Γ' τάξη, 2η ενότητα, Θυσία για την πατρίδα

βιογραφία Λυσίας, Ἐπιτάφιος τοῖς Κορινθίων βοηθοῖς 79-81


 

 


Διδακτικές ώρες: 3

 

Διδακτικοί στόχοι

1. Να συζητήσουν οι μαθητές/τριες τη σημασία που απέδιδαν οι αρχαίοι Έλληνες στην αυτοθυσία για χάρη της πατρίδας και να διερευνήσουν τυχόν ανάλογες σύγχρονες αντιλήψεις.

2. Να προσδιορίσουν το είδος και τον σκοπό του κειμένου και να συσχετίσουν τη χρήση των επιθέτων και δη του υπερθετικού βαθμού με αυτόν.

3. Να επισημάνουν τις συντακτικές και νοηματικές σχέσεις που θα τους διευκολύνουν στην απόδοση του κειμένου στη ν.ε.

4. Να ασκηθούν στην παραγωγή και στη σύνθεση λέξεων στην α.ε. και στη ν.ε. και να εμπλουτίσουν το λεξιλόγιό τους.

5. Να διερευνήσουν τον τρόπο σχηματισμού των παραθετικών στην α.ε. και να τον συσχετίσουν με αυτόν της ν.ε.

 

Το κείμενο της ενότητας (σελ. 14 σχ. βιβλίου)

Τα γλωσσικά σχόλια της σελ. 15 αξιοποιούνται στη διδακτική πράξη επιλεκτικά, με στόχο την κατανόηση του περιεχομένου του κειμένου και την απόδοσή του στη ν.ε.

- Προτείνεται η υφολογική προσέγγιση του κειμένου μέσα από τον εντοπισμό των αντιθετικών ζευγών και των επιθέτων.

- Συζητούνται οι ιδέες και τα νοήματα του κειμένου με αξιοποίηση ή/και εμπλουτισμό των ερωτήσεων της σελ. 16 και αξιοποίηση του παράλληλου κειμένου της σελ. 101 και των ερωτήσεων που το συνοδεύουν. Για αξιοποίηση διαδικτυακού εννοιολογικού χάρτη και παραγωγή συνεργατικής μετάφρασης στο πλαίσιο της διδασκαλίας αυτής της θεματικής ενότητας, βλ. το ομώνυμο σενάριο διδασκαλίας στο αποθετήριο εκπαιδευτικών σεναρίων «Πρωτέας»:

 

1. Λεξιλογικά - Ετυμολογικά.

Με αφορμή τα κείμενα (της ενότητας και το παράλληλο), οι εκπαιδευτικοί μπορούν να ζητήσουν από τους/τις μαθητές/τριες: - να επισημάνουν λεξιλογικές επιβιώσεις στη ν.ε.

- να δημιουργήσουν λέξεις με παραγωγή και σύνθεση στην α.ε. και στη ν.ε. Όπου κρίνουν σκόπιμο, μπορούν να καθοδηγούν τους/τις μαθητές/τριες, προτείνοντας παραγωγικές καταλήξεις ή ζητώντας από αυτούς να επισημάνουν τις μεταβολές που υφίστανται οι λέξεις κατά τη σύνθεση

- να εντοπίσουν στα κείμενα ετυμολογικά συγγενείς των λέξεων της ν.ε. που τους δίνουν: π.χ. να τους δώσουν τη λέξη «θήκη» και να βρουν το ρ. «τίθενται»

- να βρουν στη ν.ε. λέξεις ομόρριζες αυτών του κειμένου: π.χ. τη λέξη «παράθεση» για το ρ. «τίθενται».

 

Δε θα διδαχθεί το Β΄ μέρος (σελ. 16-17 του σχ. βιβλίου) ως έχει.

 

2. Γραμματική.

Παραθετικά επιθέτων και επιρρημάτων.

- Ο/η εκπαιδευτικός αξιοποιεί παραδείγματα από τη ν.ε. για να συζητήσει με τους/τις μαθητές/τριες τούς όρους «βαθμοί και παραθετικά επιθέτων και επιρρημάτων».

- Για την κατάκτηση της νέας γνώσης, σημείο αναφοράς αποτελούν τα επίθετα του κειμένου.

- Οι μαθητές/τριες οδηγούνται επαγωγικά στον τρόπο σχηματισμού των παραθετικών στην α.ε. και επισημαίνουν ομοιότητες και διαφορές με τη ν.ε.

- Δίνεται έμφαση στα ομαλά παραθετικά.

- Από τα ανώμαλα η εστίαση αφορά στην αναγνώριση τύπων που απαντούν και στη ν.ε.: ἄριστος, ἐλάχιστος, πλέον, μάλιστα κ.ά

- Οι μαθητές και μαθήτριες σχηματίζουν φράσεις στη ν.ε. με παραθετικά της α.ε. που χρησιμοποιούνται και σήμερα.

- Προσδιορίζουν τη σημασία λέξεων και φράσεων που χρησιμοποιούνται στη ν.ε., όπως: το μη χείρον βέλτιστον, ως επί το πλείστον, τα μάλα, κάλλιστα κ.ά.

- Μελετούν την κλίση του συγκριτικού βαθμού των επιθέτων που σχηματίζουν ανώμαλα παραθετικά, όχι για να την αποστηθίσουν, αλλά για να μπορούν να αναγνωρίσουν αντίστοιχους τύπους, όταν τους συναντούν σε αρχαία κείμενα.

 

Σύνταξη

Δε θα διδαχθούν οι επιρρηματικοί προσδιορισμοί που εκφέρονται με πλάγιες πτώσεις.

 

Ασκήσεις

Ενδεικτικά: Σελ. 21: 1, 2

 


 

 

Αριστίων
Η επιτύμβια στήλη του Aριστίωνος
(Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο Αθήνας)

Εισαγωγικό σημείωμα

Σε περιόδους πολέμου οι Αθηναίοι πραγματοποιούσαν με δημόσια δαπάνη μεγαλοπρεπή τελετή προς τιμήν των νεκρών πολεμιστών. Επιστέγασμα της τελετής αυτής αποτελούσε η εκφώνηση του Ἐπιταφίου λόγου από επιφανή άνδρα της πόλης. Το απόσπασμα που θα μελετήσετε προέρχεται από τον Ἐπιτάφιο – που, πιθανόν, συντέθηκε από τον Λυσία – προς τιμήν των νεκρών του Κορινθιακού πολέμου.

Επιτάφιοι λόγοι Λυσίας

 

 


 

Το κείμενο

 

Ὥστε προσήκει τούτους εὐδαιμονεστάτους ἡγεῖσθαι, οἵτινες ὑπὲρ μεγίστων καὶ καλλίστων κινδυνεύσαντες οὕτω τὸν βίον ἐτελεύτησαν, οὐκ ἐπιτρέψαντες περὶ αὑτῶν τῇ τύχῃ, οὐδ’ ἀναμείναντες τὸν αὐτόματον θάνατον, ἀλλ’ ἐκλεξάμενοι τὸν κάλλιστον. Καὶ γάρ τοι ἀγήρατοι μὲν αὐτῶν αἱ μνῆμαι, ζηλωταὶ δὲ ὑπὸ πάντων ἀνθρώπων αἱ τιμαί· οἳ πενθοῦνται μὲν διὰ τὴν φύσιν ὡς θνητοί, ὑμνοῦνται δὲ ὡς ἀθάνατοι διὰ τὴν ἀρετήν. Καὶ γάρ τοι θάπτονται δημοσίᾳ, καὶ ἀγῶνες τίθενται ἐπ’ αὐτοῖς ῥώμης καὶ σοφίας καὶ πλούτου, ὡς ἀξίους ὄντας τοὺς ἐν τῷ πολέμῳ τετελευτηκότας ταῖς αὐταῖς τιμαῖς καὶ τοὺς ἀθανάτους τιμᾶσθαι. Ἐγὼ μὲν οὖν αὐτοὺς καὶ μακαρίζω τοῦ θανάτου καὶ ζηλῶ, καὶ μόνοις τούτοις ἀνθρώπων οἶμαι κρεῖττον εἶναι γενέσθαι, οἵτινες, ἐπειδὴ θνητῶν σωμάτων ἔτυχον, ἀθάνατον μνήμην διὰ τὴν ἀρετὴν αὑτῶν κατέλιπον.

 

 

 

Ερμηνευτικά σχόλια

 

Στον Κορινθιακό πόλεμο (395-387 π.Χ.) αναμετρήθηκαν οι Σπαρτιάτες, οι Φωκείς και οι Ορχομένιοι από τη μια πλευρά και ο συνασπισμός Αθηναίων, Θηβαίων, Κορινθίων, Αργείων από την άλλη. Ο πόλεμος ίσως να υποκινήθηκε από τον Πέρση βασιλιά Αρταξέρξη, γιατί ο βασιλιάς των Σπαρτιατών Αγησίλαος, που βρισκόταν με τον στρατό του στη Μ. Ασία, σημείωνε απανωτές νίκες εναντίον των Περσών. Η Σπάρτη αναγκάστηκε να ανακαλέσει τον Αγησίλαο στην Ελλάδα, γιατί δεν υπήρχε άλλος στρατηγός ικανός να αντιμετωπίσει τους εχθρούς της. Πράγματι, ο Αγησίλαος το 394 π.Χ. νίκησε στην Κορώνεια τον αντίπαλο συνασπισμό. Ο πόλεμος συνεχίστηκε με μειωμένη ένταση μέχρι το 387 π.Χ., και το 386 π.Χ. υπογράφτηκε η Ανταλκίδειος ειρήνη.

εικ.

 

ὑπὲρ μεγίστων καὶ καλλίστων: Τα μέγιστα και ευγενέστερα ιδανικά, για τα οποία έπεσαν οι ένδοξοι νεκροί της πόλης, είναι το μεγαλείο και η τιμή της πατρίδας, που εμπνέουν διαχρονικά τους πολεμιστές στα πεδία των μαχών.

 

ἀγῶνες τίθενται ἐπ’ αὐτοῖς ῥώμης καὶ σοφίας καὶ πλούτου: Εκτός από τις επικήδειες τελετές και την εκφώνηση του Ἐπιταφίου, η πολιτεία διοργάνωνε προς τιμήν των νεκρών αγώνες αθλητικούς, μουσικούς (δηλ. μουσικής και ποίησης) και ιππικούς· οι τελευταίοι ιδιαίτερα έδιναν την ευκαιρία στους ευπορότερους να επιδείξουν τον πλούτο τους. Η συνήθεια να τελούνται αθλητικοί αγώνες προς τιμήν νεκρών επιφανών πολεμιστών είναι πολύ παλιά· τη συναντάμε ήδη στην Ἰλιάδα κατά την ταφή του Πατρόκλου.

εικ. ειικ. Ο θεσμός της δημόσιας ταφής στην κλασική Αθήνα

 

 

Έκτορας
Η προετοιμασία του πολεμιστή (ερυθρόμορφο αγγείο του Ευθυμήδη, 510-500 π.Χ., Staatliche Αntikensammlungen und Glyptothek, Μόναχο)

Ερωτήσεις

1. Ποιοι αξίζουν, σύμφωνα με το κείμενο, να θεωρούνται πραγματικά ευδαίμονες και γιατί;

2. Για ποιους λόγους οι νεκροί πολεμιστές της πόλης θεωρούνται άξιοι ιδιαίτερων τιμών;

3. οἳ πενθοῦνται μὲν διὰ τὴν φύσιν ὡς θνητοί, ὑμνοῦνται δὲ ὡς ἀθάνατοι διὰ τὴν ἀρετήν: Να σχολιάσετε τη χρήση του σχήματος της αντίθεσης στο απόσπασμα.

4. Σε ποιες περιπτώσεις και με ποιες εκδηλώσεις τιμώνται στις μέρες μας όσοι θυσιάζονται για την πατρίδα; Ποιες ομοιότητες και διαφορές διακρίνετε σε σχέση με όσα αναφέρονται στο κείμενο;

 

 

 


 

• Για τον Λυσία ΙΑΕΓ wikipaideia Κατέβασε σύντομο βιογραφικό για μαθητική χρήση: βιογραφία

• Λεξικά νέας ελληνικής:  για απλή αναζήτηση// για σύνθετη αναζήτηση

• Bασικό λεξικό της αρχαίας

• Λεξικό της αρχαίας Liddell & Scott

• Λεξικό αρχαίας, σχολικό εγχειρίδιο

Κατάλογος ανωμάλων ρημάτων

 

Ο Λυσίας ήταν ρήτορας και λογογράφος. Η νεότερη έρευνα τοποθετεί τη γέννησή του γύρω στο 445 π.Χ. Γίνεται αναφορά σε αυτόν στον Φαίδρο του Πλάτωνα, ενώ στην Πολιτεία δίνονται πληροφορίες για την οικογένειά του. Ο πατέρας του Κέφαλος καταγόταν από τις Συρακούσες και ζούσε στην Αθήνα ως μέτοικος. Μετά τον θάνατο του πατέρα τους ο Λυσίας και οι αδερφοί του πήγαν στους Θουρίους –πανελλήνια αποικία στην Κάτω Ιταλία–, όπου ο Λυσίας διδάχτηκε τη ρητορική από τον Τεισία. Μετά τη Σικελική Εκστρατεία εκδιώχθηκαν ως φιλικά προσκείμενοι στην Αθήνα και επέστρεψαν στην Αθήνα ως μέτοικοι.

Κατά την περίοδο των Τριάκοντα τυράννων ο Λυσίας και ο αδερφός του Πολέμαρχος (ο άλλος αδερφός, ο Ευθύδημος, είχε πεθάνει) κατηγορήθηκαν για τα δημοκρατικά τους φρονήματα, με απώτερο στόχο, σύμφωνα με τον ίδιο τον Λυσία (12.6), τη δήμευση της περιουσίας τους. Ο Πολέμαρχος δολοφονήθηκε και ο Λυσίας κατέφυγε στα Μέγαρα, από όπου βοήθησε στην αποκατάσταση του δημοκρατικού πολιτεύματος. Ο Θρασύβουλος, εκτιμώντας την προσφορά του Λυσία, πρότεινε να του παραχωρηθεί το δικαίωμα του Αθηναίου πολίτη, διαδικασία που αμφισβητήθηκε από τον Αρχίνο και τελικά ακυρώθηκε.

Ο Λυσίας έγραψε λόγους και για ιδιωτικές και για δημόσιες υποθέσεις. Σώζονται 34 λόγοι του, ενώ είναι γνωστοί οι τίτλοι ή και αποσπάσματα άλλων 130 λόγων. Η φήμη του Λυσία ήταν τέτοια, ώστε να του αποδίδονται περίπου 425 λόγοι, από τους οποίους οι 233 θεωρούνται γνήσιοι. Το έργο του Λυσία, πέρα από το γεγονός ότι φωτίζει πλευρές του δημόσιου και ιδιωτικού βίου στην Αθήνα του 5ου αι. π.Χ., ξεχωρίζει για την επιδέξια χρήση της αττικής γλώσσας και για την ικανότητα του λογογράφου να προσαρμόζει τον λόγο στην προσωπικότητα του ομιλητή (ήθοποιία). Ενδεικτικά αναφέρουμε τους εξής λόγους του Λυσία: Δήμου καταλύσεως απολογία, Υπέρ Μαντιθέου, Κατά Ερατοσθένους, Υπέρ του Ερατοσθένους φόνου, Υπέρ αδυνάτου, Επιτάφιος.

 



Το αρχαίο κείμενο, λεξιλογικές επισημάνσεις και απόδοση νοήματος (Μετάφραση)


 

Απαντώ σε ερωτήσεις κατανόησης τύπου σύρε κι άσε (κατάλληλη για κινητό ή τάμπλετ), επιλογής από κατάλογο, doc ή σωστού λάθους εικ
Κατέβασε το αρχείο, για να γράψεις τη μετάφρασή σου: με λεξιλόγιο doc, χωρίς λεξιλόγιο doc
Κατέβασε τη μετάφραση σε αρχείο doc ή αν έχεις πρόβλημα με τους πολυτονικούς χαρακτήρες σε αρχείο pdf
Άσκηση για τη μετάφραση τύπου σύρε κι άσε (κατάλληλη για κινητό ή τάμπλετ), επιλογής από κατάλογο

 


Δες τη μετάφραση κάθε σειράς πατώντας στο μ ή
εμφάνισε - απόκρυψε όλη τη μετάφραση πατώντας εδώ


μ οἵτινες ὑπὲρ μεγίστων καὶ καλλίστων κινδυνεύσαντες

μ ἀλλ’ ἐκλεξάμενοι τὸν κάλλιστον.

μ Καὶ γάρ τοι ἀγήρατοι μὲν αὐτῶν αἱ μνῆμαι,

μ ζηλωταὶ δὲ ὑπὸ πάντων ἀνθρώπων αἱ τιμαί·

μ οἳ πενθοῦνται μὲν διὰ τὴν φύσιν ὡς θνητοί,

μ ὑμνοῦνται δὲ ὡς ἀθάνατοι διὰ τὴν ἀρετήν.

μ Καὶ γάρ τοι θάπτονται δημοσίᾳ,

μ καὶ ἀγῶνες τίθενται ἐπ’ αὐτοῖς ῥώμης καὶ σοφίας καὶ πλούτου,

μ ταῖς αὐταῖς τιμαῖς καὶ τοὺς ἀθανάτους τιμᾶσθαι.

μ Ἐγὼ μὲν οὖν αὐτοὺς καὶ μακαρίζω τοῦ θανάτου καὶ ζηλῶ,

μ καὶ μόνοις τούτοις ἀνθρώπων οἶμαι κρεῖττον εἶναι γενέσθαι,

μ οἵτινες, ἐπειδὴ θνητῶν σωμάτων ἔτυχον,

μ ἀθάνατον μνήμην διὰ τὴν ἀρετὴν αὑτῶν κατέλιπον.


 


 

 

  1. Ὥστε προσήκει τούτους εὐδαιμονεστάτους ἡγεῖσθαι !
  2. οἵτινες ὑπὲρ μεγίστων καὶ καλλίστων κινδυνεύσαντες οὕτω τὸν βίον ἐτελεύτησαν, οὐκ ἐπιτρέψαντες περὶ αὑτῶν τῇ τύχῃ, οὐδ’ ἀναμείναντες τὸν αὐτόματον θάνατον, ἀλλ’ ἐκλεξάμενοι τὸν κάλλιστον !
  3. Καὶ γάρ τοι ἀγήρατοι μὲν αὐτῶν αἱ μνῆμαι (εἰσί) !  
  4. ζηλωταὶ δὲ (εἰσί) ὑπὸ πάντων ἀνθρώπων αἱ τιμαί  !
  5. οἳ πενθοῦνται μὲν διὰ τὴν φύσιν ὡς θνητοί !
  6. ὑμνοῦνται δὲ ὡς ἀθάνατοι διὰ τὴν ἀρετήν !
  7. Καὶ γάρ τοι θάπτονται δημοσίᾳ !
  8. καὶ ἀγῶνες τίθενται ἐπ’ αὐτοῖς ῥώμης καὶ σοφίας καὶ πλούτου, ὡς ἀξίους ὄντας τοὺς ἐν τῷ πολέμῳ τετελευτηκότας ταῖς αὐταῖς τιμαῖς καὶ τοὺς ἀθανάτους τιμᾶσθαι, !
  9. Ἐγὼ μὲν οὖν αὐτοὺς καὶ μακαρίζω τοῦ θανάτου !
  10. (Ἐγὼ μὲν οὖν αὐτοὺς τοῦ θανάτου) ζηλῶ  !
  11. καὶ μόνοις τούτοις ἀνθρώπων οἶμαι κρεῖττον εἶναι γενέσθαι !
  12. οἵτινες ἀθάνατον μνήμην διὰ τὴν ἀρετὴν αὑτῶν κατέλιπον. !
  13. ἐπειδὴ θνητῶν σωμάτων ἔτυχον  !

 

 


 

Απαντώ σε ερωτήσεις κατανόησης τύπου σύρε κι άσε (κατάλληλη για κινητό ή τάμπλετ), επιλογής από κατάλογο, doc ή σωστού λάθους εικ
Κατέβασε το αρχείο, για να γράψεις τη μετάφρασή σου: με λεξιλόγιο doc, χωρίς λεξιλόγιο doc
Κατέβασε τη μετάφραση σε αρχείο doc ή αν έχεις πρόβλημα με τους πολυτονικούς χαρακτήρες σε αρχείο pdf
Άσκηση για τη μετάφραση τύπου σύρε κι άσε (κατάλληλη για κινητό ή τάμπλετ), επιλογής από κατάλογο


01 Ὥστε προσήκει ἡγεῖσθαι τούτους εὐδαιμονεστάτους,
ὥστε (μετά από ισχυρό σημείο στίξης) = επομένως, προσήκει > απρόσ. ρ. = ταιριάζει, ἡγέομαι - ἡγοῦμαι = θεωρώ, ηγούμαι (πρβλ. ηγέτης, ηγεσία, ηγετικός), ὁ, ἡ ευδαίμων, τὸ εὔδαιμον = ευτυχισμένος, καλότυχος (πρβλ. ευδαιμονία, ευδαιμονισμός)
02 οἵτινες κινδυνεύσαντες ὑπὲρ μεγίστων καὶ καλλίστων
οἵτινες = οι οποίοι, μεγίστων > υπερθ. βαθμ. του επθ. ὁ μέγας, ἡ μεγάλη, τὸ μέγαν, καλλίστων > υπερθ. βαθμ. του επθ. ὁ καλός, ἡ καλή, τὸ καλόν
03 οὕτω τὸν βίον ἐτελεύτησαν,
ἐτελεύτησαν > του ρ. τελευτάω - τελευτῶ = τελειώνω, πεθαίνω (πρβλ. τελειωτικός, εντελώς), τελευτῶ τὸν βίον = πεθαίνω
04 οὐκ ἐπιτρέψαντες τῇ τύχη περὶ αὑτῶν
οὐκ ἐπιτρέψαντες περί αὑτῶν = χωρίς να εμπιστευτούν τους εαυτούς τους
05 οὐδ’ἀναμείναντες τὸν αὐτόματον θάνατον,
ἀναμείναντες > μτχ. του ρ. ἀναμένω = περιμένω (πρβλ. αναμονή), ὁ αὐτόματος θάνατος = φυσικός θάνατος
06 ἀλλ’ ἐκλεξάμενοι τὸν κάλλιστον.
07 Καὶ γὰρ τοι ἀγήρατοι μὲν αὐτῶν αἱ μνῆμαι,
καὶ γάρ τοι = και γι’ αυτό βέβαια, ὁ, ἡ ἀγήρατος, τὸ ἀγήρατον = αγέραστος
08 ζηλωταὶ δὲ αἱ τιμαί ὑπὸ πάντων ἀνθρώπων·
ὁ ζηλωτός, ἡ ζηλωτή, τὸ ζηλωτόν = αξιοζήλευτος
09 oἵ πενθοῦνται μὲν διὰ τὴν φύσιν ὡς θνητοί,
διὰ τὴν = εξαιτίας
10 ὑμνοῦνται δὲ ὡς ἀθάνατοι διὰ τὴν ἀρετήν.
11 καὶ γὰρ τοι θάπτονται δημοσίᾳ,
καὶ γάρ τοι = και γι’ αυτό βέβαια
12 καὶ ἀγῶνες τίθενται ἐπ’ αὐτοῖς ῥώμης καὶ σοφίας καὶ πλούτου,
ἀγῶνες τίθενται ἐπ’ αὐτοῖς = καθιερώνονται αγώνες προς τιμήν τους, ἡ ῥώμη = η δύναμη (πρβλ. ρωμαλέος)
13 ὡς ὄντας ἀξίους τοὺς τετελευτηκότας ἐν τῷ πολέμῳ
ὡς ἀξίους ὄντας = με την ιδέα ότι είναι άξιοι, τοὺς τετελευτηκότας > μτχ. πρκ. του ρ. τελευτάω - τελευτῶ) = αυτοί που έχουν σκοτωθεί
14 καὶ τοὺς ἀθανάτους τιμᾶσθαι ταῖς αὐταῖς τιμαῖς.
15 Ἐγὼ μὲν οὖν αὐτοὺς καὶ μακαρίζω τοῦ θανάτου καὶ ζηλῶ,
μακαρίζω = καλοτυχίζω (πρβλ. αξιομακάριστος, μακάριος), ζηλόω ζηλῶ = ζηλεύω, καλοτυχίζω
16 καὶ μόνοις τούτοις ἀνθρώπων οἶμαι κρεῖττον εἶναι γενέσθαι,
κρεῖττόν ἐστι > απρόσ. έκφρ. = αξίζει περισσότερο, γενέσθαι > απαρ. αορ. β΄ του ρ. γίγνομαι = να ζήσουν
17 οἵτινες, ἐπειδὴ ἔτυχον θνητῶν σωμάτων,
οἵτινες = οι οποίοι, ἐπειδὴ = αφού
18 κατέλιπον ἀθάνατον μνήμην διὰ τὴν ἀρετήν αὑτῶν.
διὰ τὴν = εξαιτίας, κατέλιπον > οριστ. αορ. β΄ του ρ. καταλείπω = κληροδότησαν, άφησαν πίσω (πρβλ. εγκαταλείπω, κατάλοιπο, λοιπός - λοιπά στη φράση και τα λοιπά [κτλ.])

 


 

ΘεωρίαΔε θα διδαχθεί το Β΄ μέρος (σελ. 16-17 του σχ. βιβλίου) ως έχει. Δες και τις οδηγίες.

 

 



 

θεωρίαΗ γραμματική της ενότητας:

 

θεωρία σχολικού βιβλίου

 

Παραθετικά επιθέτων και επιρρημάτων εικ. εικ.

 

Στην πρώτη περίοδο του κειμένου της Ενότητας συναντάμε τους παρακάτω τύπους υπερθετικού βαθμού επιθέτων: εὐδαιμονεστάτους, μεγίστων, καλλίστων και κάλλιστον.

 

• Όπως και στη ν.ε., οι βαθμοί των επιθέτων και των επιρρημάτων είναι: ο θετικός, ο συγκριτικός και ο υπερθετικός.
• Οι δύο τελευταίοι βαθμοί αποτελούν τα παραθετικά των επιθέτων και επιρρημάτων. Ο σχηματισμός τους είναι μονολεκτικός και περιφραστικός:

 

Ι. Παραθετικά επιθέτων

 

Α. Ομαλά παραθετικά

 

1. Δευτερόκλιτα επίθετα

δευτερόκλιτα

 

• Η επιλογή μεταξύ -ο- και -ω- για τις καταλήξεις των παραθετικών των δευτερόκλιτων επιθέτων εξαρτάται από το εάν η παραλήγουσα του επιθέτου στο θετικό βαθμό είναι μακρά ή βραχεία. Συγκεκριμένα:

 

Εάν η παραλήγουσα του επιθέτου είναι μακρά (π.χ. ξηρός), στα παραθετικά του επιθέτου χρησιμοποιείται -ο- (ξηρότερος, ξηρότατος).

 

Εάν η παραλήγουσα του επιθέτου είναι βραχεία (π.χ. σοφός), στα παραθετικά του επιθέτου χρησιμοποιείται -ω- (σοφώτερος, σοφώτατος).

 

Ειδική περίπτωση αποτελεί η «θέσει μακρά» παραλήγουσα. Ως θέσει μακρά λογίζεται οποιαδήποτε συλλαβή –ανεξαρτήτως του φωνήεντος που περιέχει– εφόσον ακολουθείται από δύο ή περισσότερα σύμφωνα ή από διπλό σύμφωνο (π.χ. σεμνός, σεμνότερος, σεμνότατος).

 

• Προκειμένου να σχηματίσουμε τα παραθετικά ενός επιθέτου που στην παραλήγουσα του θετικού βαθμού παρουσιάζει δίχρονο φωνήεν (α, ι, υ), πρέπει να γνωρίζουμε ποια δευτερόκλιτα επίθετα έχουν το φωνήεν της παραλήγουσας μακρό και ποια βραχύ.

 

Έχουν το δίχρονο της παραλήγουσας μακρό τα επίθετα:
- ἀνιαρός, ἰσχυρός, ψιλός, φλύαρος, πρᾶος και λιτός, π.χ. ἀνιαρότερος, ἀνιαρότατος.
- που είναι σύνθετα με β΄ συνθετικό τα ουσιαστικά λύπη, κίνδυνος, ψυχή, θυμός, τιμή, νίκη και κῦρος, π.χ. εὐψυχότερος, εὐψυχότατος.

 

Έχουν το δίχρονο της παραλήγουσας βραχύ τα επίθετα που λήγουν σε:
-ιος, -ικος, -ιμος, -ινος, π.χ. δόκιμος → δοκιμώτερος, δοκιμώτατος.
-ακος, -αλος, -αμος, -ανος, -ατος, π.χ. δυνατός → δυνατώτερος, δυνατώτατος.
-αρος, -υρος, -χος, π.χ. ἥσυχος → ἡσυχώτερος, ἡσυχώτατος.

 

2. Τριτόκλιτα επίθετα σε -ης, -ης, -ες και -ων, -ων, -ον

 

τριτόκλιτα

 

Β. Ανώμαλα παραθετικά

 

ανώμαλα

 

Ο πίνακας που ακολουθεί περιλαμβάνει τα πλέον εύχρηστα επίθετα που σχηματίζουν ανώμαλα παραθετικά:

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

θετικός συγκριτικός υπερθετικός
ἀγαθός , ἡ ἀμείνων, τὸ ἄμεινον ἄριστος,, -ον
ὁ, ἡ βελτίων, τὸ βέλτιον βέλτιστος,, -ον
, ἡ κρείττων, τὸ κρεῖττον κράτιστος, -η, -ον
, ἡ λῲων, τὸ λῷον λῷστος, -η, -ον
κακός ὁ, ἡ κακίων, τὸ κάκιον κάκιστος, -η, -ον
ὁ, ἡ χείρων, τὸ χεῖρον χείριστος, -η, -ον
καλός ὁ, ἡ καλλίων, τὸ κάλλιον κάλλιστος, -η, -ον
μέγας ὁ, ἡ μείζων, τὸ μεῖζον μέγιστος, -η, -ον
μικρός ὁ, ἡ ἐλάττων, τὸ ἔλαττον ἐλάχιστος, -η, -ον
ὀλίγος ὁ, ἡ μείων, τὸ μεῖον ὀλίγιστος, -η, -ον
πολύς ὁ, ἡ πλείων, τὸ πλέον πλεῖστος, -η, -ον

 

Ο συγκριτικός βαθμός των επιθέτων που σχηματίζουν ανώμαλα παραθετικά κλίνεται όπως το δικατάληκτο τριτόκλιτο επίθετο ὁ/ἡ σώφρων, τὸ σῶφρον.

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

ενικός αριθμός πληθυντικός αριθμός
  αρσενικό - θηλυκό ουδέτερο αρσενικό - θηλυκό ουδέτερο
ονομ. ὁ/ἡ βελτίων τὸ βέλτιον οἱ/αἱ βελτίονες, βελτίους τὰ βελτίονα, βελτίω
γεν. τοῦ/τῆς βελτίονος τοῦ βελτίονος τῶν βελτιόνων τῶν βελτιόνων
δοτ. τῷ/τῇ βελτίονι τῷ βελτίονι τοῖς/ταῖς βελτίοσι τοῖς βελτίοσι
αιτ. τόν/τὴν βελτίονα, βελτίω τὸ βέλτιον τούς/τὰς βελτίονας, βελτίους τὰ βελτίονα, βελτίω
κλητ. (ὦ) βέλτιον (ὦ) βέλτιον (ὦ) βελτίονες, βελτίους (ὦ) βελτίονα, βελτίω

 

Γ. Περιφραστικοί τύποι παραθετικών

 

Όλα τα επίθετα (και τα επιρρήματα) μπορούν να σχηματίσουν και περιφραστικά παραθετικά ως εξής:
Συγκριτικός: μᾶλλον + θετικός βαθμός επιθέτου
Υπερθετικός: μάλιστα + θετικός βαθμός επιθέτου
π.χ. εὐδαίμων, μᾶλλον εὐδαίμων, μάλιστα εὐδαίμων

 

Δ. Επίθετα που δε σχηματίζουν παραθετικά

 

Δε σχηματίζουν παραθετικά τα επίθετα που σημαίνουν: ύλη (π.χ. λίθινος), τόπο (π.χ. θαλάσσιος), χρόνο (π.χ. ἐνιαύσιος = ετήσιος), μέτρο (π.χ. πηχυαῖος), συγγένεια ή καταγωγή (π.χ. πατρικός), μόνιμη κατάσταση (π.χ. θνητός, ἀθάνατος).

 

ΙΙ Παραθετικά επιρρημάτων

 

Α. Ομαλά

 

 

Β' Ανώμαλα

 

Τα πιο εύχρηστα ανώμαλα παραθετικά επιρρημάτων είναι τα εξής:

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

θετικός

συγκριτικός

υπερθετικός

εὖ ἄμεινον, βέλτιον, κρεῖττον ἄριστα, βέλτιστα, κράτιστα
κακῶς χεῖρον, κάκιον χείριστα, κάκιστα
καλῶς κάλλιον κάλλιστα
μάλα μᾶλλον μάλιστα
ὀλίγον μεῖον, ἔλαττον, ἧττον ὀλίγιστα, ἐλάχιστα, ἥκιστα
πολύ πλέον πλεῖστον, πλεῖστα

 

Σύνταξη

Δε θα διδαχθούν οι επιρρηματικοί προσδιορισμοί που εκφέρονται με πλάγιες πτώσεις.

 

ασκήσειςΑσκήσεις

 

Σχολικού βιβλίου

  1. Να γράψετε τους τύπους των επιθέτων που ζητούνται στις παρενθέσεις:
  2. Να μεταφέρετε τα επίθετα στον συγκριτικό βαθμό στο γένος, στον αριθμό και στην πτώση όπου βρίσκονται
  3. Να συμπληρώσετε τις φράσεις με τους κατάλληλους τύπους συγκριτικού και υπερθετικού βαθμού

 

Πρόσθετες ασκήσεις

  1. Βρες στο πρώτο από τα παρακάτω κείμενα τις 25 λέξεις που είναι τύποι των παραθετικών των επιθέτων ή των επιρρημάτων. άσκηση
  2. Βρες στο δεύτερο από τα παρακάτω κείμενα τις 14 λέξεις που είναι τύποι των παραθετικών των επιθέτων ή των επιρρημάτων. άσκηση
  3. 1η Άσκηση για τα παραθετικά σε -ότερος ή -ώτερος άσκηση
  4. 2η Άσκηση για τα παραθετικά σε -ότερος ή -ώτερος άσκηση
  5. Άσκηση για τα παραθετικά με αναλογικό σχηματισμό άσκηση
  6. Άσκηση για τα ομαλά παραθετικά άσκηση
  7. 1η Άσκηση για τα ανώμαλα παραθετικά άσκηση
  8. 2η Άσκηση για τα ανώμαλα παραθετικά άσκηση
  9. 3η Άσκηση για τα ανώμαλα παραθετικά άσκηση
  10. 4η Άσκηση για τα ανώμαλα παραθετικά άσκηση
  11. Άσκηση για τα παραθετικά των επιρρημάτων άσκηση
  12. 1η Γενική άσκηση παραθετικών άσκηση
  13. 2η Γενική άσκηση παραθετικών άσκηση
  14. Να γραφούν τα παραθετικά των παρακάτω επιθέτων © Εύη Πεπέ άσκηση
  15. Να βρεθούν οι άλλοι τύποι του επιθέτου βελτίον και να κλιθεί στον ενικό και στον πληθυντικό © Εύη Πεπέ άσκηση
  16. Να χαρακτηριστούν οι παρακάτω προσδιορισμοί © Εύη Πεπέ doc

 

1ο κείμενο: Κροῖσος καὶ Σόλων. (α)

Κροῖσος ὁ Λυδῶν βασιλεὺς πλουσιώτατος καὶ κράτιστος ἐνομίζετο εἶναι. Ἧκε δέ ποτε εἰς Σάρδεις Σόλων ὁ Αθηναῖος. Τοῦτον ὁ βασιλεὺς προθυμότατα καὶ λαμπρότατα ἐξένισεν1, ἐκέλευσε δὲ τοὺς θεράποντας τὸν ξένον περιάγειν κατὰ τοὺς μεγίστους θησαυρούς. ῎Επειτα δὲ λέγει αὐτῷ· «῏Ω ξένε Ἀθηναῖε, σὺ μάλιστα προέχεις2 σοφίᾳ πάντων Ἀθηναίων· σωφρονέστερον καὶ δικαιότερον παντὸς ἄλλου κρίνεις. Βούλομαι ἀκούειν σου, εἰ νομίζεις ἄλλον εὐδαιμονέστατον».
Σόλων δ’ οὐ τὰ ἡδίω, ἀλλὰ τὰ ἀληθέστερα προκρίνων ἀποκρίνεται. «Οὐκ ἀεὶ οἱ τύραννοι εὐδαίμονές εἰσιν· οὗτοι γὰρ τῶν μεγίστων μὲν ἀγαθῶν ἐλάχιστα μετέχουσι, τῶν μεγίστων δὲ κακῶν πλεῖστον μεταλαμβάνουσιν. Ἐγὼ πλέον σοῦ μακαρίζω τοὺς παῖδας τῆς Ἀργείας ἱερείας Κλέοβιν καὶ Βίτωνα. Οὗτοι πάντων τῶν Ἀργείων ἐρρωμενέστατοι ἦσαν καὶ ἐν τοῖς ἀγῶσιν οὐδενὸς χείρους, ἆθλα δὲ πλεῖστα καὶ λαμπρότατα ἐλάμβανον. Διὸ καὶ εὐνούστατοι3 αὐτοῖς οἱ θεοὶ ἦσαν· οὔσης γὰρ ἑορτῆς τῆ Ἥρα, ἐπεὶ οἱ βόες ἐκ τοῦ ἀγροῦ οὐ παρῆσαν, οἱ νεανίαι ἐλαύνοντες τὴν ἱερὰν ἅμαξαν μετὰ τῆς μητρὸς εἰς τὸ ἱερὸν κομίζουσιν θᾶττον τῶν βοῶν. Διὸ καὶ ἀρίστη ἡ τελευτὴ τοῦ βίου ἦν αὐτοῖς· δῶρον γὰρ μέγιστον καὶ ἥδιστον πέμπουσιν οἱ θεοὶ θάνατον· μετὰ γὰρ τὴν ἑορτὴν νήδυμος4 ὕπνος καταλαμβάνει αὐτούς».
Σημειώσεις: 1. φιλοξένησε, 2. υπερέχεις, 3. ευμενείς, 4. γλυκός, βαθύς

 

2ο κείμενο: Κροῖσος καὶ Σόλων. (β)

Κροῖσος δὲ λέγει τὸ δεύτερον. «Ἐγὼ οὔκ εἰμι τῶν ἄλλων;» Σόλων δ’ ἀποκρίνεται· « Οὐχ ἦττον1τούτων μακαρίζω Τέλλον τὸν Ἀθηναῖον. Τούτῳ παῖδες ἦσαν βέλτιστοι καὶ τελευτὴ τοῦ βίου ἦν αὐτῷ καλλίστη· στρατεύσας γὰρ ἐπὶ Μεγαρέας κάλλιστα ἀποθνῄσκει. Οἱ δ’ Ἀθηναῖοι δημοσίᾳ θάπτουσι τοῦτον καὶ οὐδένα ἐν μείζονι τιμῆ εἶχον».
Ἐπὶ τούτῳ τῷ λόγῳ χαλεπώτερον εἷχεν2 ὁ βασιλεὺς ἢ πρότερον. Διὸ λέγει· «῏Ω ξένε Ἀθηναῖε, ἐγὼ δ’ οὐδενός εἰμι κρείττων, οὐδ’ εὐδαιμονέστερος; » Ὁ δὲ Σόλων λέγει· «῏Ω βασιλεῦ, πλοῦτον μὲν ἔχεις πλείω καὶ δύναμιν μείζω τῶν ἄλλων ἀνθρώπων, πλεῖσται δ’ ὅμως τύχαι τῷ ἀνθρώπῳ γίγνονται μέχρι τῆς τελευτῆς. Ὁ θάνατος δὲ μόνον ἐλέγχει ταύτας ἀκριβέστερον παντὸς ἄλλου. Ἐὰν μέχρι τέλους τοῦ βίου εὐδαιμονέστατος διάγῃς, τότε καὶ σὲ λέξω εὐδαίμονα».
Σημειώσεις: 1. λιγότερο, 2. χαλεπῶς ἔχω = στεναχωριέμαι

 

Διαγωνίσματα

Διαγώνισμα 1ης και 2ης ενότητας



 

Στο παρακάτω απόσπασμα από τον Ἐπιτάφιο του Δημοσθένη εξαίρονται οι πεσόντες στη μάχη της Χαιρώνειας (338 π.Χ.), οι οποίοι πολέμησαν κατά του Φιλίππου Β΄της Μακεδονίας και με την ανδρεία τους κέρδισαν αγέραστη δόξα.

 

Πρῶτον μὲν ἀντὶ μικροῦ χρόνου πολὺν καὶ τὸν ἅπαντ’ εὔκλειαν ἀγήρω καταλείπουσιν, ἐν ᾗ καὶ παῖδες οἱ τούτων ὀνομαστοὶ τραφήσονται καὶ γονεῖς [οἱ τούτων] περίβλεπτοι γηροτροφήσονται, παραψυχὴν τῷ πένθει τὴν τούτων εὔκλειαν ἔχοντες. Ἔπειτα νόσων ἀπαθεῖς τὰ σώματα καὶ λυπῶν ἄπειροι τὰς ψυχάς, ἃς ἐπὶ τοῖς συμβεβηκόσιν οἱ ζῶντες ἔχουσιν, ἐν μεγάλῃ τιμῇ καὶ πολλῷ ζήλῳ τῶν νομιζομένων τυγχάνουσιν. Οὓς γὰρ ἅπασα μὲν ἡ πατρὶς θάπτει δημοσίᾳ, κοινῶν δ’ ἐπαίνων μόνοι τυγχάνουσιν, ποθοῦσι δ’ οὐ μόνοι συγγενεῖς καὶ πολῖται, ἀλλὰ πᾶσαν ὅσην Ἑλλάδα χρὴ προσειπεῖν, συμπεπένθηκεν δὲ καὶ τῆς οἰκουμένης τὸ πλεῖστον μέρος, πῶς οὐ χρὴ τούτους εὐδαίμονας νομίζεσθαι;

 

Δημοσθένης, Ἐπιτάφιος 32-34

 

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Γλωσσικά σχόλια
πρῶτον κατ’ αρχάς, πρώτα απ’ όλα
ἀντὶ μικροῦ χρόνου αντί για τον σύντομο χρόνο (του βίου
πολὺν καὶ τὸν ἅπαντ’ εὔκλειαν ἀγήρω καταλείπουσιν αφήνουν στην αιωνιότητα αγέραστη δόξα
ἐν ᾗ μέσα στην οποία
τραφήσονται θα ανατραφούν
περίβλεπτοι γηροτροφήσονται (οριστ. μέλλ. ρ. γηροτροφέομαι, γηροτροφοῦμαι) θα γηροκομηθούν απολαμβάνοντας τον γενικό θαυμασμό
παραψυχὴν τῷ πένθει παρηγοριά στο πένθος
εὔκλειαν καλή φήμη, δόξα
νόσων ἀπαθεῖς τὰ σώματα απρόσβλητοι σωματικά από αρρώστιες
λυπῶν ἄπειροι τὰς ψυχάς αλώβητοι ψυχικά από λύπες
ἃς ἐπὶ τοῖς συμβεβηκόσιν (δοτ. πληθ. ουδ. γέν. μτχ. παρακ. ρ. συμβαίνω) οἱ ζῶντες ἔχουσιν πράγματα τα οποία αντιμετωπίζουν σε διάφορες περιστάσεις οι ζωντανοί
τῶν νομιζομένων τυγχάνουσιν απολαμβάνουν τις καθιερωμένες τιμές
πᾶσαν ὅσην Ἑλλάδα χρὴ προσειπεῖν (απαρ. αορ. β΄ ρ. προσαγορεύω) ολόκληρη η Ελλάδα πρέπει να πούμε
συμπεπένθηκεν (οριστ. παρακ. ρ. συμπενθέω, συμπενθῶ) δὲ καὶ τῆς οἰκουμένης τὸ πλεῖστον μέρος στο πένθος γι’ αυτούς έχει συμμετάσχει και το μεγαλύτερο μέρος της οικουμένης
μοι κατά
   

 

Μετάφραση

Kατά πρώτον, αντί να ζήσουν λίγο, ζουν πολύ και αφήνοντας κληρονομιά για πάντα αγέραστη δόξα, μέσα στην οποία θα ανατραφούν και τα παιδιά τους ώστε να γίνουν περίφημα και οι γονείς τους θα γηροκομηθούν απολαμβάνοντας την προσοχή, καθώς θα έχουν ανακούφιση στο πένθος τους τη δόξα των νεκρών. Kατά δεύτερον, χωρίς να παθαίνουν αρρώστιες στο σώμα και χωρίς να νιώθουν στεναχώρια στην ψυχή, τα οποία έχουν οι ζωντανοί λόγων αυτών που τους συμβαίνουν, αποκτούν τα καθιερωμένα εμπνέοντας μεγάλη τιμή και προκαλώντας πολλή άμιλλα. Αφού η πατρίδα τους προσφέρει δημόσια ταφή, και μόνο αυτοί επαινούνται από όλους, και τους λαχταρούν όχι μόνο οι συγγενείς και οι συμπολίτες τους, αλλά και όσοι πρέπει να ονομαστούν Έλληνες, ενώ πενθεί μαζί μας και το μεγαλύτερο τμήμα της οικουμένης, δεν πρέπει δικαιολογημένα να θεωρούνται ευτυχείς;

Μετάφραση Α. Τυφλόπουλος

Πρώτον, διότι εις αντάλλαγμα της βραχείας ταύτης ζωής, αφίνουν οπίσω των δόξαν, η οποία πάντοτε νέα θα υπάρχη εις τους αιώνας και θα αποτελή την παρηγορίαν των δοξασμένων από αυτήν τέκνων των και ανατραφέντων υπό της πολιτείας, και των γονέων των, των οποίων το γήρας, περιβαλλόμενον από τιμάς, θα γίνη αντικείμενον περιποιήσεων υπό της πόλεως. [33] Έπειτα απρόσβλητοι από νόσους κατά τα σώματα και άπειροι λύπης κατά τας ψυχάς, πράγματα τα οποία έν τυχαίον γεγονός δύναται να προκαλέση εις τους ζώντας, τυγχάνουσι πομπώδους και μεγαλοπρεπούς ταφής. Διότι εκείνους τους οποίους όλη μεν η πατρίς θάπτει δημοσία, μόνους δε τούτους κρίνουν αξίους κοινών επαίνων, ποθούν δε όχι μόνον οι συγγενείς και πολίται αλλά και όλη πρέπει να είπη τις η Ελλάς, πενθεί δε το πλείστον μέρος της οικουμένης, τούτους πώς δεν πρέπει να θεωρή τις ευτυχείς;

Μετάφραση Κ. Θ. Αραπόπουλος

Πηγή: Πύλη για την ελληνική γλώσσα δεσμός

 

 

Ερωτήσεις

 

1. Σύμφωνα με το παραπάνω παράλληλο κείμενο, ποιο κέρδος αποκομίζουν οι πεσόντες στο πεδίο της μάχης;

 

2. Τόσο το παραπάνω απόσπασμα όσο και το κείμενο της Ενότητας ανήκουν σε επιτάφιους λόγους. Ποιες θεματικές και υφολογικές ομοιότητες εντοπίζετε ανάμεσα στα δύο αποσπάσματα;

 

 


 

γνωμικό