά, αντωνυμίες, μετοχές, αριθμητικά, απαρέμφατα, δευτερεύουσες ονοματικές προτάσεις (κυρίως αναφορικές) κ.ά.
3. Το κατηγορούμενο, όταν είναι επίθετο, συμφωνεί με το υποκείμενο ή το αντικείμενο στο οποίο αναφέρεται στο γένος, στον αριθμό και στην πτώση, π.χ. Καὶ ἦν ἡ μάχη καρτερά. Όταν είναι ουσιαστικό, συμφωνεί υποχρεωτικά στην πτώση και ενδεχομένως στον αριθμό και στο γένος, π.χ. Τὰ δὲ Κύθηρα νῆσός ἐστιν. Μερικές φορές τίθεται στο ουδέτερο γένος, π.χ. Καλὸν ἡ σωφροσύνη, ἀλλ' ἐπίπονον, ή σε γενική (κατηγορηματική), π.χ. Ὁ θρόνος τοῦ μεγάλου βασιλέως χρυσοῦ ἦν.
Συντακτικό  εικ.

Αντικείμενο

1. Με αντικείμενο συντάσσονται τα ενεργητικής διάθεσης μεταβατικά ρήματα, όσα δηλαδή δε δηλώνουν απλώς ότι το υποκείμενο ενεργεί, αλλά και ότι η ενέργειά του μεταβαίνει σε ένα άλλο πρόσωπο, ζώο ή πράγμα.
2. Το αντικείμενο βρίσκεται σε μία από τις πλάγιες πτώσεις (γεν., δοτ., αιτ.), ποτέ σε ονομαστική. Το εντοπίζουμε με την ερώτηση «ποιον / ποιαν / τι + ρήμα;».
Κλέαρχος τοὺς στρατιώτας συνήγαγε.

3. Στα δίπτωτα ρήματα το δεύτερο αντικείμενο το εντοπίζουμε με την ερώτηση «σε / με / για / από ποιον ή τι + ρήμα;».
Ἔπαυσαν Τιμόθεον τῆς στρατηγίας: από τι ἔπαυσαν Τιμόθεον; → (από τη στρατηγία) τῆς στρατηγίας → αντικείμενο.
4. Μερικά ρήματα άλλες φορές λειτουργούν ως μεταβατικά και άλλοτε ως αμετάβατα. Συγκρίνετε, π.χ., στη ν.ε.:
Μη μου μιλάς! Σκέφτομαι… (αμετάβατη χρήση), αλλά: Ο παππούς σκεφτόταν πάντα με νοσταλγία το χωριό (μεταβατική χρήση).
Συντακτικό εικ.

 

 

ασκήσειςΑσκήσεις

 

Σχολικού βιβλίου

  1. Να εντοπίσετε το ρήμα, το υποκείμενο και το κατηγορούμενο στις παρακάτω προτάσεις
  2. Να συμπληρώσετε το κατηγορούμενο στις παρακάτω προτάσεις
  3. Να βρείτε το ρήμα, το υποκείμενο και το αντικείμενο στις παρακάτω προτάσεις:
  4. Να συμπληρώσετε τις καταλήξεις που λείπουν στις παρακάτω προτάσεις και να βρείτε τα κατηγορούμενα
  5. Να βρείτε τα αντικείμενα στις παρακάτω προτάσεις
  6.  Να συμπληρώσετε τις καταλήξεις που λείπουν και να βρείτε τα αντικείμενα των παρακάτω προτάσεων
  7. Να βρείτε τα ρήματα και τα υποκείμενά τους στις παρακάτω προτάσεις και στη συνέχεια να τα μεταφέρετε στον αντίστοιχο τύπο του άλλου αριθμού
  8. Να βρείτε το ρήμα, το υποκείμενο και το αντικείμενο στις παρακάτω προτάσεις και στη συνέχεια να μεταφέρετε τα αντικείμενα στην ίδια πτώση του άλλου αριθμού

 

Πρόσθετες ασκήσεις

  1. Να βρεις το υποκείμενο και κατηγορούμενο του υποκειμένου των προτάσεων doc
  2. Να εντοπίσεις το κατηγορούμενο του υποκειμένου των προτάσεων doc
  3. Να βρεις το είδος του κατηγορουμένου doc
  4. Άσκηση για το αντικείμενο doc
  5. Να βρεις τα αντικείμενα των προτάσεων doc
  6. Βρες στο κείμενο τις 14 λέξεις που είναι υποκείμενα των ρημάτων. doc

 

 



 

Στο παρακάτω απόσπασμα ο Πλούταρχος περιγράφει πόσο δύσκολο ήταν να χαλιναγωγήσει κάποιος ένα άλογο άγριο σαν τον Βουκεφάλα. Ο μόνος που τα κατάφερε ήταν ο Αλέξανδρος, γεμίζοντας έτσι χαρά και υπερηφάνεια τον πατέρα του Φίλιππο.

 

Προσδραμὼν τῷ ἵππῳ καὶ παραλαβὼν τὴν ἡνίαν, ἐπέστρεψε πρὸς τὸν ἥλιον, ὡς ἔοικεν ἐννοήσας ὅτι τὴν σκιὰν προπίπτουσαν καὶ σαλευομένην ὁρῶν πρὸ αὑτοῦ διαταράττοιτο. [...] ὡς δ´ ἑώρα τὸν ἵππον ἀφεικότα τὴν ἀπειλήν, ὀργῶντα δὲ πρὸς τὸν δρόμον, ἀφεὶς ἐδίωκεν, ἤδη φωνῇ θρασυτέρᾳ καὶ ποδὸς κρούσει χρώμενος. τῶν δὲ περὶ τὸν Φίλιππον ἦν ἀγωνία καὶ σιγὴ τὸ πρῶτον· ὡς δὲ κάμψας ὑπέστρεψεν ὀρθῶς σοβαρὸς καὶ γεγηθώς, οἱ μὲν ἄλλοι πάντες ἀνηλάλαξαν, ὁ δὲ πατὴρ καὶ δακρῦσαί τι λέγεται πρὸς τὴν χαράν, καὶ καταβάντος αὐτοῦ τὴν κεφαλὴν φιλήσας "ὦ παῖ" φάναι, "ζήτει σεαυτῷ βασιλείαν ἴσην· Μακεδονία γάρ σ´ οὐ χωρεῖ".

 

Πλούταρχος, Αλέξανδρος 6.5-8

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Γλωσσικά σχόλια
προσδραμών (μτχ. αορ. β΄ ρ. προστρέχω) αφού έτρεξε προς
τὴν ἡνίαν το χαλινάρι
ἐπέστρεψε πρὸς τὸν ἥλιον γύρισε προς τον ήλιο
ὡς ἔοικεν ἐννοήσας αφού αντιλήφθηκε, καθώς φαίνεται
ὅτι τὴν σκιὰν προπίπτουσαν καὶ σαλευομένην ὁρῶν πρὸ αὑτοῦ διαταράττοιτο ότι (το άλογο) ταραζόταν, επειδή έβλεπε μπροστά του τη σκιά που έπεφτε και κινούνταν
ἀφεικότα (μτχ. παρακ. ρ. ἀφίημι) τὴν ἀπειλήν να έχει απαλλαχθεί από την απειλή
ὀργῶντα δέ και να ορμά
ἀφείς (μτχ. αορ. ρ. ἀφίημι) αφού το άφησε
φωνῇ θρασυτέρᾳ καὶ ποδὸς κρούσει χρώμενος φωνάζοντας αποφασιστικά και χτυπώντας το πόδι
οἱ δὲ περὶ τὸν Φίλιππον αυτοί που ήταν με τον Φίλιππο
ὡς δὲ κάμψας ὑπέστρεψεν ὀρθῶς όταν όμως πήρε στροφή και επέστρεψε όρθιος πάνω στο άλογο
σοβαρὸς καὶ γεγηθώς περήφανος (με θριαμβευτικό ύφος) και χαρούμενος
ἀνηλάλαξαν (οριστ. αορ. ρ. ἀναλαλάζω) κραύγασαν δυνατά
φάναι (απαρ. ενεστ. ρ. φημί) ότι είπε
σεαυτῷ για τον εαυτό σου

 

Μετάφραση

Αφού έτρεξε (ο Αλέξανδρος) προς το άλογο και έπιασε το χαλινάρι, γύρισε προς τον ήλιο, αφού αντιλήφτηκε, καθώς φαίνεται, ότι (το άλογο) ταραζόταν, επειδή έβλεπε μπροστά του τη σκιά που έπεφτε και κινούνταν. Και μόλις έβλεπε το άλογο να έχει απαλλαχθεί από την απειλή και να ορμά προς το δρόμο, αφού το άφηνε, το καταδίωκε, φωνάζοντας πλέον αποφασιστικά και χτυπώντας το πόδι του. Και υπήρχε αγωνία και σιωπή στην αρχή σ' αυτούς που ήταν μαζί με το Φίλιππο· όταν όμως πήρε στροφή και επέστρεφε όρθιος πάνω στο άλογο, περήφανος και χαρούμενος, οι άλλοι όλοι κραύγασαν δυνατά, ο πατέρας του όμως λένε ότι δάκρυσε λίγο από χαρά και όταν κατέβηκε αυτός από το άλογο, αφού τον φίλησε στο κεφάλι, του είπε: παιδί μου, ζήτα για τον εαυτό σου ίσο βασίλειο· γιατί η Μακεδονία δε σε χωράει.

 

 

Ερωτήσεις

 

1. Πώς κατάφερε ο Αλέξανδρος να δαμάσει τον Βουκεφάλα, σύμφωνα με το παραπάνω απόσπασμα;

 

2. Πώς θα χαρακτηρίζατε τον Αλέξανδρο με βάση όσα διαβάσατε;

 

3. Ποια συμβουλή έδωσε ο Φίλιππος στον γιο του; Την ακολούθησε ο Αλέξανδρος;

 

 


 

γνωμικό