Α' τάξη, 4η ενότητα, Ένα ταξίδι επιστημονικής φαντασίας

βιογραφία Λουκιανός, Ἀληθής Ἱστορία 2.3-4 (διασκευή)


 

 


Διδακτικές ώρες: 4

 

Διδακτικοί στόχοι

1. Να απολαύσουν μια φανταστική ιστορία που εκτυλίσσεται σε εξωτικούς τόπους και να τη συνδέσουν με δικά τους γνώριμα παραμύθια και ιστορίες.

2. Να εξοικειωθούν με τον αρχαιοελληνικό λόγο μέσω της αναγνώρισης των κοινών στοιχείων με τον νεοελληνικό λόγο και ιδιαίτερα την β΄ κλίση.

3. Να γνωρίσουν τη διαδικασία παραγωγής λέξεων στην α.ε. και να τη συσχετίσουν με τη ν.ε. γλώσσα.

 

Το κείμενο της ενότητας (σελ. 28 σχ. βιβλίου)

- Προτείνεται να δοθεί η μετάφραση του κειμένου και να τη συγκρίνουν οι μαθητές/τριες με το αρχαίο κείμενο.

- Συζητούν τις ιδέες και τα νοήματα του κειμένου με τη βοήθεια και των ερωτήσεων της σελ. 29.

- Το δεύτερο παράλληλο κείμενο της 3ης ενότητας (σελ. 144) μπορούμε να το χρησιμοποιήσουμε για εμπέδωση της ύλης λόγω πληθώρας ουσιαστικών της β΄ κλίσης.

 

1. Ετυμολογικά.

Εξηγείται η λειτουργία της παραγωγής ουσιαστικών από ουσιαστικά, χωρίς να ζητείται από τους/τις μαθητές/τριες η απομνημόνευση των κατηγοριών (υποκοριστικά κλπ). Για αφόρμηση στη διδασκαλία μπορούμε να δώσουμε παραδείγματα από τη ν.ε. γλώσσα.

 

2. Γραμματική.

Το άρθρο. Η β΄ κλίση των ουσιαστικών.

- Αναλυτική διδασκαλία του άρθρου και της β΄ κλίσης των ουσιαστικών σε συσχετισμό με τη ν.ε. γλώσσα. Ομοιότητες/διαφορές.

- Παραπέμπονται οι μαθητές/τριες στο κείμενο για να αναζητήσουν / αναγνωρίσουν τους τύπους της β΄ κλίσης των ουσιαστικών.

(Σημ. Οι προσωπικές αντωνυμίες θα διδαχθούν παράλληλα με τη διδασκαλία του ρήματος στην επόμενη ενότητα.)

 

Ασκήσεις

Σελ. 29: 1-3

Σελ. 30: 1, 2

Σελ. 32: 3, 4

Σελ. 34: 1-5

 


 

εικόνα

 

Εισαγωγικό σημείωμα

Ο Λουκιανός (γεννήθηκε το 120 μ.Χ. περίπου) καταγόταν από τη Συρία. Άριστος γνώστης της ελληνικής γλώσσας, στρέφεται με το έργο του εναντίον καθιερωμένων αντιλήψεων και καυτηριάζει τα κακώς κείμενα της εποχής του. Ένα σημαντικό έργο του είναι η Ἀληθὴς Ἱστορία, που αποτελεί χαρακτηριστικό δείγμα της δημιουργικής φαντασίας και του ανήσυχου πνεύματός του. Σε αυτό, με χαριτωμένο λόγο και περιπαικτική διάθεση, σατιρίζει τα περιπετειώδη μυθιστορήματα της εποχής του επινοώντας ένα υπερπόντιο ταξίδι που τον οδηγεί σε μια απίστευτη συνάντηση...

 


Λουκιανός εικ. ΙΑΕΓ Βικιπαίδεια

 

 

 

Το κείμενο

 

Πλέομεν ὅσον τριακοσίους σταδίους καὶ νήσῳ μικρᾷ καὶ ἐρήμῃ προσφερόμεθα. Μείναντες δὲ ἡμέρας ἐν τῇ νήσῳ πέντε, τῇ ἕκτῃ ἐξορμῶμεν καὶ τῇ ὀγδόῃ καθορῶμεν ἀνθρώπους πολλοὺς ἐπὶ τοῦ πελάγους διαθέοντας, ἅπαντα ἡμῖν προσεοικότας καὶ τὰ σώματα καὶ τὰ μεγέθη, πλὴν τῶν ποδῶν μόνων· ταῦτα γὰρ φέλλινα ἔχουσιν· ἀφ’ οὗ δή, οἶμαι, καὶ καλοῦνται Φελλόποδες. Θαυμάζομεν οὖν ὁρῶντες οὐ βαπτιζομένους, ἀλλὰ ὑπερέχοντας τῶν κυμάτων καὶ ἀδεῶς ὁδοιποροῦντας. Οἱ δὲ καὶ προσέρχονται καὶ ἀσπάζονται ἡμᾶς ἑλληνικῇ φωνῇ λέγουσί τε εἰς Φελλὼ τὴν αὑτῶν πατρίδα ἐπείγεσθαι. Μέχρι μὲν οὖν τινος συνοδοιποροῦσι ἡμῖν παραθέοντες, εἶτα ἀποτρεπόμενοι τῆς ὁδοῦ βαδίζουσιν εὔπλοιαν ἡμῖν ἐπευχόμενοι.

 

 

Ερμηνευτικά σχόλια

 

Ο Λουκιανός στο έργο του Ἀληθὴς Ἱστορία διακωμωδεί μια κατηγορία λογοτεχνικών έργων που ήταν ιδιαίτερα αγαπητά στην εποχή του, ήταν όμως γεμάτα από υπερβολές και εξωπραγματικές καταστάσεις. Ο συγγραφέας ξεκινά για ένα θαλάσσιο ταξίδι με πολλά απρόοπτα· επισκέπτεται, μεταξύ άλλων, και το νησί των Φελλοπόδων, όπου όλα είναι ασυνήθιστα και παράξενα. Ενδεικτική της δροσιάς που αποπνέει ο λόγος του Λουκιανού είναι και η αφέλεια με την οποία εξηγούνται όλα τα δυσεξήγητα που μας περιγράφει.

 

ἅπαντα ἡμῖν προσεοικότας καὶ τὰ σώματα καὶ τὰ μεγέθη: Ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον στοιχείο του τρόπου με τον οποίο ο Λουκιανός παρουσιάζει τους φανταστικούς ήρωές του είναι τα σχεδόν ανθρωπομορφικά χαρακτηριστικά τους. Ο ανθρωπομορφισμός στην παρουσίαση φανταστικών πλασμάτων είναι ένα χαρακτηριστικό που επιβιώνει έως τις μέρες μας. Ας θυμηθούμε τις ταινίες κινουμένων σχεδίων, όπου τα διάφορα ζώα σκέφτονται, ενεργούν και αντιδρούν όπως ακριβώς και οι άνθρωποι. Από το χαρακτηριστικό αυτό ελάχιστες φορές έχει ξεφύγει και η πλέον προωθημένη «επιστημονική φαντασία» στη λογοτεχνία και στον κινηματογράφο, όπου ακόμα και τα πιο αποκρουστικά εξωγήινα και άλλα εχθρικά όντα έχουν χαρακτηριστικά ανθρώπου.

 

 

Ερωτήσεις

1. Ποια αξιοπερίεργα χαρακτηριστικά παρουσιάζουν οι Φελλόποδες που περιγράφει ο Λουκιανός;

2. Πώς συμπεριφέρθηκαν οι Φελλόποδες στον αφηγητή και στους συντρόφους του;

3. Να συγκρίνετε τους φανταστικούς ήρωες του Λουκιανού με τους αγαπημένους σας χαρακτήρες από τον κόσμο των κινουμένων σχεδίων ή της επιστημονικής φαντασίας.

 

 


 

• Για τον Λουκιανό εικ. ΙΑΕΓ Βικιπαίδεια Κατέβασε σύντομο βιογραφικό για μαθητική χρήση: βιογραφία

• Λεξικά νέας ελληνικής: για απλή αναζήτηση / για σύνθετη αναζήτηση

• Bασικό λεξικό της αρχαίας

• Λεξικό της αρχαίας Liddell & Scott

• Λεξικό αρχαίας, σχολικό εγχειρίδιο

• Κατάλογος ανωμάλων ρημάτων

 

Συμπληρωματικό υλικό για τον συγγραφέα και το έργο του

Τις περισσότερες πληροφορίες για τον βίο του Λουκιανού τις αντλούμε μέσα από το ίδιο το έργο του. Γεννήθηκε γύρω στο 120 μ.Χ. στα Σαμόσατα της Κομμαγηνής. Ο ίδιος αναφέρει ότι ήταν Σύρος. Το σχετικό λήμμα στο λεξικό Σούδα παρέχει την πληροφορία ότι ο Λουκιανός εργάστηκε ως δικηγόρος στην Αντιόχεια της Συρίας και αργότερα στράφηκε «ἐπὶ τὸ λογογραφεῖν». Ταξίδεψε σε πνευματικά κέντρα και παρακολούθησε μαθήματα ρητορικής. Καθώς ωρίμαζε, αναζητούσε νέους τρόπους έκφρασης και αυτές οι αναζητήσεις αποτυπώθηκαν στο έργο του. Χαρακτηριστικό δείγμα αυτών των αναζητήσεων αποτελούν οι διάλογοί του, στους οποίους συνδύασε στοιχεία των πλατωνικών διαλόγων με τις μενίππειες σάτιρες, τους μίμους και τη Νέα Κωμωδία. Ο Λουκιανός έζησε μακρό βίο, όπως διαφαίνεται μέσα από δικά του σχόλια σε έργα του. Δεν ξέρουμε πότε πέθανε, αλλά από το έργο του Αλέξανδρος συμπεραίνεται ότι ζούσε μετά τον θάνατο του Μάρκου Αυρηλίου (180 μ.Χ.).

Το έργο του είναι ευρύ, ποικίλο και δύσκολο να ενταχθεί σε λογοτεχνικά είδη. Του αποδίδονται περίπου ογδόντα έργα, εκ των οποίων τα περισσότερα θεωρούνται γνήσια. Υπήρξε σοφιστής, ρήτορας και σατιρικός που αρεσκόταν στις φανταστικές αφηγήσεις και στη διακωμώδηση της εποχής του. Υπάρχουν ποικίλες τάσεις στην κριτική που ασκήθηκε σχετικά με την αξία του έργου του Λουκιανού. Ορισμένοι μελετητές είδαν τον Λουκιανό ως απλό μιμητή του Μενίππου, ωστόσο η νεότερη έρευνα δίνει έμφαση στη σχέση του Λουκιανού με την εποχή του και στον τρόπο με τον οποίο την απεικόνισε, συχνά σατιρίζοντας και διακωμωδώντας την.

 



Το αρχαίο κείμενο, λεξιλογικές επισημάνσεις και απόδοση νοήματος (Μετάφραση)


Ερωτήσεις κατανόησης: σύρε κι άσε (κατάλληλη για διαδραστικό πίνακα, κινητό ή τάμπλετ) doc ή σωστού λάθους εικ
Κατέβασε το αρχείο, για να γράψεις τη μετάφρασή σου: με λεξιλόγιο doc, χωρίς λεξιλόγιο doc
Κατέβασε τη μετάφραση σε αρχείο doc  ή αν έχεις πρόβλημα με τους πολυτονικούς χαρακτήρες σε αρχείο pdf
Άσκηση για τη μετάφραση: σύρε κι άσε (κατάλληλη για διαδραστικό πίνακα, κινητό ή τάμπλετ)


Δες τη μετάφραση κάθε σειράς πατώντας στο μ ή
εμφάνισε - απόκρυψε όλη τη μετάφραση πατώντας εδώ


μ  καὶ νήσῳ μικρᾷ καὶ ἐρήμῃ προσφερόμεθα.

μ  Μείναντες δὲ ἡμέρας ἐν τῇ νήσῳ πέντε, τῇ ἕκτῃ ἐξορμῶμεν

μ  καὶ τῇ ὀγδόῃ καθορῶμεν ἀνθρώπους πολλοὺς

μ  ἐπὶ τοῦ πελάγους διαθέοντας,

μ  ἅπαντα ἡμῖν προσεοικότας καὶ τὰ σώματα καὶ τὰ μεγέθη,

μ  πλὴν τῶν ποδῶν μόνων·

μ  ταῦτα γὰρ φέλλινα ἔχουσιν·

μ  ἀφ’ οὗ δή, οἶμαι, καὶ καλοῦνται Φελλόποδες.

μ  ἀλλὰ ὑπερέχοντας τῶν κυμάτων

μ  Οἱ δὲ καὶ προσέρχονται καὶ ἀσπάζονται ἡμᾶς

μ  ἑλληνικῇ φωνῇ λέγουσί τε

μ  Μέχρι μὲν οὖν τινος συνοδοιποροῦσι ἡμῖν παραθέοντες,

μ  εἶτα ἀποτρεπόμενοι τῆς ὁδοῦ βαδίζουσιν


 


Ερωτήσεις κατανόησης: σύρε κι άσε (κατάλληλη για διαδραστικό πίνακα, κινητό ή τάμπλετ) doc ή σωστού λάθους εικ
Κατέβασε το αρχείο, για να γράψεις τη μετάφρασή σου: με λεξιλόγιο doc, χωρίς λεξιλόγιο doc
Κατέβασε τη μετάφραση σε αρχείο doc  ή αν έχεις πρόβλημα με τους πολυτονικούς χαρακτήρες σε αρχείο pdf
Άσκηση για τη μετάφραση: σύρε κι άσε (κατάλληλη για διαδραστικό πίνακα, κινητό ή τάμπλετ)


01 Πλέομεν ὅσον τριακοσίους σταδίους
πλέομεν του ρ. πλέω = ταξιδεύω με πλοίο, ὅσον = περίπου, τὸ στάδιον = αρχαία μονάδα μέτρησης μήκους ίση με 185 μ. περίπου (πβ. ν.ε.: στάδιο, σταδιοδρομία)
02 καὶ προσφερόμεθα νήσῳ μικρᾷ καὶ ἐρήμῃ.
προσφερόμεθα = προσορμίζομαι, αγκυροβολώ (πβ. ν.ε.: προσφορά, πρόσφορο, αντιπροσφορά)
03 Μείναντες δὲ ἐν τῇ νήσῳ πέντε ἡμέρας,
μείναντες > του ρ. μένω = αφού μείναμε
04 τῇ ἕκτῃ ἐξορμῶμεν καὶ τῇ ὀγδόῃ καθορῶμεν
ἐξορμῶμεν > του ρ. ἐξορμάω - ἐξορμῶ = ξεκινώ (πβ. ν.ε.: εξόρμηση, παρόρμηση, παρορμητικός), καθορῶμεν > του ρ. καθοράω - καθορῶ = διακρίνω (πβ. ν.ε.: κάτοπτρο, κατοπτεύω)
05 πολλοὺς ἀνθρώπους διαθέοντας ἐπὶ τοῦ πελάγους,
διαθέοντας > του ρ. διαθέω = να τρέχουν εδώ κι εκεί (πβ. ν.ε.: βοήθεια)
06 προσεοικότας ἅπαντα ἡμῖν καὶ τὰ σώματα καὶ τὰ μεγέθη,
προσεοικότας ἅπαντα ἡμῖν = που έμοιαζαν μ’ εμάς σε όλα
μέγεθος = ανάστημα
07 πλὴν τῶν ποδῶν μόνων·
08 ταῦτα γὰρ ἔχουσι φέλλινα·
ὁ φέλλινος, ἡ φελλίνη, τὸ φέλλινον = κατασκευασμένος από φελλό
09 ἀφ' οὗ δὴ, οἶμαι, καὶ καλοῦνται Φελλόποδες.
ἀφ’ οὗ δή, οἶμαι = γι’ αυτόν τον λόγο μάλιστα, νομίζω, καλοῦνται = ονομάζονται
10 Θαυμάζομεν οὖν ὁρῶντες οὐ βαπτιζομένους,
θαυμάζομεν > του ρ. θαυμάζω = απορώ, θαυμάζω, ὁρῶντες > μτχ. του ρ. ὁράω - ὁρῶ = βλέπω > βλέποντας, βαπτιζομένους > μτχ. του ρ. βαπτίζομαι = βουλιάζω (πρβλ. βάπτιση)
11 ἀλλὰ ὑπερέχοντας> τῶν κυμάτων
ὑπερέχοντας > μτχ. του ρ. ὑπερέχω = να μένουν πάνω
12 καὶ ὁδοιποροῦντας ἀδεῶς.
ὁδοιποροῦντας > μτχ. του ρ. ὁδοιπορῶ > να βαδίζουν (πρβλ. οδοιπορία), ἀδεῶς > επίρρ. = χωρίς φόβο
13 Οἱ δὲ καὶ προσέρχονται καὶ ἀσπάζονται ἡμᾶς
προσέρχονται > του ρ. προσέρχομαι = πλησιάζω, ἀσπάζονται > του ρ. ἀσπάζομαι = χαιρετώ, καλωσορίζω
14 λέγουσί τε ἑλληνικῇ φωνῇ
15 ἐπείγεσθαι εἰς Φελλὼ τὴν αὐτῶν πατρίδα.
ἐπείγεσθαι > του ρ. ἐπείγομαι = βιάζομαι (πρβλ. επείγον) > βιάζονται (να φτάσουν), αὐτῶν πατρίδα = την πατρίδα τους
16 Μέχρι μὲν οὖν τινος συνοδοιποροῦσι ἡμῖν παραθέοντες,
συνοδοιποροῦσι > του ρ. συν + ὁδοιπορῶ = περπατώ μαζί με κάποιον, συνοδεύω, παραθέοντες > του ρ. παραθέω = τρέχω κοντά ή δίπλα ή παράλληλα
17 εἶτα ἀποτρεπόμενοι τῆς ὁδοῦ βαδίζουσιν
εἶτα = έπειτα, ἀποτρεπόμενοι > του ρ. ἀποτρέπομαι = αλλάζω κατεύθυνση , αλλάζω δρόμο
18 ἐπευχόμενοι ἡμῖν εὔπλοιαν.
ἐπευχόμενοι > του ρ. ἐπεύχομαι = εύχομαι, ἡμῖν > προσωπική αντωνυμία = σ' εμάς, εὔπλοιαν = καλό ταξίδι

 


 

ασκήσειςΛεξιλογικός Πίνακας

φωνή
[στο κείμενο συναντήσατε τον τύπο φωνῇ]

 

Για να βρεις τη σημασία των λέξεων του Λεξιλογικού Πίνακα πήγαινε στο λεξικό της Κοινής Νεοελληνικής (Τριανταφυλλίδη) στην Πύλη για την ελληνική γλώσσα ή χρησιμοποίησε τους παρακάτω δεσμούς:

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

 

Χρησιμοποίησε το σύμβολο * πριν ή μετά από το φων, π.χ *φων*, για να βρεις τις παράγωγες και σύνθετες λέξεις, καθώς και τη σημασία τους. Χρησιμοποιώντας τη σύνθετη αναζήτηση μπορείς να βρεις μόνο επίθετα ή μόνο ρήματα κ.τ.λ...

 

Όσες λέξεις δεν ξέρεις τι σημαίνουν πάτα το καλαθάκι που βρίσκεται αριστερά της λέξης. Αφού τις συγκεντρώσεις όλες πάτα το καλαθάκι που βρίσκεται δεξιά από το πλαίσιο αναζήτησης. Αντίγραψέ τες σ' ένα έγγραφο του Word ή του OpenOffice. Μελέτησε προσεκτικά τα παραδείγματα.

 

ασκήσειςΑσκήσεις

 

Σχολικού βιβλίου

 

Πρόσθετες ασκήσεις

 

Κατέβασε τις πρόσθετες ασκήσεις σε αρχείο pdf

 

 



 

ΘεωρίαΠαραγωγή ουσιαστικών

 

παραγωγή ουσιαστικών

 

Παραγωγή ουσιαστικών από ουσιαστικά (α′ μέρος)

● Υποκοριστικά – Περιεκτικά – Τοπικά

 

Υποκοριστικά λέγονται τα παράγωγα ουσιαστικά τα οποία δηλώνουν πραγματική ή συναισθηματική σμίκρυνση της πρωτότυπης λέξης.

Περιεκτικά λέγονται τα παράγωγα ουσιαστικά τα οποία σημαίνουν το μέρος που περιέχει πολλά από εκείνα που φανερώνει η πρωτότυπη λέξη ή πολλά όμοια πράγματα που βρίσκονται στο ίδιο μέρος.

Τοπικά είναι τα παράγωγα ουσιαστικά τα οποία σημαίνουν τον τόπο όπου μένει ή εργάζεται το πρόσωπο που δηλώνει η πρωτότυπη λέξη ή τον τόπο όπου γίνεται μια ενέργεια.

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Καταλήξεις υποκοριστικών Καταλήξεις περιεκτικών Καταλήξεις τοπικών
-άριον ἀνθρωπάριον < ἄνθρωπος
-ιον
σωμάτιον < σῶμα
-ίδιον
οἰκίδιον < οἶκος
-ίς
νησίς < νῆσος
-ίσκος
νεανίσκος < νεανίας
-ύδριον
νησύδριον < νῆσος
-ύλλιον
εἰδύλλιον < εἶδος
(σύντομο ποίημα συχνά με
βουκολικό περιεχόμενο)
-(ε)ών ἀμπελών < ἄμπελος
ἐλαιών < ἐλαία

-ιά
μυρμηκιά < μύρμηξ
στρατιά < στρατός
-ιον ἐμπόριον < ἔμπορος
-(ε)ῖον
ἰατρεῖον < ἰατρός

 

 

ασκήσειςασκήσεις

 

 

 



 

θεωρία

 

1. Το άρθρο

2. Β΄ κλίση ουσιαστικών

 

1. Το άρθρο εικ.

 

θεωρία σχολικού βιβλίου

 

Όπως και στη ν.ε., το άρθρο είναι μονοσύλλαβη κλιτή λέξη η οποία χρησιμοποιείται πριν από ουσιαστικά και επίθετα (ή πριν από λέξεις που παίζουν τον ρόλο ουσιαστικών και επιθέτων, όπως στη φράση: το λέγω είναι ρήμα), π.χ. τῇ νήσῳ, τοῦ πελάγους, τὰ σώματα, τὰ μεγέθη, τῶν ποδῶν, τῶν κυμάτων, τὴν πατρίδα, τῆς ὁδοῦ.

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Κλίση του άρθρου
  Ενικός αριθμός
  αρσενικό θηλυκό ουδέτερο
Ονομαστική τὸ
Γενική τοῦ τῆς τοῦ
Δοτική τῷ τῇ τῷ
Αιτιατική τὸν τὴν τὸ
Κλητική
  Πληθυντικός αριθμός
Ονομαστική οἱ αἱ τὰ
Γενική τῶν τῶν τῶν
Δοτική τοῖς ταῖς τοῖς
Αιτιατική τοὺς τὰς τὰ
Κλητική

 

Ο τύπος δεν είναι τύπος του άρθρου, αλλά επιφώνημα, που χρησιμοποιείται μπροστά από ονόματα κλητικής πτώσης.

 

2. Β΄ κλίση ουσιαστικών

 

Όπως αναφέρθηκε στην προηγούμενη Ενότητα, στην α.ε. υπάρχουν τρεις κλίσεις: η πρώτη, η δεύτερη και η τρίτη. Σε αυτή την Ενότητα θα μελετήσετε τη β′ κλίση.

 

β' κλίση

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

  αρσενικό και θηλυκό ουδέτερο
ενικός αριθμός πληθυντικός αριθμός ενικός αριθμός πληθυντικός αριθμός
ονομαστική -ος -οι -ον
γενική -ου -ων -ου -ων
δοτική -ῳ -οις -ῳ -οις
αιτιατική -ον -ους -ον
κλητική -οι -ον

 

Να εντοπίσετε τα ουσιαστικά του κειμένου της Ενότητας που ανήκουν στη β′ κλίση.

Να συμπληρώσετε την κλίση του ουσιαστικού ὁ νόμος με τη βοήθεια του προηγούμενου πίνακα. Να προσθέσετε και το άρθρο:

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

  ενικός αριθμός πληθυντικός αριθμός
α.ε. ν.ε. α.ε. ν.ε.
ονομ. __    νόμος νόμος __    ____________ νόμοι
γεν. __    ____________ νόμου __    ____________ νόμων
δοτ. __    ____________   __    ____________  
αιτ. __    ____________ νόμο __    ____________ νόμους
κλητ. __    ____________ νόμε __    ____________ νόμοι

 

Παρατηρήσεις

 

1. Η κατάληξη -α στον πληθυντικό των ουδετέρων είναι βραχεία, π.χ. τὰ δῶρα.
Η δίφθογγος οι, όταν βρίσκεται στο τέλος κλιτής λέξης (πλην ευκτικής ρήματος), είναι βραχεία, π.χ. οἱ χῶροι (αλλά τοῖς χώροις).
2. Η γενική και η δοτική των ουσιαστικών β′ κλίσης, όταν τονίζονται στη λήγουσα, περισπώνται και στους δύο αριθμούς, π.χ. τοῦ ποταμοῦ, τῷ ποταμῶ, τῶν ποταμῶν, τοῖς ποταμοῖς.
3. Τα οξύτονα και παροξύτονα ουσιαστικά β′ κλίσης διατηρούν τον τόνο τους στην ίδια συλλαβή σε όλες τις πτώσεις, π.χ. ὁ νομός, τοῦ νομοῦ, τῷ νομῷ, τὸν νομόν.
4. Τα προπαροξύτονα ουσιαστικά β′ κλίσης τονίζονται στην προπαραλήγουσα, όταν η λήγουσα είναι βραχεία, π.χ. ὁ ἄνθρωπος, οἱ ἄνθρωποι. Ο τόνος τους κατεβαίνει στην παραλήγουσα, όταν η λήγουσα είναι μακρά, π.χ. τοῦ ἀνθρώπου, τῶν ἀνθρώπων.

 

 

Περισσότερη θεωρία

 

Κλίση των ουσιαστικών της β' κλίσης αρσενικά - θηλυκά εικ.

 

Πρόσεξε τις καταλήξεις και τον τονισμό στις διάφορες πτώσεις

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

     

όταν η ονομαστική ενικού τονίζεται στη

καταλήξεις     λήγουσα
Λ
  παραλήγουσα
ΠΛ
  προπαραλήγουσα
ΠΠΛ
ος   θε ός   λό γος   νε μος
ου τοῦ   θε οῦ   λό γου   νέ μου
τῷ   θε   λό γῳ   νέ μῳ
ον τὸν   θε όν   λό γον   νε μον
ε   θε έ   λό γε   νε με
                       
οι οἱ   θε οί   λό γοι   νε μοι
ων τῶν   θε ῶν   λό γων   νέ μων
οις τοῖς   θε οῖς   λό γοις   νέ μοις
ους τοὺς   θε ούς   λό γους   νέ μους
οι   θε οί   λό γοι   νε μοι
     

ο τόνος πάντα στη λήγουσα

 

ο τόνος πάντα στην παραλήγουσα

 

ο τόνος αλλάζει

 

Κλίση των ουσιαστικών της β' κλίσης ουδέτερα εικ.

Πρόσεξε τις καταλήξεις και τον τονισμό στις διάφορες πτώσεις

 

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

     

όταν η ονομαστική ενικού τονίζεται στη

καταλήξεις     λήγουσα
Λ
  παραλήγουσα
ΠΛ
  προπαραλήγουσα
ΠΠΛ
ον τὸ   φυ τόν   δῶ ρον   σχέ δι ον
ου τοῦ   φυ τοῦ   δώ ρου   σχε δί ου
τῷ   φυ τῷ   δώ ρῳ   σχε δί
ον τὸ   φυ τόν   δῶ ρον   σχέ δι ον
ον   φυ τόν   δῶ ρον   σχέ δι ον
                       
α τὰ   φυ τά   δῶ ρα   σχέ δι α
ων τῶν   φυ τῶν   δώ ρων   σχε δί ων
οις τοῖς   φυ τοῖς   δώ ροις   σχε δί οις
α τὰ   φυ τά   δῶ ρα   σχέ δι α
α   φυ τά   δῶ ρα   σχέ δι α
     

ο τόνος πάντα στη λήγουσα

 

ο τόνος πάντα στην παραλήγουσα

 

ο τόνος αλλάζει

 

Τι πρέπει να προσέχουμε όταν κλίνουμε ένα ουσιαστικό

 

Όταν πρόκειται να κλίνουμε ένα ουσιαστικό πρέπει να προσέχουμε τα εξής:

α) την κατάληξη, για να καταλάβουμε σε ποια κλίση ανήκει

β) πού τονίζεται, για να καταλάβουμε με ποιο τρόπο θα το τονίσουμε.

 

Παράδειγμα:

1. Έστω ότι μας ζητάνε να κλίνουμε το ουσιαστικό ὁ τύραννος.

α) από την κατάληξη -ος, καταλαβαίνουμε ότι ανήκει στη β' κλίση.

β) από τον τόνο του στην προπαραλήγουσα (ΠΠΛ), καταλαβαίνουμε ότι θα το κλίνουμε σύμφωνα με το ουσιαστικό ὁ ἄνθρωπος.

Συνεπώς πρέπει να προσέξουμε πού θα τονίσουμε στη γενική και δοτική ενικού και στη γενική, δοτική και αιτιατική πληθυντικού.

 

Μέθοδος για την κλίση των ουσιαστικών β' κλίσης (βίντεο)

Περισσότερες πληροφορίες θα βρεις εδώ

 

 

ασκήσειςΑσκήσεις

 

Σχολικού βιβλίου

  1. Να εντοπίσετε τα ουσιαστικά του κειμένου της Ενότητας που ανήκουν στη β′ κλίση
  2. Να συμπληρώσετε τις πτώσεις που λείπουν στον παρακάτω πίνακα
  3. Να μεταφέρετε τα ουσιαστικά στην ίδια πτώση του άλλου αριθμού
  4. Να αντιστοιχίσετε τα ουσιαστικά της στήλης Α′ με τις πτώσεις τους στη στήλη Β′:
  5. Να συμπληρώσετε τις καταλήξεις και να τονίσετε τα ουσιαστικά και τους τύπους του άρθρου
  6. Στις προτάσεις που ακολουθούν να συμπληρώσετε την κατάλληλη πτώση του ουσιαστικού και στη συνέχεια να γράψετε την ίδια πτώση του άλλου αριθμού

 

Πρόσθετες ασκήσεις

  1. Άσκηση για την κλίση του άρθρου: αρσενικό, θηλυκό, ουδέτερο
  2. Συγκριτική κλίση του ουδ. ουσ. το μυστήριον στα αρχαία και στα νέα ελληνικά *
  3. Συγκριτική κλίση του αρσ. ουσ. ὁ ἄνθρωπος στα αρχαία και στα νέα ελληνικά *
  4. Τόνισε σωστά το ουσιαστικό ὁ κέραμος (κεραμίδι)
  5. Άσκηση κλίσης του ουσιαστικού ὁ ἥλιος
  6. Άσκηση κλίσης του ουσιαστικού ἡ ἔφοδος
  7. Κλίνε το ουσιαστικό ὁ ποταμός
  8. Κλίνε το ουσιαστικό ὁ ἑταῖρος
  9. Άσκηση κλίσης του ουσιαστικού τὸ κύτταρον
  10. Άσκηση για το σωστό τόνο doc
  11. Κλίνε τα ουσιαστικά: ναός, λόγος, ἄνθρωπος *
  12. Άσκηση σωστού λάθους στη β' κλίση doc
  13. Αντιστοίχισε τα ουσιαστικά β' κλίσης με τη γραμματική τους αναγνώριση doc
  14. Άσκηση συμπλήρωσης των καταλήξεων για τη β' κλίση doc
  15. Άσκηση συμπλήρωσης κενών στα ουσιαστικά της β' κλίσης doc
  16. Άσκηση συμπλήρωσης κενών στα ουσιαστικά β' κλίσης άσκηση
  17. Γράψε τις παρακάτω λέξεις στη γενική και δοτική ενικού άσκηση
  18. Βρες στο πρώτο από τα παρακάτω κείμενα τους 32 τύπους των ουσιαστικών της β' κλίσης. κατέβασε την άσκηση
  19. Βρες στο δεύτερο από τα παρακάτω κείμενα τους 37 τύπους των ουσιαστικών της β' κλίσης. κατέβασε την άσκηση

 

Διαγωνίσματα

Διαγώνισμα στις ενότητες 1, 2, 3, 4

Διαγώνισμα στις ενότητες 2, 3, 4

 

1ο κείμενο Ὁ γεωργός

 

Τῶν κατοίκων τῆς ῾Ελλάδος πολλοὶ γεωργοί ἐσμεν. Ἐν δὲ τῷ οἴκῳ ποίμνια καὶ ζῷα τρέφομεν. Πολλάκις δ’ ὅμως μάτην τοὺς ἀγροὺς ἡμεῖς θεραπεύομεν· οἱ μὲν γὰρ κάπροι τοὺς καρποὺς διαφθείρουσιν, οἱ δὲ λύκοι τὰ πρόβατα ἁρπάζουσι. Τότε ἐν ἀπόρῳ ἐσμὲν καὶ μάταιοι οἱ πόνοι εἰσίν. Τοῦ γεωργοῦ ἔργον ἐστὶ φυτεύειν καὶ σπείρειν· ὁ δὲ θεὸς αὐξάνει τὸν σῖτον καὶ τοὺς τῶν δένδρων καρπούς· ἄνευ γὰρ ὄμβρου καὶ ἡλίου οὐκ ἔστι καρπὸν φέρειν ἐκ τῶν φυτῶν. Διὸ νόμος τῶν γεωργῶν ἐστι τοῖς τῶν ἀγρῶν καρποῖς τοὺς θεοὺς θεραπεύειν. Τοῖς γεωργοῖς ὁ βίος μεστὸς πόνων ἐστί. Μάτην, ὦ γεωργοί, σπείρετε καὶ φυτεύετε, εἰ μὴ ὁ θεὸς βοηθὸν ἔχετε· οὕτω μόνον, εἰ ὁ θεὸς συνεργὸς ἐστιν, ἐστὲ μακάριοι.

 

2ο κείμενο: Ὁ Περσικὸς στρατὸς ἐπὶ τὰς νήσους τὰς ῾Ελληνικάς.

 

Αἱ νῆσοι τοῦ Αἰγαίου κατὰ τὸ ἄκρον Σούνιόν εἰσιν. Ἐν ταῖς νήσοις τὸ ἀρχαῖον οἱ κάτοικοι ἀμπέλους ἐθεράπευον· περιέκλειον δὲ καὶ ἐχώριζον τὰς ἀμπέλους βάτοις καὶ ἀτραποῖς. Τῶν νήσων ἡ Νάξος ἔνδοξος ἦν ταῖς ἀμπέλοις, ἡ δὲ Δῆλος τῷ ἱερῷ. Ὅτε ὁ στρατηγὸς τοῦ Δαρείου ἐπὶ τὰς νήσους ἐστράτευε, τὸ πρῶτον ἐπὶ τὴν Νάξον ἀπέβαινεν. Ἐνταῦθα τοὺς οἴκους ἔκαιε καὶ τὰς ἀμπέλους ἔφθειρεν. Εἶτα πρὸς τὴν Δῆλον τὸν στόλον ἔφερεν. Οἱ κάτοικοι δ’ ὅμως τῆς Δήλου εἰς Τῆνον ἔφευγον. Τότε τοῖς Δηλίοις ὁ στρατηγὸς ἀγγέλους ἔπεμπε καὶ ἔλεγε· «Διατὶ οὐκ ἐμένετε ἐν τῇ νήσῳ; οὐκ ἐγιγνώσκετε ὅτι τὸν αὐτὸν θεὸν καὶ ἡμεῖς θεραπεύομεν;». Οἱ δὲ Δήλιοι ἔλεγον· «Σύ, ὡς λέγεις, φίλος ἔκπαλαι ἦσθα τῷ θεῷ· καίτοι δὲ σὺ καὶ οἱ ἄλλοι στρατηγοὶ φίλοι ἦτε, ὅμως δ’ ἐπεβουλεύετε τοῖς κατοίκοις τῶν νήσων».

 



 

Ἐντεῦθεν ἡμᾶς ὑπεδέχετο πέλαγος προσηνὲς καὶ νῆσος οὐ μεγάλη, εὐπρόσιτος, συνοικουμένη· ἐνέμοντο δὲ αὐτὴν ἄνθρωποι ἄγριοι, Βουκέφαλοι, κέρατα ἔχοντες, οἷον παρ᾿ ἡμῖν τὸν Μινώταυρον ἀναπλάττουσιν. ἀποβάντες δὲ προῄειμεν ὑδρευσόμενοι καὶ σιτία ληψόμενοι, εἴ ποθεν δυνηθείημεν· οὐκέτι γὰρ εἴχομεν. καὶ ὕδωρ μὲν αὐτοῦ πλησίον εὕρομεν, ἄλλο δὲ οὐδὲν ἐφαίνετο, πλὴν μυκηθμὸς πολὺς οὐ πόῤῥωθεν ἠκούετο. δόξαντες οὖν ἀγέλην εἶναι βοῶν, κατ᾿ ὀλίγον προχωροῦντες ἐπέστημεν τοῖς ἀνθρώποις. οἱ δὲ ἰδόντες ἡμᾶς ἐδίωκον, καὶ τρεῖς μὲν τῶν ἑταίρων λαμβάνουσιν, οἱ δὲ λοιποὶ πρὸς τὴν θάλατταν καταφεύγομεν.

 

Λουκιανός, Ἀληθὴς Ἱστορία 2.44

Σύρτε στον πίνακα για να δείτε όλες τις στήλες

Γλωσσικά σχόλια
ἐντεῦθεν έπειτα
προσηνές ήρεμο
εὐπρόσιτος ευκολοπλησίαστος
συνοικουμένη κατοικημένη
ἐνέμοντο κατείχαν
οἷον όπως
παρ' ἡμῖν σ' εμάς
ἀναπλάττουσιν φαντάζονται
ἀποβάντες αφού αποβιβαστήκαμε
προῄειμεν (οριστ. παρατ. ρ. πρόειμι) ὑδρευσόμενοι καὶ σιτία ληψόμενοιπροχωρήσαμε, για να βρούμε νερό και τροφή
εἴ ποθεν δυνηθείημεν αν από κάπου μπορούσαμε
οὐκέτι γὰρ εἴχομεν γιατί δεν είχαμε πια
μυκηθμός μουγκρητό
οὐ πόρρωθεν όχι από μακριά (από κοντά)
δόξαντες οὖν επειδή νομίσαμε, λοιπόν
βοῶν βοδιών
ἐπέστημεν (οριστ. αορ. ρ. ἐφίσταμαι) βρεθήκαμε κοντά, συναντήσαμε
τῶν ἑταίρων από τους συντρόφους

 

Μετάφραση

Έπειτα μας υποδέχτηκε ήρεμο πέλαγος και μικρό νησί, ευκολοπλησίαστο, κατοικημένο· και το κατείχαν άγριοι άνθρωποι, οι Βουκέφαλοι, που είχαν κέρατα, όπως φαντάζονται σ' εμάς τον Μινώταυρο. Και αφού αποβιβαστήκαμε, προχωρήσαμε, για να βρούμε νερό και τροφή, αν μπορούσαμε από κάπου· γιατί δεν είχαμε. Και νερό εκεί κοντά βρήκαμε, τίποτε άλλο όμως δε φαινόταν, εκτός από μεγάλο μουγκρητό που ακουγόταν κοντά. Επειδή νομίσαμε λοιπόν, ότι ήταν κοπάδι βοδιών, προχωρώντας λίγο συναντήσαμε τους ανθρώπους. Και αυτοί, μόλις μας είδαν, μας καταδίωξαν και τρεις από τους συντρόφους μας συλλαμβάνουν, ενώ οι υπόλοιποι καταφύγαμε στη θάλασσα.

 

 

Ερωτήσεις

 

1. Ποια χαρακτηριστικά είχαν οι Βουκέφαλοι και πώς αντιμετώπισαν τον αφηγητή και τους συντρόφους του;

 

2. Ποιος είναι, κατά τη γνώμη σας, ο κοινός θεματικός άξονας ανάμεσα στο παραπάνω απόσπασμα και το κείμενο της Ενότητας;

 

3. Με βάση το κείμενο του Λουκιανού γνωρίζουμε πώς εξελίχθηκε η ιστορία: ο Λουκιανός και οι σύντροφοί του πήραν τα όπλα, κυνήγησαν με τη σειρά τους τους Βουκέφαλους, σκότωσαν πολλούς και αιχμαλώτισαν ζωντανούς δύο. Στη συνέχεια οι Βουκέφαλοι έστειλαν αντιπροσώπους ζητώντας πίσω τούς δικούς τους και προσφέροντας για λύτρα πολλά τυριά, ξερά ψάρια, κρεμμύδια και τέσσερα ελάφια που είχαν τρία πόδια το καθένα. Ανακαλείτε στη μνήμη σας περιπτώσεις από τα ομηρικά έπη, όπου αντίστοιχα κάποιος δίνει λύτρα, για να πάρει πίσω ένα δικό του πρόσωπο;

 

 


 

γνωμικό